Trong nghiên cứu này, tác giả đánh giá thực trạng quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT tại Việt Nam bằng các phương pháp nghiên cứu của triết học Mác – Lênin như phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn, thống kê, phân tích và tổng hợp...
Trang 1296
THỰC TRẠNG QUYỀN NUÔI CON NUÔI CỦA NHÓM LGBT TẠI VIỆT NAM VÀ
MỘT SỐ KIẾN NGHỊ Phạm Văn Thuận *
Trường Đại học Luật Hà Nội
*Tác giả liên lạc: phamvanthuan94@gmail.com
TÓM TẮT
Trong những năm qua, việc giải quyết cho nhận nuôi con nuôi trong nước đã thực hiện tương đối tốt, đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật Việc nhận nuôi con nuôi đã góp phần giúp cho nhiều trẻ em có được mái ấm gia đình thay thế ở trong nước, được chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục tốt Tuy nhiên, thực tiễn thi hành pháp luật về nuôi con nuôi cũng bộc
lộ những tồn tại, bất cập, đặc biệt là việc đảm bảo, thực hiện quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT Trong nghiên cứu này, tác giả đánh giá thực trạng quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT tại Việt Nam bằng các phương pháp nghiên cứu của triết học Mác – Lênin như phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn, thống kê, phân tích và tổng hợp Kết quả nghiên cứu này góp phần cung cấp thêm cho mọi người những hiểu biết rõ hơn về những người thuộc cộng đồng LGBT và quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành liên quan đến cộng đồng LGBT để làm cơ sở đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về vấn đề nuôi con nuôi của nhóm LGBT
Từ khóa: LGBT, ICS, ISEE, nuôi con nuôi
PATTERNS OF LGBT GROUP ADOLESCENCE IN VIETNAM AND SOME
RECOMMENDATIONS Pham Van Thuan*
Hanoi Law University
* Corresponding authour: phamvanthuan94@gmail.com
ABSTRACT
In recent years, the adoption of domestic adoptions has been relatively good, in accordance with the order and procedures prescribed by law Adoption has helped many children to have alternative domestic shelters in the country, to be cared for, nurtured and well educated However, the practice of adoption law also reveals shortcomings, especially in ensuring and enforcing the adoption rights of LGBT groups In this study, the author assesses the real situation of the adoption of LGBT in Viet Nam by methods of Marxist- Leninist philosophy such as combining theory with practice, statistics, analysis and The results of this research contribute to providing people with a better understanding of the LGBT community and current Vietnamese law related to the LGBT community as a basis Make recommendations to improve the law on LGBT adoption
Keywords: LGBT, ICS, ISEE, adoption
TỔNG QUAN
Bảo đảm quyền nuôi con nuôi của nhóm
LGBT là công cụ pháp lý quan trọng giúp cá
nhân, cơ quan, tổ chức thuộc nhóm LGBT
bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình
khi bị xâm phạm Cho đến thời điểm hiện tại,
mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về
quyền của nhóm LGBT nhưng số lượng các
công trình đề cập đến quyền nuôi con nuôi
của nhóm LGBT vẫn còn hạn chế ở Việt
Nam Do đó, tác giả đã lựa chọn nghiên cứu
đề tài “Thực trạng quyền nuôi con nuôi của
nhóm LGBT tại Việt Nam và một số kiến nghị” Mục tiêu của nghiên cứu nhằm chỉ rõ
nhận thức của xã hội hiện nay về nhóm người LGBT và bày tỏ quan điểm của cá nhân về quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT tại Việt Nam Bên cạnh đó, nghiên cứu đề tài còn nhằm mang lại cho mọi người những hiểu biết rõ hơn về những người thuộc cộng đồng LGBT, đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành liên quan đến quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT và thực trạng quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT tại
Trang 2Việt Nam Kết quả nghiên cứu này có thể là
tài liệu tham khảo cho các nhà lập pháp trong
quá trình xây dựng pháp luật và đảm bảo
quyền con người
Hiện nay, tại Việt Nam vẫn chưa có thống kê
đầy đủ về số lượng người thuộc nhóm
LGBT, đặc biệt ở những nơi còn nhiều định
kiến và những người thuộc nhóm LGBT vẫn
chưa dám công khai Tuy nhiên, nhóm người
LGBT có ở mọi giai đoạn lịch sử, mọi nền
văn hóa và chiếm tỷ lệ ổn định trong khoảng
3-5% dân số3 Nhóm LGBT đang phải đối
mặt với sự kì thị và phân biệt đối xử khá phổ
biến Trong một khảo sát đối với 4004 đồng
tính nam và 300 đồng tính nữ, 95% người trả
lời cho biết họ đã từng chịu sự kì thị và phân
biệt đối xử dưới những dạng thức nhất định5
Quyền làm cha, mẹ là thiêng liêng gắn liền
với nhân thân của mỗi cá nhân trong xã hội
Khoản 2, Điều 36 Hiến pháp nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam ghi nhận nguyên
tắc “Nhà nước bảo hộ hôn nhân và gia đình,
bảo hộ quyền lợi của người mẹ và trẻ em”
Tuy nhiên trên thực tế nhóm LGBT vẫn đang
gặp phải nhiều khó khăn trong việc thực hiện
quyền nuôi con nuôi Nhóm người LGBT
vẫn còn gặp phải nhiều khó khăn trong quá
trình nuôi con và một số quy định của pháp
luật Việt Nam hiện nay vẫn hạn chế quyền
nuôi con nuôi của nhóm người LGBT
VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP
Nghiên cứu về vấn đề quyền của nhóm
LGBT bao gồm rất nhiều quyền khác nhau
như quyền kết hôn, quyền được nhà nước và
xã hội thừa nhận…Tuy nhiên, do thời gian
nghiên cứu có hạn và để tìm hiểu chi tiết hơn
vấn đề nên tác giả chỉ tập trung làm rõ vấn đề
quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT nói
chung qua đó làm cơ sở đưa ra một số kiến
nghị phù hợp cho vấn đề này Ngoài ra, tác
giả cũng đề cập đến vấn đề thực hiện và đảm
bảo quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT
trong xã hội hiện nay Đề tài nghiên cứu sử
dụng các phương pháp nghiên cứu của triết
học Mác – Lênin như phương pháp kết hợp
lý luận với thực tiễn, phân tích và tổng hợp,
3 Viện nghiên cứu KInh tế - Xã hội và Môi trường, Hỏi nhanh đáp
gọn về đồng tính
4 iSEE (2010), Preliminary online survey results: Socio-economic
Characteristics of Men Who Have Sex with Men in Vietnam
5 iSEE (2010), Living in a Heterosexual Society: Stories of 40
Women Who Love Women, Relationship with Family, 2010
thống kê, so sánh,… đồng thời cũng dựa trên
cơ sở các quan điểm, định hướng của Đảng
và Nhà nước về chính sách kinh tế - xã hội, bảo vệ và phát triển con người
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
LGBT là cụm từ viết tắt của đồng tính nữ (Lesbian), đồng tính nam (Gay), người song tính luyến ái (Bisexual) và người chuyển giới tính từ nam sang nữ hoặc từ nữ sang nam (Transsexual/Transgender) Quyền của nhóm LGBT là những lợi ích hợp pháp về vật chất
và tinh thần mà những người thuộc cộng đồng LGBT được hưởng theo quy định của pháp luật Bảo vệ quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT là các cách thức, biện pháp được áp dụng theo quy định của pháp luật để bảo đảm quyền nuôi con nuôi của những người thuộc cộng đồng LGBT trong thực tế đời sống xã hội
Quyền nuôi con nuôi của LGBT được ghi nhận trong các văn bản pháp luật
Quyền nuôi con, nhận nuôi con nuôi là những quyền con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc tế Đồng thời, các quyền con người trên mọi lĩnh vực có mối tương quan và phụ thuộc lẫn nhau Sự tiến bộ trong việc bảo đảm một số quyền sẽ tạo điều kiện cho sự tiến bộ của quyền khác Đặt trong mối liên hệ với quyền con người nói chung, đặc biệt là quyền không phân biệt đối xử và quyền bình đẳng, vừa là cơ sở Luật Nhân quyền quốc tế thì các quyền của nhóm LGBT trong lĩnh vực nuôi con, nhận con nuôi đều được pháp luật thừa nhận và bảo hộ như những quyền con người khác trong bất
kì lĩnh vực nào của cuộc sống Tuy nhiên, thực tế cho thấy theo pháp luật Việt Nam thì hai người LGBT hoặc một cặp sống chung đồng giới không thể cùng nhận nuôi một đứa trẻ, chỉ có thể là một cá nhân là LGBT mới được quyền nhận nuôi trẻ Người nhận nuôi con nuôi còn phải đáp ứng các điều kiện khác liên quan đến nhân thân và điều kiện vật chất khác, tuy nhiên không phụ thuộc vào bản dạng giới hay xu hướng tính dục của người
đó
Trang 3298
Nhu cầu nhận nuôi con nuôi và mức độ
chủ động tìm hiểu về việc nuôi con nuôi
của nhóm LGBT
Nhu cầu có con là một trong những nhu cầu
thiết thực của nhóm LGBT với mong muốn
có cuộc sống gia đình hoàn thiện như những
cặp dị tính khác Phần lớn người LGBT đều
có nhu cầu có con Theo kết quả phỏng vấn
qua bảng hỏi trực tuyến về ý định hay kế
hoạch có con, 87,7% LGBT tham gia trả lời
câu hỏi này cho biết họ có ý định hoặc kế
hoạch có con, 12,3% LGBT không có ý định
có con chủ yếu do chưa có nhu cầu hoặc điều
kiện vật chất, kinh tế chưa cho phép nghĩ đến
việc có con6 Khi tác giả tiến hành phỏng vấn
trực tiếp về nhu cầu nuôi con thì có 68 người
thuộc cộng đồng LGBT trong tổng số 79
người tham gia phỏng vấn nhận định rằng
“trong quá khứ, hiện tại hay tương lai, việc
có con là nhu cầu cần thiết của nhóm
LGBT” Trong số những người LGBT chia sẻ
có ý định hoặc kế hoạch có con qua khảo sát
trực tuyến, 34,1% hướng tới việc có con nuôi
và 50,5% khẳng định con đẻ hay con nuôi
đều được7 Tỷ lệ này tương tự với kết quả
cuộc phỏng vấn trực tiếp LGBT, theo đó có
21 LGBT mong muốn có con nuôi và 33
LGBT khẳng định con đẻ hay con nuôi đều
được Xu hướng mong muốn có con của
nhóm LGBT phản ánh qua khảo sát do tác
giả thực hiện cũng phù hợp với kết quả khảo
sát tại một số quốc gia khác Như vậy, nhu
cầu nhận nuôi con nuôi của nhóm LGBT
không chỉ tại Việt Nam mà trên thế giới cũng
tương đối cao
Nuôi con nuôi là một nhu cầu cần thiết của
các cặp đôi LGBT và cá nhân LGBT nhưng
mức độ chủ động tiếp cận và tìm hiểu các
quy định của pháp luật có liên quan của
nhóm LGBT vẫn còn khá hạn chế Khi được
hỏi về vấn đề “tìm hiểu về vấn đề thủ tục
nhận nuôi con nuôi” thì chỉ có 0,9% LGBT
tham gia khảo sát trực tuyến cho biết họ đã
tìm hiểu về thủ tục nhận nuôi con nuôi và đã
hoặc đang nhận nuôi con nuôi, 21,3% LGBT
trả lời rằng đã tìm hiểu về thủ tục nhận nuôi
con nuôi song chưa nhận nuôi con nuôi8
6Văn phòng luật sư NHQuang và cộng sự (2014), Khảo sát về quyền
nuôi con nuôi của LGBT tại Việt Nam
7Văn phòng luật sư NHQuang và cộng sự (2014), Khảo sát về quyền
nuôi con nuôi của LGBT tại Việt Nam
8Văn phòng luật sư NHQuang và cộng sự (2014), Khảo sát về quyền
nuôi con nuôi của LGBT tại Việt Nam
Theo các LGBT được hỏi thì họ mong muốn
có con nuôi nhưng ở thời điểm hiện tại họ chưa phát sinh việc nuôi hay xin con nuôi nên họ chưa nghiên cứu, tìm hiểu về các thủ tục nhận nuôi con nuôi
Thực trạng quy định của pháp luật về quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT
Đối với Việt Nam, những trường hợp vi phạm quyền của nhóm LGBT vẫn được quan sát thấy và ghi nhận lại mặc dù không đầy đủ
và xuyên suốt9 Có những vi phạm mang tính thể chế từ những quy định của pháp luật bên cạnh những vi phạm thuộc về thực thi và thái
độ của nhà nước, công chúng Thực tế cho thấy pháp luật Việt Nam hiện nay đã dần có
sự thừa nhận những người thuộc nhóm LGBT và vấn đề chỉ còn là thời gian bởi
pháp luật đã cho phép “Chuyển đổi giới tính”, còn đối với vấn đề “Hôn nhân đồng giới” thì pháp luật không cấm họ chung sống
với nhau mà chỉ là chưa đủ căn cứ để ghi
nhận “hôn nhân hợp pháp”
Những quy định về điều kiện nhận nuôi con nuôi trong Luật nuôi con nuôi năm 2010 là
áp dụng chung cho cả người dị tính và nhóm người LGBT Theo quy định của pháp luật hiện hành, trường hợp những người đồng tính, song tính, chuyển giới sống chung với nhau không được nhận nuôi con nuôi chung
mà chỉ có thể nhận nuôi con nuôi với tư cách
là người độc thân Như vậy, có thể thấy pháp luật đã có những vấn đề mở rộng, tạo điều kiện để nhóm người LGBT có thể được đảm bảo quyền nuôi con nuôi trên thực tế Tuy nhiên, thực tế thi hành pháp luật, một số cơ
quan có thẩm quyền đã vô tình “tước đi”
quyền làm cha, mẹ của nhóm người LGBT thông qua việc nhận nuôi con nuôi với lý do
“Những người đồng tính, song tính, chuyển giới không thể là những ông bố, bà mẹ tốt”
Chính điều này đã cản trở quyền nuôi con nuôi của người thuộc cộng đồng LGBT và trái với quy định của pháp luật
Thực tiễn thực hiện quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT
Khi đề cập tới vấn đề “Quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT” thì ông Trương Hồng
Quang (Nghiên cứu viên của Viện Khoa học
9 Các tư liệu và báo cáo này được sử dụng từ các nguồn: các quy định hiện hành của pháp luật, các vụ việc thực tế đã được phản ánh trên báo chí, các dữ liệu và báo cáo nghiên cứu khoa học được công
bố và các trường hợp cá nhân tiếp xúc trực tiếp với Viện nghiên cứu
Xã hội, Kinh tế và Môi trường
Trang 4Pháp lý) chia sẻ rằng “Quyền nuôi con nuôi
của nhóm LGBT cần được đảm bảo thực thi
trên thực tế Đặc biệt, cần ghi nhận và bảo
vệ quyền nuôi con nuôi của các cặp đôi
LGBT trong pháp luật Quy định quyền nuôi
con nuôi của nhóm LGBT nói chung, các cặp
đôi LGBT nói riêng trong pháp luật vừa đảm
bảo nhóm người LGBT có cơ sở pháp lý
vững vàng để tự bảo vệ quyền lợi cho chính
mình, vừa đảm bảo sự tuân thủ, tôn trọng các
quyền cơ bản của các chủ thể khác trong xã
hội”
Khi được hỏi trực tiếp về các vấn đề có liên
quan đến việc nuôi con nuôi thì các cặp đôi
cùng giới cho biết đa phần những khó khăn
của họ đến từ việc không được pháp luật
công nhận và bảo hộ (72%), không được sự
công nhận của xã hội và cộng đồng (68,7%)
hay gia đình không chấp nhận (66,2%) Đặc
biệt, kết quả điều tra khảo sát cho thấy 80%
người tham gia nghiên cứu cho rằng nhóm
LGBT nói chung và các cặp đôi LGBT nói
riêng cần được pháp luật bảo vệ, đảm bảo
việc thực hiện quyền nuôi con nuôi10
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính
nữ, người song tính (với giới tính sinh học
là nữ)
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính nữ,
người song tính khi họ là người độc thân:
Việc thực hiện quyền làm mẹ thông qua việc
nhận nuôi con nuôi cũng giống những người
phụ nữ dị tính khác, họ chỉ gặp phải khó
khăn, cản trở từ cộng đồng xung quanh,
người thân và cơ quan có thẩm quyền đối với
những trường hợp đã “comeout” xu hướng
tính dục
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính nữ,
người song tính khi họ đang tồn tại quan hệ
hôn nhân hợp pháp: Trong trường hợp này
việc nhận nuôi con nuôi luôn cần có sự đồng
ý của người chồng mới có thể nhận nuôi con
nuôi Do đó, nếu người chồng của họ không
đồng ý nhận nuôi con nuôi thì họ không thể
thực hiện được quyền làm mẹ thông qua việc
nhận nuôi con nuôi như người đồng tính nữ
đang sống độc thân
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính
nữ, người song tính khi họ ly hôn: Sau khi ly
hôn, người đồng tính nữ và người song tính
10TS Phạm Quỳnh Phương (Biên soạn), Người đồng tính, song tính
và chuyển giới ở Việt Nam – Tổng luận các nghiên cứu, NXB Khoa
học xã hội, Trang 183
nữ vẫn có thể được pháp luật đảm bảo thực hiện quyền nuôi con nuôi với tư cách là người phụ nữ độc thân Tuy nhiên, họ sẽ gặp phải khó khăn trong việc nhận nuôi con nuôi sau khi đã “come out” bởi nhiều người vẫn còn mang nặng suy nghĩ rằng “những người đồng tính không thể là những ông bố, bà mẹ tốt” và có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của đứa trẻ
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính nữ, người song tính nữ khi họ đang tồn tại việc chung sống với người khác: Pháp luật hiện
hành không cho phép một cặp đồng tính, song tính cùng nhận nuôi con nuôi nên chỉ một trong hai người họ được nhận nuôi con nuôi với tư cách là người độc thân Do đó, về mặt pháp lý chỉ có một bên được xác lập quan hệ giữa mẹ nuôi và đứa trẻ còn bên kia không tồn tại bất kì một quyền hay nghĩa vụ nào với đứa con được nhận nuôi về mặt pháp
lý Và nếu muốn nhận con đẻ của người đang sống chung với mình làm con nuôi thì cũng phụ thuộc vào sự đồng ý của cha đứa trẻ Đây là một trong những căn cứ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa người nhận nuôi và đứa trẻ được nhận làm con nuôi
Quyền nuôi con nuôi của người chuyển giới (với giới tính sinh học là nữ)
Việc đảm bảo quyền nuôi con nuôi của những người chuyển giới thuận lợi và được đảm bảo hơn so với những người đồng tính
nữ, người song tính nữ bởi lúc này cả về hình thức cũng như mặt pháp lý họ đều được thừa nhận đúng như mong muốn của bản thân và hoàn toàn được đáp ứng đủ các quyền lợi theo quy định của pháp luật mà không có rào cản hay vướng mắc Tuy nhiên, họ vẫn gặp phải những khó khăn nhất định trong trường hợp đứa trẻ được nhận nuôi trước khi họ tiến hành phẫu thuật chuyển đổi giới tính
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính nam, người song tính (với giới tính sinh học là nam)
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính nam, người song tính khi là người độc thân:
Họ được nhận nuôi con nuôi khi đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật
hiện hành và chỉ gặp khó khăn khi “comeout”
hoặc bị phát hiện xu hướng tính dục của bản thân
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính nam, người song tính khi họ đang tồn tại
Trang 5300
quan hệ hôn nhân hợp pháp: Trong trường
hợp này, việc nhận con nuôi của họ phải có
sự đồng ý của người vợ Nếu người vợ đồng
ý với ý định nhận con nuôi của chồng thì đứa
trẻ được nhận nuôi sẽ là con nuôi chung của
họ Nếu người vợ của họ không đồng ý với
việc nhận con nuôi của họ thì họ không thể
tiến hành việc nhận nuôi con nuôi, trừ khi họ
ly hôn để trở về tình trạng sống độc thân Lúc
này, việc nhận con nuôi của họ sẽ được thực
hiện nếu đáp ứng đủ các điều kiện nuôi con
nuôi theo luật định
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính
nam, người song tính khi họ ly hôn: Họ vẫn
có thể được pháp luật đảm bảo thực hiện
quyền nuôi con nuôi với tư cách là người
nam giới độc thân Tuy nhiên, họ sẽ gặp phải
khó khăn trong việc nhận nuôi con nuôi sau
khi đã “come out” bởi nhiều người vẫn còn
mang nặng suy nghĩ rằng “những người đồng
tính không thể là những ông bố, bà mẹ tốt”
và có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển
toàn diện của đứa trẻ
Quyền nuôi con nuôi của người đồng tính
nam, người song tính khi họ đang chung
sống với người khác: Trong trường hợp
người đồng tính nam hay người song tính
đang có mối quan hệ chung sống với một
người cùng giới khác thì họ vẫn có thể thực
hiện quyền làm cha thông qua việc nhận nuôi
con nuôi Tuy nhiên, một thực tế đặt ra là khi
họ thực hiện quyền làm cha thông qua việc
nhận nuôi con nuôi thì họ không được nhận
nuôi con nuôi chung mà chỉ được nhận con
nuôi với tư cách là người độc thân nên chỉ
một bên đứng ra nhận con nuôi được làm cha
của đứa trẻ đó về mặt pháp lý Như vậy, dù
trên thực tế hai người đồng tính nam sống
chung với nhau hay hai người song tính nam
sống chung với nhau và cùng chăm sóc, nuôi
dưỡng, giáo dục đứa trẻ được nhận nuôi thì
họ vẫn không thể được pháp luật cùng thừa nhận là cha nuôi của đứa trẻ Do đó, khi họ chấm dứt việc sống chung và xảy ra tranh chấp trong việc nuôi con thì chỉ có người đứng tên trong giấy tờ nhận con nuôi có quyền tiếp tục nuôi đứa trẻ còn bên còn lại không có bất cứ quyền hay nghĩa vụ gì đối với đứa trẻ
Quyền nuôi con nuôi của người chuyển giới (với giới tính sinh học là nam)
Việc nhận nuôi con nuôi của những người nam chuyển giới vẫn được pháp luật bảo đảm thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật Tuy nhiên, họ vẫn gặp phải những khó khăn nhất định trong trường hợp đứa trẻ được nhận nuôi trước khi
họ tiến hành phẫu thuật chuyển đổi giới tính
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Nghiên cứu cho thấy các quy định của pháp luật hiện hành chỉ có một số ít là rào cản đối với việc thực hiện quyền nhận nuôi con nuôi của nhóm người LGBT còn rào cản lớn nhất đối với nhóm người LGBT trong việc thực hiện quyền nuôi con nuôi đó là những định kiến của xã hội, thái độ cũng như sự hiểu biết của mọi người về cộng đồng LGBT hiện nay Chính vì vậy, pháp luật hiện hành cần có những sửa đổi, bổ sung hợp lý góp phần thay đổi cái nhìn, nhận thức, thái độ của mỗi người trong xã hội khi nhìn vào nhóm người LGBT, bảo đảm quyền nuôi con nuôi của những người thuộc cộng đồng LGBT, đảm bảo công bằng xã hội Công trình nghiên cứu
này là kết quả của việc “đi sâu” tìm hiểu vấn
đề quyền nuôi con nuôi của nhóm LGBT tại Việt Nam Do đó, đề tài mang ý nghĩa bổ trợ nguồn tài liệu trong việc học tập và nghiên cứu nói chung cũng như lĩnh vực nuôi con nuôi nói riêng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
HIẾN PHÁP NĂM 2013
LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2014
LUẬT NUÔI CON NUÔI NĂM 2010
PHẠM QUỲNH PHƯƠNG (2013), Người đồng tính, song tính và chuyển giới ở Việt Nam Tổng luận các nghiên cứu, Nhà xuất bản khoa học xã hội
VĂN PHÒNG LUẬT SƯ NHQUANG VÀ CỘNG SỰ (2014), Khảo sát về quyền nuôi con nuôi của LGBT tại Việt Nam