Bài tiểu luận năng lực thông tin cho sinh viên
Trang 1Câu 4: Phân tích các giải pháp nâng cao NLTT cho sinh viên tại các
cơ sở đào tạo đại học tại Việt Nam
1 Mở đầu Năng lực thông tin là một trong những kiến thức, kỹ năng chủ yếu, cần thiết, là tiền đề cho việc học tập suốt đời, cho phép người học tham gia tích cực vào quá trình học tập và làm chủ bản thân Yêu cầu đào tạo năng lực thông tin cho sinh viên ngày nay trở thành một nhiệm vụ quan trọng trong các trường đại học Sinh viên không chỉ cần được trang bị năng lực thông tin để sử dụng thành thạo thư viện phục vụ nhu cầu học tập và nghiên cứu mà còn cần hiểu rõ về năng lực thông tin và vai trò của nó trong thời đại mới Nâng cao năng lực
thông tin đi đôi với quá trình học tập và rèn luyện tại các trường học, đáp ứng yêu cầu con người của xã hội hậu công nghiệp mà đỉnh cao là cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 Trước thực trạng đó, việc triển khai bồi dưỡng năng lực thông tin cho học sinh không còn là nhiệm vụ của thư viện trường học mà đã trở thành một bộ phận quan trọng của chương trình giáo dục đại học
2 Định nghĩa NLTT Theo định nghĩa của Alexandria Proclamation cho rằng “năng lực thông tin là khả năng con người nhận biết nhu cầu tin, tìm kiếm và đánh giá chất
lượng thông tin, lưu trữ và truy cập thông tin, làm cho thông tin có ý nghĩa, sử dụng đúng và ứng dụng các thông tin đó để tạo ra các tri thức thông tin mới”
Theo SCONUL (Society of College, National and University Library)
“năng lực thông tin là một thuật ngữ trong đó bao trùm các khái niệm về kiến thức thông tin, truyền thông, thông tin âm thanh, thông tin hình ảnh, thông tin học thuật, khả năng xử lý thông tin, truy cập và quản lý thông tin” Trong khi đó tác giả McKie và nhiều nhà nghiên cứu với định nghĩa năng lực thông tin “là khả năng nhận biết được nhu cầu tin, có khả năng tìm kiếm thông tin, sử dụng thông tin hiệu quả đúng nhu cầu cũng như áp dụng các kỹ năng này vào việc học tập suốt đời"
Trang 2Theo UNESCO: “Năng lực thông tin là sự kết hợp của kiến thức, sự hểu biết, các kỹ năng và thái độ mà mỗi thành viên cần hội tụ đầy đủ trong xã hội thông tin Khi mỗi cá nhân có NLTT thì họ sẽ phát triển khả năng lựa chọn, đánh giá, sử dụng và trình bày thông tin một cách hiệu quả”
Dù định nghĩa theo cách nào đi chăng nữa, tóm lại, năng lực thông tin là khả năng có thể xác định, tìm kiếm, truy cập và đánh giá nguồn thông tin một cách hiệu quả nhằm đáp ứng nhu cầu tin và sử dụng thông tin đúng mục đíhc, đạo đức và pháp luật
3 Vai trò của NLTT đối với sinh viên 3.1 Nâng cao chất lượng học tập
Trong quá trình học tập, sinh viên không chỉ đơn thuần là nghe giảng trên lớp, mà cần phải nâng cao khả năng tự học, tự nghiên cứu để tích lũy được kiến thức sinh viên sẽ phải tự học, tự nghiên cứu ở thư viện, tại nhà hoặc bất cứ nơi đâu Việc tìm kiếm thông tin nhanh, chính xác, định vị được vị trí thông tin, truy cập được đến TT và các nhà cung cấp TT có vai trò đặc biệt đối với việc nâng cao khả năng tự học, tự nghiên cứu của sinh viên
3.2 Nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học Ngày nay, khi khoa học và công nghệ phát triển, có nhiều vấn đề mới nảy sinh trong khoa học, xu thế khoa học liên ngành luôn được quan tâm Chính điều đó đòi hỏi sinh viên phải tiếp cận với nhiều nguồn thông tin khác nhau ở nhiều lĩnh vực Việc NCKH ngày càng đòi hỏi cao và phức tạp trước khối lượng thông tin vô cùng lớn, nhất là sự bùng nổ thông tin trực tuyến Đứng trước sự tiếp cận thông tin nhiều như vậy, sinh viên phải chọn lọc thông tin tin cậy, có giá trị và phù hợp với yêu cầu của đề tài Nếu sinh viên có NLTT sẽ giúp họ biết
kỹ năng khai thác, phân tích, đánh giá, tổng hợp, và sử dụng thông tin hiệu quả
Trong NCKH đòi hỏi một lượng thông tin lớn giúp cho việc trích dẫn, tham khảo trong đề tài Để tránh tình trạng đạo văn sinh viên cần phải có thông tin các nguồn tài liệu trích dẫn đầy đủ Để làm được điều này, người nghiên cứu phải có hiểu biết về pháp luật, luật bản quyền, luật sở hữu trí tuệ, đạo đức nghề
Trang 3nghiệp NCKH chính là Tạo ra được TT mới, tri thức mới với những mục đích khác nhau theo cách thức đổi mới hợp đạo đức; Kiểm soát được ảnh hưởng của
TT, tri thức, tạo ra được TT và sử dụng tốt như nhà cung cấp TT nhằm tạo ra các sản phẩm khoa học Qua đó mới có thể nâng cao chất lượng, áp dụng
NCKH vào thực tiễn
3.3 Năng lực thông tin với việc phát triển kỹ năng mềm
Kỹ năng mềm là khả năng ứng xử, nhạy bén với công việc và giải quyết khó khăn một cách nhanh nhất, hạn chế tối đa những rủi ro công việc mà những điều này giảng đường đại học không thể truyền đạt cho sinh viên Không những thế, kỹ năng mềm còn là nghệ thuật ứng xử của bạn với các đồng nghiệp, cộng
sự, với cấp trên và với tất cả mọi người mà bạn quen biết Nó sẽ giúp cho những mối quan hệ của bạn trở nên tốt đẹp Khi sinh viên có NLTT cụ thể là khả năng xác định và trình bày được bản chất, vai trò và phạm vi của TT trong các nguồn khác nhau, cuộc nói chuyện, tiếp xúc sẽ trở nên hài hòa hơn Sẽ chẳng ai muốn lắng nghe một người hay ấp úng hay nói lắp hoặc lắng nghe những điều nhạt nhẽo vô vị
3.4 Năng lực thông tin với việc hiểu biết về các lĩnh trong cuộc sống NLTT giúp sinh viên hiểu được quy cách, luật pháp và các vấn đề kinh tế,
xã hội xung quanh thông tin Đặc biệt hiểu biết về các vấn đề của luật bản
quyền, luật sở hữu trí tuệ NLTT giúp sinh viên có ý thức làm theo luật pháp, theo các quy tắc, chính sách của các tổ chức xã hội và quy ước nghề nghiệp, có liên quan đến việc truy cập và sử dụng thông tin, vận dụng tri thức vào cuộc sống NLTT giúp sinh viên biết nhìn nhận việc sử dụng thông tin trong việc truyền bá các sản phẩm hoặc thuyết trình về một vấn đề nhất định
NLTT của sinh viên là sự tổng hợp của rất nhiều yếu tố Nó không chỉ trực tiếp quyết định đến chất lượng học tập, NCKH của sinh viên trong nhà trường mà còn có khả năng hỗ trợ năng lực tự học, hiểu biết kiến thức ngoài nhà trường NLTT giúp sinh viên hoàn thiện mình hơn trong cuộc sống, trong xã hội kinh tế tri thức
Trang 4Để làm được điều này, kỹ năng đánh giá, phân tích, so sánh trình bày và
áp dụng những tiêu chuẩn thiết yếu để xác định giá trị TT tìm được và các
nguồn của TT đó, giá trị của nhà cung cấp trong xã hội; đánh giá và xác thực các TT thu thập được và các nguồn tin tương ứng là một trong những kỹ năng rất cần thiết
4 Thực trạng đào tạo NLTT đối với sinh viên hiện nay Trước khi vào đại học, SV đã trang bị tích lũy được một số kỹ năng cơ bản liên quan đến NLTT như sau:
• Sử dụng bộ máy tìm kiếm tài liệu của các thư viện phổ thông;
• Sử dụng một số dịch vụ phổ biến trên internet như: Thư điện tử, facebook, truyền tệp, tìm tin trên các mạng công cộng miễn phí,…
• Tìm hiểu thu thập các thông tin về các tổ chức cá nhân bằng việc truy cập các trang chủ tương ứng hay các nguồn tin hữu quan
• … Trong những năm gần đây các trường đại học ở Việt Nam đã quan tâm đến phát triển NLTT cho sinh viên - xem đó là một trong những kỹ năng mềm quan trọng trang bị cho sinh viên trước khi tốt nghiệp Nhận thức được tầm quan trọng của phát triển NLTT các cơ quan TT-TV trường đại học đã xây dựng và triển khai và phát triển chương trình năng lực thông tin
(Information Literacy) đến các đối tượng người dùng tin (NDT) như: Các Trung tâm học liệu: Đại học Cần Thơ, Đại học Đà Nẵng, Đại học Huế, Đại học Thái nguyên; Thư viện Đại học Hà Nội,
5 Giải pháp phát triển NLTT cho sinh viên Đại học Nội vụ Tại môi trường năng động, nhiệt huyết và đầy tiềm năng như trường đại học Nội vụ, phát triển NLTT cho sinh viên qua môi trường CLB được đánh giá
là mới mẻ và hiệu quả Tổ chức các chương trình chia sẻ kiến thức, đào tạo kỹ năng như kỹ năng về quản trị nhân lực, lễ tân hội nhóm, thanh niên xung
kích,… nhằm phát triển kỹ năng mềm cho thành viên CLB và sinh viên có nhu cầu; Hướng nghiệp và hỗ trợ sinh viên về nơi kiến tập, thực tập, trải nghiệm
Trang 5thực tế tại các doanh nghiệp và thúc đẩy việc tìm kiếm việc làm trong sinh viên; Thúc đẩy tinh thần, tư vấn, hỗ trợ cho sinh viên khởi nghiệp thông qua các cuộc thi về khởi nghiệp, các hoạt động đào tạo, tư vấn, kết nối với doanh nhân, doanh nghiệp, các nhà đầu tư; Thực hiện và lan tỏa việc thực hành trách nhiệm xã hội thông qua các hoạt động xã hội, phong trào, thiện nguyện và hỗ trợ cộng đồng
Điểm mạnh của giải pháp này ta có thể kể đến:
• Tham gia CLB ở Đại học giúp nâng cao kiến thức
• Tham gia Câu lạc bộ ở Đại học giúp phát huy được sở trường của bản thân
• Tham gia CLB ở Đại học giúp mở rộng các mối quan hệ
• Tham gia CLB ở Đại học giúp nâng cao kỹ năng mềm
• Tham gia CLB ở Đại học giúp phát triển kinh nghiệm Với 13 CLB trực thuộc Đại học Nội Vụ, NLTT của sinh viên được phát triển khi đại dịch Covid hoành hành, sinh viên hoàn toàn học tập và sinh hoạt CLB trên các nền tảng trực tuyến Sinh viên lúc này sẽ phát huy khả năng tìm kiếm thông tin trực tuyến hoặc sử dụng được các phương pháp tìm kiếm khác nhau
Đại dịch cũng khiến cho CLB phải đổi mới phương pháp sinh hoạt
Những thủ lĩnh, chủ nhiệm,… phải có khả năng tổng hợp những ý tưởng chính
để xây dựng khái niệm mới mà tôi cho rằng trước đây chưa từng có tiền lệ Sinh hoạt trực tuyến hay trực tiếp liệu có ảnh hưởng đến các thành viên CLB hay chất lượng CLB phụ thuộc vào khả năng xác định được liệu những kiến thức mới có tác động đến hệ thống giá trị của cá nhân hay không và có khả năng tiến hành các bước để dung hòa sự khác biệt
Sự liên lạc giữa các thành viên CLB tới thành viên đầu tàu chủ chốt, giữa các đầu tàu chủ chốt với thầy cô, hội sinh viên cần khả năng trao đổi, tương tác một cách có hiệu qủa về các sản phẩm hay dịch vụ đối với người khác
Tuy nhiên, vẫn còn một vài những rủi ro trong phát triển NLTT cho sinh viên với mô hình CLB Chẳng hạn như CLB là do sinh viên tương tác lẫn nhau,
Trang 6không có sự góp mặt hoặc góp mặt rất ít của các thầy cô nên chuyên môn có thể
sẽ không cao, quá sa đà vào CLB ảnh hưởng tới học tập,…nên giải pháp củng
cố những vấn đề này là Hội sinh viên Đại học Nội vụ nên lập ra một ban cố vấn CLB được dẫn dắt và hướng dẫn bởi các thầy cô Điều này không chỉ cải thiện chất lượng CLB mà còn nâng cao NLTT cho sinh viên bởi có sự hướng dẫn cụ thể, chi tiết, dày dặn kinh nghiệm
6 Kết luận Mục tiêu của giáo dục Việt Nam là trong một tương lai không xa sẽ phấn đấu đuổi kịp và đạt trình độ khu vực và thế giới Để làm được điều này không còn con đường nào khác hơn là không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo Một trong những giải pháp hết sức cơ bản và cấp thiết là phải xây dựng được một nền tảng chiến lược phát triển NLTT cho sinh viên đó chính là CLB, giúp sinh viên nâng cao kỹ năng mềm, chuyên môn, các mối quan hệ, Có như vậy, chúng ta mới hy vọng trong một tương lai không xa chúng ta sẽ cho ra thị
trường lao động một lớp người lao động không những có trình độ chuyên môn cao mà còn có NLTT để có thể đáp ứng với nhu cầu phát triển của xã hội cũng như đáp ứng được nhu cầu học tập suốt đời của một con người trong xã hội bùng nổ thông tin như hiện nay
Trang 7Danh mục từ viết tắt
TT: Thông tin
NLTT: Năng lực thông tin
CLB: Câu lạc bộ
Tài liệu tham khảo
ThS Trịnh Khánh Vân, “Đào tạo năng lực thông tin, xu hướng thiết yếu cho các
thư viện công cộng”, Tạp chí thư viện Việt Nam - 2017- Số 3 - Tr.3-7
ThS Trần Dương, “Vai trò của năng lực thông tin đối với sinh viên đại học”, Kỉ
yếu hội thảo thư viện toàn quốc về nền tảng CNTT- TT trong hoạt động thông tin Thư viện phục vụ đổi mới giáo dục ĐH-CĐ trong thời kỳ hội nhập
TS Đỗ Văn Hùng, ThS Lê Thị Nga, CN Nguyễn Bích Thủy, “Nghiên cứu và phát triển chương trình đào tạo năng lực thông tin cho sinh viên trong kỷ
nguyên số”, Tạp chí thông tin và tư liệu - 2018 - số 3 - Tr.9-20
MAAS, “Top 5 lý do nên tham gia CLB ở đại học”
Tuổi trẻ nội vụ, “CLB hội nhóm”
PGS – TS Nguyễn Bá Chiến, “Bài phát biểu chúc mừng CLB Nhà Quản trị
nhân lực tròn 10 năm tuổi”
Các tài liệu bằng văn bản do giáo viên bộ môn NLTT cung cấp