Vậy làm thế nào để giúp trẻ cân bằng giữa việc học tập và vui chơi,giúp trẻ giảm bớt sự mệt mỏi, căng thẳng sau những giờ học trên lớp, tạohứng thú trong học tập, trong tư duy, trong ngh
Trang 2Trong thập niên đầu và thập niên thứ hai của thế kỷ XXI, nhân loạiđang bước vào kỷ nguyên mới với sự bùng nổ và phát triển như vũ bão củakhoa học công nghệ Trình độ dân trí và khả năng chiếm lĩnh khối lượng trithức khoa học công nghệ là thước đo đánh giá vị thế của quốc gia đó đối vớitoàn cầu Con đường ngắn nhất để chinh phục khoa học công nghệ là cải cáchgiáo dục và đổi mới phương pháp dạy học Trong bối cảnh đó toàn Đảng, toàndân ta tiếp tục đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đếnnăm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp hiện đại theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa.
Trong trường tiểu học, dạy học là hoạt động trọng tâm, chiếm một quỹthời gian lớn, chi phối nhiều hoạt động khác Nhưng do đặc điểm tâm lí họcsinh tiểu học, trẻ có nhu cầu phát triển mạnh cả về trí tuệ, lẫn thể chất Bảnchất của việc “học mà chơi, chơi mà học” vẫn là đặc điểm tâm lí hết sức quantrọng và đặc trưng cho mọi hoạt động học tập, lao động, vui chơi giải trí củacác em Vậy làm thế nào để giúp trẻ cân bằng giữa việc học tập và vui chơi,giúp trẻ giảm bớt sự mệt mỏi, căng thẳng sau những giờ học trên lớp, tạohứng thú trong học tập, trong tư duy, trong nghiên cứu sáng tạo, rèn luyện vàphát triển thể chất, tinh thần cho trẻ,… Việc tổ chức tốt hoạt động giáo dụcngoài giờ lên lớp trong nhà trường sẽ giải quyết được vấn đề nêu trên Bởichính hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một sân chơi bổ ích và lí thúnhất trong nhà trường giúp các em vừa được học tập ôn luyện củng cố, mởmang kiến thức đã học trên lớp vừa được vui chơi, giải trí lành mạnh và thểhiện được chính mình Đây là động lực thúc đẩy giúp các em học tốt hơn cácmôn học văn hóa, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinhtrong nhà trường
Hiện nay trong chương trình giáo dục tiểu học, môn toán cùng với cácmôn học khác trong nhà trường tiểu học có những vai trò góp phần quan trọngđào tạo nên những con người phát triển toàn diện Nó là môn khoa học tự
Trang 3nhiên có tính lôgíc và tính chính xác cao và là chìa khóa mở ra sự phát triểncủa các bộ môn khoa học khác.
Muốn học sinh tiểu học chăm học thì mỗi người giáo viên không phảichỉ truyền đạt nội dung kiến thức theo chuẩn kiến thức kỹ năng và các tài liệu
đã có sẵn trong sách giáo khoa, trong các sách hướng dẫn và sách thiết kế bàigiảng một cách dập khuôn, máy móc làm cho học sinh học tập một cách thụđộng Nếu chỉ dạy học như vậy thì việc học tập của học sinh sẽ diễn ra thậtđơn điệu, tẻ nhạt và kết quả học tập sẽ không cao Nó là một trong nhữngnguyên nhân gây ra cản trở việc đào tạo các em thành những con người năngđộng, tự tin, sáng tạo sẵn sàng thích ứng với hội nhập thế giới
Yêu cầu của giáo dục hiện nay đòi hỏi phải đổi mới phương pháp dạyhọc môn toán nói riêng và các môn học khác ở bậc tiểu học theo hướng pháthuy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh Vì vậy người giáo viênphải gây được hứng thú học tập cho các em bằng cách lôi cuốn các em thamgia vào các hoạt động học tập Các trò chơi có nội dung toán học lí thú và bổích phù hợp với nhận thức của các em Trò chơi học tập là một hoạt động màcác em hứng thú nhất Khi chúng ta đưa ra được các trò chơi toán học mộtcách thường xuyên, khoa học thì chắc chắn chất lượng dạy học môn toán sẽngày càng được nâng cao Thông qua các trò chơi, các em sẽ lĩnh hội nhữngtri thức toán học một cách dễ dàng; kiến thức sẽ được củng cố, khắc sâu mộtcách vững chắc, tạo cho các em niềm say mê, hứng thú trong học tập, trongviệc làm
Xuất phát từ lí do trên, qua thực tế giảng dạy và nghiên cứu, tôi mạnh
dạn chọn sáng kiến “Một số kinh nghiệm nhằm phát triển phẩm chất chăm học và tự tin cho học sinh lớp 4, 5 thông qua một số trò chơi toán học” nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh tại
Trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên
2 Giải quyết vấn đề
Trang 4Thông qua trò chơi học sinh nắm được kiến thức của bài học một cáchnhẹ nhàng Do vậy quan điểm “Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hànhhoạt động học tập” là phù hợp với trường tiếu học.
Trong quá trình học toán ở tiếu học, sử dụng trò chơi toán học có nhiềutác dụng như:
Giúp học sinh tiếp thu kiến thức nhẹ nhàng, gây hứng thú học tập Họcsinh thay đối loại hình hoạt động trong giờ học, làm cho giờ học bớt căngthẳng, tạo cảm giác thoải mái, dễ chịu Kích thích sự tìm tòi, tạo cơ hội để họcsinh tự thê hiện mình
Thông qua trò chơi, học sinh vận dụng kiến thức năng nổ, hoạt bát, kíchthích trí tượng tưởng, trí nhớ Từ đó phát triến tư duy mềm dẻo, học tập các
xử lý thông minh trong những tình huống phức tạp tăng cường khả năng vậndụng trong cuộc sống để dễ dàng thích nghi với điều kiện mới của xã hội
Ở lứa tuổi Tiểu học cơ thể của học sinh đang trong thời kỳ phát triểnhay nói cụ thể là các hệ cơ quan còn chưa hoàn thiện, vì thế sức dẻo dai của
cơ thể còn thấp nên học sinh không thể làm lâu một cử động đơn điệu, dễ mệtnhất là hoạt động quá mạnh Ngoài ra thông qua hoạt động trò chơi còn giúpcác em phát triển được nhiều phẩm chất đạo đức như tình đoàn kết, thân ái,lòng trung thực, tinh thần cộng đồng trách nhiệm Vì vậy trò chơi toán học rấtcần thiết trong giờ toán ở tiểu học
Trang 5Học sinh Tiểu học rất dễ xúc động và thích tiếp xúc với một sự vật,hiện tượng nào đó nhất là những hình ảnh gây cảm xúc mạnh.
Học sinh Tiểu học nghe giảng rất dễ hiểu nhưng cũng sẽ quên ngay khichúng không tập trung cao độ Vì vậy người giáo viên phải tạo ra hứng thútrong học tập và phải thường xuyên được luyện tập
Học sinh hiếu động, ham hiểu biết cái mới nên dễ gây cảm xúc mới,song các em chóng chán Do vậy trong dạy học giáo viên phải sử dụng nhiềuphương pháp dạy học, đưa học sinh đi tham quan, đi thực tế, tăng cường thựchành, tổ chức các trò chơi xen kẽ để củng cố khắc sâu kiến thức
tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, cải tiến đổi mới phươngpháp 100% giáo viên tham dự hội giảng các đợt trong năm Sinh hoạt chuyênmôn luôn được giáo viên và nhà trường coi trọng Mặt khác, đội ngũ giáo viênnhà trường rất tích cực sưu tầm, làm và sử dụng đồ dùng dạy học
Bên cạnh những mặt tích cực, giáo viên nhà trường cũng còn nhữngmặt hạn chế nhất định Một số giáo viên có tư tưởng tự bằng lòng với trình độchuyên môn của mình, ngại học, ngại tìm tòi sáng tạo, do đó những giờ dạytrở nên đơn điệu, ít hấp dẫn học sinh
Trang 6* Thực trạng công tác bồi dường đội ngũ giáo viên
ĐẠI HỌC
SAU ĐẠI HỌC
Từ thực tế giảng dạy trên lớp, từ dự giờ thăm lớp hoặc các tiết minhhọa ở băng hình “Trò chơi học tập” có một vị trí quan trọng trong quá trình tổchức dạy học
“Trò chơi học tập” giáo dục cho các em tính thật thà, biết đánh giáchính xác kết quả học tập của mình và của bạn, qua trò chơi thể hiện đượctính trung thực của từng cá nhân
Khi tham gia trò chơi, HS phải biết vận dụng hết khả năng của mình,tập trung chú ý cao độ sự hiểu biết cùng với trí thông minh và sáng tạo củabản thân, đó là những yếu tố rất thuận lợi Trò chơi có những qui định và luật
lệ nhất định, song tổ chức “Trò chơi học tập mang lại tính thi đua và đòi hỏi
sự tự giác rất cao của HS mới đem lại kết quả Nhưng khi giáo viên tổ chứctrò chơi, tránh để HS chơi quá sức sẽ biến thành cuộc chơi Vì vậy khi tổ chứctrò chơi giáo viên phải vận dụng tốt những yêu cầu sau:
- Trò chơi phải cuốn hút 100% HS
Trang 7- Chuẩn bị trò chơi phải đúng yêu cầu, đạt được mục đích, phải phùhợp với trình độ kiến thức và kỹ năng của các em.
- Luật chơi rõ ràng, công bằng, khách quan
+ Tiến hành:
- Giáo viên nêu tên trò chơi, phổ biến luật chơi
- Khi giới thiệu trò chơi phải ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu
- Đối với học sinh tham gia trò chơi một cách chủ động, sẵn sàng tư thếtuân theo luật chơi, chú ý nghe hướng dẫn
- Chuẩn bị đồ dùng thực hiện trò chơi như phiếu bài tập, bảng kẻ, bảngphụ, thẻ chữ
- Đánh giá đúng thực chất kết quả sau mỗi lần chơi, giáo viên nên cónhững nhận xét kịp thời đầy đủ, cụ thể về ưu khuyết điểm của các nhóm hay
cá nhân tham gia trò chơi
Trò chơi một khi thâm nhập vào lớp học nhất thiết phải là một nộidung của bài học, phải là một thành phần cấu tạo nên tiết học, phải góp phầnvào việc hình thành kiến thức cơ bản hoặc rèn luyện kỹ năng cơ bản của tiếthọc Nội dung của trò chơi phải là một phần nội dung của bài học Bởi vìmỗi một tiết học bao giờ cũng có yêu cầu cần đạt được chương trình quiđịnh rất chặt chẽ về kiến thức cơ bản cũng như về kỹ năng thực hành Tròchơi được sử dụng tùy thuộc vào cách tổ chức giờ học của người đứng lớp
Có thể sử dụng vào lúc kiểm tra đầu giờ để xem học sinh có nắm vững kiếnthức hay không, có thể sử dụng trò chơi để hình thành bài học, có thể sửdụng để củng cố bài học
Từ thực trạng trên, bản thân tôi tự lồng ghép các trò chơi trong giờ họcToán Đây là một số trò chơi được sử dụng trong giờ học Toán ở lớp 4,5: Trong quá trình giảng dạy, quản lí và nghiên cứu và tìm hiểu thực tế tạitrường tiểu học Ngô Sĩ Liên, tôi thấy việc tổ chức trò chơi Toán học trong cácgiờ học, đặc biệt là trong tiết toán được đa số giáo viên vận dụng với mong
Trang 8muốn đổi mới phương pháp dạy học, góp phần đảm bảo mục tiêu tiết học,thay đổi không khí học tập cho học sinh Tuy nhiên, không phải mọi giáo viênvận dụng đều đạt hiệu quả
Để vận dụng có hiệu quả trò chơi Toán học trong dạy học Toán, đaphần giáo viên còn lúng túng chưa phát huy hết tác dụng của mỗi trò chơi donhiều nguyên nhân Việc đa dạng hoá trò chơi trong tiết học còn hạn chế.Giáo viên còn vận dụng máy móc, rập khuôn một số trò chơi nhất định từ tiếtnày qua tiết khác gây nên sự khập khiễng với mục tiêu từng hoạt động và sựnhàm chán, thiếu hứng thú ở học sinh Đa số giáo viên tổ chức trò chơi nhằmcủng cố tiết học, không linh hoạt trong tiến trình dạy Đôi khi giáo viên khônglàm chủ tốt thời gian trong quá trình tổ chức trò chơi Toán học dẫn đến "cháy"giờ hay phân chia thời gian không hợp lý trong tiết dạy
Một thực trạng thường thấy là sự chuẩn bị, tổ chức một trò chơi toánhọc của giáo viên chưa chu đáo, tỉ mỉ, cặn kẽ và đảm bảo yêu cầu của trò chơinên hiệu quả của các trò chơi Toán học còn hạn chế Trong quá trình tổ chứctrò chơi, việc thu hút học sinh cả lớp tham gia là vấn đề rất khó đối với một sốgiáo viên, phần đông chỉ học sinh thích môn Toán tham gia tích cực còn họcsinh không thích học Toán thì ngược lại
Bên cạnh đó là sự đánh giá còn thiếu công bằng giữa các đội chơi củagiáo viên gây nên sự giảm hứng thú, nhiệt tình của học sinh khi tham gia tròchơi Trong lớp ít học sinh có năng khiếu toán nên phần nào cũng ảnh hưởngđến không khí lớp học như: kém sôi động, hứng thú trong tiết học nếu không
có hình thức tổ chức tốt Một số học sinh rất nhút nhát, không hăng hái trongtiết học, đặc biệt là học sinh không thích học Toán Lượng kiến thức tươngđối nhiều đồng thời một số học sinh không hứng thú, trầm, thậm chí sợ cáctiết học toán Bên cạnh đó còn HS có thái độ không tích cực chỉ hưởng ứngchứ không trực tiếp tham gia…
Trang 9Từ thực trạng trên, việc tổ chức trò chơi Toán học trong dạy- học toán
là một vấn đề khá quan trọng cần có những giải pháp cụ thể, phù hợp với thựctiễn nhằm khắc phục thực trạng đã nêu đồng thời nâng cao hiệu quả và sựhứng thú của học sinh trong dạy và học
(Học sinh tự tin chia sẻ)
2.3 Các biện pháp
2.3.1 Nhận thức về tác dụng của trò chơi Toán học
Như chúng ta đã biết, hoạt động vui chơi là hoạt động mà động cơ của
nó nằm trong chính quá trình hoạt động bản thân trò chơi chứ không nằm ởkết quả chơi Trò chơi là loại phổ biến của hoạt động vui chơi là chơi theoluật, luật của trò chơi chính là các quy tắc định rõ mục đích, kết quả và yêucầu của hành động trò chơi, luật của trò chơi có thể tường minh có thể không
Trò chơi học tập là trò chơi mà luật của nó bao gồm các quy tắc gắn vớikiến thức kỹ năng có được trong hoạt động học tập, gần với nội dung bài học,giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi, thông qua chơihọc sinh được vận dụng các kiến thức kỹ năng đã học vào các tình huống củatrò chơi Do đó học sinh được thực hành luyện tập củng cố mở rộng kiến thức
Trang 10kỹ năng đã học Như vậy trong trò chơi học tập các kỹ năng môn toán đượcđưa vào trò chơi.
Chơi là một nhu cầu cần thiết đối với học sinh Tiểu học, có thể nói nóquan trọng như ăn, ngủ, học tập trong đời sống các em Chính vì vậy các emluôn tìm mọi cách và tranh thủ thời gian trong mọi điều kiện để chơi Đượcchơi các em sẽ tham gia hết sức tự giác và chủ động Khi chơi các em biểu lộtình cảm rất rõ ràng như niềm vui khi thắng lợi và buồn bã khi thất bại Vuimừng khi thấy đồng đội hoàn thành nhiệm vụ, bản thân các em thấy có lỗi khikhông làm tốt được nhiệm vụ của mình Vì tập thể mà các em khắc phục khókhăn, phấn đấu hết khả năng để mang lại thắng lợi cho tổ, nhóm trong đó cómình Đây chính là đặc tính thi đua rất cao của các trò chơi Vì vậy khi đãtham gia trò chơi, học sinh thường vận dụng hết khả năng về sức lực, tậptrung sự chú ý, trí thông minh và sự sáng tạo của mình
Trò chơi học tập rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, thúc đẩy hoạt động trí tuệ,nhờ sử dụng trò chơi học tập mà quá trình dạy học trở thành một hoạt độngvui và hấp dẫn hơn, cơ hội học tập đa dạng hơn
Trò chơi học tập làm thay đổi hình thức hoạt động của học sinh, giúphọc sinh tiếp thu kiến thức một cách tự giác tích cực Giúp học sinh rèn luyệncủng cố kiến thức đồng thời phát triển vốn kinh nghiệm được tích luỹ quahoạt động chơi
Trò chơi không chỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục
2.3.2 Nguyên tắc khi sử dụng trò chơi Toán học
Muốn đạt hiệu quả cao trong sử dụng trò chơi học tập dạy- học toán thì việc đa dạng hoá trò chơi trong giờ học là vô cùng quan trọng để các em “chơi
mà học” là điều không dễ dàng Vì vậy khi thiết kế trò chơi học tập, giáo viên phải nắm vững và thực hiện các nguyên tắc chủ yếu sau:
2.3.2.1 Nội dung trò chơi phải gắn với mục tiêu từng tiết học
Trang 11Mỗi một trò chơi phải đảm bảo giải quyết một mục tiêu nhất định củahoạt động nào đó trong tiết học Không thiết kế các trò chơi chỉ giải quyết mộtkhía cạnh mục tiêu quá nhỏ hoặc xa vời mục tiêu dạy học cụ thể Chính vìvậy, giáo viên cần căn cứ vào từng bài, loại bài để thiết kế các trò chơi học tậpphù hợp, phong phú Tránh lặp đi lặp lại một hoặc một số trò chơi trong nhiềutiết học
2.3.2.2 Luật chơi rõ ràng, đơn giản dễ nhớ, dễ thực hiện
Trò chơi phải phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi và phù hợp với khả năngngười hướng dẫn Do đó, khi thiết kế trò chơi tránh rườm rà, phức tạp, quácầu kỳ giúp học sinh nắm bắt nhanh chóng luật chơi và cách chơi, đảm bảothời gian tiết học, không ảnh hưởng tới lớp khác hay ảnh hưởng tới vệ sinhsức khoẻ của học sinh
2.3.2.3 Điều kiện, phương tiện tổ chức trò chơi phong phú hấp dẫn Trò chơi phải phù hợp với lớp học, phương tiện đơn giản, dễ làm, tránhcầu kỳ, tốn kém nhưng vẫn đảm bảo phong phú và hấp dẫn Một số phươngtiện giáo viên có thể dặn học sinh chuẩn bị từ tiết trước Do vậy, khi thiết kếtrò chơi, giáo viên cần chú ý đến điều kiện, phương tiện tổ chức trò chơi 2.3.2.4 Sử dụng trò chơi đúng lúc, đúng chỗ
Trò chơi có thể sử dụng ở bất cứ hoạt động nào của tiết học nhưng phảiphù hợp với mục tiêu của hoạt động đó Sử dụng trò chơi học tập quá lạmdụng sẽ tác dụng trái ngược với mong muốn Do đó cần căn cứ vào từng hoạtđộng để tổ chức những trò chơi phù hợp
2.3.2.5 Trò chơi phải kích thích được sự hứng thú của từng học sinh Mỗi trò chơi phải đảm bảo kích thích được sự thi đua dành phần thắnggiữa các đội tham gia Trò chơi đảm bảo được nhiều học sinh hay nhiều lượthọc sinh tham gia Tránh chỉ thiết kế cho học sinh thích môn Toán bởi nộidung trò chơi quá khó so với trình độ chung của lớp
2.3.2.6 Đánh giá kết quả của trò chơi