Giao an Lich Su lop 10 co ban tron bo

PHầN MộT LỊCH SỬ THẾ GIỚI THỜI NGUYÊN THUỶ, CỔ ĐẠI VÀ TRUNG ĐẠI CHƯƠNG I XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ Bài 1 SỰ XUẤT HIỆN LOÀI NGƯỜI VÀ BẦY NGƯỜI NGUYÊN THUỶ (Tiết 1) I. MỤC TIÊU BÀI HỌC 1. Kiến thức HS cần hiểu những móc và bước tiến trên chặng đường dài, phấn đấu qua hàng triệu năm của loài người nhằm cải thiện đời sống và cải bến bản thân con người. 2. Tư tưởng Giáo dục lòng yêu lao động vì lao động không những nâng cao đời sống của con người mà còn hoàn thiện bản thân con người. 3. Kỹ năng Rèn kỹ năng sử dụng SGK - kỹ năng phân tích, đánh giá và tổng hợp về đặc điểm tiến hoá của loài người trong quá trình hoàn thiện mình đồng thời thấy sự sáng tạo và phát triển không ngừng của xã hội loài người. II. TIếN TRÌNH Tổ CHứC DạY - HọC 1. Giới thiệu khái quát về chương trình lịch sử lớp 10 Yêu cầu và hướng dẫn phương pháp học bộ môn ở nhà, ở lớp. 2. Dẫn dắt vào bài học GV nêu tình hướng qua câu hỏi tạo không khí học tập: Chương trình lịch sử chúng ta đã học ở THCS được phân chia thành mấy thời kỳ? Kể tên các thời kỳ đó? Hình thái chế độ xã hội gắn liền với mỗi thời kỳ? Xã hội loài người và loài người xuất hiện như thế nào? Để hiểu điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay. 3. Tổ chức các hoạt động trên lớp

Trang 1

GIÁO ÁN LỊCH SỬ 10

Trang 2

PHẦN MỘT LỊCH SỬ THẾ GIỚI THỜI NGUYÊN THUỶ, CỔ ĐẠI VÀ TRUNG ĐẠI

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Giới thiệu khái quát về chương trình lịch sử lớp 10

Yêu cầu và hướng dẫn phương pháp học bộ môn ở nhà, ở lớp

2 Dẫn dắt vào bài học

GV nêu tình hướng qua câu hỏi tạo không khí học tập: Chương trình lịch sửchúng ta đã học ở THCS được phân chia thành mấy thời kỳ? Kể tên các thời kỳ đó?Hình thái chế độ xã hội gắn liền với mỗi thời kỳ? Xã hội loài người và loài ngườixuất hiện như thế nào? Để hiểu điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay

3 Tổ chức các hoạt động trên lớp

Trang 3

PHẦN MỘT LỊCH SỬ THẾ GIỚI THỜI NGUYÊN THUỶ, CỔ ĐẠI VÀ TRUNG ĐẠI

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Giới thiệu khái quát về chương trình lịch sử lớp 10

Yêu cầu và hướng dẫn phương pháp học bộ môn ở nhà, ở lớp

2 Dẫn dắt vào bài học

GV nêu tình hướng qua câu hỏi tạo không khí học tập: Chương trình lịch sửchúng ta đã học ở THCS được phân chia thành mấy thời kỳ? Kể tên các thời kỳ đó?Hình thái chế độ xã hội gắn liền với mỗi thời kỳ? Xã hội loài người và loài ngườixuất hiện như thế nào? Để hiểu điều đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

Trước hết GV kể câu chuyện về nguồn gốc của dân

tộc Việt Nam (Bà Âu Cơ với cái bọc trăm trứng và

chuyện Thượng Đế sáng tạo ra loài người) sau đó nêu

 Sự xuất hiện loài người

và đời sống bầy người nguyên thuỷ.

Trang 4

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững

câu hỏi: Loài người từ đâu mà ra? Câu chuyện kể

trên có ý nghĩa gì?

- HS qua hiểu biết, qua câu chuyện GV kể và đọc

SGK trả lời câu hỏi?

GV dẫn dắt, tạo không khí tranh luận

- GV nhận xét bổ sung và chốt ý:

+ Câu chuyện truyền thuyết đã phản ảnh xa xưa

con người muốn lý giải về nguồn gốc của mình, song

chưa đủ cơ sở khoa học nên gửi gắm điều đó vào sự

thần thánh

+ Ngày nay, khoa học phát triển, đặc biệt là khảo

cổ học và cổ sinh học đã tìm được bằng cứ nói lên sự

phát triển lâu dài của sinh giới, từ động vật bậc thấp

lên động vật bậc cao mà đỉnh cao của quá trình này là

sự chuyển biến từ vượn thành người

- GV nêu câu hỏi: Vậy con người do đâu mà ra?

Căn cứ vào cơ sở nào? Thời gian? Nguyên nhân

quan trọng quyết định đến sự chuyển biến đó? Ngày

nay quá trình chuyển biến đó có diễn ra không? Tại

sao?

- Loài người do một loàivượn chuyển biến thành?Chặng đầu của quá trình hìnhthành này có khoảng 6 triệunăm trước đây

Hoạt động 2: Làm việc theo nhóm

- GV: Chặng đường chuyển biến từ vượn đến

người diễn ra rất dài Bước phát triển trung gian là

Người tối cổ (Người thượng cổ)

 Nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm là:

+ Nhóm 1: Thời gian tìm được dấu tích Người tối

cổ? Địa điểm? Tiến hoá trong cơ cấu tạo cơ thể?

+ Nhóm 2: Đời sống vật chất và quan hệ xã hội

của người tối cổ

- HS: Từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thảo

luận thống nhất ý kiến trình bày trên giấy A1

Đại diện của nhóm trình bày kết quả của mình

GV yêu cầu HS nhóm khác bổ sung

Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý

Nhóm 1:

+ Thời gian tìm được dấu tích của Người tối cổ bắt

đầu khoảng 4 triệu năm trước đây

+ Di cốt tìm thấy ở Đông Phi, Giava (Inđônêxia),

Bắc Kinh (trung Quốc)… Thanh Hoá (Việt Nam)

+ Người tối cổ hoàn toàn đi bằng hai chân, đôi tay

- Bắt đầu khoảng 4 triệu nămtrước đây tìm thấy dấu vếtcủa Người tối cổ ở một số nơinhư Đông Phi, Inđônêxia,Trung Quốc, Việt Nam

Trang 5

được tự do cầm nắm, kiếm thức ăn Cơ thể có nhiều

biến đổi: trán, hộp sọ …

Nhóm 2: Đời sống vật chất đã có nhiều thay đổi.

+ Biết chế tạo công cụ lao động: Họ lấy mảnh đá

hay cuội lớn đem ghè vỡ tạo nên một mặt cho sắc và

vừa tay cầm → rìu đá (đồ đá cũ - sơ kỳ)

+ Biết làm ra lửa (phát minh lớn) → điều quan

trọng cải thiện căn bản cuộc sống từ ăn sống → ăn

chín

+ Cùng nhau lao động tìm kiếm thức ăn Chủ yếu

là hái lượm và săn bắt thú

+ Quan hệ hợp quần xã hội, có người đứng đầu, có

phân công lao động giữa nam - nữ, cùng chăm sóc

con cái, sống quây quần theo quan hệ ruột thịt gồm 5

- 7 gia đình Sống trong hang động hoặc mái đá, lều

dựng bằng cành cây… Hợp quần đầu tiên ⇒ bầy

người nguyên thuỷ

- Đời sống vật chất của ngườinguyên thuỷ:

+ Chế tạo công cụ đá (đồ đácũ)

Hoạt động 3: cả lớp

GV dùng ảnh và biểu đồ để giải thích giúp HS

hiểu và nắm chắc hơn: ảnh về Người tối cổ , ảnh về

các công cụ đá, biểu đồ thời gian của Người tối cổ

- Về hình dáng: Tuy còn nhiều dấu tích vượn trên

người nhưng Người tối cổ không còn là vượn

- Người tối cổ là Người vì đã chế tác và sử dụng

công cụ (mặc dù chiếc rìu đá còn thô kệch đơn giản)

- Thời gian:

4 tr.năm 1 tr.năm 4 vạn năm 1 vạn năm

(Người tối cổ) - đi đứng thẳng

- Hòn đá ghè đẽo sơ qua

- Hái lượm, săn bắt thú

- Bầy người

Hoạt động 4: làm việc theo nhóm

GV trình bày: Qua quá trình lao động, cuộc sống

của con người ngày càng phát triển hơn Đồng thời

con người tự hoàn thành quá trình hoàn thiện mình →

tạo bước nhảy vọt từ vượn thành Người tối cổ Ta tìm

hiểu bước nhảy vọt thứ 2 của quá trình này

- GV chia lớp thành 3 nhóm, nêu câu hỏi cho từng

nhóm:

 Người tinh khôn và óc

sáng tạo

Trang 6

+ Nhóm 1: Thời đại Người tinh khôn bắt đầu xuất

hiện vào thời gian nào? Bước hoàn thiện về hình

dáng và cấu tạo cơ thể được biểu hiện như thế nào?

+ Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn trong

việc chế tạo công cụ lao động bằng đá.

+ Nhóm 3: Những tiến bộ khác trong cuộc sống

lao động và vật chất.

- HS đọc SGK, thảo luận tìm ý trả lời Sau khi đại

diện nhóm trình bày kết quả thống nhất của nhóm

HS nhóm khác bổ sung Cuối cùng GV nhận xét và

chốt ý

Nhóm 1: Đến cuối thời đồ đá cũ, khoảng 4 vạn

năm trước đây Người tinh khôn (hay còn gọi là người

hiện đại) xuất hiện Người tinh khôn có cấu tạo cơ thể

như người ngày nay: xương cốt nhỏ nhắn, bàn tay

nhỏ khéo léo, ngón tay linh hoạt Hộp sọ và thể tích

não phát triển, trán cao, mặt phẳng, hình dáng gọn và

linh hoạt, lớp lông mỏng không còn nữa đưa đến sự

xuất hiện những màu da khác nhau (3 đại chủng lớn

vàng - đen - trắng)

Nhóm 2: Sự sáng tạo của Người tinh khôn trong

kỹ thuật chế tạo công cụ đá: Người ta biết ghè 2 cạnh

sắc hơn của mảnh đá làm cho nó gọn và sắc hơn với

nhiều kiểu, loại khác nhau Sau khi được mài nhẵn,

được khoan lỗ hay nấc để tra cán ⇒ Công cụ đa dạng

hơn, phù hợp với từng công việc lao động, trau chuốt

và có hiệu quả hơn ⇒ Đồ đá mới

Nhóm 3: Óc sáng tạo của Người tinh khôn còn

chế tạo ra nhiều công cụ lao động khác: Xương cá,

cành cây làm lao, chế cung tên, đan lưới đánh cá, làm

đồ gốm Cũng từ đó đời sống vật chất được nâng lên

Thức ăn tăng lên đáng kể Con người rời hang động

ra định cư ở địa điểm thuận lợi hơn Cư trú nhà cửa

trở nên phổ biến

- Khoảng 4 vạn năm trướcđây Người tinh khôn xuấthiện Hình dáng và cấu tạo cơthể hoàn thiện như ngườingày nay

- Óc sáng tạo là sự sáng tạocủa Người tinh khôn trongcông việc cải tiến công cụ đồ

đá và biết chế tác thêm nhiềucông cụ mới

+ Công cụ đá: Đá cũ → đámới (ghè - mài nhẵn - đục lỗtra cán)

+ Công cụ mới: Lao, cungtên

Hoạt động 5: làm việc cả lớp và cá nhân

GV trình bày: - Cuộc cách mạng đá mới - đây là

một thuật ngữ khảo cổ học nhưng rất thích hợp với

thực tế phát triển của con người Từ khi Người tinh

khôn xuất hiện thời đá cũ hậu kì, con người đã có một

bước tiến dài: Đã có cư trú nhà cửa, đã sống ổn định

và lâu dài (lớp vỏ ốc sâu 1m nói lên có thể lâu tới cả

 Cuộc cách mạng thời đá

mới.

Trang 7

nghìn năm)

Như thế cũng phải kéo dài tích luỹ kinh nghiệm tới

3 vạn năm Từ 4 vạn năm đến 1 vạn năm trước đây

mới bắt đầu thời đá mới

GV nêu câu hỏi: - Đá mới là công cụ đá có điểm

khác như thế nào so với công cụ đá cũ?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

GV nhận xét và chốt lại: đá mới là công cụ đá được

ghè sắc, mài nhẵn, tra cán dùng tốt hơn Không

những vậy người ta còn sử dụng cung tên thuần thục

GV đặt câu hỏi: Sang thời đại đá mới cuộc sống

vật chất của con người có biến đổi như thế nào?

HS đọc SGK trả lời HS khác bổ sung, cuối cùng

GV nhận xét và chốt ý

- Sang thời đại đá mới cuộc sống của con người đã

có những thay đổi lớn lao

+ Từ chỗ hái lượm, săn bắn ⇒ trồng trọt và chăn

nuôi (người ta trồng một số cây lương thực và thực

phẩm như lúa, bầu bí… Đi săn bắn được thú nhỏ

người ta giữ lại nuôi và thuần dưỡng thành gia súc

nhỏ như chó, cừu, lợn, bò …)

+ Người ta biết làm sạch những tấm da thú để che

thân cho ấm và "cho có văn hoá" (tìm thấy cúc, kim

xương)

+ Người ta biết làm đồ trang sức (vòng bằng vỏ ốc

và hạt xương, vòng tay, vòng cổ chân, hoa tai bằng đá

màu)

+ Con người biết đến âm nhạc (cây sáo xương, đàn

đá …)

GV kết luận: Như thế, từng bước, từng bước con

người không ngừng sáng tạo, kiếm được thức ăn

nhiều hơn , sống tốt hơn và vui hơn Cuộc sống bớt

dần sự lệ thuộc và thiên nhiên Cuộc sống con người

tiến bộ với tốc độ nhanh hơn và ổn định hơn từ thời

+ Làm nhạc cụ

⇒ Cuộc sống no đủ hơn, đẹphơn và vui hơn, bớt lệ thuộcvào thiên nhiên

4 Sơ kết bài học

- GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS trả lời câu hỏi

- Nguồn gốc của loài người, nguyên nhân quyết định đến quá trình tiến hoá

- Thế nào là Người tối cổ? Cuộc sống vật chất và xã hội của Người tối cổ?

- Những tiến bộ về kỹ thuật khi Người tinh khôn xuất hiện?

Trang 9

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Tranh ảnh

- Mẫu truyện ngắn về sinh hoạt của thị tộc, bộ lạc

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

 Câu hỏi 1: Lập niên biểu thời gian về quá trình tiến hoá từ vượn thành người

? Mô tả đời sống vật chất và xã hội của Người tối cổ?

 Câu hỏi 2: tại sao nói thời đại Người tinh khôn cuộc sống của con người tốthơn, đủ hơn, đẹp hơn và vui hơn?

2 Dẫn dắt bài mới

Bài một cho chúng ta hiểu quá trình tiến hoá và tự hoàn thiện của con người

Sự hoàn thiện về vóc dáng và cấu tạo cơ thể Sự tiến bộ trong cuộc sống vật chất Đờisống của con người tốt hơn - đủ hơn - đẹp hơn - vui hơn Và trong sự phát triển ấy tathấy sự hợp quần của bầy người nguyên thuỷ - một tổ chức xã hội quá độ Tổ chức ấycòn mang tính giản đơn, hoang sơ, còn đầy dấu ấn bầy đàn cùng sự tự hoàn thiện củacon người Bầy đàn phát triển tạo nên sự gắn kết và định hình của một tổ chức xã hộiloài người khác hẳn với tổ chức bầy, đàn Để hiểu tổ chức thực chất, định hình đầutiên của loài người đó, ta tìm hiểu bài hôm nay

Trang 10

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

Trước hết GV gợi HS nhớ lại những tiến bộ, sự

hoàn thiện của con người trong thời đại Người

tinh khôn Điều đó đưa đến xã hội bầy người

nguyên thuỷ, một tổ chức hợp quần và sinh hoạt

theo từng gia đình trong hình thức bầy người cũng

khác đi Số dân đã tăng lên Từng nhóm người

cũng đông đúc, mỗi nhóm có hơn 10 gia đình

(đông hơn trước gấp 2-3 lần) gồm 2, 3 thế hệ già

trẻ chung dòng máu ⇒ Họ hợp thành một tổ chức

xã hội chặt chẽ hơn, gắn bó hơn, có tổ chức hơn

Hình thức tổ chức ấy gọi là thị tộc - những người

"cùng họ" Đây là tổ chức thực chất và định hình

đầu tiên của loài người

GV nêu câu hỏi: Thế nào là thị tộc? Mối quan

+ Trong thị tộc, mọi thành viên đều hợp sức,

chung lưng đấu cật, phối hợp ăn ý với nhau để tìm

kiếm thức ăn Rồi được hưởng thụ bằng nhau,

công bằng Trong thị tộc, con cháu tôn kính ông

bà cha mẹ và ngược lại Bảo đảm nuôi dạy tất cả

con cháu của thị tộc

GV phân tích bổ sung để nhấn mạnh khái niệm

hợp tác lao động ⇒ hưởng thụ bằng nhau - cộng

đồng Công việc lao động hàng đầu và thường

xuyên của thị tộc là kiếm thức ăn để nuôi sống thị

tộc Lúc bấy giờ với công việc săn đuổi và săn bẫy

các con thú lớn, thú chạy nhanh, con người không

thể lao động riêng rẽ, buộc họ phải cùng hợp sức

thành một vòng vây, hò hét, ném đá, ném lao, bắn

cung tên, dồn thú chỉ còn một con đường chạy duy

nhất, đó là hố bẫy Yêu cầu của công việc và trình

độ thời đó buộc phải hợp tác nhiều người, thậm

chí của cả thị tộc Việc tìm kiếm thức ăn không

thường xuyên, không nhiều Khi ăn, họ cùng nhau

ăn (kể chuyện… Qua bức tranh vẽ trên vách đá ở

 Thị tộc - bộ lạc

a Thị tộc

- Thị tộc là nhóm hơn 10 giađình và có chung dòng máu

- Quan hệ trong thị tộc côngbằng, bình đẳng, cùng làm, cùnghưởng Lớp trẻ tôn kính cha mẹ,ông bà và cha mẹ đều yêuthương chăm sóc tất cả con cháucủa thị tộc

Trang 11

hang động, ta thấy: Sau khi đi săn thú về, họ cùng

nhau nướng thịt rồi ăn thịt nướng với rau củ đã

được chia thành các khẩu phần đều nhau Hoặc có

nơi thức ăn được để trên tàu lá rộng từng người

bốc ăn từ tốn vì không có ,nhiều để ăn tự do thoải

mái) Việc chia khẩu phần ăn, ta thấy ngay trong

thời hiện đại này khi phát hiện thị tộc Tasađây ở

Philippines Tính công bằng - cũng được thể hiện

rất rõ

GV có thể kể thêm câu chuyện mảnh vải tặng

của nhà dân tộc học với thổ dân Nam Mỹ

Qua câu chuyện, GV chốt lại: Nguyên tắc vàng

trong xã hội thị tộc là của chung, việc chung, làm

chung, thậm chí là ở chung một nhà Tuy nhiên

đây là một đại đồng trong thời kỳ mông muội, khó

khăn nhưng trong tương lai chúng ta vẫn có thể

xây dựng đại đồng trong thời văn minh - một đại

đồng mà trong đó con người có trình độ văn minh

cao và quan hệ cộng đồng làm theo năng lực và

hưởng theo ,nhu cầu Điều đó chúng ta có thể thực

hiện được - một ước mơ chính đáng mà loài người

hướng tới

Hoạt động 2: Làm việc cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Ta biết đặc điểm của thị tộc.

Dựa trên hiểu biết đó, hãy:

+ Điểm giống: Cùng có chung một dòng máu

+ Điểm khác: Tổ chức lớn hơn (gồm nhiều thị

- Quan hệ giữa các thị tộc trong

bộ lạc là gắn bó giúp đỡ nhau

GV nêu: Từ chỗ con người biết chế tạo công cụ

 Buổi đầu của thời đại kim

khí

Trang 12

đá và ngày càng cải tiến để công cụ gọn hơn, sắc

hơn, sử dụng có hiệu quả hơn Không dừng lại ở

các công cụ đá, xương, tre gỗ mà người ta phát

hiện ra kim loại, dùng kim loại để chế tạo đồ dùng

và công cụ lao động Quá trình tìm thấy kim loại

-sử dụng nó như thế nào và hiệu quả của nó ra sao,

chia nhóm để tìm hiểu

Nhóm 1: Tìm mốc thời gian con người tìm

thấy kim loại? Vì sao lại cách xa nhau như thế?

Nhóm 2: Sự xuất hiện công cụ bằng kim loại

có ý nghĩa như thế nào đối với sản xuất?

HS đọc SGK, trao đổi thống nhất ý kiến Đại

diện nhóm trình bày Các nhóm khác góp ý Cuối

cùng GV nhận xét và chốt ý:

+ Quá trình con người tìm và sử dụng kim loại:

Khoảng 5500 năm trước đây, người Tây Á và

Ai Cập sử dụng đồng sớm nhất (đồng đỏ)

Khoảng 4000 năm trước đây, cư dân ở nhiều

nơi đã biết dùng đồng thau

Khoảng 3000 năm trước đây, cư dân Tây Á và

Nam Châu Âu đã biết đúc và dùng đồ sắt

GV có thể phân tích và nhấn mạnh: Con người

tìm thấy các kim loại kim khí cách rất xa nhau bởi

lúc đó điều kiện còn rất khó khăn, việc phát minh

mới về kỹ thuật là điều không dễ Mặc dầu con

người đã bước sang thời đại kim khí từ 5500 năm

trước đây nhưng trong suốt 1500 năm, kim loại

(đồng) còn rất ít, quý nên họ mới dùng chế tạo

thành trang sức, vũ khí mà công cụ lao động chủ

yếu vẫn là đồ đá, đồ gỗ Phải đến thời kỳ đồ sắt

con người mới chế tạo phổ biến thành công cụ lao

động Đây là nguyên nhân cơ bản tạo nên một sự

biến đổi lớn lao trong cuộc sống con người

+ Sự phát minh ra công cụ kim khí đã có ý

nghĩa lớn lao trong cuộc sống lao động: Năng suất

lao động vượt xa thời đại đồ đá, khai thác những

vùng đất đai mới, cày sâu cuốc bẫm, xẻ gỗ đóng

thuyền, xẻ đá làm lâu đài; và đặc biệt quan trọng

là từ chỗ bấp bênh, tới chỗ đủ sống tiến tới con

người làm ra một lượng sản phẩm thừa thường

xuyên

a Quá trình tìm và sử dụng kim loại.

- Con người tìm và sử dụng kimloại:

+ Khoảng 5500 năm trước đây đồng đỏ

+ Khoảng 4000 năm trước đây đồng thau

+ Khoảng 3000 năm trước đây sắt

-b Hệ quả

- Năng suất lao động tăng

- Khai thác thêm đất đai trồngtrọt

- Thêm nhiều ngành nghề mới

Hoạt động 4: Làm việc cả lớp và cá nhân  Sự xuất hiện tư hữu và xã

Trang 13

Trước tiên GV gợi nhớ lại quan hệ xã hội

nguyên thuỷ Trong xã hội nguyên thuỷ, sự công

bằng và bình đẳng là "nguyên tắc vàng" nhưng lúc

ấy, con người trong cộng đồng dựa vào nhau vì

tình trạng đời sống còn quá thấp Khi bắt đầu có

sản phẩm thừa thì lại không có để đem chia đều

cho mọi người Chính lượng sản phẩm thừa được

các thành viên có chức phận nhận (người chỉ huy

dân binh, người chuyên trách lễ nghi, hoặc điều

hành các công việc chung của thị tộc, bộ lạc) quản

lý và đem ra dùng chung, sau lợi dụng chức phận

chiếm một phần sản phẩm thừa khi chi cho các

công việc chung

GV nêu câu hỏi: Việc chiếm sản phẩm thừa của

một số người có chức phận đã tác động đến xã

hội nguyên thuỷ như thế nào?

HS đọc SGK trả lời, các HS khác góp ý rồi GV

nhận xét và chốt ý

+ Trong xã hội có người nhiều, người ít của cải

Của thừa tạo cơ hội cho một số người dùng thủ

đoạn chiếm làm của riêng Tư hữu xuất hiện trong

cộng đồng bình đẳng, không có của cải bắt đầu bị

phá vỡ

+ Trong gia đình cũng thay đổi Đàn ông làm

công việc nặng, cày bừa tạo ra nguồn thức ăn

chính và thường xuyên ⇒ Gia đình phụ hệ xuất

hiện

+ Khả năng lao động của mỗi gia đình cũng

khác nhau

→ Giàu nghèo ⇒ giai cấp ra đời

⇒ Công xã thị tộc rạn vỡ đưa con người bước

sang thời đại có giai cấp đầu tiên - thời cổ đại

hội có giai cấp

- Người lợi dụng chức quyềnchiếm của chung ⇒ tư hữu xuấthiện

- Gia đình phụ hệ thay gia đìnhmẫu hệ

- Xã hội phân chia giai cấp

Trang 14

 So sánh điểm giống nhau - khác nhau giữa thị tộc và bộ lạc.

 Do đâu mà tư hữu xuất hiện? Điều này đã dẫn tới sự thay đổi trong xã hộinhư thế nào?

- Đọc bài 3:

 Các quốc gia cổ đại Phương Đông

 Ý nghĩa của bức tranh hình 1 trang 11, hình 2 trang 12

Trang 15

CHƯƠNG II

XÃ HỘI CỔ ĐẠI

Bài 3 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG ĐÔNG

- Những đặc điểm của quá trình hình thành xã hội có giai cấp và Nhà nước, cơcấu xã hội của xã hội cổ đại phương Đông

- Thông qua việc tìm hiểu về cơ cấu bộ máy Nhà nước và quyền lực của nhàvua, HS còn hiểu rõ thế nào là chế độ chuyên chế cổ đại

Những thành tựu lớn về văn hoá của các quốc gia cổ đại phương Đông

- Bản đồ các quốc gia cổ đại

- Bản đồ thế giới hiện nay

- Tranh ảnh nói về những thành tựu văn hoá của các quốc gia cổ đại phươngđông để minh hoạ (nếu có sử dụng phần mềm Encarta 2005, phần giới thiệu về nhữngthành tựu của Ai Cập cổ đại)

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1, 2 và mục 3; Tiết 2 giảng mục 4 và 5.

Trang 16

Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1: Nguyên nhân tan rã của xã hội nguyên thuỷ? Biểuhiện?

- GV nhận xét câu trả lời của HS, khái quát bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới

và nêu nhiệm vụ nhận thực cho Hs như sau: Trên lưu vực các dòng sông lớn ở Châu

Á và Châu Phi từ thiên niên kỷ IV (TCN) cư dân phương Đông đã biết tới nghề luyệnkim, làm nông nghiệp và chăn nuôi gia súc Họ đã xây dựng các quốc gia đầu tiên củamình, đó là xã hội có giai cấp đầu tiên mà trong đó thiểu số quý tộc thống trị đa sốnông dân công xã và nô lệ Quá trình hình thành và phát triển của Nhà nước ở cácquốc gia cổ đại phương Đông không giống nhau, nhưng thể chế chung là chế độ quânchủ chuyên chế, mà trong đó vua là người nắm mọi quyền hành và được cha truyền,con nối

Qua bài học này chúng ta còn biết được Phương Đông là cái nôi của văn minhnhân loại, nơi mà lần đầu tiên con người đã biết sáng tạo ra chữ viết, văn học, nghệthuật và nhiều tri thức khoa học khác

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

- GV treo bản đồ "Các quốc gia cổ đại"

trên bảng, yêu cầu HS quan sát, kết hợp với

kiến thức phần 1 trong SGK trả lời câu hỏi:

Các quốc gia cổ đại phương Đông nằm ở

đâu, có những thuận lợi gì?

- GV gọi 1 HS trả lời, các HS khác có thể

bổ sung cho bạn

- GV tiếp tục đặt câu hỏi: Bên cạnh những

thuận lợi thì có gì khó khăn? Muốn khắc

phục khó khăn cư dân phương Đông đã phải

canh tác và tạo nên mùa màng bội thu

+ Khó khăn: Dễ bị nước sông dâng lên

gây lũ lụt, mất mùa và ảnh hưởng đến cuộc

sống của người dân

- Muốn bảo vệ mùa màng và cuộc sống

của mình, ngay từ đầu cư dân phương Đông

đã phải đắp đê, trị thuỷ, làm thuỷ lợi Công

 Điều kiện tự nhiên và sự phát

triển của các ngành kinh tế

a Điều kiện tự nhiên

- Thuận lợi: đất đai phù sa màu

mỡ, gần nguồn nước tưới, thuậnlợi cho sản xuất và sinh sống

Trang 17

việc này đòi hỏi công sức của nhiều người

sống quần tụ, gắn bó với nhau trong các tổ

chức xã hội

- GV đặt câu hỏi: Nền kinh tế chính trị các

quốc gia cổ đại phương Đông?

- GV gọi HS trả lời, các HS khác bổ sung

- GV chốt lại: Nông nghiệp tưới nước,

chăn nuôi và thủ công nghiệp, trao đổi hàng

hoá… trong đó nông nghiệp tưới nước là

ngành kinh tế chính, chủ đạo đã tạo ra sản

phẩm dư thừa thường xuyên

trong tổ chức công xã Nhờ đóNhà nước sớm hình thành nhu cầusản xuất và trị thuỷ, làm thuỷ lợi

b Sự phát triển của các ngành kinh tế

- Nghề nông nghiệp tưới nước làgốc, ngoài ra còn chăn nuôi vàlàm thủ công nghiệp

Hoạt động 2: Làm việc tập thể và cá nhân

- GV đặt câu hỏi: Tại sao chỉ bằng công

cụ chủ yếu bằng gỗ và đá, cư dân trên lưu

vực các dòng sông lớn ở Châu Á, Châu Phi

đã sớm xây dựng Nhà nước của mình?

- Cho HS thảo luận sau đó gọi một HS trả lời,

các em khác bổ sung cho bạn

- Do điều kiện tự nhiên thuận lợi, sản xuất

phát triển mà không cần đợi đến khi xuất hiện

công cụ bằng sắt, trong xã hội đã xuất hiện

của cải dư thừa dẫn đến sự phân hoá xã hội

kẻ giàu, người nghèo, tầng lớp quý tộc và

bình dân Trên cơ sở đó Nhà nước đã ra đời

- GV đặt câu hỏi: các quốc gia cổ đại

phương Đông hình thành sớm nhất ở đâu?

Trong khoảng thời gian nào?

- GV cho HS đọc SGK và thảo luận sau đó

gọi 1 HS trả lời, các HS khác bổ sung cho

bạn

- GV có thể chỉ trên bản đồ quốc gia cổ đại

Ai Cập hình thành như thế nào, địa bàn của

các quốc gia cổ ngày nay là những nước nào

trên Bản đồ Thế giới và liên hệ ở Việt Nam

bên lưu vực sông Hồng, sông Cả … đã sớm

xuất hiện nhà nước cổ đại (phần này sẽ học ở

phần Lịch sử Việt Nam)

- GV cho HS xem sơ đồ sau và nhận xét

trong xã hội cổ đại phương Đông có những

tầng lớp nào:

 Sự hình thành các quốc gia

cổ đại.

- Cơ sở hình thành: Sự phát triểncủa sản xuất dẫn tới sự phân hoágiai cấp, từ đó Nhà nước ra đời

- Các quốc gia cổ đại đầu tiên xuấthiện ở Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ,Trung Quốc vào khoảng thiên niên

kỷ thứ IV - III TCN

Trang 18

GV giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

- Nhóm 1: Nguồn gốc và vai trò của nông

dân công xã trong xã hội cổ đại Phương

Đông?

- Nhóm 2: Nguồn gốc của quý tộc?

- Nhóm 3: Nguồn gốc của nô lệ? Nô lệ có

vai trò gì?

- GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Do nhu cầu trị thuỷ và xây

dựng các công trình thuỷ lợi khiến nông dân

vùng này gắn bó trong khuôn khổ của công

xã nông thôn Ở họ tồn tại cả "cái cũ" (những

tàn dư của xã hội nguyên thuỷ: cùng làm

ruộng chung của công xã và cùng trị thuỷ),

vừa tồn tại "cái mới" (đã là thành viên của xã

hội có giai cấp: sống theo gia đình phụ hệ, có

tài sản tư hữu,…) họ được gọi là nông dân

công xã Với nghề nông là chính nên nông

dân công xã Với nghề nông là chính nên

nông dân công xã là lực lượng đông đảo nhất,

có vai trò to lớn trong sản xuất, họ tự nuôi

sống bản thân cùng gia đình và nộp thuế cho

quý tộc, ngoài ra họ còn phải làm một số

nghĩa vụ khác như đi lính, xây dựng các công

trình

+ Nhóm 2: Vốn xuất thân từ các bô lão

đứng đầu các thị tộc, họ gồm các quan lại từ

Trung Ương xuống địa phương Tầng lớp này

sống sung sướng (ở nhà rộng và xây lăng mộ

lớn) dựa trên sự bóc lột nông dân: họ thu thuế

của nông dân dưới quyền trực tiếp hoặc nhận

bổng lộc của Nhà nước cũng do thu thuế của

nông dân

+ Nhóm 3: Nô lệ, chủ yếu là tù binh và

 Xã hội có giai cấp đầu tiên

- Nông dân công xã: Chiếm số

đông trong xã hội, ở họ vừa tồn tại

"cái cũ", vừa là thành viên của xãhội có giai cấp Họ tự nuôi sốngbản thân và gia đình, nộp thuế choNhà nước và làm các nghĩa vụkhác

- Quý tộc: Gồm các quan lại ở địa

phương, các thủ lĩnh quân sự vànhững người phụ trách lễ nghi tôngiáo Họ sống sung sướng dựa vào

sự bóc lột nông dân

- Nô lệ: Chủ yếu là tù bình và

thành viên công xã bị mắc nợ hoặc

bị phạm tội Họ phải làm các việc

Quý tộc Nông dân công

xã Nô lệ

Vu

a

Trang 19

thành viên công xã bị mắc nợ hoặc bị phạm

tội Vai trò của họ là làm các công việc nặng

nhọc, hầu hạ quý tộc, họ cũng là nguồn bổ

sung cho nông dân công xã

nặng nhọc và hầu hạ quý tộc.Cùng với nông dân công xã họ làtầng lớp bị bóc lột trong xã hội

Hoạt động 4: Làm việc tập thể và cá nhân

- GV cho HS đọc SGK thảo luận và trả lời

câu hỏi: Nhà nước phương Đông hình thành

như thế nào? Thế nào là chế độ chuyên chế

cổ đại? Thế nào là chế độ vua chuyên chế?

Vua dựa vào đâu để trở thành chuyên chế?

- Gọi 1 HS trả lời, các HS khác bổ sung

- GV nhận xét và chốt ý: Quá trình hình

thành Nhà nước là từ các liên minh bộ lạc, do

nhu cầu trị thuỷ và xây dựng các công trình

thuỷ lợi, các liên minh bộ lạc liên kết với

nhau → Nhà nước ra đời đề điều hành, quản

lý xã hội Quyền hành tập trung vào tay nhà

vua tạo nên chế độ chuyên chế cổ đại.

- Vua dựa vào bộ máy quý tộc và tôn giáo

để bắt mọi người phải phục tùng, vua trở

thành vua chuyên chế.

- Chế độ Nhà nước do vua đứng đầu, có

quyền lực tối cao (tự coi mình là thần thánh

dưới trần gian, người chủ tối cao ủa đất nước,

tự quyết định mọi chính sách và công việc) và

giúp việc cho vua là một bộ máy quan liêu thì

được gọi là chế độ chuyên chế cổ đại.

- GV có thể khai thác thêm kênh hình 2

SGK tr.12 để thấy được cuộc sống sung

sướng của vua ngay cả khi chết (Quách vàng

tạc hình vua)

- Phần văn hoá này GV có thể cho HS sưu

tầm trước và lên bảng trình bày theo nhóm.

Nếu có thời gian cho HS xem phần mềm

Encarta năm 2005 – phần Lich sử thế giới cổ

trung vào tay nhà vua tạo nên Chế

độ chuyên chế cổ đại.

- Chế độ Nhà nước do vua đứngđầu, có quyền lực tối cao và một

bộ máy quan liêu giúp việc thừa

hành, thì được gọi là chế độ chuyên chế cổ đại.

- GV đặt câu hỏi cho các nhóm:

- Nhóm 1: Cách tính lịch của cư dân

phương Đông? Tại sao hai ngành lịch và

thiên văn lại ra đời sớm nhất ở Phương

Đông?

- Nhóm 2: Vì sao chữ viết ra đời? Tác

 Văn hoá cổ đại phương Đông

Trang 20

dụng của chữ viết?

- Nhóm 3: Nguyên nhân ra đời của toán

học? Những thành tựu của toán học phương

Đông và tác dụng của nó?

- Nhóm 4: Hãy giới thiệu những công

trình kiến trúc cổ đại phương Đông? Những

công trình nào còn tồn tại đến ngày nay?

- GV gọi đại diện các nhóm lên trình bày và

thành viên của các nhóm khác co1 thể bổ

sung cho bạn, sau đó GV nhận xét và chốt ý:

- Nhóm 1: - Thiên văn học và lịch là 2

ngành khoa học ra đời sớm nhất, gắn liền với

nhu cầu sản xuất nông nghiệp Để cày cấy

đúng thời vụ, người nông dân đều phải "trông

Trời, trông Đất" Họ quan sát sự chuyển động

của mặt Trăng, mặt Trời và từ đó sáng tạo ra

lịch – nông lịch (lịch nông nghiệp), lấy 365

ngày là một năm và chia làm 12 tháng (cư

dân sông Nin còn dựa vào mực nước sông lên

xuống mà chia làm 2 mùa: mùa mưa là mùa

nước sông Nin lên; mùa khô là mùa nước

sông Nin xuống, từ đó có kế hoạch gieo trồng

và thu hoạch cho phù hợp)

- Việc tính lịch chỉ đúng tương đối, nhưng

nông lịch thì có ngay tác dụng đối với việc

gieo trồng

- Mở rộng hiểu biết: Con người đã vươn

tầm mắt tới trời, đất, trăng, sao vì mục đích

làm ruộng của mình và nhờ đó đã sáng tạo ra

hai ngành thiên văn học và phép tính lịch

(trong tay chưa có nổi công cụ bằng sắt

nhưng đã tìm hiểu vũ trụ )

- Nhóm 2: Chữ viết ra đời là do xã hội

ngày càng phát triển, các mối quan hệ phong

phú, đa dạng Hơn nữa do nhu cầu ghi chép,

cai trị, lưu giữ những kinh nghiệm mà chữ

viết đã ra đời Chữ viết xuất hiện vào thiên

niên kỷ thứ IV TCN mà sớm nhất là ở Ai Cập

và Lưỡng Hà Ban đầu là chữ tượng hình (vẽ

hình giống vật để biểu thị), sau này người ta

cách điệu hoá chữ tượng hình thành nét và

ghép các nét theo quy ước để phản ánh ý nghĩ

con người một cách phong phú hơn gọi là chữ

a Sự ra đời của lịch và thiên văn học

- Thiên văn học và lịch là 2 ngànhkhoa học ra đời sớm nhất, gắn liềnvới nhu cầu sản xuất nông nghiệp

- Việc tính lịch chỉ đúng tươngđối, nhưng nông lịch thì có ngaytác dụng đối với việc gieo trồng

b Chữ viết

- Nguyên nhân ra đời của chữ viết:

do nhu cầu trao đổi, lưu giữ kinhnghiệm m.à chữ viết sớm hìnhthành từ thiên niên kỷ IV TCN.1`

- Ban đầu là chữ tượng hình, sau

đó là tượng ý, tượng thanh

- Tác dụng của chữ viết: đây làphát minh quan trọng nhất, nhờ nó

mà chúng ta hiểu được phần nàolịch sử thế giới cổ đại

Trang 21

tượng ý Chữ tượng ý được ghép với một âm

thanh để phản ánh tiếng nói, tiếng gọi có âm

sắc, thanh điệu của con người Người Ai Cập

viết trên giấy papirút (vỏ cây sậy cán mỏng),

người Lưỡng Hà viết trên đất sét rồi đem

nung khô, người Trung Quốc viết trên mai

rùa, thẻ tre, trúc hoặc trên lụa bạch )

- GV cho HS xem tranh ảnh nói về cách

viết chữ tượng hình của cư dân phương Đông

xưa và hiện nay trên thế giới vẫn còn một số

quốc gia viết chữ tượng hình như : Trung

Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc

- GV nhận xét: Chữ viết là phát minh quan

trọng nhất của loài người, nhờ đó mà các nhà

nghiên cứu ngày nay hiểu được phần nào

cuộc sống của cư dân cổ đại xưa

- Nhóm 3: Do nhu cầu tính lại diện tích

ruộng đất sau khi bị ngập nước, tính toán vật

liệu và kích thước khi xây dựng các công

trình xây dựng, tính các khoản nợ nần nên

toán học sớm xuất hiện ở Phương Đông

lược nhưng đã có tác dụng ngay trong cuộc

sống lúc bấy giờ và nó cũng để lại nhiều kinh

nghiệm quý chuẩn bị cho bước phát triển cao

hơn ở giai đoạn sau

- Nhóm 4: Các công trình kiến trúc cổ đại:

Do uy quyền của các hoàng đế, do chiến

tranh giữa các nước, do muốn tôn vinh các

vương triều của mình mà ở các quốc gia cổ

đại phương Đông đã xây dựng nhiều công

trình đồ sộ như Kim tự tháp Ai Cập, Vạn Lý

Trường Thành ở Trung Quốc, khu đến tháp ở

Ấn Độ, thành Babilon ở Lưỡng Hà

(GV cho HS giới thiệu về các kỳ quan này

qua tranh ảnh, đĩa VCD )

c Toán học

- Nguyên nhân ra đời: Do nhu cầutính lại ruộng đất, nhu cầu xâydựng, tính toán mà toán học rađời

- Thành tựu: Các công thức sơđẳng về hình học, các bài toán đơngiản về số học phát minh ra số 0của cư dân Ấn Độ

- Tác dụng: Phục vụ cuộc sống lúcbấy giờ và đề lại kinh nghiệm quýcho giai đoạn sau

d Kiến trúc

- Do uy quyền của các nhà vua màhàng loạt các công trình kiến trúc

đã ra đời: Kim tự tháp Ai Cập,vườn treo Babilon, Vạn Lý trườngthành

- Các công trình này thường đồ sộthể hiện cho uy quyền của vuachuyên chế

- Ngày nay còn tồn tại một sốcông trình như Kim tự tháp AiCập, Vạn lý trường thành, cổng

Trang 22

- Những công trình này là những kỳ tích về

sức lao động và tài năng sáng tạo của con

người (trong tay chưa có khoa học, công cụ

cao nhất chỉ bằng đồng mà đã tạo ra những

công trình khổng lồ còn lại mãi với thời

gian) Hiện nay còn tồn tại một số công trình

như: Kim tự Tháp Ai Cập, Vạn Lý trường

thành, cổng thành I-sơ-ta thành Babilon

(SGK hình 3)

- Nếu còn thời gian GV có thể đi sâu vào

giới thiệu cho HS về kiến trúc xây dựng Kim

tự tháp, hoặc sự hùng vĩ của Vạn Lý trường

thành

Isơta thành babilon Những côngtrình này là những kì tích về sứclao động và tài năng sáng tạo củacon người

Kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nắm được những kiến thức

cơ bản của bài học: Điều kiện tự nhiên, nền kinh tế của các quốc gia cổ đại phươngĐông? Thể chế chính trị và các tầng lớp chính trong xã hội, vai trò của nông dân côngxã? Những thành tựu văn hoá mà cư dân phương Đông để lại cho loài người (phầnnày có thể cho HS làm nhanh bài tập trắc nghiệm tại lớp, hoặc giao về nhà)

5 Bài tập - Dặn dò về nhà

- Giao bài tập về nhà cho HS và yêu cầu HS đọc trước SGK bài 4

Trang 23

Bài 4 CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG TÂY – HY LẠP VÀ RÔMA

3 Kỹ năng

- Rèn luyện cho HS kỹ năng sử dụng bản đồ để phân tích được những thuậnlợi, khó khăn và vai trò của điều kiện địa lý đối với sự phát triển mọi mặt của cácquốc gia cổ đại Địa Trung Hải

- Biết khai thác nội dung tranh ảnh

- Bản đồ các quốc gia cổ đại

- Tranh ảnh về một số công trình nghệ thuật thế giới cổ đại

- Phần mềm Encarta 2005- phần Lịch sử thế giới cổ đại

Bài này dạy trong 2 tiết: Tiết 1 giảng mục 1 mục 2; Tiết 2 giảng mục 3.

 Câu hỏi kiểm tra ở tiết 1:

Câu hỏi 1: Cho HS làm nhanh câu hỏi trắc nghiệm:

Hãy điền vào chỗ chấm:

- Các quốc gia cổ đãi phương Đông hình thành ở

- Thời gian hình thành Nhà nước ở các quốc gia cổ đại phương Đông

- Đặc điểm kinh tế của các quốc gia cổ đại phương Đông

- Giai cấp chính trong xã hội

Trang 24

 Câu hỏi kiểm tra ở tiết 2

Tại sao Hy Lạp, Rôma có một nền kinh tế phát triển? Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp, Rôma là gì?

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

GV gợi lại ở các quốc gia cổ đại phương

Đông hình thành sớm nhờ điều kiện tự

nhiên thuận lợi Còn điều kiện tự nhiên ở

các quốc gia Địa Trung Hải có những

thuận lợi và khó khăn gì?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi, HS khác

+ Thuận lợi: Có biển, nhiều hải

cảng, giao thông trên biển dễ dàng,

Trang 25

GV phân tích cho HS thấy được: Với

công cụ bằng đồng trong điều kiện tự nhiên

như vậy thì chưa thể hình thành xã hội có

giai cấp và Nhà nước

- GV nêu câu hỏi: Ý nghĩa của công cụ

bằng sắt đối với vùng Địa Trung Hải?

HS đọc SGK và trả lời câu hỏi

GV nhận xét và kết luận:

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ý nghĩa

không chỉ có tác dụng trong canh tác cày

sâu, cuốc bẫm, mở rộng diện tích trồng trọt

mà còn mở ra một trình độ kỹ thuật cao

hơn và toàn diện (sản xuất thủ công và

kinh tế hàng hoá tiền tệ)

nghề hàng hải sớm phát triển

+ Khó khăn: Đất ít và xấu, nên chỉ

thích hợp loại cây lâu năm, do đólương thực thiếu luôn phải nhập

- Việc công cụ bằng sắt ra đời có ýnghĩa: Diện tích trồng trọt tăng, sảnxuất thủ công và kinh tế hàng hoátiền tệ phát triển

Như vậy, cuộc sống ban đầu của cưdân Địa Trung Hải là: sớm biếtbuôn bán, đi biển và trồng trọt

- GV đặt câu hỏi:

Nhóm 1: Nguyên nhân ra đới của thị

quốc? Nghề chính của thị quốc?

Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc?

- Cho các nhóm đọc SGK và thảo luận

với nhau sau đó gọi các nhóm lên trình bày

và bổ sung cho nhau

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

Nhóm 1: Do địa hình chia cắt, đất đai

nhiều vùng nhỏ, không có điều kiện tập

trung dân cư ở một nơi Hơn nữa nghề

buôn bán và làm nghề thủ công là chính

nên mỗi bộ lạc sống ở từng mỏm bán đảo,

khi hình thành xã hội có giai cấp thì đây

cũng hình thành Nhà nước (Thị quốc)

Nhóm 2: Tổ chức của thị quốc: Chủ yếu

là thành thị với vùng đất đai trồng trọt bao

quanh Thành thị có phố xá, lâu đài, đền

thờ, sân vẫn động, nhà hát và quan trọng là

có bến cảng

GV cho HS tìm hiểu về thành thị Aten

(SGK) để minh hoạ

 Thị quốc Địa Trung Hải

Quốc: tình trạng đất đai phân tánnhỏ và đặc điểm của cư dân sốngbằng nghề thủ công và thườngnghiệp nên đã hình thành các thịquốc

- Tổ chức của thị quốc : Về đơn vịhành chính là một nước, trongthành thị là chủ yếu Thành thị cólâu đài, phố xá, sân vận động vàbến cảng

Trang 26

Hoạt động 3: Hoạt động tập thể

GV đặt câu hỏi cho cả lớp suy nghĩ và

gọi một số HS trả lời:

Thể chế dân chủ cổ đại biểu hiện ở điểm

nào? So với phương Đông?

HS đọc SGK và trả lời, các cá nhân bổ

sung cho nhau

- Không chấp nhận có vua, có Đạiiôị

công dân, Hội đồng 500 như ở Aten, tiến

bộ hơn ở phương Đông (quyền lực nằm

trong tay quý tộc mà cao nhất là vua)

GV bổ sung cho HS và phân tích thêm,

lấy ví dụ ở Aten,

GV đặt câu hỏi để HS suy nghĩ tiếp: Có

phải ai cũng có quyền công dân hay

không? Vậy bản chất của nền dân chủ ở

đây là gì?

HS suy nghĩ trả lời, GV bổ sung phân

tích và chốt ý:

Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở Hy

Lạp, Rôma: Đó là nền dân chủ chủ nô (phụ

nữ và nô lệ không có quyền công dân), vai

trò của chủ nô rất lớn trong xã hội vừa có

quyền lực chính trị vừa giàu có dựa trên sự

bóc lột nô lệ (là các ông chủ, sở hữu nô lệ)

- GV có thể cho HS tự đọc thêm SGK

để hiểu thêm về kinh tế của các thị quốc,

mối quan hệ giữa các thị quốc Ngoài ra

gợi ý cho HS xem tượng Pêriclet: Ông là

ai? Là người thế ào? Tại sao người ta lại

tạc tượng ông? (Ông là người anh hùng chỉ

huy đánh thắng Ba Tư, có công xây dựng

Aten thịnh vượng đẹp đẽ Trong xã hội dân

chủ cổ đại, hình tượng cao quý nhất là

người chiến sĩ bình thường, gần gũi thân

mật, được đặt ở quảng trường để tỏ lòng

tôn kính, ngưỡng mộ)

GV khai thác kênh hình 6 trong SGK và

đặt câu hỏi cho Hs suy nghĩ: Tại sao nô lệ

lại đấu tranh? Hậu quả của các cuộc đấu

tranh đó? (Câu hỏi này nếu có thời gian thì

- Tính chất dân chủ của thị quốc:Quyền lực không nằm trong tayquý tộc mà nằm trong tay Đại hộicông dân, Hội đồng 500,… mọicông dân đều được phát biểu vàbiểu quyết những công việc lớn củaquốc gia

- Bản chất của nền dân chủ cổ đại ở

Hy Lạp, Rôma: Đó là nền dân chủchủ nô, dựa vào sự bóc lột thậm tệcủa chủ nô đối với nô lệ

Trang 27

cho HS thảo luận trên lớp, nếu không còn

thời gian , GV cho HS về nhà suy nghĩ)

Tiết 2 (Dành cho mục văn hoá cổ đại hy

lạp và Rôma)

- Kiểm tra bài cũ: Câu hỏi ở mục trên

GV dẫn dắt HS vào bài mới: Một chế độ

dựa trên sự bóc lột của chủ nô đối với nô lệ

người ta gọi đó là chế độ chiếm hữu nô lệ,

nô lệ bị bóc lột và đã đấu tranh làm cho

thời cổ đại và chế độ chiếm hữu nô lệ chấm

dứt Nhưng cũng ở thời kỳ đó, dựa vào

trình độ phát triển cao về kinh tế công

thương và thể chế dân chủ, cư dân cổ đại

Địa Trung Hải đã để lại cho nhân loại một

nền văn hoá rực rỡ Những thành tựu đó là

gì, tiết học này sẽ giúp các em thấy được

những giá trị văn hoá đó

Hoạt động 4: Hoạt động theo nhóm

GV cho HS bài tập sưu tầm về văn hoá

cổ đại Hy Lạp, Rôma từ ở nhà trước, tiết

này HS trình bày theo nhóm theo yêu cầu

đặt ra của GV

GV đặt câu hỏi: Những hiểu biết của cư

dân Địa Trung hải về lịch và chữ viết? So

với cư dân cổ đại phương Đông có gì tiến

bộ hơn? Ý nghĩa của việc phát minh ra chữ

viết?

Đại diện nhóm 1 lên trình bày các nhóm

khác bổ sung, sau đó GV chốt lại và cho

điểm (điều này sẽ động viên được HS) GV

nên có các câu hỏi gợi mở cho các nhóm

thảo luận và trả lời như: Quan niệm của cư

dân Địa Trung Hải về trái đất, mặt trời?

Cách tính lịch so với cư dân cổ đại phương

Đông? Chữ viết của cư dân Địa Trung hải

có dễ đọc, dễ viết hơn phương Đông

không? Những chữ trên Khải hoàn môn

Trai-an có gì giống với chữ viết chúng ta

đang sử dụng bây giờ?

 Văn hoá cổ đại Hy Lạp và

Rôma

a Lịch và chữ viết

- Lịch: cư dân cổ đại Địa Trung Hải

đã tính được một năm có 365 ngày

và 1/4 nên họ định ra một tháng lầnlượt có 30 và 31 ngày, riêng thánghai có 28 ngày Dù chưa thật chínhxác nhưng cũng rất gần với hiểubiết ngày nay

- Chữ viết: Páht minh ra hệ thốngchữ cái A, B, C, … lúc đầu có 20chữ cái, sau thêm 6 chữ nữa để trởthành hệ thống chữ cái hoàn chỉnhnhư ngày nay

- Ý nghĩa của việc phát minh ra chữviết: đây là cống hiến lớn lao của

cư dân địa Trung hải cho nền vănminh nhân loại

Trang 28

GV đặt câu hỏi: Hãy trình bày những

hiểu biết của nhóm em về các lĩnh vực

khoa học của cư dân cổ đại Địa Trung

hải? Tại sao nói: "Khoa học đã có từ lâu

nhưng đến Hy Lạp, Rôma khoa học mới

thực sự trở thành khoa học"?

Cho đại diện nhóm 2 lên trình bày về

các lĩnh vực toán, lý, sử , địa về các định lý

Ta-lét, Pitagio hay Acsimet (câu chuyện về

nhà bác học Acsimet), có thể ghi lên bảng

giới thiệu cho cả lớp một định lý Các

nhóm khác bổ sung cho nhóm bạn

GV nhận xét, chốt ý và cho điểm nhóm

trình bày

- GV đặt câu hỏi: Những thành tựu về

văn hoá, nghệ thuật của cư dân cổ đại Địa

Trung Hải?

Nhóm 3 lên trình bày và các nhóm khác

bổ sung

- Văn học: Có các anh hùng ca nổi tiếng

của Hômerơ là Iliat và Ôđixê; Kịch có nhà

viết kịch Xôphốclơ vở Ơđíp làm vua,

Ê-sin viết ở Ô-re-xti, …

- GV có thể kể cho HS nghe cụ thể một

câu chuyện và cho HS nhận xét về nội

dung? (mang tính nhân đạo, đề cao cái

thiện, cái đẹp, phản ánh các quan hệ trong

xã hội, …)

- Nghệ thuật: Cho các em giới thiệu về

các tác phẩm nghệ thuật mà các em sưu

tầm được, miêu tả đền Pác-tê-nông, Đấu

trường ở Rô-ma trong SGK, ngoài ra cho

HS quan sát tranh: tượng lực sĩ ném đĩa,

tranh tượng nữ thần Athêna, …

- GV đặt câu hỏi: Hãy nhận xét về nghệ

thuật của Hy Lạp, Rôma?

- GV gọi HS trả lời và các nhóm bổ

sung cho nhau, sau đó GV chốt ý:

Chủ yếu là nghệ thuật tạc tượng thần và

nghệ thuật xây dựng các đền thờ thần

Tượng mà rất "người", rất sinh động, thanh

khiết Các công trình nghệ thuật chủ yếu

làm bằng đá cẩm thạch trắng: "Thanh

b Sự ra đời của khoa học

Chủ yếu các lĩnh vực: toán, lý, sử,địa

- Khoa học đến thời Hy lạp, Rômamới thực sự trở thành khoa học vì

có độ chính xác của khoa học, đạttới trình độ khái quát thành địa lý,

lý thuyết và nó được thực hiện bởicác nhà khoa học có tên tuổi, đặtnền móng cho ngành khoa học đó

c Văn học

- Chủ yếu là kịch (kịch kèm theohát)

- Một số nhà viết kịch tiêu biểu như

Sô phốc, Ê-sin, …

- Giá trị của các vở kịch: Ca ngợicái đẹp, cái thiện và có tính nhânđạo sâu sắc

d Nghệ thuật

- Nghệ thuật tạc tượng thần và xâyđền thờ thần đạt đến đỉnh cao

Trang 29

thoát… làm say mê lòng người là kiệt tác

của muôn đời"

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS, yêu cầu HS nhắc lại đặc trưng vềđiều kiện tự nhiên, kinh tế, thể chế chính trị, xã hội và những thành tựu văn hoá tiêubiểu của các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải

5 Dặn dò, ra bài tập về nhà

- Học bài cũ, làm bài tập trong SGK và lập bảng so sánh hai mô hình xã hội cổđại (về điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội)

Trang 30

CHƯƠNG III TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN

Bài 5 TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN

(2 tiết)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

Nắm được:

- Sự hình thành xã hội phong kiến ở Trung Quốc và các quan hệ trong xã hội

- Bộ máy chính quyền phong kiến được hình thành, củng cố từ thời Tần - Háncho đến thời Minh - Thanh Chính sách xâm lược chiếm đất đại của các hoàng đếTrung Hoa

- Những đặc điểm về kinh tế Trung Quốc thời phong kiến: Nông nghiệp là chủyếu, hưng thịnh theo chu kỳ, mầm mống kinh tế TBCN đã xuất hiện nhưng còn yếuớt

- Văn hoá Trung Quốc phát triển rực rỡ

- Trên cơ sở các sự kiện lịch sử, giúp HS biết phân tích và rút ra kết luận

- Biết vẽ sơ đồ hoặc tự vẽ được lược đồ để hiểu được bài giảng

- Nắm vững các khái niệm cơ bản

- Bản đồ Trung Quốc qua các thời kỳ

- Sưu tầm tranh ảnh như: Vạn lý trường thành, Cố cung, đồ gốm sứ của Trung Quốcthời phong kiến Các bài thơ Đường hay, các tiểu thuyết thời Minh - Thanh

- Vẽ các sơ đồ về sự hình thành xã hội phong kiến Trung quốc, sơ đồ về bộmáy Nhà nước thời Minh - Thanh

Trang 31

Câu hỏi: tại sao nói "khoa học đã có từ lâu nhưng đến thời Hy Lạp, Rôma khoahọc mới trở thành khoa học"?

Để hiểu được quá trình hình thành chế độ phong kiến ra sao? Phát triển qua cáctriều đại như thế nào? Sự hưng thịnh về kinh tế gắn với chính trị thế nào? Tại sao cócác cuộc khởi nghĩa nông dân vào cuối các triều đại Những thành tựu văn hoá rực rỡcủa Trung quốc là gì? Bài học hôm nay giúp các em nắm bắt được những vấn đề trên

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: hoạt động cá nhân

- Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ lại kiến

thức đã học ở bài các quốc gia cổ đại phương

Đông, về các giai cấp cơ bản trong xã hội, sau

đó đặt câu hỏi:

- Việc sử dụng công cụ bằng sắt ở Trung

quốc vào thế kỷ V TCN có tác dụng gì?

Cho HS cả lớp xem sơ đồ treo bảng và gọi

một HS trả lời, các HS khác bổ sung cho bạn

HS dựa vào những kiến thức đã học ở

những bài trước và dựa vào sơ đồ để trả lời

GV củng cố và giải thích thêm cho HS rõ:

- Trong xã hội Trung Quốc, từ khi đồ sắt

xuất hiện, xã hội đã có sự phân hoá, hình

 Chế độ phong kiến thời tần

ND giàu ND

tự canh ND nghèo

Trang 32

thành hai giai cấp mới địa chủ và nông dân

lĩnh canh, từ đây hình thành quan hệ sản xuất

phong kiến, đó là quan hệ bóc lột giữa địa

chủ và nông dân lĩnh canh thay thế cho quan

hệ bóc lột quý tộc và nông dân công xã

GV củng cố và chốt ý: Trên lưu vực Hoàng

Hà và Trường Giang thời cổ đại có nhiều

nước ngỏ thường chiến tranh xâu xé thôn tính

lẫn nhau làm thành cục diện Xuân Thu chiến

quốc Đến thế kỷ IV - TCN, Nhà Tần có tiềm

lực kinh tế, quân sự mạnh hơn cả đã lần lượt

tiêu diệt các đối thủ Đến năm 221- TCN, đã

thống nhất Trung quốc, vua Tần tự xưng là

Tần Thuỷ Hoàng, chế độ phong kiến Trung

Quốc hình thành Nhà Tần tồn tại được 15

năm sau đó bị cuộc khởi nghĩa của Trần

Thắng và Ngô Quảng làm cho sụp đổ

Lưu Bang lập ra Nhà Hán 206 TCN

-220 Đến đây chế độ phong kiến Trung quốc

đã được xác lập

- GV cho HS quan sát sơ đồ tổ chức bộ

máy Nhà nước phong kiến và trả lời câu hỏi:

Tổ chức bộ máy Nhà nước phong kiến thời

Tần - Hán ở Trung Ương và địa phương như

thế nào?

GV đặt câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc khởi

nghĩa của nhân dân ta chống lại sự xâm lược

của Nhà Tần, Nhà Hán? (gợi ý VD cuộc khởi

nghĩa của nhân dân ta chống quân Tần TCN,

cuộc khởi nghĩa Hai Bà trưng chống quân

Hán năm 40…)

a Sự hình thành nhà Tần - Hán:

- Năm 221 - TCN, nhà Tần đãthống nhất Trung Quốc, vua Tần

tự xưng là Tần Thuỹ Hoàng

uý cùng các quan văn, võ

- Ở địa phương: Quan thái thú vàHuyện lệnh (Tuyển dụng quan lạichủ yếu là hình thức tiến cử)

- Chính sách xâm lược của nhàTần - Hán: xâm lược các vùng

Các quan võ

Quận

Các chức quan khác

Quận

Trang 33

xung quanh, xâm lược Triều Tiên

và đất đai của người Việt cổ

- GV nêu câu hỏi cho từng nhóm:

+ Nhóm 1: Nhà Đường được thành lập

như thế nào? Kinh tế thời Đường so với các

triều đại trước? Nội dung của chính sách

Quân điền?

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước thời Đường

có gì khác so với các triều đại trước?

+ Nhóm 3: Vì sao lại nổ ra các cuộc khởi

nghĩa nông dân vào cuối triều đại nhà

Đường?

HS thảo luận từng nhóm đọc SGK, tìm ý

trả lời và thảo luận với nhau

Sau đó đại diện các nhóm lên trình bày,

các nhóm khác nghe và bổ sung

- Cuối cùng GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Sau Nhà Hán, Trung Quốc lâm

vào tình trạng loạn lạc kéo dài, Lý Uyên dẹp

được loạn, lên ngôi Hoàng đế, lập ra Nhà

đường (618 - 907)

- Kinh tế nhà Đường phát triển hơn các

triều đại trước đặc biệt trong nông nghiệp có

chính sách quân điền (lấy ruộng đất công và

ruộng đất bỏ hoang chia cho nông dân Khi

nhận ruộng nông dân phải nộp thuế cho Nhà

nước theo chế độ tô, dung, điệu, nộp bằng

lúa, ngày công lao dịch và bằng vải) Ngoài ra

thủ công nghiệp và thương nghiệp thịnh đạt

dưới thời Đường

+ Nhóm 2: Bộ máy Nhà nước nhà Đường

tiếp tục được củng cố từ TW đến địa phương

làm cho bộ máy cai trị phong kiến ngày càng

hoàn chỉnh Có thêm chức Tiết độ sứ Chọn

+ Thủ công nghiệp và thươngnghiệp phát triển thịnh đạt: có cácxưởng thủ công (tác phường)luyện sắt, đóng thuyền

→ Kinh tế thời Đường phát triểncao hơn so với các triều đại trước

Trang 34

quan lại bên cạnh việc cử con em quan lại cai

quản ở địa phương còn có chế độ thi tuyển

chọn người làm quan

- Nhà Đường tiếp tục chính sách xâm lược

láng giềng, mở rộng lãnh thổ Nhà Đường đã

từng đặc ách thống trị lên đất nước ta và đã bị

nhân dân ta vùng lên khởi nghĩa trong đó có

cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của Mai Thúc Loan

(năm 722), chống lại sự đô hộ của nhà

Đường

+ Nhóm 3: Cuối triều đại Nhà Đường,

mâu thuẫn xã hội giữa nông dân với địa chủ

quan lại ngày càng gay gắt dẫn đến khởi

nghĩa nông dân và nhà Đường sụp đổ

(bên cạnh cử con em thân tínxuống các địa phương)

- Mâu thuẫn xã hội dẫn đến khởinghĩa nông dân thế kỷ X khiếncho nhà Đường sụp đổ

Hoạt động 3: Hoạt động tập thể và cá nhân

GV đặt câu hỏi cho cả lớp: Nhà Minh, nhà

Thanh được thành lập như thế nào?

- Cho HS tìm hiểu SGK và trả lời, gọi một

HS trả lời, HS khác bổ sung

- GV nhận xét và chốt ý: sau nhà Đường

đến nhà Tống, nhà Nguyên

- Phong trào khởi nghĩa nông dân của Chu

Nguyên Chương đã thành lập nhà Minh

(1638 - 1644) Khởi nghĩa của Lý Tự Thành

làm cho nhà Minh sụp đổ, giữa lúc đó bộ tộc

Mãn Thanh ở phía Bắc Trung quốc đã đánh

bại Lý Tự Thành lập ra nhà Thanho (1644

-1911)

- GV đặt câu hỏi: Dưới thời Minh kinh tế

Trung quốc có điểm gì mới so với các triều

đại trước? Biểu hiện?

- GV cho cả lớp thảo luận và gọi một HS

trả lời, các HS khác có thể bổ sung cho bạn

- GV nhận xét và chốt lại: Các vua triều

Minh đã thi hành nhiều biện pháp nhằm khôi

phục, phát triển kinh tế Đầu thế kỷ XVI quan

hệ sản xuất TBCN đã xuất hiện trong các

ngành nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương

nghiệp Các thành thị mọc lên nhiều và rất

phồn thịnh Bắc Kinh, Nam Kinh không chỉ

là trung tâm chính trị mà còn là trung tâm

kinh tế lớn

 Trung Quốc thời Minh

-Thanh

a Sự thành lập nhà Minh - nhà Thanh:

Nhà Minh thành lập (1638 1644), người sáng lập là chuNguyên Chương

Nhà Thanh thành lập 1644 1911

-b Sự phát triển kinh tế dưới triều Minh: Từ thế kỷ XVI đã xuất hiện

Trang 35

- GV có thể giải thích thêm: Sự thịnh trị

của Nhà Minh còn biểu hiện ở lĩnh vực chính

trị: ngay từ khi lên ngôi, Minh Thái Tổ đã

quan tâm đến xây dựng chế độ quân chủ

chuyên chế TW tập quyền (quyền lực ngày

càng tập trung vào tay nhà vua, bỏ chức thừa

tướng, Thái uý, giúp việc cho vua là 6 bộ, vua

tập trung mọi quyền hành trong tay, trực tiếp

chỉ huy quân đội)

GV đặt ra câu hỏi: Tại sao Nhà Minh với

nền kinh tế và chính trị thịnh đạt như vậy lại

sụp đổ?

- Gọi HS trả lời và GV nhận xét và phân

tích cho HS thấy: Cũng như các triều đại

phong kiến trước đó, cuối triều Minh ruộng

đất ngày càng tập trung vào tay giai cấp quý

tộc, địa chủ còn nông dân ngày càng cực khổ

ruộng ít, sưu cao, thuế nặng cộng với đi lính

phục vụ cho các cuộc chiến tranh xâm lược,

mở rộng lãnh thổ của các triều vua, vì vậy

mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ ngày

càng gay gắt và cuộc khởi nghĩa nông dân

của Lý Tự Thành làm cho nhà Minh sụp đổ

GV đặt câu hỏi: Chính sách cai trị của

Nhà Thanh?

Gọi 1 HS trả lời, các HS bổ sung sau đó

GV nhận xét, chốt ý: Người Mãn Thanh khi

vào Trung Quốc lập ra nhà Thanh và thi hành

chính sách áp bức dân tộc, bắt người Trung

Quốc ăn mặc và theo phong tục người Mãn,

mua chuộc địa chủ người Hán, giảm thuế cho

nông dân nhưng mâu thuẫn dân tộc vẫn tăng

dẫn đến khởi nghĩa nông dân khắp nơi

- Đối ngoại: thi hành chính sách "bế quan

toả cảng" trong bối cảnh bị sự nhóm ngó của

tư bản phương Tây dẫn đến sự suy sụp của

chế độ phong kiến Cách mạng Tân Hợi năm

1911 đã làm cho nhà Thanh sụp đổ

c Về chính trị: Bộ máy Nhà nước

phong kiến ngày càng tập quyền.Quyền lực ngày cáng tập trungtrong tay nhà vua

- Mở rộng bành trướng ra bênngoài trong đó có sang xâm lượcđại Việt nhưng đã thất bại nặngnề

Trang 36

tưởng của chế độ phong kiến Trung Quốc?

- Nhóm 2: Những thành tựu trên các lĩnh

vực sử học, văn học, khoa học kỹ thuật?

GV cho đại diện nhóm trình bày, và bổ

sung cho nhau, sau đó GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Nho giáo giữ vai trò quan

trọng trong lĩnh vực tư tưởng Người khởi

xướng nho học là Khổng Tử Từ thời Hán

Nho giáo đã trở thành công cụ thống trị về

mặt tinh thần với quan niệm về vua - tôi, cha

- con, chồng - vợ, nhưng về sau Nho Giáo

càng trở lên bảo thủ, lỗi thời và kìm hãm sự

phát triển của xã hội

- Phật giáo cũng thịnh hành nhất là thời

Đường Thời Đường, vua đường đã cử các

nhà sư sang Ấn Độ lấy kinh phật như cuộc

hành trình đầy gian nan vất vả của nhà sư

Đường Huyền Trang

+ Nhóm 2: bắt đầu từ thời Tây Hán, sử

học đã trở thành lĩnh vực độc lập, người đặt

nền móng là Tư Mã Thiên với bộ sử ký

Văn học: Thơ phát triển mạnh dưới thời

đường với những tác giả tiêu biểu: Đỗ Phủ,

Lý Bạch, Bạch Cư Dị, tiểu thuyết phát triển

mạnh ở thời Minh - Thanh với các bộ tiểu

thuyết nổi tiếng như Thuỷ Hử của thi Nại

Am, tam Quốc diễn nghĩa của La Quán

Trung, Tây Du Ký của Ngô Thừa An, Hồng

Lâu Mộng của Tào tuyết Cần, các tiểu thuyết

của Trung Quốc đều dựa vào những sự kiện

có thật và hư cấu thêm "7 thực, 3 hư", nó

phản ánh phần nào đời sống của nhân dân

Trung Quốc và các mối quan hệ xã hội thời

phong kiến (nếu còn thời gian GV có thể kể

ngắn gọn nội dung của một tác phẩm …)

Khoa học kỹ thuật: Người Trung Quốc đạt

được nhiều thành tựu rực rỡ trong lĩnh vực

hàng hải như bánh lái, la bàn, thuyền buồm

nhiều lớp Nghề in, làm giấy, gốm, dệt, luyện

sắt, khai thác khí đốt cũng được người Trung

Quốc biết đến khá sớm (GV có thể cho HS

quan sát các tranh sưu tầm về đồ gốm, sứ,

d Khoa học kỹ thuật: Đạt được

nhiều thành tựu trong lĩnh vựchàng hải, nghề in làm giấy, gốm,dệt, luyện sắt và kỹ thuật phục vụcho chế độ phong kiến

Trang 37

cho HS thấy trình độ cao của người Trung

Quốc trong việc sản xuất ra những sản phẩm

này)

- GV cho Hs xem tranh Cố cung Bắc Kinh

và yêu cầu HS nhận xét Sau đó GV có thể

phân tích cho HS thấy uy quyền của chế độ

phong kiến, nhưng đồng thời nó cũng biểu

hiện tài năng và nghệ thuật trong xây dựng

của nhân dân Trung Quốc

GV kiểm tra hoạt động nhận thức của HS với việc yêu cầu HS nêu lại sự hìnhthành xã hội phong kiến Trung Quốc, sự phát triển của chế độ phong kiến TrungQuốc qua các triều đại, điểm nổi bật của mỗi triều đại? Vì sao cuối các triều đại đều

có khởi nghĩa nông dân? Những thành tựu văn hoá tiêu biểu của Trung Quốc thờiphong kiến?

 Những thành tựu văn hoá chủ yếu của Trung Quốc thời phong kiến? Tìm

hiểu tác phẩm Sử ký của Tư Mã Thiên.

Trang 38

Qua bài học giúp Hs nhận thức được:

- Ấn Độ là quốc gia có nền văn minh lâu đời, phát triển cao, cùng Trung quốc

có ảnh hưởng sâu rộng ở Châu Á và trên thế giới

- Thời Gúp-ta định hình văn hoá truyền thống Ấn Độ

- Nội dung của văn hoá truyền thống

- Rèn luyện kỹ năng phân tich, tổng hợp

- Lược đồ Ấn Độ trong SGK phóng to

- Bản đồ Ấn Độ ngày nay

- Tranh ảnh về các công trình nghệ thuật của Ấn Độ

- Chuẩn bị đoạn băng video về văn hoá Ấn Độ (đã phát trên VTV2 vào tháng 2003)

6-III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

- Câu 1: Hãy nêu những nét cơ bản trong bộ máy Nhà nước phong kiến ThờiTần - Hán và Đường?

- Câu 2: Mầm mống kinh tế TBCN xuất hiện ở Trung Quốc khi nào? Biểuhiện? Tại sao nó không được tiếp tục phát triển?

Trang 39

GV khái quát phần kiểm tra bài cũ và dẫn dắt HS vào bài mới, nêu nhiệm vụnhận thức bài mới như sau:

Ấn Độ là một trong những quốc gia cổ đại phương Đông có nền văn minh lâuđời khoảng 3000 năm đến 1500 năm, nền văn minh ở phía Tây Bắc Ấn Độ nằm ởvùng sống Ấn Khoảng 1500 năm TCN là khởi đầu cho nền văn minh sông Hằng, bàihọc của chúng ta chỉ nghiên cứu từ nền văn minh sông Hằng nằm ở vùng Đông Bắc,

là đồng bằng rộng lớn màu mỡ, quê hương, nơi sinh trưởng của nền văn hoá truyềnthống và văn minh Ấn Độ Để hiểu được văn hoá truyền thống Ấn Độ là gì? Nó pháttriển ra sao? Nó ảnh hưởng ra bên ngoài như thế nào? Việt Nam chịu ảnh hưởng củavăn hoá Ấn Độ như thế nào? Bài học hôm nay sẽ giúp các em hiểu được những vấn

đề trên

Các hoạt động của thầy và trò Những kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: Làm việc cá nhân

GV đặt câu hỏi: Vì sao một số Nhà nước

đầu tiên lại hình thành bên lưu vực sông

Hằng?

HS đọc SGK trả lời câu hỏi, các HS khác

bổ sung

GV nhận xét và chốt ý: Khoảng 1500 năm

TCN, vùng lưu vực sông Hằng ở phía Đông

Bắc có điều kiện tự nhiên thuận lợi, các bộ

lạc đã đến đây sinh sống và hình thành các

Nhà nước, đứng đầu là các tiểu vương quốc

Các tiểu vương quốc lớn mạnh và tranh giành

ảnh hưởng lẫn nhau

GV đặt câu hỏi: Quá trình hình thành và

phát triển của nước Magađa?

- GV đặt câu hỏi gợi mở: Vai trò của vua

Asôca?

- GV gọi một HS trả lời, các HS khác bổ

sung, sau đó GV chốt ý:

- Asôca là vua thứ 11 của nước Magađa,

lên ngôi vào đầu thế kỷ III TCN Ông đã xây

dựng đất nước hùng cường, đem quân đi đánh

các nước nhỏ, thống nhất Ấn Độ (thống nhất

gần hết bán đảo Ấn Độ, chỉ trừ cực Nam

(Panđia) GV chỉ trên lược đồ trong SGK

phóng to treo trên bảng, đồng thời cho HS

thấy lãnh thổ Ấn Độ cổ đại rộng lớn hơn so

với Ấn Độ ngày nay (chỉ trên bản đồ thế giới

Ấn Độ ngày nay)

 Thời kỳ các quốc gia đầu tiên

- Khoảng 1500 năm TCN ở đồngbằng sông Hnằg đã hình thànhmột số nước, thường xảy ra tranhgiành ảnh hưởng nhưng mạnhnhất là nước Magađa

- Vua mở nước là Bimbisara,nhưng kiết xuất nhất (vua thứ 11)

là Asôca (thế kỷ III TCN)

+ Đánh dẹp các nước nhỏ thốngnhất lãnh thổ

+ Theo đạo Phật và có công tạođiều kiện cho đạo Phật truyền bárộng khắp Ông cho dựng nhiều

"cột Asôca"

Trang 40

- Sau khi thống nhất Ấn Độ, chán cảnh

binh đao, ông một lòng theo đạo Phật đến tận

Xrilanca Ông còn cho khắc chữ lên cột sắt

"cột Asôca" nói lên chiến công và lòng sùng

kính của ông

Asôca qua đời vào cuối thế kỷ III TCN,

Ấn Độ lại rơi vào giai đoạn khủng hoảng

- GV nêu câu hỏi cho từng nhóm:

+ Nhóm 1: Quá trình hình thành vương

triều Gúpta? Thời gian tồn tại? Vai trò về

mặt chính trị của vương triều này?

+ Nhóm 2: Điểm nổi bật trong văn hoá Ấn

Độ dưới thời Gúp ta? Nội dung cụ thể?

+ Nhóm 3: Văn hoá Ấn Độ thời Gúp ta đã

ảnh hưởng như thế nào đến Ấn Độ giai đoạn

sau và ảnh hưởng văn hoá Ấn Độ ở những

lĩnh vực nào?

- GV gọi đại diện các nhóm lên trình bày

và các nhóm khác bổ sung cho bạn, sau đó

GV nhận xét và chốt ý:

+ Nhóm 1: Đầu Công nguyên, miền Bắc

Ấn Độ được thống nhất - nổi bật vương triều

Gúp - ta (319- 467), vương triều này chứng tỏ

sức kháng cự không cho người Tây Á xâm

lấn từ phía Tây Bắc, thống nhất Miền Bắc Ấn

Độ, làm chủ gần như toàn bộ miền Trung Ấn

Độ Sự phát triển và nét đặc sắc của vương

triều gúp ta còn giữ được ở thời Hácsa giai

đoạn sau (606 - 647)

+ Nhóm 2: Điểm nổi bật của thời kỳ

Gúpta là sự định hình và phát triển của văn

hoá truyền thống Ấn Độ

Cụ thể:

+ Đạo Phật tiếp tục được phát triển sau

hàng năm ra đời ở Ấn Độ đến thời Gúpta

được truyền bá khắp Ấn Độ và truyền nhiều

nơi Cùng với đạo Phật phát triển kiến trúc

ảnh hưởng của đạo, như chùa Hang mọc ở

nhiều nơi và những pho tượng phật điêu khắc

bằng đá, trên đá (giới thiệu chùa Hang

Atgianta…)

 Thời kỳ vương triều Gúpta

và sự phát triển của văn hoá truyền thống

Ấn Độ

Quá trình hình thành và vai trò về mặt chính trị:

- Đầu công nguyên, miền Bắc Ấn

Độ được thống nhất - nổi bậtvương triều Gúpta (319 -467),Gúpta đã thống nhất miền Bắc Ấn

Độ, làm chủ gần như toàn bộ miềntrung Ấn Độ

- Về văn hoá dưới thời Gúpta

+ Đạo Phật: Tiếp tục được pháttriển truyền bá khắp Ấn Độ vàtruyền ra nhiều nơi Kiến trúc Phậtgiáo phát triển (Chuà Hang, tượngphật bằng đá)

Định dạng
Số trang	235
Dung lượng	1,65 MB