bảo tồn, tôn tạo
Trang 1MỞ ĐẦU
Các thế hệ người Việt Nam từ buổi đầu dựng nước và trong suốt quátrình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đã biết tôn trọng và giữ gìn các giá trị vănhóa, đặc biệt là đã biết sáng tạo và huy động sức mạnh văn hóa vào sự nghiệpxây dựng và bảo vệ đất nước Trải qua thời gian và lịch sử, trước những tháchthức khắc nghiệt của thiên tai và địch họa, để tồn tại và phát triển cha ông ta
đã sớm biết khơi nguồn sức mạnh từ chiều sâu của nền văn hóa dân tộc, biếtchắt lọc tinh hoa từ nền văn hóa của nhân loại để tạo nên những giá trị vănhóa cao đẹp, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, thấm đượm tính nhân văn
Di sản văn hóa của bất cứ quốc gia nào cũng được cấu thành bởi disản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể, là những sản phẩm vật chất,tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền từ thế hệ nàyqua thế hệ khác Trong đó, di tích lịch sử - văn hóa là bộ phận cấu thành quantrọng nhất của di sản văn hóa vật thể là bằng chứng cụ thể sinh động về lịch
sử văn hóa lâu đời, là tài sản vô cùng quý giá của dân tộc, của quốc gia
Dân tộc ta có bề dày lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước Chaông chúng ta đã sáng tạo và để lại hàng nghìn các di tích lịch sử có giá trị vănhóa Bảo tồn và khai thác di tích lịch sử văn hóa là bảo tồn và phát huy bảnsắc văn hóa của dân tộc Thông qua những hoạt động đó giúp cho thế hệ hômnay và mai sau hiểu đúng những giá trị của lịch sử văn hóa dân tộc, gìn giữ vàtiếp tục sáng tạo các giá trị văn hóa mới, góp phần thúc đẩy sự nghiệp pháttriển kinh tế của đất nước
Nước Việt ta có nền văn hiến lâu đời, mỗi bước đi, mỗi chiến côngcủa cha ông chúng ta đã để lại bao di tích lịch sử trên cả nước Trong phạm vimột tiểu luận, tôi chỉ xin đề cập nghiên cứu trong phạm vi nhỏ là nghiên cứucông tác bảo tồn, tôn tạo và nâng cao hiệu quả khai thác các di tích lịch sử -văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố Hà Nội Đánh giá đúng thực
Trang 2trạng và đề xuất một số giải pháp chủ yếu để bảo tồn, tôn tạo và khai tháchiệu quả các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn quận Ba Đình, thành phố HàNội.
Suốt từ năm 1010 Lý Thái Tổ đã chọn đất định đô tại Thăng Long chotới nay địa phận quận Ba Đình luôn giữ vị trí trọng tâm của kinh đô đất nước.Đất quận Ba Đình là đất của kinh thành Thăng Long thời Lý, thời Trần, củaĐông Kinh thời Lê, của Hà Nội thời Nguyễn và trọng tâm hành chính - chínhtrị quốc gia của Thủ đô Hà Nội ngày nay
Trên đất quận Ba Đình ngày nay, hàng ngày nhân dân vẫn thường luitới cầu cúng, thăm viếng các đình, đền, chùa, mỗi cái đó là một kiểu kiến trúc
cổ có giá trị, mỗi nơi thờ một vị thần cứu dân hộ nước, hoặc thiên thần màThánh tích đầy nhân ái vị tha
Cũng như các di tích lịch sử văn hóa trên cả nước, mỗi di tích củaquận Ba Đình đều là một sáng tạo văn hóa độc đáo, nó luôn gợi đến tâm niệmcủa ông cha ta là hướng tới chân, thiện, mỹ Nó thầm gợi chúng ta hướng tới
sự thiêng liêng, cao cả, lòng yêu nước thương dân tới cuộc sống nhân ái, sựthủy chung và tình làng nghĩa xóm
Do chiến tranh, do nền kinh tế chậm phát triển, nhận thức chưa toàndiện về các giá trị của di tích lịch sử văn hóa, cộng với sự hủy hoại kháchquan của thời gian, thiên tai đã khiến các di tích xuống cấp trầm trọng Quận
Ba Đình đã xác định cho mình trách nhiệm lớn trong công tác bảo tồn, tôn tạo
và nâng cao hiệu quả khai thác các di tích lịch sử - văn hóa trong giai đoạnphát triển mới của Thủ đô, thiết thực hướng tới kỷ niệm một nghìn nămThăng Long - Hà Nội
Trang 3Phần II QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC
VỀ VIỆC BẢO TỒN, TÔN TẠO VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ
CỦA CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA
I DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TRONG DI SẢN VĂN HÓA
1 Khái niệm di tích lịch sử - văn hóa
Theo Luật Di sản văn hóa của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa ViệtNam khóa X kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 29/6/2000 quy định "Di sản vănhóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và vật thể, là các sản phẩm tinh thần,vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền từ thế hệ nàyqua thế hệ khác ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam"
Di sản văn hóa vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa,khoa học, bao gồm các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổvật, bảo vật quốc gia
Di tích lịch sử - văn hóa là công trình xây dựng, địa điểm và các divật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử,văn hóa, khoa học
Di tích lịch sử - văn hóa là những không gian, vật chất cụ thể, kháchquan trong đó chứa đựng các giá trị điển hình lịch sử, do tập thể hoặc cá nhâncon người hoạt động sáng tạo ra trong lịch sử để lại
Di tích lịch sử - văn hóa phải có một trong các tiêu chí sau:
- Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện tiêu biểu trong quátrình dựng nước và giữ nước
- Công trình xây dựng, địa điểm gắn với thân thế và sự nghiệp của anhhùng dân tộc, danh nhân của đất nước
- Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu củacác thời kỳ cách mạng, kháng chiến
Trang 4- Địa điểm có giá trị tiêu biểu về khảo cổ.
- Quần thể các công trình kiến trúc nghệ thuật của một hoặc nhiều giaiđoạn lịch sử
2 Tính chất và đặc điểm của di tích lịch sử - văn hóa
Thứ nhất, các di tích lịch sử - văn hóa được hình thành từ hoạt động
lao động sáng tạo của con người trong quá trình dựng nước và giữ nước, tồntại dưới dạng vật chất cụ thể, phong phú và đa dạng về loại hình Có di tíchphản ánh sự gửi gắm lòng tin, ước nguyện của con người về những vị thầnluôn cứu giúp con người trong những cuộc đấu tranh với thiên nhiên, với cái
ác (như các đền, miếu thời ) Có những di tích phản ánh lòng yêu nước, ý chíkiên cường của con người trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù xâm lược (ditích nhà tù, xác máy bay B52 ) Có những di tích phản ánh trình độ kiến trúc,điêu khắc, hội họa của con người trong quá khứ như: cung điện, chùa chiền,đình làng có những di tích phản ánh lòng biết ơn đối với những người cócông với nước, với dân như đình làng, miếu thờ, tượng đài, khu tưởng niệm
Thứ hai, di tích phản ánh trung thực quá trình phát triển lịch sử - kinh
tế - xã hội của mỗi địa phương, mỗi dân tộc Đó là bằng chứng vật chất sinhđộng phản ánh trung thực quá trình ra đời của nó trong lịch sử, trên cácphương diện như tạo ra trong hoàn cảnh nào, với mục đích gì, bằng cách nào,
do ai tạo ra Nghiên cứu di tích trên các phương diện đó sẽ hiểu được lịch sửphát triển kinh tế - xã hội của thời kỳ di tích ra đời như: di tích hoàng thànhThăng Long, thông qua di tích và các di vật có thể hiểu được phần nào diệnmạo hoàng thành Thăng Long với bề dày lịch sử hơn 1.300 năm phát triển vàtôn tạo những kiến trúc cung đình, lầu gác, chùa từng được Việt sử lược -một cuốn sử ra đời khá sớm ở nước ta mô tả là "Trang sức khéo léo, côngtrình thơ mộng, đẹp đẽ chưa từng có "
Thứ ba, các di tích lịch sử - văn hóa chứa đựng giá trị vật chất (văn
hóa - vật thể) và giá trị tinh thần (văn hóa tinh thần), giá trị vật chất là cái mà
Trang 5chúng ta nhìn thấy Nó tồn tại trong một không gian vật chất nhất định nhưđình, chùa, đền
Giá trị văn hóa tinh thần được gắn liền với di tích chỉ được thể hiệnthông qua các hoạt động tái hiện như lễ hội, các ghi chép về bản thân di tích.Trong di tích lịch sử - văn hóa giá trị văn hóa vật thể và giá trị văn hóa tinhthần hòa quyện vào nhau tạo nên phần xương thịt và phần hồn của di tích Dovậy không thể dùng thước đo hao phí lịch sử xã hội cần thiết để đánh giá giátrị của di tích mà phải xem xét một cách toàn diện thông qua các giá trị về vănhóa, khoa học, lịch sử, nhân văn
Thứ tư, phần lớn các di tích lịch sử - văn hóa được nhân dân xây dựng
và bảo tồn - chỉ một số được xây dựng và bảo tồn bằng nguồn kinh phí củacác triều đại phong kiến (Hoàng thành) Nhưng suy cho cùng cũng là sự đónggóp tiền của nhân dân Đặc điểm này cho thấy sự tồn tại của các di tích gắnchặt với đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân và được toàn dân chăm lođầu tư bảo tồn là chính
3 Khái niệm về hoạt động bảo tồn, tôn tạo và nâng cao hiệu quả khai thác di tích lịch sử - văn hóa
Hoạt động bảo tồn di tích lịch sử văn hóa bao gồm các hoạt động bảo
vệ, bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích:
- Bảo vệ di tích lịch sử - văn hóa là những quy định mang tính quyphạm pháp luật, hoạt động pháp chế cùng với công việc bảo quản mang tínhthường xuyên đối với di tích
- Bảo quản di tích lịch sử - văn hóa là hoạt động nhằm ngăn ngừa vàhạn chế những nguy cơ làm hỏng mà không làm thay đổi những yếu tố nguồngốc vốn có của nó, tức là tạo ra những phương tiện sử dụng những biện pháp
kỹ thuật để giữ gìn các di tích được nguyên vẹn
- Tu bổ di tích lịch sử - văn hóa là hoạt động nhằm tu sửa, gia cố, tôntạo - phục hồi di tích lịch sử - văn hóa là nhằm phục dựng lại những di tích đã
bị hủy hoại trên cơ sở các căn cứ tài liệu khoa học về di tích
Trang 6- Tôn tạo là quá trình thực hiện những thiết kế bổ sung vào di tích hiện
có và xây mới các công trình, bổ sung các phương tiện kỹ thuật nhằm mụcđích tôn vinh thêm giá trị, góp phần phát huy tác dụng của di tích
- Khai thác là nhằm giới thiệu các giá trị vật chất và tinh thần của ditích, phục vụ sự phát triển của địa phương và đất nước Hoạt động khai thácbao gồm các hoạt động tôn tạo và xây dựng các công trình dịch vụ, sản xuấtsản phẩm, tổ chức các hoạt động văn hóa truyền thống và hoạt động tuyêntruyền để phục vụ khách tham quan
Giữa bảo tồn, tôn tạo và khai thác có mối quan hệ chặt chẽ với nhau:bảo tồn nhằm giữ gìn nguyên vẹn giá trị của di tích, làm cơ sở cho hoạt độngtôn tạo và điều kiện để khai thác Tôn tạo chỉ được thực hiện sau hoạt độngbảo tồn và dựa trên hoạt động bảo tồn, tôn tạo hỗ trợ khai thác có hiệu quả cao.Khai thác để có điều kiện bảo tồn, tôn tạo tốt hơn Vì vậy không thể coi nhẹbất cứ hoạt động nào và trong các hoạt động đó bảo tồn là quan trọng nhất vì không
có bảo tồn sẽ đồng nghĩa mất di tích, không có gì để tôn tạo và khai thác
Như vậy hoạt động bảo tồn, tôn tạo và khai thác di tích lịch sử - vănhóa có hai chức năng cơ bản:
Một là, chức năng gìn giữ: đây là chức năng cơ bản, có ý nghĩa quyết định.
Nếu không gìn giữ được di tích sẽ mất đối tượng bảo tồn, hủy diệt văn hóa
Hai là, chức năng khai thác sử dụng các di tích lịch sử - văn hóa chứa
đựng những nội dung lịch sử, văn hóa, khoa học, những giá trị chân, thiện,
mỹ, những khả năng giải tỏa tâm linh, chúng có ý nghĩa rất lớn trong việcnâng cao trình độ hiểu biết, giáo dục truyền thống và góp phần phát triển kinh
tế - xã hội
Thực chất khai thác di tích lịch sử - văn hóa là tổ chức giới thiệu nhữnggiá trị vật chất, văn hóa, khoa học lịch sử chứa đựng trong di tích tới nhân dântrong và ngoài nước thông qua hình thức giới thiệu trực tiếp cho khách đếnthăm quan và gián tiếp qua sách báo, ảnh, phương tiện thông tin đại chúng
Trang 7Vì vậy đánh giá hiệu quả khai thác cần phải được xem xét tổng thểtoàn diện các hình thức Khai thác được còi là đạt hiệu quả khi giới thiệuđược đầy đủ giá trị vốn có của di tích tới đông đảo quần chúng.
4 Khai thác di tích lịch sử - văn hóa theo hình thức quản lý và điều kiện khai thác
a) Theo hình thức quản lý được chia làm 3 loại:
- Di tích lịch sử - văn hóa do Nhà nước trực tiếp quản lý: đó là các ditích quốc gia đặc biệt Nhà nước cấp lương, chi phí cho hoạt động thườngxuyên và chi phí sửa chữa cho Ban quản lý di tích
- Di tích do cộng đồng dân cư bầu ra ban quản lý trực tiếp: đó là các ditích quốc gia, di tích cấp tính - thành phố được giao cho tổ chức nhân dân trựctiếp quản lý như đình làng, chùa, đền thờ
- Di tích do cá nhân trực tiếp quản lý: như nhà thờ dòng họ, nhà ởtrong các khu phố cổ
b) Theo điều kiện khai thác được chia thành 2 loại:
- Di tích có khả năng khai thác các nguồn vốn đầu tư: là các di tích cóđiều kiện khách quan về khai thác các nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nướccho hoạt động bảo tồn, tôn tạo và khai thác, có nguồn thu thông qua kháchtham quan di tích để tái đầu tư
- Di tích không có điều kiện khai thác các nguồn vốn đấu tư: là các ditích không có điều kiện thuận lợi khách quan về khai thác các nguồn vốn ngoàingân sách, không có nguồn thu thông qua khách tham quan di tích để tái đầu tư
II QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC BẢO TỒN, TÔN TẠO VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHAI THÁC CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA
Trong quá trình lãnh đạo nhân dân ta xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,Đảng và Nhà nước ta luôn nhận thức di tích lịch sử - văn hóa là một bộ phận
Trang 8quan trọng của văn hóa dân tộc Đảng và Nhà nước ta luôn có tư tưởng chỉđạo đúng đắn nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị của các di tích lịch sử -văn hóa trong sự nghiệp cách mạng nước ta.
Từ khi bước vào thời kỳ đổi mới (1986) đến nay, Đảng ta đã có nhiềunghị quyết để chỉ đạo công cuộc xây dựng và phát triển văn hóa trong đó cónội dung bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa
Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998) đã nêu: "Di tích văn hóa làtài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi, bản sắc dân tộc, cơ sở đểsáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hóa Hết sức coi trọng, bảo tồn, kếthừa và phát huy những giá trị truyền thống (bác học dân gian), văn hóa cáchmạng, bao gồm cả văn hóa vật thể và phi vật thể"
Thực hiện tinh thần nghị quyết Trung ương lần thứ 5 khóa VIII ngày29/6/2001 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông quaLuật di sản văn hóa để tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước, nâng cao tráchnhiệm của nhân dân trong việc tham gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản vănhóa, trong đó có di tích lịch sử - văn hóa: "Mọi di sản văn hóa trong lãnh thổViệt Nam có xuất xứ ở trong hay ngoài nước, thuộc các hình thức sở hữu đềuđược bảo vệ và phát huy giá trị"; "Nhà nước có chính sách bảo vệ và phát huygiá trị di sản văn hóa nhằm nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, gópphần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, khuyến khích tổ chức, cá nhântrong nước và nước ngoài đóng góp, tài trợ cho việc bảo vệ và phát huy giá trị
di sản văn hóa"
Trải qua mấy ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, tổ tiên chúng
ta đã tạo dựng lên và để lại cho các thế hệ sau một hệ thống di tích lịch sử văn hóa phong phú và đa dạng, gần như tất cả truyền thống tốt đẹp của dântộc ta như "Uống nước nhớ nguồn" tôn thờ các bậc tổ tiên, những người tàiđức, có công với nước, với quê hương, truyền thống hiếu học, tôn sư trọngđạo đều hàm chứa trong các di tích và các lễ hộ truyền thống Các bậc tiềnnhân đã từ bao đời vượt qua nghèo khó xây dựng, tôn tạo những đình chùa,
Trang 9-đền, miếu thành những công trình văn hóa thiêng liêng để giáo dục lòng yêunước, thương nòi, tinh thần bất khuất chống ngoại xâm, gìn giữ tinh hoa laođộng, sáng tạo, thuần phong mỹ tục và cao cả hơn là gìn giữ bản sắc văn hóaViệt Nam Với lẽ đó cần thiết phải bảo vệ nguyên vẹn các giá trị di tích nhằmtruyền lại truyền thống tốt đẹp của dân tộc cho các thế hệ mai sau.
Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, trước những thách thức mới của sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập toàn cầu hóa, công tácbảo tồn, tôn tạo và khai thác các di tích lịch sử văn hóa có ý nghĩa vô cùng tolớn Thông qua tìm hiểu các giá trị văn hóa nhằm phục vụ cho công tác giáo dụcnhân cách và sự phát triển của con người Nhận thức rõ truyền thống văn hóa,văn hiến của dân tộc mình, qua đó trau dồi đạo đức, lối sống, niềm tự hào dântộc, yêu nước, thương nòi, yêu lao động để từ đó sáng tạo ra những giá trị vănhóa mới
Để hoạt động bảo tồn, tôn tạo không làm sai lệch các giá trị ban đầuvốn có của di tích, cần thiết phải nghiên cứu áp dụng tiến bộ khoa học trongkhảo sát, đo đạc, sản xuất vật liệu xây dựng, áp dụng công nghệ tiên tiến đểlàm tăng tuổi thọ cho di tích Đây là động lực thúc đẩy sự phát triển của cácngành khoa học (kiến trúc xây dựng, vật liệu ) trên cả phương diện kỹ thuậtcũng như phát triển kinh tế
Hoạt động khai thác các di tích lịch sử - văn hóa tác động trực tiếp đến
sự phát triển của các ngành du lịch, bưu chính viễn thông, thủ công truyềnthống và các dịch vụ khác Nó đã góp phần phát triển xã hội như giải quyếtviệc làm, nâng cao thu nhập cộng đồng phục vụ nhu cầu sinh hoạt tâm linh,tín ngưỡng của cộng đồng, nó là những yếu tố tham gia vào việc phản ánh vàxây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
Trong bối cảnh hội nhập nền kinh tế quốc tế và mở rộng giao lưu vănhóa với các nước, việc tổ chức tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đạichúng, sách báo, ảnh và tổ chức cho khách du lịch tham quan tìm hiểu về cácgiá trị di tích là góp phần làm cho cộng đồng quốc tế, hiểu rõ hơn về văn hóa
Trang 10Việt Nam, đưa nền văn hóa Việt Nam có một vị trí xứng đáng trong nền vănhóa nhân loại.
Trang 11Phần III THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BẢO TỒN, TÔN TẠO
VÀ KHAI THÁC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA
TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BA ĐÌNH
I DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN BA ĐÌNH
1 Tổng quan chung về di tích lịch sử - văn hóa
Từ khi Lý Thái Tổ định đô Thăng Long năm 1010, vùng đất quận BaĐình nằm trong trung tâm chính trị của đất nước, thời nhà nước Đại Việtthịnh trị, triều Lý đã dựng hoàng thành Thăng Long tại đây, sau này các triềuTrần, Lê tiếp nối xây dựng nhiều cung điện, lầu các
Trên đất quận Ba Đình cũng là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử trọngđại của đất nước, chiến thắng quân Nguyên Mông ở Đông Bộ Đầu, dốc HàngThan năm 11258, Hội nghị Diên Hồng 1282, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọcTuyên ngôn độc lập ở quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945 Ngày10/10/1954 lễ chào cờ ở sân vận động Cột cờ mừng ngày giải phóng Thủ đô.Hội nghị chính trị đặc biệt 28/3/1964 cả nước hạ quyết tâm đánh thắng giặc
Mỹ xâm lược giải phóng miền Nam thống nhất đất nước
Ngày nay Ba Đình là quận trung tâm hành chính, chính trị quốc giacủa Thủ đô Hà Nội, với diện tích gần 10 km2, trên đất quận Ba Đình có Lăng
Hồ Chủ tịch, các cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước, có nhiềuđại sứ quán của các nước và các tổ chức quốc tế
Qua sưu tập, thống kê, hiện nay trên đất quận Ba Đình có 74 di tíchlịch sử - văn hóa (12 chùa, 18 đình, 18 di tích khác như miếu, điện ) trong đócác di tích đó đã có 26 di tích được xếp hạng (trong đó Bộ Văn hóa Thông tinxếp hạng 24 di tích, thành phố Hà Nội xếp hạng 2 di tích)
Trang 12Các di tích đều có liên quan đến chính sử, dã sử của vương triều Lýtrên đất Thăng Long như: Đền Voi Phục, đình Vạn Phúc, quán Trấn Vũ Dotôn sùng đạo Phật, các vua triều Lý đã xây dựng nhiều chùa chiền, như chùaMột Cột, chùa Hòe Nhai, chùa Bát Tháp, chùa Thanh Ninh Mọi người yêumến Thủ đô Hà Nội đều biết đến truyền thuyết về chàng trai họ Hoàng làng
Lệ Mật - Gia Lâm, người đã có công khai phá vùng đầm lầy thành các trại trùphú của Thăng Long thời Lý, đình Ngọc Hà, đền Liễu Giai, đình chùa VĩnhPhúc, đình Kim Mã, thờ Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng), đình Đại Yên (nơithờ cô bé 9 tuổi giả trai xin theo cha đi đánh giặc Chiêm Thành xâm lấn bờcõi) là dấu tích còn lại của 13 làng trại cổ nói trên
Các di tích có liên quan đến các vương triều Trần, Lê, Tây Sơn,Nguyễn ở quận Ba Đình Đền Đống Nước là dấu tích một nguồn nước đượcthiêng hóa thành công chúa Ngọc Nương giúp vua Trần Anh Tông đánh đẹpgiặc Nguyên xâm lược Chùa Châu Long có 2 pho tượng đồng Văn Thù, PhổHiến khá đẹp, đình Ngũ Xã thờ Khổng Minh Không (Lý Quốc Sư) là ông tổnghề đúc đồng và pho tượng Phật bằng đồng nặng 13 tấn ở chùa Ngũ Xã.Đình Giảng Võ thờ bà Lý Thị Châu Nương người giữ kho quốc khố thời Trần
ở Thăng Long Chùa Kim Mã là nơi an táng các nghĩa sĩ đánh đuổi quânThanh tử trận ở Đống Đa năm 1789 Cột cờ Hà Nội đường nét khỏe, hài hòacủa vương triều Nguyễn được xây dựng năm 1812
Mỗi di tích lịch sử - văn hóa của quận Ba Đình đều là một tác phẩmđộc đáo về nghệ thuật kiến trúc cổ kính, kết hợp với nghệ thuật xử lý khônggian Trong vùng khí hậu nóng ẩm nhiệt đới, ông cha chúng ta đã tạo mộtkhông gian kiến trúc một cách hài hòa và tinh tế Mỗi di tích, bên ngoài tưtam quan vào đại đình hang Phật điện đều có kết cấu mái cong mềm mại,dưới bóng cổ thụ xum xuê, mát rượi Bên trong các pho tượng thần, Phật,hoành phi, câu đối cùng các đồ thờ sơn son thếp vàng bài trí uy nghi, cânđối, lộng lẫy mà ấm áp cao cả mà gần gũi như một bảo tàng cổ vật ở mộtlàng quê thân thương xưa
Trang 132 Một số di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu
a) Khu di tích Bảo tàng Hồ Chí Minh
Quận Ba Đình có vinh dự được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về ở vàlàm việc qua hai thời kỳ quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng củaNgười Thời kỳ thứ nhất từ tháng 8/1945 đến tháng 12/1946 Thời kỳ thứ hai
từ tháng 10/1945 đến tháng 9/1969 Ngày nay, quận Ba Đình lại vinh dự thaymặt cho nhân dân cả nước bảo vệ giữ gìn nơi an nghỉ cuối cùng của Người
Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch được công nhânngày 15/5/1975 được gìn giữ nguyên dạng toàn bộ (cả phần cảnh quan) Vớidiện tích 14 ha, khu di tích cách mạng kháng chiến Phủ Chủ tịch ghi dấu giaiđoạn hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1945-1946 và 1954-1969) Đồng thời là nơi làm việc của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhànước Kiến trúc tòa nhà gồm 4 tầng, được xây dựng 1900-1906 Trước đâyPhủ Chủ tịch là Dinh Toàn quyền thực dân Pháp Khi hòa bình lập lại trởthành Phủ Chủ tịch của nước ta Hiện nay, Nhà nước ta vẫn dành một nơi tạiPhủ Chủ tịch để làm việc, hội họp, nhận Quốc thư và tiếp khách như trướcđây Bác Hồ đã làm việc với Hội đồng Chính phủ, tiếp các đoàn khách trongnước và quốc tế hay tổ chức vui chơi cho các cháu thiếu nhi
Trong khu vườn sau Phủ Chủ tịch có con đường trải sỏi, hai bên trồngxoài dẫn tới ngôi nhà sàn lợp ngói bình dị giữa những vòm cây cao và hàngrào râm bụt quanh nhà Đó là ngôi nhà Bác Hồ ở và làm việc cho tới khi quađời Nơi đây Bác Hồ vẫn thường họp với Bộ Chính trị Từ nhà Bác nhìn ra là
ao cá Bác nuôi Những con cá giống, Bác gây tạo từ đây đến với hàng trăm
"ao cá Bác Hồ" trong cả nước
Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh là công trình kiến trúc, bảo quản, giữ gìnthi hài Người, có ý nghĩa chính trị to lớn, thể hiện tình cảm sâu sắc của nhândân đối với Bác (được khởi công từ 2/9/1973 và hoàn thành 29/8/1975)
Cách lăng không xa là Bảo tàng Hồ Chí Minh, công trình tưởng niệmChủ tịch Hồ Chí Minh, Người anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn
Trang 14hóa thế giới mà cuộc đời và sự nghiệp luôn "sống trong lòng dân và trái timnhân loại" gắn bó mật thiết với phong trào cách mạng Việt Nam và tiến trìnhcách mạng thế giới.
Ngày nay, mọi người dân trong cả nước cũng như bạn bè năm châuđến Thủ đô Hà Nội, ai cũng nhớ tới viếng lăng Bác Hồ, thăm nơi làm việc củaBác, thăm quan những phòng trưng bày của Bảo tàng và quảng trường BaĐình lịch sử để bày tỏ lòng thành kính của mình với Bác Hồ kính yêu
b) Khu di tích lịch sử văn hóa - hoàng thành Thăng Long
Trên đất Ba Đình tọa lạc một tòa thành lịch sử và hoa lệ trải suốt cáctriều Lý, Trần, lê và trấn thành thời Nguyễn Trải qua nhiều thế kỷ "dâu biểntrang điền" đến nay chỉ còn lại nền điện Khánh Thiên, Bắc Môn, Hậu Lâu, ĐoanMôn
Thông qua báo cáo tóm tắt bước đầu kết quả khai quật khảo cổ học về
di tích khảo cổ tại địa điểm Hội trường Ba Đình các con cháu thời đại Hồ ChíMinh đã phát hiện ra dấu trích gốc, chân thực về thời đại tiền Thăng Long(thời Bắc thuộc thời Đinh, Lê) và nhất là những dấu tích nền móng các cungđiện của các triều Lý, Trần, Lê và triều Nguyễn ở trung tâm hoàng thànhThăng Long đã thấy bừng lên sức sống kỳ vĩ, ý chí vươn lên của tổ tiên ta sauhơn 1000 năm Bắc thuộc và thời kỳ phục hưng văn hóa dân tộc thời Đại Việt
Giá trị lịch sử - văn hóa của khu di tích hoàng thành Thăng Long làchứng tích gốc của chốn kinh kỳ Thăng Long nghìn năm văn hiến Nhữngcông trình kiến trúc của hoàng thành, cấm thành với hệ thống trụ móng gia cốbằng đất sét, sỏi, gạch, ngói, hệ thống chân tảng đá khắc nổi hoa sen, conđường xếp gạch hoa chanh, các đường cống nước ngầm, sân cung điện látgạch bát lớn, các đầu phượng, lá đề trang trí đó là những giá trị với nhữngchứng tích gốc quý hiểm có một không hai của kho tàng văn hóa dân tộc
c) Chùa Một Cột