Yếu tố ngôn ngữ của bài tường thuật (thuật, tả và bình) so với thể loại tin tường thuật

Tuy nhiên, trong quá trình sáng tạo một tác phẩm tường thuật ngườiviết báo phải nắm vững những cơ sở căn bản của thể loại này so với các thểloại báo chí khác, đặc biệt là tin tường thuật

Phân tích một đặc điểm của tường thuật: Yếu tố ngôn ngữ của bài tường thuật (thuật, tả và bình) so với thể loại tin tường thuật

A LỜI MỞ ĐẦU

Tường thuật là một thể loại báo chí thuộc nhóm thông tấn ra đời vàonửa cuối thế kỷ 16, qua thời gian thể loại này đã khẳng định được chỗ đứngcủa mình trên mặt báo Với những ưu điểm đặc quyền của mình tường thuật

đã nhanh chóng có mặt ở tất cả các loại hình báo chí: báo phát thanh, báotruyền hình và báo mạng, nhất là từ khi công nghệ thông tin phát triển thì thểloại tường thuật càng có cơ hội phát triển mạnh mẽ Điều này thể hiện ở sốlượng các bài tường thuật xuất hiện trên mặt báo ngày càng nhiều, đặc biệt là

ở báo truyền hình tường thuật được sử dụng thường xuyên, trong các sự kiệntầm cỡ, thu hút được nhiều quan tâm

Tuy nhiên, trong quá trình sáng tạo một tác phẩm tường thuật ngườiviết báo phải nắm vững những cơ sở căn bản của thể loại này so với các thểloại báo chí khác, đặc biệt là tin tường thuật Một trong những điều khác biệt

cơ bản giữa tường thuật và tin tường thuật chính là bút pháp thể hiện thôngqua ngôn ngữ thuật - tả và bình

Đây là một lối viết sử dụng kết hợp cả 3 yếu tố trong cùng một tácphẩm nhưng vẫn ngắn gọn, cô đọng, hàm súc, làm cho công chúng có thểhiểu một cách tường tận về sự kiện, cảm nhận được ý nghĩa chính của sựkiện đó

- Theo giáo trình Nghiệp vụ báo chí tập II – trường Tuyên huấn trung

ương – Hà Nội 1977: “Tường thuật là một thể tài phản ánh của báo tả thuật lại một cách tường tận những diễn biến chủ yếu về từng sự kiện quan trọng mới xảy ra theo một hệ thống quan điểm chính trị của Đảng, nhằm giúp người xem hiểu rõ, cảm thụ sâu đối với sự kiện nêu lên suy nghĩ đúng, hành động đúng trong sinh hoạt hàng ngày”

- Theo Th.s Nguyễn Tiến Hài: “Tường thuật là thể loại thông tin phản ánh chính của báo Bằng bút pháp thuật – tả - bình, tác giả kể lại một cách tường tận quá trình những diễn biến chính của một sự kiện thời sự quan trọng đã hoặc đang xảy ra từ đó giúp cho công chúng hiểu rõ, cảm thụ sâu ý nghĩa chính trị, xã hội của sự kiện ấy”

- Theo Giáo sư Prônhin (khoa Báo chí, Đại học Tổng hợp Quốc gia

Matxcova mang tên Lômônôxôp) thì: Tường thuật là một cách đặc biệt để thông tin về một sự kiện đang diễn ra trước mắt người viết …

Như vậy, mặc dù ngôn ngữ, cách thức, lối viết có sự khác nhau nhưngcác khái niệm về tường thuật đều nhằm đến một mục đích chung là cung cấpmột lượng thông tin lớn, đầy đủ; một lượng kiến thức phong phú về các sựkiện cũng như sự việc vừa mới xảy ra đến với độc giả thông qua tác phẩmtường thuật Đồng thời, qua tường thuật dễ dàng truyền đạt những quan điểmcủa tác giả tới công chúng, góp phần tạo dựng và hướng dẫn dư luận mạnh

mẽ, nhất là đối với các sự kiện lớn, trọng đại của đất nước như: mít tinh, đạihội, bầu cử, lễ hội … Chính vì thế, trong chỉ thị của Ban Bí thư trung ươngĐảng ngày 15 - 11 - 1965 đã khẳng định: … “tường thuật là một trongnhững thể tài chính của báo”

Nhận biết được vai trò của tường thuật ngày càng quan trọng và có ýnghĩa lớn lao trong việc truyền tải thông tin đến với công chúng một cáchkhách quan nhất nên số lượng bài tường thuật trên báo chí ngày càng tănglên Nhất là trong giai đoạn đất nước bùng nổ thông tin, nhiều hoạt động củaĐảng và Nhà nước cần phải nhanh chóng đến với công chúng thì thể loạitường thuật luôn là lựa chọn hàng đầu Với lối viết tưởng chừng đơn giảnnhưng bài tường thuật luôn khiến người viết phải làm việc nghiêm túc, chỉmột thông tin trong tường thuật không tuân thủ đúng quy trình của sự kiện sẽlàm mất giá trị của bài viết, đảo lộn ý nghĩa của tường thuật là theo sát sựkiện, phán ánh đúng toàn bộ những gì diễn ra trong đó Vì thế, người viếttường thuật trước tiên phải hiểu rõ thế nào là tường thuật, tiếp đến là bảnchất của tường thuật là gi? Đặc điểm và lối viết của tường thuật thường đượcdựa trên những cơ sở nào? Đây là những câu hỏi quan trọng hay xuất hiệntrong các khái niệm liên quan đến tường thuật mà mỗi tác giả theo cách lậpluận của mình đã đưa ra những ý kiến riêng như đã nếu ở trên

2 Những đặc điểm của thể loại tường thuật:

Trong dòng chảy của báo chí hiện đại, tường thuật là một thể loạithông tấn báo chí nhưng bên cạnh những đặc điểm mang tính chất chung thì

nó vẫn có những đặc điểm riêng để phân biệt với các thể loại báo chí khác

Cụ thể:

- Đối tượng phản ánh của tường thuật là các sự kiện lớn, quan trọng,

sự kiện đặc sắc, sự kiện có ý nghĩa thời sự được nhiều người quan tâm đónđợi Như các kỳ đại hội Đảng, khai mạc kỳ họp Quốc hội, các cuộc mít tinh

kỷ niệm trọng thể, … Trên cơ sở cung cấp thông tin đến độc giả bằng cáchviết của mình trước sự kiện nào đó tác giả có thể bày tỏ thái độ, quan điểmnhằm định hướng thông tin, tư tưởng và hướng dẫn dư luận xã hội Đây làmột đặc điểm quan trọng luôn được xây dựng trong mỗi tác phẩm tườngthuật, sự định hướng của báo chí đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệpxây dựng và phát triển đất nước

- Mô thức tác phẩm: Khi viết bài tường thuật phải tuân theo đúng như

mô thức, trật tự diễn biến của sự kiện được phản ánh Kết cấu bài gồm mởđầu, thân bài và kết luận, trong đó thân bài trên báo in là tường thuật rút gọn,

sự kiện được cô đúc lại nhưng vẫn bảo đảm thông qua bài tường thuật, tácgiả giữ nguyên hình hài của nó, nhưng làm cho sự kiện tường thuật nổi bậthơn, có sức tác động mạnh mẽ hơn đến lý trí và tình cảm của công chúngcũng như dư luận xã hội Trong bài tường thuật phải tạo ra được điểm nhấncho bài bằng cách chọn được chi tiết trung tâm của sự kiện để tường thuật,Việc chọn lựa chi tiết sẽ thể hiện được cách nhìn đề tài của tác giả đang theogóc độ nào Điều quan trọng là chi tiết được chọn làm điểm nhấ phải có khảnăng bộc lộ rõ nhất chủ đề của tác phẩm, làm nổi rõ ý đồ, mục đích của

người viết nhưng vẫn liên kết được với toàn bài Có thể nói, đây chính làlinh hồn của bài viết Nếu không lựa chọn được điểm nhấn sẽ không tạođược một tác phẩm hay

- Bút pháp thể hiện: Điều nổi bật giữa tường thuật và các thể loại báochí khác chính là ở bút pháp thể hiện tác phẩm Bút pháp ở đây là cách tácgiả dùng ngôn ngữ, thông qua ngôn ngữ kết hợp với thủ pháp văn học đểhoàn thiện tác phẩm Một bút pháp thể hiện hay sẽ có sức lôi cuốn mạnh mẽđối với độc giả và ngược lại một thông tin nổi bật nhưng cách trình bày thiếusức sống động cũng không được đánh giá cao

Nếu như ở thể loại ghi nhanh, bút pháp chủ lực là tả trên cơ sở kết hợpvới thuật và bình khi cần thiết thì bút pháp của tường thuật lại có điểm khácbiệt rõ ràng Vẫn trên 3 yếu tố thuật - tả và bình nhưng ở tường thuật điểmnhấn trọng tâm không phải là tả mà là yếu tố thuật Có thể khẳng định, bútpháp tường thuật, đó là sự kết hợp hài hòa giữa thuật – tả và bình, trong đóthuật bằng lời là chủ yếu, tả làm nổi bật những chi tiết tiêu biểu, bình bằngnghị luận xen cảm xúc của người chứng kiến Như vậy, một bức tranh hiệnthực, toàn cảnh về sự kiện sẽ được tường thuật ghi lại đơn giản mà chính xácnhất Cụ thể:

- Thuật: kể lại quá trình diễn biến của sự kiện

- Tả: miêu tả về người và vật với những nét tiêu biểu Tả trong tườngthuật là tả thực và tả khi cần truyền tải cảm xúc, ấn tượng, đồng thời tạo sứccuốn hút từ những chi tiết, sự kiện

- Bình: nêu cảm tưởng của người chứng kiến và thường được sử dụngnhằm khẳng định, tôn cao ý nghĩa lịch sử, ý nghĩa chính trị - xã hội của sựkiện

1 Tin Ngôn ngữ thông báo ngắn gọn, cô đúc nhất

– ngôn ngữ sự kiện; chủ yếu câu thông báo, câungắn

2 Tường thuật Thuật là chính, kết hợp với tả và đánh giá

bình luận khi cần thiết

3 Phóng sự Trực tiếp quan sát, đối thoại, miêu tả, kể

chuyện cùng với những cảm xúc và ấn tượng banđầu; bút pháp linh hoạt và giàu chất văn chương.Chủ trọng cái tôi tác giả - chứng kiến, nhập cuộc

…

Chủ yếu để cho sự kiện và chi tiết nói lênchủ đề tác phẩm

3 Phân tích tác phẩm cụ thể:

Để làm nổi bật được bút pháp miêu tả dùng trong thể loại tường thuật

có những điểm khác biệt so với các thể loại báo chí khác không chỉ dựa trênnhững căn cứ thuộc về lý thuyết mà còn phải dựa trên các tác phẩm cụ thể

Đối tượng hay được tường thuật hướng đến là các sự kiện chính trị, vănhóa, xã hội có quy mô lớn, đặc sắc, được nhiều người quan tâm nên từ khi sựkiện còn ở dạng bản thảo nhiều cơ quan báo chí đã chuẩn bị sẵn đất” và dự kiến thể loại để viết cho sự kiện đó Vì thế, cùng một sự kiệnnhưng ở mỗi báo sẽ có những lựa chọn thể loại trình bày khác nhau dựa vàotính chất, tôn chỉ, mục tiêu của từng cơ quan báo chí Ví dụ, báo Nhân dân là

cơ quan ngôn luận của Đảng và Nhà nước Việt Nam nên các sự kiện lớn củađất nước như hội họp, mít tinh, cuộc gặp gỡ của các chính trị gia, nhữngcuộc thăm hỏi, làm việc của các lãnh đạo đứng đầu cơ quan Nhà nước báonày đều dùng thể loại tin và bài tường thuật là chính Tương tự, báo Hà NộiMới là cơ quan ngôn luận của Thành uỷ Đảng cộng sản Việt Nam Thành phố

Hà Nội, tiếng nói của đảng bộ, chính quyền và nhân dân thủ đô nên các tintường thuật chủ yếu thuộc về chính trị, xã hội Nhưng báo Thông tấn xã ViệtNam với tính chất là cơ quan báo chí tổng hợp thì thường dùng thể loại đưatin ngắn gọn về sự kiện

Ví dụ cụ thể 1.1: Trong bài “Khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN

18 tại Indonesia ” đăng trên báo Hà Nội Mới, số ra ngày 8/5/2011, tác giả

đã lựa chọn thể loại tường thuật cho sự kiện quan trọng này

Khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN 18 tại Indonesia

Sáng 7-5, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 18 đã khai mạc trọng thể tại Trung tâm Hội nghị thủ đô Jakarta (Indonesia) với sự tham dự của Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng và lãnh đạo các nước thành viên ASEAN

Hội nghị này có chủ đề "Cộng đồng ASEAN trong một cộng đồng các quốc gia toàn cầu", các nhà lãnh đạo ASEAN sẽ thảo luận phương hướng và biện pháp tiếp tục thúc đẩy, triển khai Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN trên cả 3 trụ cột chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội; tăng cường quan hệ hợp tác với các đối tác bên ngoài; nâng cao vai trò của ASEAN trong cộng đồng quốc tế, trao đổi các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm.

Trưởng đoàn các nước tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 18 Ảnh: Đức Tám

-TTXVN

Phát biểu khai mạc, Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono nhấn mạnh, trong bối cảnh các quốc gia đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới xuyên quốc gia, không chỉ là những vấn đề riêng của mỗi quốc gia, đòi hỏi phải có sự hợp tác toàn diện trong nội khối và hợp tác quốc tế để ứng phó và xử lý hiệu quả các thách thức như: An ninh truyền thống và phi truyền thống, bất ổn kinh tế toàn cầu, an ninh năng lượng, lương thực, biến đổi khí hậu, khủng hoảng tài chính, bất ổn chính trị, tội phạm, khủng bố… Do vậy, các nước thành viên có trách nhiệm bảo đảm thành lập cộng đồng ASEAN đến năm 2015, giải quyết các mâu thuẫn, thách thức và xây dựng một ASEAN hòa bình, ổn định và phát triển thịnh vượng Với cương vị Chủ tịch ASEAN, Tổng thống Susilo Bambang Yudhoyono nêu rõ 3 điểm chính cần làm trong năm nay là bảo đảm tiến

bộ rõ rệt trong xây dựng cộng đồng, duy trì trật tự và điều kiện thuận lợi trong khu vực, vừa thực hiện các mục tiêu phát triển vừa duy trì vai trò trung tâm của ASEAN và thảo luận về nhu cầu cấp bách đối với tầm nhìn ASEAN sau 2015, đúng như khẩu hiệu của hội nghị lần này "Cộng đồng ASEAN trong một cộng đồng các quốc gia toàn cầu" Bày tỏ tin tưởng thành công của hội nghị, một lần nữa Tổng thống Susilo Bambang Yudhoyono kêu gọi các quốc gia tiếp tục thực hiện khẩu hiệu "ASEAN một tầm nhìn, một bản sắc, một

Ngay sau phiên khai mạc, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và các nhà lãnh đạo ASEAN đã

họp phiên toàn thể, nhằm kiểm điểm việc thực hiện Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN và triển khai sáng kiến Kết nối ASEAN Tại phiên họp này, Tổng Thư ký ASEAN đã báo cáo các nhà lãnh đạo về tình hình thực hiện các Kế hoạch xây dựng các Cộng đồng Chính trị An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa xã hội Các nhà lãnh đạo ASEAN hoan nghênh các kết quả đạt được thời gian qua, đặc biệt là những kết quả cụ thể mà hiệp hội đạt được trong năm 2010 về xây dựng cộng đồng; nhất trí cần tiếp tục đẩy nhanh tiến độ để thực hiện mục tiêu hình thành Cộng đồng ASEAN vào 2015 Để bảo đảm xây dựng thành công Cộng đồng ASEAN, các nước thành viên ASEAN cần tiếp tục ưu tiên tăng cường hợp tác nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển, đặc biệt là đẩy mạnh việc thực hiện hiệu quả Kế hoạch công tác của Sáng kiến liên kết ASEAN (IAI) giai đoạn 2.

Tại hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và các nhà lãnh đạo ASEAN nhấn mạnh cần tiếp tục phát huy các công cụ chính trị - an ninh hiện có của ASEAN, trong đó có Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), Hiệp ước Khu vực Đông Nam Á phi vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), Diễn đàn An ninh khu vực ASEAN (ARF) cũng như tiếp tục xây dựng các chuẩn mực ứng xử chung nhằm củng cố và tăng cường hơn nữa môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác ở khu vực, giải quyết các bất đồng, tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở Hiến chương ASEAN và luật pháp quốc tế Lãnh đạo ASEAN nhất trí cần tăng cường hợp tác ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống như an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an toàn hạt nhân, an ninh, an toàn hàng hải, biến đối khí hậu

Tại phiên họp toàn thể, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã phát biểu về nhiều chủ đề quan trọng của phiên họp Chiều cùng ngày, Thủ tướng nước ta đã tham dự cuộc gặp giữa các nhà lãnh đạo ASEAN với đại diện Đại Hội đồng Liên minh nghị viện các nước ASEAN (AIPA), gặp đại diện thanh niên và đại diện các tổ chức quần chúng

Cùng ngày, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã có các cuộc tiếp xúc song phương với Thủ tướng Lào và Thủ tướng Thái Lan để thúc đẩy quan hệ song phương và trao đổi các vấn

* Ngày 7-5, trong một nỗ lực nhằm chấm dứt các cuộc đụng độ trên khu vực biên giới tranh chấp giữa Thái Lan và Campuchia xung quanh ngôi đền cổ Preah Vihear, Thủ tướng Thái Lan Abhisit Vejjajiva và Thủ tướng Campuchia Hun Sen đã nhất trí nhóm họp cùng Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono Cuộc gặp ba bên dự kiến sẽ diễn ra vào ngày hôm nay (8-5), đánh dấu một bước tiến trong việc giải quyết cuộc xung đột hiện nay giữa Thái Lan và Campuchia.

Ví dụ cụ thể 1.2: Nhưng cũng với sự kiện Khai mạc Hội nghị cấp

cao ASEAN này thì báo Thông tấn xã Việt Nam lại lựa chọn cách đưa tin ngắn gọn

Khai mạc Hội nghị cấp cao ASEAN tại Indonesia

- Hội nghị cấp cao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á lần thứ 18 (ASEAN-18) đã khai mạc sáng 7/5 tại Jakarta (Indonesia) với sự tham dự của Tổng Thư ký ASEAN Surin Pitsuwan, nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ và các quan chức cấp cao 10 nước ASEAN.

Các quan chức Indonesia tiếp đón Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng đến thủ đô

Jakarta tham dự hội nghị cấp cao ASEAN diễn ra 7-8/5.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Tổng thống nước chủ nhà Bambang Yudnhoyono khẳng định "ASEAN không thể yên lặng và khoanh tay đứng nhìn" các thảm họa thiên nhiên và các cuộc xung đột Cần tăng cường hợp tác đa cấp nội khối cũng như giữa ASEAN với các khu vực khác nhằm tìm giải pháp cho những thách thức về an ninh lương thực và

năng lượng, đối phó với thiên tai, ngăn chặn nạn buôn người và các vấn đề khác mà thế giới phải đối mặt.

Ông kêu gọi tất cả các nước thành viên nỗ lực đảm bảo hiện thức hóa ý tưởng về Cộng đồng ASEAN trong cộng đồng các quốc gia toàn cầu.

Theo kế hoạch, trong hai ngày họp, các lãnh đạo sẽ tập trung thảo luận về hội nhập ASEAN, phục hồi kinh tế, vai trò của ASEAN trong các vấn đề quốc tế, cùng nhiều chủ

đề khác.

Dự kiến, lãnh đạo các nước ASEAN sẽ thông qua Tuyên bố ý tưởng để tiến tới ra Tuyên

bố chung về Cộng đồng ASEAN trong cộng đồng các quốc gia toàn cầu tại Hội nghị cấp cao ASEAN-19; Tuyên bố Tăng cường hợp tác chống buôn người ở Đông Nam Á; Tuyên

bố thành lập học viện ASEAN về hòa bình.

Với tinh thần chủ động, tích cực và có trách nhiệm, mục tiêu chung của đoàn Việt Nam tham dự hội nghị lần này là tiếp tục phát huy thành quả Năm Chủ tịch ASEAN 2010, góp phần tích cực thúc đẩy đoàn kết và liên kết ASEAN, đẩy mạnh hơn nữa hợp tác giữa ASEAN với các đối tác, giữ vững vai trò trung tâm của ASEAN, qua đó phát huy vai trò

và vị thế của Việt Nam.

Ngay sau lễ khai mạc, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cùng các nhà lãnh đạo ASEAN họp phiên toàn thể Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 18.

Theo TTXVN

Nhận xét:

Đây là một sự kiện lớn không chỉ bó hẹp trong phạm quốc gia mà cósức ảnh hưởng mạnh đến khu vực vì thế nó hoàn toàn phù hợp cho đề tài củatường thuật

Tuy nhiên, cùng một sự kiện nhưng hai cơ quan báo chí khác nhau lại

có cách sử dụng và chuyển tải đề tài thành hai thể loại khác nhau Báo HàNội Mới đã viết thành một bài tường thuật chi tiết còn Thông tấn xã ViệtNam cũng là tường thuật nhưng chỉ sử dụng dưới dạng tin tường thuật,không đi sâu vào buổi khai mạc mà chỉ giới thiệu sơ qua những chi tiếtchính cho độc giả biết

Một đặc điểm rõ ràng có thể nhìn thấy ngay khi đặt hai bài viết tintường thuật và bài tường thuật bên cạnh nhau chính là hình thức của bài viết