Phân tích một số hạn chế của luật thi đua, khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung năm 2013 và hướng hoàn thiện

Như vây, các hạn chế trong pháp luật cũng như thực hiện pháp luật ít nhiều đã làm cho ý nghĩa của công tác thi đua khen thưởng bị lệch lạc và mang tính hình thức.. Khái niệm và ý nghĩa c

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày 26/11/2003, Quốc hội khóa 11 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Luật Thi đua, Khen thưởng số 15/2003/QH11, được áp dụng

kể từ ngày 01/7/2004 Trải qua quá trình áp dụng và phát triển, Luật Thi đua, khen thưởng đã được Quốc hội sửa đổi, bổ sung năm 2005 và năm 2013, cùng với đó là

hệ các văn bản hướng dẫn của các Cơ quan nhà nước có thẩm

Qua đó hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng đã tạo ra một hành lang pháp lý có tính hệ thống, khá hoàn chỉnh từ trung ương đến địa phương cho cong tác thi đua và khen thưởng Tuy nhiên, cho đến nay, pháp luật về thi đua khen thưởng vẫn chưa hoàn chỉnh, còn có nhiều hạn chế Trên thực tế còn có nhiều văn bản mâu thuẫn, chồng chéo nhau gây ảnh hưởng đến vai trò và tính thống nhất của hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng Bên canh đó, nhận thức về pháp luật thi đua, khen thưởng có những biểu hiện lệch lạc, nặng hình thức và chạy theo thành tích Điều đó dẫn tới việc khen thưởng tràn lan, ganh tỵ nhau trong thi công tác thi đua Như vây, các hạn chế trong pháp luật cũng như thực hiện pháp luật ít nhiều đã làm cho ý nghĩa của công tác thi đua khen thưởng bị lệch lạc và mang tính hình thức

Xuất phát từ thực tế nêu trên, tôi chọn đề tài: “Phân tích một số hạn chế của Luật Thi đua, Khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung năm 2013 và hướng hoàn thiện” làm đề tài nghiên cứu.

2 Mục đích

Từ việc phân tích làm rõ các hạn chế trong công tác thi đua khen thưởng, tiểu luận đưa ra các giải pháp để hoàn thiện pháp luật thi đua, khen thưởng

3 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của tiểu luận là:

Luật Thi đua, Khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung 2013

Đông thời, tiểu luận cũng nghiên cứu thực tiễn áp dụng văn bản pháp luật nêu trên tại một số cơ quan

4 Phương pháp phân tích

Phương pháp được sử dụng chủ yếu trong tiểu luận là phương pháp thống kê, phân tích tổng hợp và phương pháp so sánh để đánh giá quá trình hình thành và phát triển của Luật thi đua, khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung 2013

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ PHÁP LUẬT THI ĐUA, KHEN

THƯỞNG VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN 1.1 Khái niệm, bản chất và ý nghĩa của thi đua, khen thưởng

1.1.1 Khái niệm và ý nghĩa của thi đua

Theo quy định tại Khoản 1, Điều 3 Luật Thi đua, Khen thưởng năm 2003 , sửa

đổi bổ sung năm 2013 quy định: “Thi đua là hoạt động có tổ chức với sự tham gia tự nguyện của cá nhân, tập thể nhằm phấn đấu đạt được thành tích tốt nhất trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.”

Có thể nói thi đua là đòn bẩy mạnh mẽ của tiến bộ kinh tế xã hội, là trường học giáo dục chính trị lao động và đạo đức cho nhân dân lao động Chức năng chủ

yếu của thi đua xã hội chủ nghĩa là nâng cao hiệu suất trong kinh doanh và các hoạt khác của đời sống xã hội

1.1.2 Khái niệm khen thưởng và ý nghĩa của khen thưởng

Trên thực tiễn, có thể thấy khen thưởng là quyết định của Cơ quan nhà nước

có thẩm quyền đánh giá thành tích xuất sắc trong công việc của cá nhân, tổ chức

dưới hình thức nhất định (tinh thần, vật chất…) phù hợp với các yêu cầu của một bối

cảnh, giai đoạn lịch sử cụ thể Luật Thi đua, Khen thưởng năm 2003 , sửa đổi bổ

sung năm 2013 xác định: “Khen thưởng là việc ghi nhận, biểu dương, tôn vinh công trạng và khuyến khích bằng lợi ích vật chất đối với cá nhân, tập thể có thành tích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.”[2, tr.15].

Điều 4 Luật Thi đua khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung năm 2013 quy

định: “Nhà nước thực hiện khen thưởng qua tổng kết thành tích các giai đoạn cách mạng, khen thưởng theo công trạng và thành tích đạt được, khen thưởng quá trình cống hiến và khen thưởng đối ngoại.”

Trong pháp luật thi đua, khen thưởng, cả hình thức khen thưởng bằng vật chất

và tinh thần đều được quy định, nhưng phổ biến nhất vẫn là hình thức khen thưởng bằng các danh hiệu Một số danh hiệu chủ yếu như: Giấy khen, Bằng khen, Huy chương, Huân chương, Cờ thi đua…

1.1.3 Mối quan hệ giữa thi đua và khen thưởng

Một là, khen thưởng là đánh giá kết quả của thi đua và là nhân tố thúc đẩy phong trào thi đua phát triển;

Hai là, khen thưởng phải gắn với thực hành phong trào thi đua yêu nước và nhiệm vụ chính trị của đất nước, từng địa phương, từng đơn vị;

Ba là, khen thưởng đúng kịp thời sẽ thúc đẩy, mở đường cho phong trào thi đua sôi nổi, thiết thực;

Bốn là, thi đua là động lực thúc đẩy cá nhân, cộng đồng hoàn thành nhiệm vụ

và là cơ sở cho việc khen thưởng

1.2 Vai trò và nội dung điều chỉnh của pháp luật về thi đua, khen thưởng năm

2003, sửa đổi bổ sung 2013

1.2.1 Vai trò của luật thi đua, khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung 2013 với vai trò là một bộ phận của pháp luật Việt Nam như sau:

- Điều chỉnh, định hướng trong hoạt động thi đua, khen thưởng;

- Phản ánh những thành tựu, những tri thức mới trong xây dựng, phát triển hệ thống pháp luật và pháp luật thi đua, khen thưởng;

- Góp phần vào kết quả thành công của công cuộc đổi mới đát nước trên các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội ;

- Vai trò thông tin về lĩnh vực thi đua, khen thưởng

- Thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về thi đua yêu nước và công tác thi đua, khen thưởng;

- Là công cụ để quản lý thi đua, khen thưởng;

- Tạo những bảo đảm cho việc tổ chức thực hiện công tác thi đua, khen thưởng

1.2.2 Nội dung điều chỉnh về thi đua

- Xác định nguyên tắc thi đua: Thi đua được tổ chức thực hiện trên nguyên:

“Nguyên tắc tự nguyện, tự giác, công khai và nguyên tắc đoàn kết, hợp tác và cùng

phát triển” được quy định tại điểm a, b Khoản 1 Điều 6 Luật Thị đua, Khen thưởng

2003, sửa đổi bổ sung 2013

- Xác định hình thức, nội dung phạm vi thi đua: Các hình thức thi đua được thực hiện dưới hai hình thức:

+ Thi đua thường xuyên;

+ Thi đua theo đợt

- Nội dung cơ bản của thi đua: Thi đua là bám sát nhiệm vu chính trị trung tâm

và tình hình thực tế của giai đoạn lịch sử nhất định khơi dậy được tiềm năng, tích cự của mọi tầng lớp nhân dân

- Phạm vi của thi đua: Thi đua tùy theo mục đích và nội đua có thể bao gồm toàn quốc và các bộ, ban ngành, đoàn thể, địa phương và cơ sở

1.2.3 Nội dung điều chỉnh của pháp luật về khen thưởng

- Xác định nguyên tắc khen thưởng

Các nguyên tắc cơ bản của khen thưởng được xác định là:

+ Chính xác, công khai, công bằng, kịp thời;

+ Một hình thức khen thưởng có thể tặng nhiều lần cho một đối tượng; không tặng thưởng nhiều hình thức cho một thành tích đạt được;

+ Bảo đảm thống nhất giữa tính chất, hình thức và đối tượng khen thưởng; + Kết hợp chặt chẽ động viên tinh thần với khuyến khích bằng lợi ích vật chất

- Xác định các hình thức khen thưởng

Luật Thi đua, khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung 2013 quy định các hình thức khen thưởng như sau:

+ Huân chương;

+ Huy chương;

+ Danh hiệu vinh dự nhà nước;

+ “Giải thưởng Hồ Chí Minh”, “Giải thưởng nhà nước”;

+ Kỷ niệm chương, Huy hiệu;

+ Bằng khen;

+ Giấy khen

- Xác định đối tượng khen thưởng

Đối tương khen thưởng là các cá nhân, tập thể, hộ gia đình có thành tích xuất sắc trong lao động sản xuất, cheeisn đấu, học tập và công tác góp phần vào sự nghiệp xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng

- Xác định căn cứ xét khen thưởng

+ Tiêu chuẩn khen thưởng;

+ Phạm vi, mức độ ảnh hưởng của thành tích;

+ Trách nhiệm và hoàn cảnh cụ thể lập được thành tích

1.3 Các yếu tố tác động đến Luật thi đua, khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung 2013

Hệ thống pháp luật Việt Nam nói chung, luật thi đua, khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung 2013 đều chịu sự tác động của nền kinh tế, chính tri, tư tưởng, xã hội và hội nhập quốc tế

1.4 Kết quả thực hiện Luật thi đua, khen thưởng năm 2003, sửa đổi bổ sung 2013

Luật Thi đua, khen thưởng số 39/2013/QH13 được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 16/11/2013, có hiệu lực hi hành kể từ ngày 01/06/2014, ngoài việc phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc Việt Nam, có tinh thần lao động sáng tạo, đạt năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả, lập được thành tích đặc biệt xuất sắc theo quy định hiện hành, cá nhân được truy tặng danh hiệu “Anh hùng Lao động” còn phải đáp ứng một số tiêu chuẩn khác

Cụ thể như: Đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đơn vị, địa phương, ngành và đất nước trong thời gian từ 10 năm trở lên, được tập thể suy tôn; có nhiều thành tích trong công tác nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới, có sáng kiến, giải pháp, công trình nghiên cứu khoa học có giá trị đặc biệt mang lại hiệu quả cao trong phạm vi toàn quốc; có công lớn trong việc bồi dưỡng, đào tạo cho đồng nghiệp và thế hệ trẻ trong việc hướng dẫn kỹ thuật, chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm sản xuất, kinh doanh

Tương tự, tập thể được truy tặng danh hiệu này phải là tập thể tiêu biểu dẫn đầu toàn quốc về năng suất, chất lượng, hiệu quả, đóng góp vào sự phát triển kinh tế

- xã hội của địa phương, ngành và đất nước trong thời gian từ 10 năm trở lên; tích cực tham gia các phong trào ở địa phương và dẫn đầu toàn quốc trong việc đổi mới công nghệ, có nhiều thành tích trong ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, trong phong trào phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật và bảo vệ môi trường sinh thái

Như vậy, trên tinh thần tổ chức và thực hiện pháp luật về thi đua, khen thưởng chúng ta đã có được những kết quả như sau:

Thứ nhất, số lượng và chất lượng các phong trào thi đua được nâng cao rõ rệt,

bảo đảm tính thiết thực, sát hợp với thực tiễn

Ở phạm vi cả nước, các phong trào thi đua toàn quốc do Thủ tướng Chỉnh phủ phát động đã được triển khai kết quả tốt Trong đó nổi bật là phong trào thi đua “Cả nước chung sức thi đua xây dựng nông thôn mới” đang có sức lan tỏa mạnh mẽ, với hàng triệu lượt nông dân tham gia hiến đất để xây dựng đường, trường, kênh mương, nhiều tuyến đường được xây dựng mới, nâng cấp, các công trình cộng đồng được cải thiện Mặc dù đời sống kinh tế - xã hội chung trong cả nước còn nhiều khó khăn, nhưng phong trào xây dựng nông thôn mới đã thực sự làm thay đổi bức tranh làng quê và vùng nông thôn, miền núi Đó chính là nhân tố ổn định kinh tế vĩ mô Thông qua đó, đã xuất hiện nhiều những tập thể, cá nhân tiêu biểu cho ý chí, nỗ lực vươn lên, vượt nghịch cảnh, dám nghĩ, dám làm, tích cực và sáng tạo, góp phần quan trọng vào những thành tựu to lớn trong công cuộc đổi mới của đất nước Gần đây nhất, năm 2019, Phong trào thi đua “Cán bộ, công chức, viên chức thi đua thực hiện văn hóa công sở” do Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc phát động đến toàn thể cán bộ, công chức, viên chức trên phạm vi cả nước đã tạo ra sự chuyển biến mạnh

mẽ, sâu rộng và nâng cao ý thức tự tu dưỡng, rèn luyện, đạo đức công vụ của cán bộ, công chức, đạo đức nghề nghiệp của viên chức; xây dựng hình ảnh đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tận tụy, gương mẫu, chuyên nghiệp, kỷ cương, trách nhiệm, tận tình, thân thiện; đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức phong cách Hồ Chí Minh thông qua những việc làm cụ thể hàng ngày, trên mọi lĩnh vực công tác

Thứ hai, sự tham gia tích cực, có hiệu quả của người lao động trong phong

trào thi đua

Sự tham gia của người lao động trong phong trào thi đua thể hiện trước hết ở việc thảo luận, đóng góp ý tưởng, ý kiến về việc tổ chức phong trào thi đua Từ việc xác định chủ đề, tên gọi cho tới mục tiêu, kế hoạch của phong trào đều có sự tham gia của người lao động Các phong trào thi đua được tổ chức là kết quả của sự thảo luận dân chủ của người lao động chứ không phải là ý kiến chủ quan của người đứng đầu Đó là kết quả làm việc của tập thể, thông qua việc nhìn nhận, đánh giá mọi mặt tình hình của cơ quan, đơn vị, địa phương, để từ đó xác định tổ chức phong trào thi đua, tạo khí thế hào hứng, động lực làm việc cho người lao động hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ của mình

Quan trọng hơn, đó là sự tự nguyện tham gia phong trào thi đua của người lao động, người dân Không có tình trạng ép buộc tham gia các phong trào thi đua Công tác tuyên truyền, thuyết phục được thực hiện bài bản và có hiệu quả Ở các địa phương, bởi sự xa cách địa lý, nên việc tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng để cho người dân tham gia phong trào thi đua là rất quan trọng Thực hiện trách nhiệm của mình theo quy định pháp luật(3), Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận và các tổ chức xã hội khác cùng các thành viên của mình tham gia với các cơ quan chức năng tuyên truyền, động viên nhân dân thực hiện pháp luật về thi đua, khen thưởng; tổ chức hoặc phối hợp với cơ quan nhà nước

tổ chức các cuộc vận động, các phong trào thi đua có hiệu quả trong giai đoạn vừa qua Qua việc tổ chức lấy ý kiến, tuyên truyền về phong trào thi đua, người lao động, người dân thấy rằng, tham gia thi đua chính là thể hiện trách nhiệm của mình đối với tập thể và đối với chính mình Việc đăng ký tham gia phong trào thi đua của người dân là do sự tự giác, hoặc qua thuyết phục của các cấp lãnh đạo, của Hội đồng Thi

đua - Khen thưởng Ngược lại, cũng không có tình trạng cản trở của người lao động tham gia vào các phong trào thi đua Người lao động thông qua nhiều hình thức đăng

ký, có thể đăng ký bằng văn bản, đăng ký qua bưu điện, thậm chí đăng ký qua các

phương tiện công nghệ thông tin (thư điện tử, tin nhắn, mạng xã hội ), thể hiện ý

chí cá nhân của mình để tham gia phong trào thi đua

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA LUẬT THI ĐUA, KHEN THƯỞNG NĂM 2003, SỬA ĐỔI, BỔ SUNG 2013

2.1 Hệ thống các văn bản về pháp luật thi đua, khen thưởng

Luật thi đua, khen thưởng đã trải qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung, nhiều văn bản hướng dẫn đã được sửa đổi, bãi bỏ hoặc thay thế bằng văn bản mới phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay Tuy nhiên, các văn bản hiện hành của hệ thống pháp luật thi đua, khen thưởng vẫn còn những nội dung chưa phù hợp với thực tiễn, nhiều văn bản hướng dẫn chồng chéo nhau

2.2 Thẩm quyền xét tặng danh hiệu chưa hợp lý

Một số quy định về thẩm quyền xét tặng danh hiệu chưa hợp lý; tiêu chuẩn một số danh hiệu thi đua cũng như hình thức khen thưởng chưa cụ thể, chưa phù hợp, dẫn tới dồn lên các hình thức khen thưởng cấp Nhà nước

2.3 Thủ tục hồ sơ đề nghị

Một số quy định về thủ tục, hồ sơ còn rườm ra, chưa đáp ứng được yêu cầu cải cách hành chính, thành phần số lượng hồ sơ còn nhiều; quy định thủ tục một số loại hình khen thưởng chưa hợp lý Luật chưa quy định cụ thể về quy trình thủ tục,

hồ sơ khen thưởng đối với tập thể, cá nhân khi cấp trên phát hiện có thành tích đột

xuất Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác thi đua, khen thưởng đáp ứng yêu cầu thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa chưa được quy định cụ thể

2.4 Hình thức khen thưởng và danh hiệu thi đua

Luật thi đua, khen thưởng xây dựng các danh hiệu thi đua và hình thức khen thưởng chưa phù hợp ở các cấp, nhất là ở cấp cơ sở Đặc biệt, chưa có những quy định ràng buộc chặt chẽ, có hệ thống tạo ra mô hình khen thưởng càng khen cao càng hạn chế về số lượng Các bộ, ngành, địa phương căn cứ chức năng, nhiệm vụ

và đặc điểm tình hình để đưa ra các quy định phù hợp với các phong trào thi đua thiết thực, thông qua các phong trào thi đua lựa chọn, tôn vinh, cá nhân đạt danh hiệu thi đua

2.5 Tổ chức thi đua

Một số phong trào thi đua chưa thu hút được sự tham gia tích cực của các tầng lớp nhân dân, có nơi làm hình thức nên hiệu quả chưa cao Tiêu chí của một số phong trào thi đua còn chung chung, chưa đánh giá được tác động thực hiện nhiệm

vụ chính tri, chuyên môn, đơn vị Ở nhiều địa phường các phong trào thi đua còn tổ chức tràn lan

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN

3.1 Sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật thi đua, khen thưởng hiện hành

- Về hình thức thi đua: Bổ sung quy điṇ h về hình thức thi đua theo chuyên đề vào khoản1, Điều 15 Luật Thi đua, khen thưởng và quy định rõ khái niệm về hình thức thi đua này