Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn thành phố hồ chí minh – thực trạng, nguyên nhân và giải pháp phòng chống

Thực trạng đấu tranh phòng chống các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em và dự báo tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới ………….

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

SVTH: Vũ Thị Thái Hà MSSV: 3240047 GVHD: Th.S Nguyễn Huỳnh Bảo Khánh

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 7/2011

8 TPXHTDTE : Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em

12 XHTDTE : Xâm hại tình dục trẻ em

LỜI CẢM ƠN

***

Sau một thời gian nghiên cứu, thực hiện và chỉnh sửa, tác giả đã hoàn

thành khóa luận tốt nghiệp với nội dung “Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên

địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh – Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp phòng chống” Để hoàn thành khóa luận được như ngày hôm nay, tác giả xin gửi lời

cảm ơn đến các thầy cô giáo Khoa Luật Hình sự nói riêng cũng như các thầy cô giáo Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh nói chung, là những người đã tận tình dìu dắt, dạy dỗ và truyền đạt những kiến thức cơ bản làm nền tảng lý luận giúp tác giả lựa chọn và thực hiện đề tài Trong quá trình thực hiện khóa luận, tác giả xin được gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến Thạc sĩ Nguyễn Huỳnh Bảo Khánh – Giảng viên bộ môn Tội phạm học, người đã trực tiếp phụ trách hướng dẫn tác giả; những ý kiến định hướng, góp ý và sửa chữa của Cô đã giúp đỡ tác giả rất nhiều trong việc nghiên cứu và hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn đến các cơ quan chức năng đã

hỗ trợ tác giả trong việc cung cấp các thông tin để tác giả sử dụng làm số liệu trong khóa luận Cuối cùng, tác giả xin cảm ơn sự quan tâm, động viên, tạo điều kiện thuận lợi của gia đình cũng như sự hỗ trợ, giúp đỡ nhiệt tình từ phía bạn bè

đã giúp tác giả có thêm động lực và quyết tâm hoàn thành khóa luận này

Khóa luận còn nhiều thiếu sót và hạn chế về mặt nội dung cũng như kỹ năng thực hiện Tác giả rất mong các thầy cô góp ý để quá trình nghiên cứu được hoàn thiện hơn nữa!

Tác giả

Vũ Thị Thái Hà

MỤC LỤC

***

CHƯƠNG I KHÁT QUÁT CHUNG VỀ CÁC TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ

EM VÀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM TRÊN

ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

1.1 Các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em dưới góc độ

……… ……….……… Tr.1

1.1.1 Khái niệm tội phạm xâm hại tình dục trẻ em

1.1.2 Dấu hiệu pháp lý của các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em

1.2 Tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên

1.3.1 Đặc điểm tội phạm học về biểu hiện khách quan

1.3.2 Đặc điểm tội phạm học về nhân thân người phạm tội

1.3.3 Đặc điểm tội phạm học về nạn nhân

CHƯƠNG II NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ

TRONG THỜI GIAN TỚI

2.1 Nguyên nhân và điều kiện của các tội phạm xâm

hại

tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh ……… Tr.27

2.1.1 Tình hình và đặc điểm riêng của địa bàn nghiên cứu

2.1.2 Nguyên nhân và điều kiện từ góc độ kinh tế, xã hội

2.1.3 Nguyên nhân và điều kiện từ góc độ tâm lý, văn hóa, xã hội

2.1.4 Nguyên nhân và điều kiện từ góc độ điều kiện tổ chức, quản lý xã hội

2.1.5 Nguyên nhân và điều kiện từ góc độ pháp luật và công tác phòng chống tội phạm

2.2 Nguyên nhân và điều kiện của các tội phạm xâm

hại

tình dục trẻ em cụ thể ……… Tr.41

2.2.1 Nguyên nhân và điều kiện từ phía người phạm tội

2.2.2 Các tình huống, hoàn cảnh phạm tội cụ thể

2.3 Thực trạng đấu tranh phòng chống các tội phạm

xâm

hại tình dục trẻ em và dự báo tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới

………… ……… Tr.51

2.3.1 Thực trạng đấu tranh phòng chống tội phạm xâm phạm tình dục trẻ

em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian vừa qua

2.3.2 Dự báo tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới

2.4 Một số giải pháp đấu tranh phòng chống các tội

1

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, tình hình trẻ em bị xâm hại nói chung và trẻ

em bị xâm hại tình dục nói riêng đang trở thành một vấn đề nhức nhối, thu hút được sự quan tâm của toàn xã hội Tình trạng trẻ em bị xâm hại với số lượng ngày càng nhiều và mức độ xâm hại ngày càng nghiêm trọng đã gây nên một phản ứng phẫn nộ trong cộng đồng cũng như mối lo ngại đến sự an toàn của trẻ

em trong bối cảnh phát triển nhanh, mạnh của kinh tế và xã hội Vì thế vấn đề bảo vệ trẻ em trước nguy cơ bị xâm hại, đặc biệt là xâm hại tình dục là trách nhiệm của mỗi quốc gia trên thế giới Điều 34 Công ước của Liên hiệp quốc về

quyền trẻ em đã tuyên bố: “Các quốc gia thành viên cam kết bảo vệ trẻ em chống

mọi hình thức bóc lột như lạm dụng về tình dục…” Ở Việt Nam, sau khi gia

nhập Công ước, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản nhằm thể chế hóa công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em Tuy nhiên, xuất phát từ những yếu kém trong công tác quản lý xã hội, những tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường cũng như quá trình đô thị hóa và giao lưu quốc tế đang phát triển mạnh

mẽ dẫn đến tình hình xâm hại tình dục trẻ em ở nước ta đang ngày càng diễn biến phức tạp hơn và có chiều hướng gia tăng trong thời gian tới

Nhận thức được tình hình phức tạp cũng như những hậu quả to lớn mà nhóm tội phạm này gây ra đối với trẻ em nói riêng và xã hội nói chung, trong những năm qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã

có những kế hoạch, chương trình tích cực nhằm mục đích đấu tranh, phòng ngừa nhóm tội phạm này Trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2010, Thành phố Hồ Chí Minh đã cùng với các địa phương trong cả nước thực hiện đề án “Ngăn chặn

và giải quyết tình trạng trẻ em bị xâm hại tình dục” do Bộ Lao động – Thương

binh và Xã hội làm cơ quan chủ trì nằm trong chương trình phòng chống tội phạm quốc gia Chuyển qua giai đoạn mới, từ năm 2011, thành phố tiếp tục thực hiện “Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 2011 – 2015”, cùng với đó

là kết hợp với một số tổ chức quốc tế tiến hành một số dự án bảo vệ, chăm sóc trẻ

em như dự án “Phòng chống, can thiệp cho trẻ em, thanh thiếu niên đường phố

có nguy cơ và bị xâm hại, bạo hành” với sự hợp tác của tổ chức Dynamo, Vương

quốc Bỉ Bằng những quyết tâm, nỗ lực của mình, Thành phố Hồ Chí Minh đang thực hiện nhiều giải pháp tích cực trên diện rộng để bảo vệ trẻ em trên địa bàn

2

thành phố, những chủ nhân tương lai của đất nước, ổn định tình hình an ninh trật

tự của thành phố Mặc dù đã có những mục tiêu và giải pháp thực tế nhưng tình hình trẻ em bị xâm hại trên địa bàn thành phố vẫn đang diễn ra hết sức phức tạp Các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em xảy ra vẫn ở mức cao, trung bình 74 vụ mỗi năm, chiếm 9,25% tổng số vụ trẻ em bị xâm hại tình dục trên cả nước, và con số này vẫn không ngừng gia tăng qua mỗi năm Nguyên nhân của tình trạng này là do chưa nắm bắt hết được những nguyên nhân, điều kiện thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển của nhóm tội phạm này, đó là những tác động từ nền kinh tế thị trường, từ cấu trúc văn hóa, xã hội, từ sự thay đổi các giá trị đạo đức trong cuộc sống hiện nay và nhiều nguyên nhân tiềm ẩn khác

Vì vậy, tác giả chọn đề tài “Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn

Thành phố Hồ Chí Minh – Thực trạng, nguyên nhân và giải pháp phòng chống”

để nghiên cứu làm khóa luận tốt nghiệp cuối khóa chương trình đào tạo Cử nhân Luật – chuyên ngành Luật Hình sự

2 Tình hình nghiên cứu

Trong thời gian vừa qua, vấn đề trẻ em bị xâm hại nói chung và vấn đề trẻ

em bị xâm hại tình dục nói riêng đã và đang được các ngành, các cấp chính quyền và toàn xã hội đặc biệt quan tâm Đã có nhiều công trình nghiên cứu của

cả các nhà nghiên cứu chuyên sâu và của các sinh viên quan tâm tới vấn đề này được thực hiện, phần nào phản ánh được tình hình, nhận diện được nguyên nhân của nhóm tội phạm xâm hại tình dục trẻ em Có thể nêu một số công trình nghiên cứu sau:

- Đấu tranh phòng chống các tội phạm xâm hại trẻ em tại thành phố Hồ

Chí Minh, Nguyễn Hoàng Anh; Luận văn Thạc sỹ

- Đấu tranh phòng chống các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk, Nguyễn Thị Phương Trâm; Luận văn Cử nhân năm 2010

- Đấu tranh phòng chống tội Hiếp dâm trẻ em ở Việt Nam và Thụy Điển, Đặng Thị Mai Dung; Luận văn Thạc sỹ

- Các tội xâm phạm tình dục trẻ em, Đoàn Thị Thu Nga, Trần Thị Mỹ

Dung; Công trình dự thi nghiên cứu khoa học cấp trường

…

3

Đã có một đề tài nghiên cứu về tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn năm 2004 – 2008 Tuy nhiên trong giai đoạn hiện nay, với những biến đổi về tình hình kinh tế, xã hội của thành phố vẫn chưa có đề tài nào tiếp tục nghiên cứu về tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em

3 Mục đích nghiên cứu

Qua quá trình nghiên cứu nhằm đạt được các mục đích sau:

- Thông qua phân tích số liệu thấy được tình hình các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ tháng 01/2006 đến tháng 3/2011

- Nêu lên được những đặc điểm tội phạm học đặc thù của các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

- Làm rõ được nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em dựa trên những đặc điểm đặc thù về kinh tế, xã hội, văn hóa… của Thành phố Hồ Chí Minh

- Dự báo tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trong thời gian tới và trên cơ sở dự báo đưa ra được định hướng cũng như một số biện pháp để nâng cao hiệu quả của hoạt động phòng chống tội phạm nói chung và tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

4 Phạm vi nghiên cứu và đối tƣợng nghiên cứu

 Phạm vi nghiên cứu

- Về tội phạm: các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em được quy định trong

BLHS năm 1999 của nước CHXHCN Việt Nam (sửa đổi, bổ sung năm 2009) gồm các tội danh: Tội hiếp dâm trẻ em (Điều 112); Tội cưỡng dâm trẻ em (Điều 114); Tội giao cấu với trẻ em (Điều 115); Tội dâm ô với trẻ em (Điều 116) và Tội mua dâm người chưa thành niên (khoản 2, khoản 3 Điều 256)

- Về địa bàn nghiên cứu: nghiên cứu nhóm tội phạm trên tại địa bàn

Thành phố Hồ Chí Minh

- Về thời gian nghiên cứu: giai đoạn từ tháng 01/2006 đến tháng 3/2011

4

 Đối tượng nghiên cứu: thực trạng, nguyên nhân và giải pháp phòng

chống các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: đề tài nghiên cứu dựa trên phép duy vật biện chứng

của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Kết hợp với chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung và tội phạm xâm hại tình dục trẻ em nói riêng trong tình hình mới

Phương pháp nghiên cứu: kết hợp nhiều loại phương pháp trong quá

trình nghiên cứu như phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích số liệu, phương pháp so sánh, phương pháp điều tra điển hình…

6 Ý nghĩa nghiên cứu

Qua kết quả nghiên cứu trong quá trình thực hiện luận văn sẽ góp phần bổ sung một phần vào hệ thống lý luận về những nguyên nhân, điều kiện hình thành tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh Đánh giá thực trạng đấu tranh phòng chống các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian vừa qua, đồng thời xây dựng một số phương hướng, giải pháp phục vụ quá trình đấu tranh phòng chống tội phạm này trong thời gian tới Luận văn sẽ là tài liệu tham khảo trong quá trình học tập, nghiên cứu của những người quan tâm đến vấn đề này Bên cạnh đó, những giải pháp đã nêu trong luận văn nếu được tham khảo, góp ý với các cơ quan chức năng hy vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công tác đấu tranh phòng chống các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cũng như các địa phương khác trong khu vực

7 Kết cấu đề tài

Ngoài lời cảm ơn, lời nói đầu, mục lục, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm hai chương:

Chương I: Khái quát chung về các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em và

tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

5

Chương II: Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm xâm hại

tình dục trẻ em và giải pháp đấu tranh phòng chống các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới

6

CHƯƠNG I KHÁT QUÁT CHUNG VỀ CÁC TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ

EM VÀ TÌNH HÌNH TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM TRÊN

ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1.1 Các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em dưới góc độ pháp luật hình sự

1.1.1 Khái niệm tội phạm xâm hại tình dục trẻ em

1.1.1.1 Khái niệm xâm hại tình dục trẻ em

 Xâm hại (lạm dụng) tình dục trẻ em là gì?

Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học thì “xâm phạm là động

chạm đến quyền lợi của người khác”[59 – tr.1054], còn “tình dục là nhu cầu tự nhiên của con người về quan hệ tính giao”[59 – tr.917]

Theo Từ điển Bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì: “Lạm dụng tình dục

trẻ em là quá trình trong đó một người trưởng thành lợi dụng vị thế của mình nhằm dụ dỗ hay cưỡng ép trẻ em tham gia vào hoạt động tình dục”

Theo một ấn phẩm tìm hiểu về phòng chống các hành vi XHTDTE, lấy nguồn từ UNICEF “Kỹ năng sống” thì khái niệm XHTDTE được đề cập đến như

sau: “Xâm hại tình dục trẻ em là việc người lớn tuổi hơn sử dụng quyền lực và

sức mạnh, có thể là tiền bạc, vật chất, lợi dụng sự ngây thơ, lòng tin và sự tôn trọng của trẻ em để ép buộc các em tham gia vào hành vi tình dục” [52 – tr.3]

Chưa có một khái niệm cụ thể và chính thức thế nào là “xâm hại tình dục trẻ em”, ta chỉ có thể hiểu XHTDTE là những hành vi dụ dỗ hay cưỡng ép trẻ em tham gia vào các hoạt động tình dục Sự xâm hại đó có thể là tiếp xúc, xâm hại trực tiếp lên cơ thể của trẻ em (sờ mó, giao cấu…) hay chỉ là những hành vi tác động vào tâm lý, không tiếp xúc trực tiếp lên cơ thể của trẻ em (nhìn trộm trẻ em tắm, dùng lời lẽ để kích thích tình dục, cho trẻ em xem các loại hình ảnh, sách báo, phim truyện khiêu dâm…) Tùy thuộc vào nền văn hóa cũng như nhận thức của từng quốc gia khác nhau mà các hành động được xem là XHTDTE sẽ được

mở rộng hay thu hẹp đi

 Khái niệm xâm hại tình dục trẻ em theo pháp luật hình sự Việt Nam

Khái niệm XHTDTE không được định nghĩa chính thức trong pháp luật hình sự Việt Nam Các TPXHTDTE nằm trong nhóm tội xâm hại tính mạng, sức

Các TPXHTDTE là những hành vi cố ý xâm phạm đến quyền được bảo vệ thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em

 Các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em theo quy định của pháp luật hình

sự Việt Nam

Tương ứng với các hành vi XHTDTE kể trên, BLHS năm 1999 (sửa đổi,

bổ sung năm 2009) đã xác định các tội phạm như sau:

- “Tội hiếp dâm trẻ em” – Điều 112

- “Tội cưỡng dâm trẻ em” – Điều 114

- “Tội giao cấu với trẻ em” – Điều 115

- “Tội dâm ô với trẻ em” – Điều 116

- “Tội mua dâm người chưa thành niên” – điểm b khoản 2 và điểm a

độ tuổi và khả năng nhận thức, phát triển tâm lý

 Độ tuổi của trẻ em theo quy định tại Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em và pháp luật quốc gia

8

Theo Điều 1 Công ước của Liên hiệp quốc về quyền trẻ em được thông qua ngày 20/10/1989 (có hiệu lực ngày 02/9/1990) và theo Điều 49 của Công

ước – Việt Nam phê chuẩn ngày 20/02/1990 thì “Trẻ em có nghĩa là người dưới

18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó có quy định tuổi thành niên sớm hơn” [8 – tr.2] Công ước phân định khái niệm trẻ em và người thành

niên bằng mốc ranh giới “18 tuổi”, việc quy định độ tuổi này của Công ước cũng chỉ mang tính định hướng, các quốc gia thành viên Công ước có thể quy định độ tuổi trẻ em sớm hơn để phù hợp với các đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em cũng như tập quán riêng biệt của quốc gia đó

Tại Việt Nam, khái niệm trẻ em dưới góc độ pháp lý xuất hiện khá nhiều trong các văn bản pháp luật liên quan Tuy nhiên trong hệ thống pháp luật Việt Nam, vấn đề độ tuổi trẻ em chưa có sự thống nhất, tùy từng lĩnh vực pháp luật

mà có những quy định khác nhau về độ tuổi trẻ em Điều 1 Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 quy định trẻ em là “công dân Việt Nam dưới 16 tuổi” Trong pháp luật lao động thì khái niệm lao động trẻ em là người “chưa đủ

15 tuổi” Điều 120 BLLĐ năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2002, 2006, 2007)

quy định: “Cấm nhận trẻ em chưa đủ 15 tuổi vào làm việc, trừ một số nghề và

công việc do Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội quy định”

Ngoài ra trong pháp luật Việt Nam còn một khái niệm là “người chưa thành niên”, khái niệm này cũng có thể được coi là căn cứ để phân biệt khái niệm

trẻ em và người trưởng thành Điều 18 BLDS năm 2005 quy định: “Người từ đủ

mười tám tuổi trở lên là người thành niên, người chưa đủ 18 tuổi là người chưa thành niên” Trong BLDS năm 2005, “người chưa thành niên” cũng được phân

ra thành những nhóm độ tuổi khác nhau, và tương ứng theo đó, các nhóm độ tuổi này cũng sẽ có những quyền và nghĩa vụ khác nhau Hiện tại theo quy định của BLDS năm 2005, người chưa thành niên được phân thành 3 nhóm tuổi: dưới 6 tuổi, từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi và từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi Trong BLLĐ năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2002, 2006, 2007), Điều 119 quy định:

“Người lao động chưa thành niên là người lao động dưới 18 tuổi” Kèm theo đó,

BLLĐ cũng có những quy định đặc biệt để bảo vệ lao động trẻ em dưới 15 tuổi

Có thế thấy khái niệm trẻ em trong các lĩnh vực pháp luật Việt Nam chưa

có sự thống nhất, bên cạnh đó xuất hiện khái niệm “người chưa thành niên” đem đến sự nhầm lẫn giữa độ tuổi thành niên và độ tuổi của trẻ em cũng như khó khăn

9

trong việc xác định độ tuổi nào là độ tuổi trẻ em Trẻ em là người chưa thành niên, tuy nhiên không phải mọi người chưa thành niên đều là trẻ em

 Độ tuổi trẻ em trong pháp luật hình sự Việt Nam

Pháp luật hình sự Việt Nam không có quy định cụ thể nào về độ tuổi của trẻ em, nhưng căn cứ vào các quy định trong BLHS Việt Nam năm 1999 có thể thấy độ tuổi trẻ em được quy định một cách tương đối thống nhất, cụ thể:

Điều 112 BLHS năm 1999 quy định: “Người nào hiếp dâm trẻ em từ đủ

13 đến dưới 16 tuổi, thì bị…”

Điều 114 BLHS năm 1999 quy định: “Người nào cưỡng dâm trẻ em từ đủ

13 tuổi đến dưới 16 tuổi, thì bị…”

Điểu 115 BLHS năm 1999 quy định: “Người nào đã thành niên mà giao

cấu với trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, thì bị…”

Dựa vào những quy định trên trong BLHS, có thể xác định độ tuổi trẻ em trong pháp luật hình sự là những người “dưới 16 tuổi”

Vậy có thể tạm đưa ra kết luận trong quá trình nghiên cứu tiếp sau đây, khái niệm trẻ em được đề cập đến là những người dưới 16 tuổi, điều này là phù hợp với những quy định trong Công ước về quyền trẻ em của Liên hợp quốc và trong BLHS Việt Nam

 Các đặc điểm của trẻ em (về mặt xã hội, sự phát triển tâm sinh lý…) Đặc điểm về độ tuổi: tùy thuộc vào lịch sử, tập quán riêng biệt cũng như

điều kiện phát triển kinh tế, xã hội mà các quốc gia có sự quy định khác nhau về

độ tuổi của trẻ em, tuy nhiên đều không được quy định quá 18 tuổi (quy định của Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em) Pháp luật Việt Nam phần lớn quy định độ tuổi trẻ em là độ tuổi “dưới 16 tuổi” là không trái với Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em mà Việt Nam đã gia nhập Việc xác định ranh giới giữa trẻ

em và người trưởng thành dựa vào độ tuổi xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong

đó sự phát thể chất và nhận thức của con người luôn đi theo quy luật khách quan

từ thấp đến cao và có sự hoàn thiện dần Theo sự gia tăng độ tuổi, con người ngày càng phát triển hơn về thể chất, tinh thần và thông qua các hoạt động của bản thân thì khả năng cũng như mức độ nhận thức cũng trở nên đầy đủ hơn Chỉ khi đạt được độ tuổi nhất định thì con người mới hoàn toàn nhận thức và có đủ năng lực chịu trách nhiệm về các hành vi của mình Trẻ em là những người đang

10

nằm trong độ tuổi chưa có sự phát triển hoàn thiện về cả thể chất, tinh thần và khả năng nhận thức nên càng cần có sự quan tâm, chăm sóc cũng như bảo vệ đặc biệt từ gia đình và xã hội

Đặc điểm về mặt xã hội: đối với mọi quốc gia, trẻ em đều là thế hệ tương

lai của đất nước, là niềm hy vọng và mối quan tâm hàng đầu của cả gia đình và

xã hội Chính vì vậy, việc chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em đã, đang và sẽ luôn là mối quan tâm hàng đầu và đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong chính sách phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc Mọi hành vi xâm hại đến trẻ em đều để lại những hậu quả to lớn đối với quá trình phát triển, hoàn thiện nhân cách của trẻ Gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến chính sách chăm sóc, giáo dục và bảo

vệ thế hệ tương lai của đất nước

Đặc điểm phát triển sinh lý: đây là giai đoạn bắt đầu phát triển và hoàn

thiện các chức năng sinh lý của các cơ quan trong cơ thể Trong giai đoạn này mọi tác động từ gia đình, nhà trường và xã hội, đặc biệt là những tác động tiêu cực đều sẽ gây ra những ảnh hưởng đến sự hoàn thiện thể chất, nhân cách sau này của trẻ em Vì thế rất cần sự quan tâm, định hướng, chỉ dẫn để trẻ em có thể phát triển toàn diện theo hướng tích cực Cần thiết hơn là phải bảo vệ trẻ em tránh khỏi những tác động xấu từ môi trường bên ngoài cũng như nhưng hành động xâm hại tới trẻ em vì nó sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực, dẫn đến sự phát triển lệch lạc của trẻ

Đặc điểm tâm lý: ở lứa tuổi này, trẻ em bắt đầu tiếp nhận và xử lý những

thông tin mà mình thu nhận được để hình thành cho mình những đặc điểm tâm lý riêng biệt Lúc này trẻ chưa có khả năng phân tích đánh giá một cách đúng đắn

và chính xác những thông tin mà mình thu nhận được, vì thế cần có sự hướng dẫn cũng như định hướng của gia đình, nhà trường và xã hội để quá trình hình thành nhân cách này diễn ra đúng hướng Đây cũng là giai đoạn mà tâm lý trẻ em nhạy cảm và dễ bị tổn thương nhất, những hành động tiêu cực, xâm hại thô bạo

có thể gây nên những biến động tâm lý lớn ở trẻ em

11

1.1.2 Dấu hiệu pháp lý của các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em

1.1.2.1 Dấu hiệu pháp lý chung của các tội phạm xâm hại tình dục trẻ

em

 Khái niệm tội phạm xâm hại tình dục trẻ em

Dựa vào định nghĩa tội phạm tại Điều 8 BLHS năm 1999 và căn cứ xác định độ tuổi trẻ em trong pháp luật hình sự ta có thể khái quát về TPXHTDTE

như sau: Tội phạm xâm hại tình dục trẻ em là hành vi nguy hiểm cho xã hội được

quy định trong BLHS, do người có NLTNHS thực hiện một cách cố ý xâm phạm đến quyền bất khả xâm phạm về tình dục, gây tổn hại đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người dưới 16 tuổi [38 – tr.5]

 Mặt khách quan

Thể hiện ở hình thức hành vi giao cấu trái pháp luật hoặc hành vi dâm ô với trẻ em Các hành vi trên được thực hiện bằng sự cưỡng bức, dụ dỗ hoặc lợi dụng sự kém hiểu biết của trẻ em để thực hiện hành vi

Để xác định nạn nhân đã bị giao cấu hay chưa và mức độ tổn hại về sức khỏe cần căn cứ vào kết luận giám định của các cơ quan chuyên môn có thẩm quyền

 Mặt chủ quan

Chủ thể thực hiện các tội phạm trong nhóm tội này với lỗi cố ý, người phạm tội biết hành vi của mình là trái pháp luật nhưng vẫn cố tình thực hiện để thỏa mãn nhu cầu của bản thân

 Khách thể

Xâm hại đến nhiều quan hệ xã hội khác nhau như: danh dự, nhân phẩm, sức khỏe cũng như sự phát triển bình thường về thể chất và tinh thần của trẻ em

 Chủ thể

Đối với Tội hiếp dâm trẻ em (Điều 112), chủ thể của tội phạm là người từ

đủ 14 tuổi trở lên và có NLTNHS, tuy nhiên thực tiễn xét xử ghi nhận chủ thể thực hiện tội phạm này chỉ là nam giới, nữ giới chỉ có thể đóng vai trò là đồng phạm Đối với Tội cưỡng dâm trẻ em (Điều 114) chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự, có thể là nam hoặc nữ giới Đối với Tội giao cấu với trẻ em (Điều 115), Tội dâm ô với trẻ em (Điều 116), Tội mua dâm người chưa thành

12

niên (khoản 2, khoản 3 Điều 256) chủ thể là người đã thành niên (từ đủ 18 tuổi),

và không phân biệt giới tính

Việc xác định tuổi của nạn nhân và tuổi của đối tượng phạm tội căn cứ vào giấy khai sinh hoặc hộ khẩu, được quy định cụ thể tại Công văn số 81/2002/TANDTC

1.1.2.2 Tội hiếp dâm trẻ em (Điều 112 BLHS)

 Khái niệm “Hiếp dâm trẻ em”

Hiếp dâm trẻ em là hành vi của một người dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc các thủ đoạn khác giao cấu với trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của trẻ em hoặc giao cấu với trẻ em dưới 13 tuổi [44 – tr.36]

 Mặt khách quan của tội phạm

Đối với trường hợp nạn nhân là trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, việc phạm tội đòi hỏi phải bao gồm một trong các hành vi:

Thủ đoạn dùng vũ lực: là thủ đoạn sử dụng sức mạnh vật chất đè bẹp sự

kháng cự của trẻ em chống lại việc giao cấu như xô ngã, giữ, đánh đập hay bóp

cổ nạn nhân…

Thủ đoạn đe dọa dùng vũ lực: là thủ đoạn làm ý chí của nạn nhân bị tê

liệt, buộc họ chịu giao cấu mà không dám kháng cự như dọa giết hay gây thương tích…

Thủ đoạn lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của trẻ em: là thủ đoạn

lợi dụng trẻ em vì một lý do nào đó không thể chống trả lại để thực hiện hành vi giao cấu trái ý muốn như lợi dụng tình trạng đau ốm, bất tỉnh…

Thủ đoạn khác: là những thủ đoạn nằm ngoài ba nhóm thủ đoạn trên giúp

người phạm tội có thể thực hiện hành vi giao cấu trái ý muốn của trẻ em như lợi

 Mặt chủ quan của tội phạm

Lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý, người phạm tội biết rõ hành vi giao cấu của mình là trái ý muốn trẻ em và trái pháp luật nhưng vẫn mong muốn thực hiện hành vi đó

 Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của Tội hiếp dâm trẻ em là người từ đủ 14 tuổi, có NLTNHS Tuy nhiên, trong thực tiễn xét xử, chủ thể thực hiện tội phạm này chỉ là nam giới, nữ giới chỉ có thể tham gia với tư cách đồng phạm (vai trò tổ chức, xúi giục hoặc giúp sức)

14

- Khung quy định các hình phạt bổ sung có thể áp dụng gồm: cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm

 Một số vấn đề cần lưu ý

Trong mọi trường hợp giao cấu với trẻ em dưới 13 tuổi thì dù có sự đồng

ý của nạn nhân hay không đều cấu thành Tội hiếp dâm trẻ em (khoản 4 Điều 112)

Tội phạm được coi là hoàn thành từ thời điểm có hành động giao cấu, không cần biết là đã giao cấu xong hay chưa

1.1.2.3 Tội cưỡng dâm trẻ em (Điều 114 BLHS)

 Khái niệm “Cưỡng dâm trẻ em”

Tội cưỡng dâm trẻ em là hành vi ép buộc bằng những thủ đoạn khác nhau buộc trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi lệ thuộc mình hoặc đang trong tình

trạng quẫn bách phải miễn cưỡng giao cấu [44 – tr.43]

 Khách thể của tội phạm

Xâm phạm đến quyền được tôn trọng, bảo vệ về thân thể, nhân phẩm, danh dự của trẻ em, gây tổn hại đến sức khỏe và sự phát triển bình thường của trẻ

em

 Mặt khách quan của tội phạm

Người phạm tội có thể dùng nhiều hành vi ép buộc khác nhau để giao cấu với trẻ em như: mua chuộc, dụ dỗ, đe dọa…

Trẻ em bị hại có mối quan hệ lệ thuộc với người phạm tội (đó là sự lệ thuộc thật sự, có thể là lệ thuộc về nhiều mặt như vật chất, nuôi dưỡng, về xã hội,

về tín ngưỡng, gia đình…)

Trẻ em đang lâm vào tình trạng quẫn bách (được xem là trẻ em đó đang gặp những khó khăn rất lớn, nếu không nhờ đến sự giúp đỡ của người khác thì khó có thể khắc phục được, hoặc đang gặp hiểm họa như gia đình gặp thiên tai, gia đình đang rơi vào tình trạng túng thiếu nghiêm trọng…)

15

Trẻ em phải miễn cưỡng giao cấu trước các thủ đoạn của người phạm tội thể hiện việc trẻ em mặc dù không muốn giao cấu nhưng buộc phải đồng ý giao cấu

 Mặt chủ quan của tội phạm

Tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý

 Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội này là người có NLTNHS (có thể là nam giới hoặc nữ giới), có quan hệ lệ thuộc với trẻ em hoặc có sự giúp đỡ trẻ em thoát khỏi tình trạng quẫn bách

 Hình phạt

Điều 114 BLHS quy định ba khung hình hình phạt chính và một khung hình phạt bổ sung đối với Tội cưỡng dâm trẻ em, cụ thể gồm:

- Khung thứ nhất (khoản 1 Điều 114): phạt tù từ năm năm đến mười năm

- Khung thứ hai (khoản 2 Điều 114): phạt tù từ bảy năm đến mười hai năm

- Khung thứ ba (khoản 3 Điều 114): phạt tù từ mười hai năm đến hai mươi năm hoặc tù chung thân

- Khung quy định các hình phạt bổ sung có thể áp dụng gồm: cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm

1.1.2.4 Tội giao cấu với trẻ em (Điều 115 BLHS)

 Khái niệm “Giao cấu với trẻ em”

Giao cấu với trẻ em là hành vi của người đã thành niên thực hiện việc giao

cấu với trẻ em từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi [44 – tr.48]

 Mặt chủ quan của tội phạm

Hành vi phạm tội được thực hiện với lỗi cố ý Người phạm tội biết người

mà mình giao cấu là người ở độ tuổi từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi và biết hành vi của mình là trái pháp luật nhưng vẫn thực hiện hành vi

- Khung thứ nhất (khoản 1 Điều 115): phạt tù từ một năm đến năm năm

- Khung thứ hai (khoản 2 Điều 115): phạt tù từ ba năm đến mười năm

- Khung thứ ba (khoản 3 Điều 115): phạt tù từ bảy năm đến mười lăm năm

1.1.2.5 Tội dâm ô với trẻ em (Điều 116 BLHS)

 Khái niệm “Dâm ô với trẻ em”

Dâm ô với trẻ em được hiểu là hành vi của người đã thành niên dùng các thủ đoạn có tính chất kích dục đối với trẻ em nhằm thỏa mãn nhu cầu dục vọng

của mình nhưng không có ý định giao cấu với nạn nhân [49 – tr.239]

 Khách thể của tội phạm

Xâm phạm quyền được bảo vệ thân thể, danh dự, nhân phẩm và ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý bình thường của trẻ em

 Mặt khách quan của tội phạm

Hành vi kích dục đối với trẻ em như: sờ, bóp hoặc dùng các bộ phận nhạy cảm về tình dục cọ xát vào cơ thể hoặc bộ phận sinh dục của trẻ em

17

Hành vi buộc trẻ em sờ, bóp, cọ xát… vào bộ phận kích thích tình dục hoặc bộ phận sinh dục của người phạm tội hoặc người khác

Các hành vi trên không nhằm mục đích giao cấu với trẻ em

 Mặt chủ quan của tội phạm

Tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý

- Khung thứ nhất (khoản 1 Điều 116): phạt tù từ sáu tháng đến ba năm

- Khung thứ hai (khoản 2 Điều 116): phạt tù từ ba năm đến bảy năm

- Khung thứ ba (khoản 3 Điều 116): phạt tù từ bảy năm đến mười hai năm

- Khung quy định các hình phạt bổ sung có thể áp dụng gồm: cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm

 Một số vấn đề cần lưu ý

Tội dâm ô với trẻ em không có hành vi giao cấu

Nếu có mục đích giao cấu với trẻ em mà chưa thực hiện được thì không được xem là hành vi dâm ô mà tùy từng trường hợp cụ thể sẽ bị truy cứu ở các tội xâm hại tình dục trẻ em khác

1.1.2.6 Tội mua dâm người chưa thành niên (Điều 256 BLHS)

 Khái niệm “Mua dâm người chưa thành niên”

Mua dâm người chưa thành niên là hành vi của người đã thành niên dùng tiền, tài sản để thỏa thuận (có tính trao đổi) và giao cấu với người chưa thành

niên [44 – tr.58]

 Khách thể của tội phạm

18

Xâm phạm đến trật tự an toàn xã hội, gây ảnh hưởng xấu tới đạo đức, thuần phong mỹ tục và ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của trẻ em

 Mặt khách quan của tội phạm

Có hành vi dùng tiền, tài sản vật chất thỏa thuận, trao đổi để người chưa thành niên thuận tình giao cấu với mình

 Mặt chủ quan của tội phạm

Tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý, biết rõ người mình mua dâm là người chưa thành niên (từ đủ 13 đến dưới 18 tuổi) và hành vi mua dâm là trái pháp luật nhưng vẫn thực hiện

- Khung thứ nhất (khoản 1 Điều 256): phạt tù từ một năm đến năm năm

- Khung thứ hai (khoản 2 Điều 256): phạt tù từ ba năm đến tám năm

- Khung thứ ba (khoản 3 Điều 256): phạt tù từ bảy năm đến mười lăm năm

- Khung quy định các hình phạt bổ sung có thể áp dụng gồm: phạt tiền từ

5 triệu đồng đến 10 triệu đồng

 Một số vấn đề cần lưu ý

Phải có yếu tố vật chất mang tính trao đổi, việc đồng ý giao cấu phải gắn liền với việc nhận tiền hay tài sản thì mới cấu thành Tội mua dâm người chưa thành niên

Vụ án đƣợc đƣa ra xét xử

Bị cáo đƣợc đƣa ra xét xử

BIỂU ĐỒ THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC

TRẺ EM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

20

Qua nghiên cứu những số liệu trên, có thể nhận thấy thực trạng tình hình TPXHTDTE trên địa bàn TP HCM trong giai đoạn từ tháng 01/2006 đến tháng 3/2011 diễn ra tương đối phức tạp Số lượng các vụ XHTDTE luôn ở mức cao so với các địa phương khác trong khu vực Trung bình cứ mỗi năm trên địa bàn TP HCM xảy ra 74 vụ XHTDTE Số vụ phạm tội hàng năm có chiều hướng tăng dần: nếu năm 2006 có 61 vụ với 71 bị cáo thì đến năm 2010, số vụ phạm tội đã lên đến 94 vụ với 108 bị cáo, tăng 54% Mới chỉ trong ba tháng đầu năm 2011, trên địa bàn thành phố đã xảy ra 22 vụ XHTDTE Dự báo năm 2011, số lượng các vụ án liên quan đến nhóm tội phạm này sẽ tương đối cao so với các năm trước Tình hình trên thực sự rất đáng lo ngại, bởi nó không chỉ tác động tiêu cực đến công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em trên địa bàn thành phố mà còn gây ảnh hưởng đối với công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, đảm bảo an ninh trật tự, ổn định xã hội

nhóm TPXHTDTE là nhóm tội phạm mang tính nhạy cảm cao nên khả năng phát

hiện, xử lý tội phạm rất khó khăn; đối tượng bị xâm hại lại là trẻ em nên khả năng nhận dạng, tố giác còn rất hạn chế Đây cũng có thể xem là những nguyên nhân khiến cho độ ẩn của nhóm tội phạm này còn khá cao Số lượng tội phạm được phát hiện và xử lý chỉ chiếm một phần tương đối của nhóm tội này

1.2.2 Cơ cấu của tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

 Mối tương quan giữa các tội danh trong nhóm tội phạm xâm hại tình dục trẻ em

Bảng thống kê dưới đây được tổng hợp từ “Báo cáo tình hình xét xử sơ

thẩm hình sự của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh” sẽ cho thấy số

lượng các vụ án liên quan đến từng tội danh trong nhóm TPXHTDTE qua từng năm, từ đó thấy được tỷ lệ tương quan giữa các tội danh trong tình hình tội phạm chung của nhóm tội này:

21

trẻ em

Cưỡng dâm trẻ

em

Giao cấu với trẻ em

Dâm ô với trẻ em

Mua dâm người chưa thành niên

Qua các số liệu trên có thể thấy, tuy nhóm TPXHTDTE có tới năm tội danh, tương ứng với năm hành vi, nhưng thực tế trên địa bàn TP HCM trong giai đoạn vừa qua chỉ có ba tội danh chiếm tỷ lệ lớn, tới 97% trong tổng số các vụ án XHTDTE là các tội: Tội hiếp dâm trẻ em, Tội giao cấu với trẻ em và Tội dâm ô với trẻ em Trong các tội danh trên, nhiều nhất là Tội giao cấu với trẻ em, chiếm

tỷ lệ 45,5% Sau đó là Tội hiếp dâm trẻ em, với một tỷ lệ cũng tương đối lớn là 33,5 % Tội dâm ô với trẻ em chiếm tỷ lệ 18,2% Hai tội danh còn lại chiếm tỷ lệ rất thấp, đồng nghĩa với việc số vụ án về các tội danh này được phát hiện, xử lý rất ít Cụ thể về Tội cưỡng dâm trẻ em, trên địa bàn thành phố giai đoạn từ năm

22

2006 đến tháng 3/2011 chỉ diễn ra duy nhất 01 (một) vụ xảy ra vào năm 2006 (tỷ

lệ 0,3%), thấp nhất trong các tội danh XHTDTE, còn từ đó đến nay thì không phát hiện, xử lý thêm tội nào Đối với Tội mua dâm người chưa thành niên thì mỗi năm chỉ phát hiện, xử lý được từ 01 đến 03 vụ, chiếm tỷ lệ 2,5%

Mối tương quan về tỷ lệ tính chất nghiêm trọng của các hành vi xâm hại tình dục trẻ em qua công tác xét xử giai đoạn tháng 01/2006 đến tháng 3/2011

Căn cứ vào quá trình phân tích kết quả xét xử các vụ án hình sự sơ thẩm

về các TPXHTDTE, thông qua mức hình phạt mà các bị cáo nhận được thể hiện tính chất nguy hiểm của các hành vi XHTDTE:

Tính chất

hành vi

Số bị cáo

Hành vi ít nghiêm trọng

Hành vi nghiêm trọng

Hành vi rất nghiêm trọng

Hành vi đặc biệt nghiêm trọng

Hành vi đặc biệt nghiêm trọng

Các TPXHTDTE xâm hại trực tiếp đến sức khỏe, tinh thần của trẻ em, ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội Tuy nhiên khi đánh giá tính chất nguy hiểm của nhóm tội phạm này thông qua các mức án mà các bị cáo phải nhận thì số lượng hành vi có tính chất ít nghiêm trọng lại chiếm một tỷ lệ cao Cụ thể, trong 437 bị cáo XHTDTE, thì có 243 bị cáo chỉ phải nhận mức án dưới ba năm tù, tương ứng với đó là tính chất nguy hiểm mà hành vi của bị cáo gây ra chỉ được đánh giá ở

23

mức ít nghiêm trọng (chiếm tỷ lệ 55,6%); 106 bị cáo nhận mức án từ ba đến bảy năm tù (chiếm tỷ lệ 24,3%); 63 bị cáo có hành vi được xác định có tính chất rất nghiêm trọng (chiếm tỷ lệ 14,4% ) và chỉ có 25 bị cáo có hành vi phạm tội đặc biệt nghiêm trọng (chiếm tỷ lệ 5,7%) Như vậy, nhìn chung trong nhóm TPXHTDTE, các hành vi phạm tội được xác định có tính chất ít nghiêm trọng và nghiêm trọng chiếm đa số với tỷ lệ lên đến 79,9%, còn các hành vi được xác định

có tính chất rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng thấp hơn nhiều lần với tỷ

lệ 20,1%, nhỏ hơn gần 4 lần so với các hành vi ít nghiêm trọng và nghiêm trọng

1.2.3 Động thái của tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

Động thái về thực trạng

Trong giai đoạn từ tháng 01/2006 đến hết tháng 3/2011, qua từng năm thì thực trạng của các TPXHTDTE trên địa bàn TP HCM cũng có những chuyển biến, thay đổi nhất định Điều này thể hiện qua thông số về các vụ án thuộc nhóm tội phạm này được mang ra xét xử trên địa bàn qua từng năm:

BIỂU ĐỒ THỰC TRẠNG CÁC TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ

EM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH (Giai đoạn từ tháng 01/2006 đến tháng 3/2011)

24

Thực trạng các TPXHTDTE trên địa bàn TP HCM trong giai đoạn nghiên cứu có những chuyển biến theo chiều hướng rất phức tạp Số lượng các vụ phạm tội có chiều hướng tăng dần qua từng năm, đây là vấn đề đáng báo động khi số lượng trẻ em bị XHTD ngày càng tăng lên Nếu năm 2006, trên địa bàn thành phố chỉ có 61 vụ XHTDTE được mang ra xét xử thì năm 2008, số vụ là 71 vụ, tăng 16 %; cho đến hết năm 2010, số vụ phạm tội đã lên đến 94 vụ, tăng 54% so với năm 2006 Qua số liệu trên chúng ta cũng nhận thấy rằng, giai đoạn từ năm

2006 đến năm 2009 số lượng các vụ phạm tội tăng tương đối chậm, từ 61 vụ lên

76 vụ, nhưng giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2010 thì số lượng các vụ phạm tội lại tăng đột biến, từ 76 vụ năm 2009 tăng lên đến 94 vụ năm 2010, tăng gần 30% Điều này thể hiện chiều hướng đáng lo ngại về sự gia tăng nhanh của nhóm tội phạm này trong thời gian tới Cụ thể là chỉ trong ba tháng đầu năm 2011 (từ tháng 1 đến tháng 3/2011), trên địa bàn thành phố đã xảy ra 22 vụ XHTDTE được mang ra xét xử, dự báo trong năm 2011 số lượng vụ án thuộc nhóm tội phạm này sẽ tiếp tục ở mức cao

Động thái về cơ cấu

Qua từng năm, số lượng các vụ phạm tội thay đổi và các tội danh trong nhóm TPXHTDTE cũng có những sự biến đổi nhất định Cụ thể:

Tội

phạm

Năm

Hiếp dâm trẻ em

Giao cấu với trẻ em

Cưỡng dâm trẻ

em

Dâm ô với trẻ em

Mua dâm người chưa thành niên

2010 đã tăng từ 32,8% lên đến 54,4%; đặc biệt từ năm 2009 – 2010, tội danh này

đã chiếm trên 50% tổng số các vụ phạm tội về XHTDTE trên địa bàn thành phố Đối với hai tội danh còn lại là Tội cưỡng dâm trẻ em và Tội mua dâm người chưa thành niên thì trong giai đoạn nghiên cứu không có chuyển biến gì đặc biệt, số lượng các tội này chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ, dưới 3% trong tổng số các vụ phạm tội

1.2.4 Thiệt hại do các tội phạm xâm hại tình dục trẻ em gây ra trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian vừa qua

Thiệt hại do các TPXHTDTE gây ra trên địa bàn TP HCM là vô cùng nghiêm trọng Các tội phạm này để lại hậu quả vô cùng nặng nề, ảnh hưởng đến

sự phát triển tâm sinh lý bình thường của trẻ em, gây cho các em những tổn thương thể chất và tinh thần vô cùng to lớn Những tổn thương này không dễ mất

đi mà sẽ còn đi theo, ám ảnh các em suốt một khoảng thời gian dài, có khi là cả cuộc đời sau này Ký ức về tuổi thơ bị xâm hại đã, đang và sẽ là vật cản trong tương lai sau này của các em

Bên cạnh đó là việc gây mất trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn thành phố, gây nên sự hoang mang, lo ngại của các gia đình, làm người dân mất lòng tin vào khả năng quản lý của các cơ quan nhà nước, đặc biệt là các cơ quan tham gia vào quá trình đảm bảo an ninh, trật tự và an toàn xã hội

Cuối cùng có thể nói đến chi phí dành cho công tác khắc phục hậu quả cũng là con số tương đối lớn, chi phí này cơ bản được dùng để điều trị về sức khỏe cho những trẻ em bị xâm hại, điều trị những chấn thương tâm lý nặng nề do hậu quả của các TPXHTDTE để lại

26

Tóm lại, hậu quả mà các TPXHTDTE mang lại là vô cùng lớn, tuy vậy lại rất khó để thống kê hay định lượng được những thiệt hại này bởi phần lớn thiệt hại do những tội phạm này gây ra là thiệt hại phi vật chất Đối với những thiệt hại đơn thuần về vật chất, chúng ta có thể tính toán, thống kê được Nhưng đối với những thiệt hại phi vật chất mà các tội phạm này đã gây ra cho bản thân nạn nhân, gia đình nạn nhân cũng như đối với xã hội thì khó có một phương pháp nào

có thể xác định một cách chính xác và tuyệt đối

1.3 Đặc điểm tội phạm học của tội phạm xâm hại tình dục trẻ em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

1.3.1 Đặc điểm tội phạm học về biểu hiện khách quan

Địa bàn phạm tội – Thời gian phạm tội

Địa bàn phạm tội của các TPXHTDTE cũng tương đối phức tạp, không diễn ra tập trung hay chủ yếu tại một khu vực nào Nếu như đối với tội hiếp dâm trẻ em và tội dâm ô với trẻ em, địa bàn gây án thường là nhà ở, phòng trọ của người phạm tội, hoặc chính là nơi ở của nạn nhân, hoặc những địa bàn vắng vẻ, ít người qua lại như cánh đồng, vùng ven thành phố; thì đối với các tội như tội mua dâm người chưa thành niên và tội giao cấu với trẻ em, nơi phạm tội thường là các nhà nghỉ, khách sạn và phòng trọ Sở dĩ có đặc điểm khác biệt này một phần cũng là do tính chất, đặc điểm riêng của từng tội danh Ví dụ như đối với Tội giao cấu với trẻ em, thông thường trẻ em và người phạm tội có mối quan hệ yêu đương với nhau, bị gia đình cấm cản nên thường lén lút gặp nhau và giao cấu tại các nhà nghỉ hay phòng trọ, khi gia đình phát hiện ra đã tố giác với cơ quan công an…

Thời gian phạm tội cũng diễn ra rải rác vào các thời điểm trong ngày, người phạm tội chọn thời điểm trẻ em không có sự quản lý, bảo vệ của gia đình, người lớn để thực hiện hành vi phạm tội Thông thường là lúc trẻ em không có ai trông giữ, ở nhà một mình, đi ra ngoài một mình, trẻ em sau thời gian học, thời gian đi chơi mà gia đình không quản lý được…

Thủ đoạn phạm tội và che dấu tội phạm

Thủ đoạn phạm tội và che dấu tội phạm trong các vụ án về XHTDTE trên địa bàn TP HCM diễn ra rất phức tạp và tinh vi Người phạm tội sử dụng nhiều

27

hành động và thủ đoạn khác nhau để thực hiện hành vi nhằm thỏa mãn nhu cầu tình dục của bản thân và sau đó che dấu hành vi phạm tội của mình như:

Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực: thủ đoạn này xuất phát từ việc đối tượng

mà người phạm tội hướng tới để thực hiện hành vi phạm tội là trẻ em, đây là đối tượng mà khả năng tự bảo vệ bản thân trước những hành vi xâm phạm của người khác là vô cùng yếu ớt Người phạm tội sử dụng thủ đoạn vũ lực, đe dọa sử dụng

vũ lực để khống chế, làm tê liệt ý chí chống cự hay vô hiệu hóa khả năng tự vệ của nạn nhân Thủ đoạn này được sử dụng phổ biến và chủ yếu được sử dụng

nhiều nhất trong Tội hiếp dâm trẻ em Ví dụ: Nguyễn Hoàng Hùng, sinh năm

1969, mở quán cà phê gần nhà em Bùi Hồng Liên, sinh năm 1993, thường trú tại huyện Bình Chánh Trong một lần gia đình em Liên cúng rước ông bà tại nhà, cần dụng cụ mở nắp chai nên đưa tiền cho Liên đi mua Liên đã đi đến nhiều tiệm tạp hóa trong xóm nhưng không có nơi nào bán Sau đó Liên đến quán cà phê của Hùng thì gặp Hùng đang uống rượu một mình, Liên đề nghị Hùng bán lại cho mình một cái dụng cụ mở nắp chai Khi em Liên ra về, Hùng dặn em Liên lát nữa trở lại quán Sau đó, khi Liên quay trở lại quán, vừa vào trong thì Hùng kéo cửa sắt lại, rồi nắm hai tay Liên lôi vào phòng ngủ, sau đó xô ngã Liên xuống tấm nệm dưới nền nhà, dùng vũ lực khống chế Liên Đang chuẩn bị thực hiện hành vi giao cấu với Liên thì Liên vùng dậy được, chạy ra phía sau quán định mở cửa chạy ra ngoài nhưng cửa đã bị gài chặt nên Liên không thoát ra ngoài được Hùng tiếp tục chạy đến lôi Liên trở lại buồng ngủ, đè em xuống dưới tấm nệm, tiếp tục cởi quần áo Liên ra Liên kháng cự thì Hùng dùng tay khống chế và dùng hai chân đè vào hai chân Liên khiến Liên không thể kháng cự được nữa Lúc này, Hùng bắt đầu thực hiện hành vi giao cấu với Liên Sau khi thực hiện xong hành

vi giao cấu, Hùng đe dọa Liên không được nói chuyện này với ai rồi mới cho Liên về Do lo sợ cha mẹ đánh đòn nên Liên không dám nói cho gia đình biết Sự việc chỉ được phát hiện khi cô giáo Liên nghe được câu chuyện Liên kể cho bạn cùng lớp và sau đó báo lại cho gia đình Liên [35 – tr.2]

Lợi dụng sự thiếu hiểu biết và ngây thơ của trẻ em để dụ dỗ, lôi kéo trẻ tham gia vào hoạt động tình dục: trẻ em là đối tượng mà sự hiểu biết, nhận thức

của bản thân còn chưa được hoàn thiện Chính vì thế, người phạm tội thường lợi dụng điều này để dụ dỗ, dẫn dắt các nạn nhân tham gia vào hoạt động tình dục Thủ đoạn này gặp nhiều nhất trong những vụ giao cấu với trẻ em, nạn nhân và người phạm tội có mối quan hệ yêu đương, nạn nhân bị các đối tượng phạm tội

28

dụ dỗ để quan hệ tình dục Ví dụ: Đặng Thanh Huy, sinh năm 1987, thường trú

tại phường 14, quận 11, Tp Hồ Chí Minh Huy có quan hệ tình cảm với em Trịnh Huỳnh Mỹ Ngọc, sinh ngày 23/11/1995, là hàng xóm của mình Ngày 08/6/2008, Huy rủ Ngọc đi chơi và nảy sinh ý định giao cấu với Ngọc nên chở Ngọc đến khách sạn Anh Vũ tại quận 12 thuê phòng Khi vào phòng, Huy cởi quần áo của Ngọc ra, lúc đầu Ngọc có phản ứng nhưng sau đó thì đồng ý, vì thế Huy tiếp tục thực hiện hành vi giao cấu với Ngọc Từ đó cứ khoảng 2 tuần một lần, Huy hẹn gặp và chở Ngọc đến khách sạn Anh Vũ hoặc nhà nghỉ nằm trên đường Lý Thường Kiệt để quan hệ tình dục Đến ngày 25/02/2009 cha của Ngọc phát hiện ra sự việc nên làm đơn tố cáo Huy với cơ quan công an [37 – tr.2]

Ngoài hai thủ đoạn trên là hai thủ đoạn thường xuyên được người phạm tội sử dụng để thực hiện hành vi phạm tội của mình thì còn một số thủ đoạn ít được sử dụng hơn nhưng vẫn được sử dụng để thực hiện các hành vi phạm tội như: lợi dụng tình trạng không tự vệ được của trẻ em để thực hiện hành vi giao cấu, điển hình nhất của việc sử dụng thủ đoạn này là chuốc cho các em uống rượu say nhằm tạo điều kiện thuận lợi đối với hành vi phạm tội của mình Ngoài

ra một số ít người phạm tội lại chọn trẻ em bị chậm phát triển để thực hiện hành

vi phạm tội, lợi dụng việc trẻ em đó không có khả năng nhận thức và tự vệ để thực hiện hành vi phạm tội và che dấu tội phạm…

1.3.2 Đặc điểm tội phạm học về nhân thân người phạm tội

Về giới tính

Qua phân tích số lượng 437 bị cáo bị mang ra xét xử, đặc điểm về giới tính thể hiện như sau: trong 437 bị cáo chỉ có 1 bị cáo là nữ giới, chiếm tỷ lệ 0,3% Còn lại 436 bị cáo là nam giới, chiếm tỷ lệ 99,7% Có thể thấy, chủ thể thực hiện các TPXHTDTE gần như chỉ là nam giới, do tính chất đặc thù của nhóm tội này là về các tội phạm về tình dục, đặc biệt đối với Tội hiếp dâm trẻ

em, thực tiễn xét xử chỉ ghi nhận chủ thể thực hiện tội phạm là nam giới Trường hợp người phạm tội có giới tính nữ duy nhất thuộc về Tội giao cấu với trẻ em

Về độ tuổi

Độ tuổi có số người phạm tội nhiều nhất là độ tuổi từ 18 đến 30 tuổi với

300 bị cáo, chiếm tỷ lệ 68,6% trên tổng số bị cáo Tiếp đến là nhóm tuổi trên 30, chiếm tỷ lệ 26,8% với 117 bị cáo Còn lại trong năm năm qua, chỉ có 20 bị cáo thuộc độ tuổi dưới 18, chiếm tỷ lệ 4,6% Nguyên nhân sự phân hóa về độ tuổi như trên có thể được lý giải như sau: độ tuổi từ 18 đến 30 tuổi là thời gian con người hoàn thiện nhân cách của bản thân, có nhiều biến đổi và rất dễ bị tác động bởi các yếu tố ngoại cảnh, khả năng kiềm chế bản thân còn hạn chế, cộng với việc thiếu hiểu biết về cuộc sống cũng như pháp luật nên họ rất dễ thực hiện các hành vi phạm tội nói chung Đối với các TPXHTDTE cũng như vậy, họ tìm kiếm

và thỏa mãn nhu cầu tình dục như bản năng, thiếu sự cân nhắc và suy nghĩ thấu đáo Đến độ tuổi trên 30 tuổi thì nhân cách của mỗi con người đã hoàn thiện, cuộc sống và công việc cũng đã ổn định hơn, đây là giai đoạn mỗi người lo toan, xây dựng cuộc sống của bản thân, kiển thức hiểu biết cũng nhiều hơn, nên số người phạm tội ở độ tuổi này cũng giảm đi đáng kể, tuy nhiên vẫn còn một bộ phận đi ngược lại xu hướng chung, thực hiện các hành vi phạm tội nhằm thỏa mãn dục vọng của bản thân

Về nghề nghiệp

Khi nghiên cứu các bản án về nhóm các TPXHTDTE trên địa bàn TP HCM, xem xét nghề nghiệp của các bị cáo nhận thấy rằng, các bị cáo thường không có công việc hoặc có công việc không ổn định, là người có nhiều thời gian rảnh rỗi Công việc của các bị cáo chủ yếu là công nhân hay làm thuê, là những công việc có thu nhập thấp và thiếu ổn định Ngoài ra cũng có một bộ phận nhỏ hơn các bị cáo có công việc ổn định, có trình độ và nhân thân tốt nhưng do nhận thức sai lệch nên vẫn có những hành vi XHTDTE

Về trình độ học vấn

30

Qua số liệu và các bản án đã tham khảo nhận thấy, một phần lớn người phạm tội là những người có trình độ học vấn thấp, chỉ học đến cấp I hoặc cấp II Kéo theo đó là sự hiểu biết rất hạn chế về kiến thức pháp luật, nhận thức vấn đề cũng không tốt, không đúng chuẩn mực đạo đức Một số người phạm tội có trình

độ học vấn tương đối cao như đại học, cao đẳng nhưng do suy nghĩ đơn giản, thiếu kiến thức về pháp luật nên vẫn phạm tội, nhóm người phạm tội này chủ yếu phạm các tội là Tội giao cấu với trẻ em và Tội mua dâm người chưa thành niên

1.3.3 Đặc điểm tội phạm học về nạn nhân

Độ tuổi nạn nhân

Qua nghiên cứu các bản án, cũng như tình hình xét xử các TPXHTDTE nhận thấy: độ tuổi trẻ em bị xâm hại nhiều nhất là ở độ tuổi từ 13 đến 16 tuổi Đối với từng tội danh thì độ tuổi của trẻ em cũng có những sự khác biệt Đối với Tội hiếp dâm trẻ em và Tội dâm ô đối với trẻ em thì độ tuổi trẻ em bị xâm hại nhiều nhất là dưới 13 tuổi Còn đối với Tội giao cấu với trẻ em và Tội mua dâm người chưa thành niên, do luật đã quy định độ tuổi rõ ràng nên độ tuổi của trẻ em

bị xâm hại luôn là từ 13 đến dưới 16 tuổi

Mối quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội

Qua nghiên cứu các bản án sơ thẩm về nhóm các TPXHTDTE, có thể rút

ra nhận xét về mối quan hệ giữa nạn nhân và người phạm tội trong các vụ án XHTD trên địa bàn TP HCM như sau:

Phần lớn các vụ án XHTDTE thì giữa trẻ em và người thực hiện hành vi phạm tội đều có mối quan hệ quen biết, người phạm tội có thể là hàng xóm, người quen, người được cha mẹ nạn nhân nhờ chăm sóc con cái của mình trong

thời gian họ bận công việc Ví dụ: chị Huỳnh Thị Hưng do bận công việc nên đã

thường xuyên đem con ruột của mình là cháu Nguyễn Huỳnh Ngọc Hân, sinh năm 2000 cho chị Phạm Thị Thùy Hương, là nhân viên trường mầm non trông

31

giữ giùm Một lần, như thường lệ, chị Hưng chở cháu Hân đến cho chị Hương trông giữ, nhưng khi đến nơi thì không có chị Hương ở nhà, nên chị Hưng để cháu Hân lại nhà chị Hương Lát sau, Thiều Quang Tiến, sinh năm 1990 là con ruột chị Hương đi ăn sáng về, thấy Hân đang ở gần nhà bếp nên kêu cháu Hân lên nhà trên Tiến mở tivi xem và thấy trong tivi có cảnh nam nữ không mặc quần áo đang ôm nhau Khi đó Tiến liền nảy sinh ý định giao cấu với cháu Hân Tiến cởi quần áo của mình và của cháu Hân ra, thực hiện hành vi giao cấu với cháu Hân, đang thực hiện thì Hân kêu đau Lúc ấy thấy có người đi ngang qua nên Tiến hoảng sợ đưa quần áo cho Hân mặc lại, sau đó còn đe dọa Hân không được nói với ai không sẽ đánh Khoảng ba tuần sau, chị Hưng tắm cho Hân phát hiện thấy âm hộ bị sưng, viêm và sau đó Hân không chịu đến nhà chị Hương học nữa, khi chị Hưng gặng hỏi lý do thì cháu Hân kể lại sự việc trên Chị Hương đã

tố cáo hành vi phạm tội của Tiến với cơ quan Công an [32 – tr.2]

Chính vì mối có mối quan hệ quen biết giữa gia đình nạn nhân và người phạm tội nên sự cảnh giác, đề phòng tội phạm bị giảm sút, dẫn đến việc trẻ em bị xâm hại bởi người mà mình quen biết ngày càng tăng, thậm chí còn có thể là

người thân, họ hàng của gia đình và nạn nhân Ví dụ: Nguyễn Trọng Nghĩa, sinh

năm 1985, thường trú tại huyện Nhà Bè, TP Hồ Chí Minh là chú ruột của cháu Nguyễn Thị Trúc Thanh, sinh năm 1993 Khoảng 23h ngày 06/10/2005, sau khi uống rượu về, Nghĩa ra sân sau nhà mình thấy cháu Thanh đang nằm ngủ trong nhà, Nghĩa liền mở cửa sau vào đến nơi cháu Thanh nằm ngủ và nằm xuống cạnh Nghĩa dùng tay sờ ngực cháu Thanh, cháu Thanh đã thức dậy và dùng tay đẩy Nghĩa ra nhưng Nghĩa vẫn tiếp tục cúi xuống hôn lên má cháu Thanh thì bị cháu Thanh cắn vào tai trái Liền sau đó Nghĩa ngồi dậy cởi quần áo của cháu Thanh ra và nằm đè lên người cháu Thanh, rồi cầm dương vật đưa vào âm hộ cháu Thanh Nhưng khi mới chạm được đầu dương vật vào phía ngoài âm hộ của cháu Thanh thì bị cháu phản ứng quyết liệt nên Nghĩa không thực hiện được hành vi giao cấu Nghĩa sợ bị phát hiện nên đã đi ra khỏi nhà Sáng hôm sau Thanh kể lại sự việc cho cha mẹ nghe, gia đình cháu đã tố cáo hành vi phạm tội của Nghĩa lên cơ quan Công an [33 – tr.2]

Trong một số trường hợp nghiên cứu các vụ án về giao cấu với trẻ em và một số vụ án hiếp dâm trẻ em, nạn nhân và người phạm tội còn có quan hệ tình cảm với nhau Thông thường là các trẻ em gái có quan hệ tình cảm từ rất sớm, và

có hành vi tự nguyện giao cấu với bạn trai Ví dụ: Nguyễn Tiến Phúc, sinh năm

32

1988 và Nguyễn Thị Thúy Hồng, sinh ngày 20/02/1995 có quan hệ tình cảm với nhau Khoảng 20h ngày 14/12/2009, Phúc gặp Hồng đang đi bộ trên đường, Phúc đòi đi theo thì Hồng đồng ý Sau đó Phúc chở Hồng đến nhà trọ, thuê phòng ở chung Tại nhà trọ, cả hai đã tự nguyện quan hệ tình dục với nhau hai lần Đến ngày 22/12/2009, gia đình Hồng phát hiện và làm đơn tố cáo Phúc [23 –tr.2]

***

CHƯƠNG II NGUYÊN NHÂN, ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN ĐẤU TRANH PHÒNG CHỐNG CÁC TỘI PHẠM XÂM HẠI TÌNH DỤC TRẺ EM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG THỜI GIAN TỚI 2.1 Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm xâm hại tình dục trẻ

em trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

2.1.1 Tình hình và đặc điểm riêng của địa bàn nghiên cứu

 Đặc điểm về địa lý, dân cư

33

Nằm trong vùng chuyển tiếp giữa miền Đông Nam Bộ và miền Tây Nam

Bộ, TP HCM gồm 19 quận và 5 huyện, với tổng diện tích 2.095,239km2 Là tâm điểm của khu vực phía nam đất nước cũng như khu vực Đông Nam Á, TP HCM trở thành đầu mối giao thông quan trọng về cả đường bộ, đường thủy và đường không, nối liền các tỉnh trong vùng và là một cửa ngõ giao lưu quốc tế quan trọng Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, dân số của TP HCM năm 2010 là 7 triệu 389,2 ngàn người Tỷ lệ tăng cơ học là 2,172%; tỷ lệ tăng tự nhiên là 1,035% Dân số tập trung chủ yếu ở thành thị với 6 triệu 143,5 ngàn người (chiếm 83,14% tổng dân số) Thành phần dân cư tương đối phức tạp, gồm dân cư của nhiều vùng trong cả nước tập trung về đây để thực hiện các hoạt động kinh tế

và học tập

 Đặc điểm về tình hình kinh tế, xã hội

TP HCM là nơi có hoạt động kinh tế diễn ra năng động nhất, đi đầu trong

cả nước về tốc độ tăng trưởng kinh tế Trong giai đoạn từ năm 2005 – 2010, tốc

độ tăng trưởng GDP bình quân năm đạt trên 11% Tổng mức đầu tư xã hội 5 năm

2005 – 2010 đạt 603.415 tỷ đồng, tạo được việc làm mới cho 117.700 người lao động mỗi năm Quy mô kinh tế của thành phố đến năm 2010 bằng 1,7 lần so với năm 2005, GDP bình quân đầu người năm 2010 ước đạt 2.800 USD, bằng 1,68 lần năm 2005 [16 – tr.2]

Là trung tâm kinh tế trọng điểm hàng đầu của miền Đông Nam Bộ và cả nước, cộng với việc dân số tập trung đông nên tình hình xã hội ở TP HCM mặc

dù phát triển hơn so với các vùng miền khác trong cả nước nhưng cũng tồn tại bên trong những khó khăn và hạn chế cần phải khắc phục Cơ sở vật chất không theo kịp sự phát triển và sự gia tăng dân số nên tình hình xã hội thành phố luôn gặp những vấn đề lớn như: thiếu cơ sở y tế, đội ngũ và trang thiết bị phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe cho người dân còn thiếu; tuy tập trung nhiều trường học, cơ sở giáo dục song cơ sở vật chất chưa được trang bị hiện đại, đồng bộ; cộng thêm vào đó là tình trạng trình độ dân trí chưa cao và còn có sự chênh lệch giữa các thành phần dân cư; tình trạng ùn tắc, quá tải, lạc hậu của cơ sở vật chất ngành giao thông; quy hoạch và kết cấu đô thị chưa khoa học, chưa hoàn chỉnh

và đồng bộ…

Đặc điểm về tình hình an ninh trật tự

34

Với đặc điểm dân cư tập trung đông, thành phần dân cư phức tạp, số lượng khách vãng lai nhiều, lực lượng giữ gìn an ninh trật tự mỏng không kiểm soát hết được tình hình nên tình hình an ninh trật tự tại TP HCM thời gian qua hết sức phức tạp và mất ổn định Các vụ phạm tội không ngừng gia tăng về cả số lượng lẫn tính chất nguy hiểm, các vụ án có tính chất chuyên nghiệp ngày càng nhiều, số lượng các vụ trọng án cũng gia tăng Bên cạnh đó, TP HCM còn là nơi lẩn trốn của nhiều tội phạm từ các vùng lân cận, là địa bàn hoạt động của nhiều băng nhóm tội phạm nguy hiểm…

2.1.2 Nguyên nhân và điều kiện từ góc độ kinh tế, xã hội

Những tồn tại bất cập của điều kiện kinh tế, xã hội tại TP HCM được xem

là một trong những nguồn gốc làm phát sinh tình hình tội phạm trên thực tế Không nằm ngoài quy luật đó, nhóm TPXHTDTE cũng xuất phát từ các hiện tượng tiêu cực của điều kiện kinh tế, xã hội Với những đặc điểm đặc thù của TP HCM nêu trên, cùng với đó là những mặt trái và sự phức tạp của điều kiện kinh

tế, xã hội đã ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình an ninh trật tự, đóng vai trò là một trong những nguyên nhân và điều kiện của các TPXHTDTE trên địa bàn thành phố Có thể kể đến một số tồn tại sau:

Thứ nhất, tuy mỗi năm thành phố đã tạo mới được việc làm cho 117.700

người lao động [16 – tr.2] nhưng số lượng người lao động rơi vào tình trạng thất nghiệp vẫn còn là một con số lớn Là nơi thu hút một số lượng lớn người dân từ các tỉnh thành khác về đây để hoạt động kinh tế, số lượng lao động trên địa bàn thành phố ngày càng tăng với tốc độ nhanh nhưng khả năng giải quyết công ăn việc làm cho những đối tượng này không đáp ứng đủ nhu cầu thực tế dẫn đến một bộ phận không nhỏ dân cư không có việc làm hoặc có việc làm nhưng không thường xuyên Đây chính là nguyên nhân làm nảy sinh một số hệ quả tiêu cực cho xã hội Không có việc làm, đồng nghĩa với việc bộ phận dân cư này có nhiều thời gian rảnh rỗi, không ít trong số đó thay vì tìm kiếm cho mình công việc làm

và hướng tới những giá trị lành mạnh thì họ lại tự đưa mình vào lối sống ăn chơi, buông thả và từ đó, vô ý hoặc cố ý thực hiện một số hành vi phạm tội, trong đó

có hành vi XHTDTE Bên cạnh đó, việc không có công ăn việc làm ổn định làm cho đời sống kinh tế của bộ phận dân cư này cũng trở nên bất ổn định, gặp nhiều khó khăn Cuộc sống thiếu thốn, nhiều người vì mưu sinh đã bị lôi kéo hoặc tự dấn thân vào con đường phạm pháp, thậm chí lôi kéo người khác vào con đường