[28] Theo định nghĩa của ngân hàng thế giới World Bank “Chính phủ điện tử là việc các cơ quan của Chính phủ sử dụng một cách có hệ thống công nghệ thông tin – truyền thông để thực hiện q
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHÍNH PHỦ ĐIỆN TỬ
Khái quát về Chính phủ điện tử
1.1.1 Khái niệm Chính phủ điện tử Đối với một thuật ngữ vừa ra đời và phát triển trong hơn thập kỉ qua như Chính phủ điện tử thì thật là không dễ dàng để có thể đưa ra một khái niệm thống nhất, rõ ràng và thỏa mãn tất cả các đối tượng Thật sai lầm khi cho rằng Chính phủ điện tử là mạng máy tính trang bị cho các cơ quan Chính phủ và việc sử dụng mạng này của các quan chức Chính phủ từ cấp cao nhất đến các chuyên viên để thực hiện công việc của mình.[10-tr.12] Chính phủ điện tử tuyệt nhiên không phải là điện toán hóa các cơ quan Chính phủ mặc dù điện toán hóa các cơ quan Chính phủ là việc cần làm trong quá trình tạo dựng từng bước Chính phủ điện tử, nó chỉ là phương tiện chứ không phải là mục tiêu Để có được một khái niệm Chính phủ điện tử đúng đắn và thống nhất nhiều tác giả và nhiều nhà kinh tế học đã đưa ra các khái niệm khác nhau về Chính phủ điện tử
Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc, Chính phủ điện tử là khái niệm mô tả các cơ quan Chính phủ sử dụng công nghệ thông tin như mạng diện rộng, Internet và các phương tiện di động để giao dịch với người dân, với doanh nghiệp và với chính các cơ quan trong Chính phủ Khái niệm này nhấn mạnh vai trò của CNTT trong tăng cường giao tiếp, giao dịch và tương tác giữa nhà nước và xã hội, đồng thời đẩy mạnh hiệu quả và minh bạch trong quá trình vận hành hành chính.
Theo định nghĩa của ngân hàng thế giới (World Bank) “Chính phủ điện tử là việc các cơ quan của Chính phủ sử dụng một cách có hệ thống công nghệ thông tin – truyền thông để thực hiện quan hệ với người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội, nhờ đó giao dịch của các cơ quan Chính phủ với người dân và các tổ chức sẽ được cải thiện, nâng cao chất lượng Lợi ích thu được sẽ giảm thiểu tham nhũng, tăng cường tính công khai, sự tiện lợi, góp phần vào sự tăng trưởng và giảm chi phí” [29]
Chính phủ điện tử được hiểu là khả năng người dân và doanh nghiệp có thể truy cập thông tin và sử dụng dịch vụ của chính phủ 24/7; theo Sally Katzen, Phó giám đốc điều hành Cơ quan quản lý ngân sách thời Tổng thống Bill Clinton, chính phủ điện tử dựa chủ yếu vào việc các cơ quan Chính phủ sử dụng Internet và các công nghệ tiên tiến khác để nhận và cung cấp thông tin, dịch vụ dễ tiếp cận hơn, nhanh hơn, hiệu quả hơn và rẻ hơn [31].
Tuy có nhiều khái niệm về Chính phủ điện tử được đưa ra nhưng cách hiểu về Chính phủ điện tử theo Sally Katzemn như trên đã được nêu trong nhiều chiến lược về Chính phủ điện tử của các quốc gia và có thể coi đây là khái niệm đúng nhất về Chính phủ điện tử tính đến thời điểm hiện tại Khái niệm này đã nêu bật lên được bản chất của Chính phủ điện tử là sự giao tiếp hai chiều giữa Chính phủ với công dân, các doanh nghiệp và các tổ chức khác thông qua việc sử dụng Internet và các công nghệ tiên tiến Theo đó, Chính phủ là người cung cấp dịch vụ, còn công dân, các doanh nghiệp và các tổ chức là người sử dụng dịch vụ, một khi sự giao tiếp này được hiện thực hóa thì đó chính là Chính phủ điện tử Đây là điểm tiến bộ so với các khái niệm khác về Chính phủ điện tử trong khi các khái niệm khác về Chính phủ điện tử chỉ nêu lên mối quan hệ một chiều trong việc cung cấp dịch vụ của Chính phủ cho người dân và các doanh nghiệp cũng như các tổ chức khác
1.1.2 Đặc điểm của Chính phủ điện tử
Mặc dù có rất nhiều khái niệm khác nhau về Chính phủ điện tử và thậm chí còn có nhiều cách hiểu khác nhau nhưng chúng ta có thể rút ra một số đặc điểm chung về Chính phủ điện tử như sau:
Thứ nhất, Chính phủ điện tử là Chính phủ sử dụng công nghệ thông tin và viễn thông để tự động hoá và triển khai các thủ tục hành chính Đây được xem là một trong những ứng dụng quan trọng của công nghệ thông tin và viễn thông trong hoạt động nhà nước, góp phần giảm gánh nặng cho các cơ quan hành chính cũng như tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công dân khi tiếp xúc với cơ quan công quyền
Thứ hai, Chính phủ điện tử cho phép các công dân có thể truy cập các thủ tục hành chính thông qua các phương tiện điện tử như Internet, điện thoại di động, truyền hình tương tác Qua đó, người dân có thể cập nhật thông tin về các thủ tục hành chính, giao dịch với các cơ quan hành chính nhà nước mà không cần phải trực tiếp đến các cơ quan đó
Chính phủ điện tử là mô hình làm việc với người dân 24/7, 365 ngày trong năm thông qua các dịch vụ công trực tuyến và nền tảng số hóa Đây là một trong những đặc điểm nổi bật của Chính phủ điện tử khi người dân có thể tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ công bất kể thời gian hay địa điểm, ở bất cứ nơi đâu.
Từ những đặc điểm trên ta thấy rằng Chính phủ điện tử có nhiều điểm khác so với Chính phủ truyền thống Với Chính phủ truyền thống, quá trình quản lý hành chính của các cơ quan nhà nước diễn ra mang tính thủ công, tốn nhiều công sức, thời gian và tiền bạc Người dân không thể liên lạc với Chính phủ ngoài giờ hành chính, không thể ở bất cứ nơi nào ngoài trụ sở của các cơ quan nhà nước, trừ các trường hợp khác được pháp luật quy định Người dân không thể đăng ký lấy giấy phép kinh doanh, làm khai sinh cho con mình hay đóng thuế trước bạ hoặc bất cứ giao dịch nào khác 24/24 giờ,
7/7 ngày và ở bất cứ đâu Chính phủ điện tử có thể khắc phục được những hạn chế này của Chính phủ truyền thống
Ngoài ra, sự khác biệt chủ yếu giữa Chính phủ điện tử và Chính phủ truyền thống là sự khác biệt về tốc độ xử lý giữa các thủ tục hành chính được tự động hóa so với các thủ tục hành chính được xử lý thủ công Việc tự động hoá thủ tục hành chính của Chính phủ điện tử cho phép xử lý các thủ tục nhanh hơn, gọn hơn, đơn giản hơn rất nhiều Không những thế, thông tin được cung cấp cho người dân còn đầy đủ, chính xác và dễ dàng hơn, người dân cũng đỡ mất nhiều chi phí để thu thập các thông tin này.[12-tr17]
Như vậy, Chính phủ điện tử là một Chính phủ hiện đại hơn nhiều so với Chính phủ truyền thống Chính phủ điện tử là mục tiêu mà các cơ quan hành chính nhà nước các cấp nói riêng và cơ quan nhà nước nói chung cần hướng đến xây dựng và phát triển
1.1.3 Vai trò của Chính phủ điện tử trong quản lí nhà nước và trong phát triển kinh tế xã hội
Trong thời đại ngày nay, mọi công dân có thể được hưởng các dịch vụ của Chính phủ mọi lúc, mọi nơi, với chi phí thấp hơn và được phục vụ nhiệt tình hơn Chính phủ điện tử cũng ảnh hưởng rất lớn lên giới doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ Các công ty giờ đây có thể hoàn thành các yêu cầu của Chính phủ trên mạng, tìm kiếm các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, thực hiện các giao dịch hoặc nộp thuế ngay trên mạng Chính phủ điện tử có thể khiến cho các cá nhân truy cập thông tin và dịch vụ liên quan đến mình qua một cửa duy nhất Các thông tin được cung cấp của Chính phủ điện tử luôn đảm bảo đáp ứng mọi nhu cầu của từng cá nhân riêng lẻ
Chính phủ điện tử mang lại rất nhiều lợi ích cho cộng đồng, bao gồm người dân, doanh nghiệp và chính phủ của quốc gia, bằng cách số hóa dịch vụ công và tối ưu quy trình làm việc Cụ thể, các lợi ích được thể hiện qua nhiều khía cạnh, trong đó a) Lợi ích về mặt kinh tế nổi lên rõ nhất: tăng năng suất, giảm chi phí giao dịch và kích thích đầu tư vào công nghệ, hạ tầng số và chuyển đổi số nền kinh tế; đồng thời dịch vụ công trực tuyến cải thiện chất lượng phục vụ, tăng tính minh bạch và tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp khi tiếp cận các dịch vụ công Những yếu tố này góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước.
Về mặt kinh tế, Chính phủ điện tử là một ý tưởng nhằm giảm thiểu chi phí giao dịch để tăng hiệu quả của nền hành chính công quyền Đồng thời, Chính phủ điện tử là một công cụ giảm thiểu những “chi phí bôi trơn” không cần thiết giữa các đối tác trong quá trình giao dịch
Tình hình phát triển Chính phủ điện tử trên thế giới
Theo báo cáo về tình hình phát triển Chính phủ điện tử toàn cầu của Darell M.West, giáo sư trường đại học Brown ở Providence, Rhode Island, vào tháng 8 năm
Vào năm 2008, tình hình phát triển Chính phủ điện tử ở các nước trên thế giới cho thấy sự tiến bộ vượt bậc so với những năm trước Báo cáo này đánh giá thực trạng của Chính phủ điện tử và đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng cung cấp thông tin và dịch vụ qua Internet cho người dân và doanh nghiệp Các dữ liệu phân tích chi tiết được thu thập cho năm 2008 từ các nguồn dữ liệu đáng tin cậy, làm cơ sở cho các khuyến nghị cải thiện trong tương lai.
1667 trang Web của Chính phủ ở 198 quốc gia khác nhau cho thấy:
Một phát hiện quan trọng của báo cáo này là có sự khác biệt lớn trong trong việc thực hiện Chính phủ điện tử ở các quốc gia Trong việc sử dụng công nghệ, Hoa Kỳ đã tụt xuống sau Hàn Quốc và Đài Loan Các quốc gia đứng đầu hiện nay trong phát triển Chính phủ điện tử là Hàn Quốc, Mỹ, Xin-ga-po, Ca-na-đa, Úc, Đức… Ngược lại, cũng có những quốc gia như Tuvalu, Mauritania, Guinea, Công gô, Comoros, Macedonia, Kiribati, Samoa và Tanzania hầu như không có sự hiện diện các trang web
Trên thế giới có 50% trang web của Chính phủ đã thực hiện cung cấp dịch vụ trực tuyến, tăng 28% so với năm 2007
96% trang web cung cấp các ấn phẩm và 75% trang web cho phép kết nối với các cơ sở dữ liệu khác
Chỉ 30% trang web của Chính phủ có đưa ra chính ra bảo mật và 17% có chính sách an ninh
Chỉ có 16% của các trang web của Chính phủ có một số hình thức tiếp cận cho người tàn tật, trong khi 57% cung cấp bản dịch tiếng nước ngoài cho độc giả không phải là bản địa
Khoảng 14% các trang web của chính phủ cho phép cá nhân hóa nội dung theo khu vực mà người dùng quan tâm, trong khi 3% cung cấp khả năng truy cập PDA [30].
Theo khảo sát của Liên Hợp Quốc về Chính phủ điện tử trên thế giới 2010, chỉ số phát triển Chính phủ điện tử trung bình thế giới giảm nhẹ so với những năm trước Tuy nhiên, sự giảm nhẹ này không được xem như sự suy thoái của Chính phủ điện tử trên quy mô toàn cầu bởi vì chỉ số phát triển Chính phủ điện tử của các quốc gia trong một năm chỉ mang tính tương đối khi so sánh với các năm khác Quan trọng hơn, sự sụt giảm của một quốc gia trong bảng xếp hạng chỉ số phát triển Chính phủ điện tử có thể xem như một sự nhắc nhở cho quốc gia đó về việc cần thiết dành các nguồn lực lớn hơn để cải thiện các dịch vụ trực tuyến và mở rộng truy cập cơ sở hạ tầng viễn thông Tuy nhiên, công dân các quốc gia lại được hưởng lợi nhiều hơn từ việc được cung cấp những dịch vụ điện tử tiên tiến, tiếp cận thông tin tốt hơn, quản lý Chính phủ hiệu quả hơn và cải thiện tương tác với Chính phủ các quốc gia Những tiến bộ trên là kết quả chủ yếu của việc sử dụng ngày càng tăng công nghệ thông tin và truyền thông trong lĩnh vực công Hầu hết các nước đã đưa vào sử dụng một số lượng lớn thông tin trực tuyến, nhiều trang web được thiết kế để cung cấp cổng thông tin quốc gia phục vụ như đầu mối khởi đầu quan trọng kết nối người sử dụng với các cơ quan của Chính phủ
Theo bảng xếp hạng chỉ số phát triển Chính phủ của Liên Hợp quốc năm 2010, phần lớn các quốc gia có thu nhập cao đứng ở các vị trí đầu trong bảng xếp hạng như những năm trước đây Trong số năm quốc gia dẫn đầu trong khảo sát chỉ số phát triển Chính phủ điện tử, Hàn Quốc nhận được số điểm cao nhất (0.8785), tiếp theo là Hoa
Kỳ (0.8510), Canada (0.8448), Vương quốc Anh (0.8147), Hà Lan (0.8097)
Bảng: 20 quốc gia dẫn đầu trong phát triển Chính phủ điện tử
Chỉ số phát triển Chính phủ điện tử
Chỉ số phát triển Chính phủ điện tử
4 Vương quốc Anh 0.8147 14 New Zealand 0.7311
(Nguồn: http://www2.unpan.org/egovkb/global_reports/10report.htm)
Phần lớn các vị trí dẫn đầu trong bảng xếp hạng trên đây đều thuộc về các quốc gia có thu nhập cao, đây không phải là điều đáng ngạc nhiên bởi vì đó đều là những quốc gia có nguồn lực tài chính mạnh để phát triển và triển khai Chính phủ điện tử cũng như tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc tham gia của công dân mình Những quốc gia phát triển có lợi thế hơn hẳn trong việc đạt được thứ hạng cao trong cuộc khảo sát, gần hai phần ba tỷ trọng trong đánh giá chỉ số phát triển Chính phủ điện tử được phân bổ cho cơ sở hạ tầng viễn thông và nguồn nhân lực mà cả hai yếu tố trên đều đòi hỏi sự đầu tư dài hạn Đối với các quốc gia đang phát triển, thách thức được đặt ra là phải đầu tư cả ba chiều: các dịch vụ trực tuyến, cơ sở hạ tầng viễn thông và giáo dục để có thể thu hẹp khoảng cách trong lĩnh vực kỹ thuật số hiện nay Nói cách khác, việc cung cấp một trang wed cung cấp dịch vụ trực tuyến tuyệt vời cũng không có ý nghĩa gì nhiều nếu đa số người dân trong đất nước đó không biết đọc, viết hay không thể truy cập vào Internet
Trên thế giới, tốc độ phát triển Chính phủ điện tử khác nhau giữa các khu vực, phản ánh sự phân bổ nguồn lực và mức độ đầu tư Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc về Chỉ số Phát triển Chính phủ điện tử (EGDI) theo khu vực, Châu Âu đạt điểm cao nhất (0,6227), tiếp đến là Châu Mỹ (0,4790) Châu Phi tiếp tục tụt lại so với mức trung bình toàn cầu (0,446) do phần lớn các nước thuộc nhóm kém phát triển nhất thiếu tài chính và nhân lực để triển khai Chính phủ điện tử Khu vực Châu Á ở mức trên trung bình một chút, nhưng Hàn Quốc là trường hợp ngoại lệ, dẫn đầu bảng xếp hạng EGDI năm 2010.
Biểu đồ: Chỉ số phát triển Chính phủ điện tử trung bình các khu vực trên thế giới[45]
Nhiều Chính phủ đã nâng cao các trang web thuộc bộ và quốc gia của mình để kết hợp với các công cụ tương tác nhằm tăng cường sự tham gia sử dụng những ứng dụng điện tử của công dân
Các công cụ web 2.0 1 và kết nối mạng xã hội cho phép công dân trở nên chủ động hơn trong việc bày tỏ quan điểm của mình về nhiều vấn đề, đặc biệt là về các vấn đề liên quan đến môi trường, y tế, giáo dục và các lĩnh vực khác về chính sách của Chính phủ
Công dân sử dụng công cụ web 2.0 và kết nối mạng xã hội sẽ có tác dụng kích thích các công dân cùng chí hướng khác chia sẻ ý tưởng và phát triển những phương pháp hợp tác giải quyết các vấn đề quan trọng của xã hội Vì vậy, các chính trị gia và những người ra quyết định cần phải biết tận dụng nguồn thông tin và kiến thức giàu có này
Xu hướng toàn cầu đối với việc lắng nghe tiếng nói của công dân và khuyến khích sự tham gia của họ ngày càng tăng Xu hướng này sẽ còn tiếp tục và mở rộng trong vài năm tới và xa hơn nữa vì các công dân đang ngày càng sử dụng nhiều công cụ tham gia điện tử Thêm nữa, các chính trị gia và người ra quyết định dường như đã thiên về lắng nghe tiếng nói công dân Mặc dù phong trào này chủ yếu được phát triển tại các quốc gia có thu nhập cao nhưng những quốc gia thu nhập trung bình cũng không còn cách xa nhiều lắm
Bảng: Nhóm 20 quốc gia dẫn đầu về tỷ lệ tham gia điện tử (Khảo sát về Chính phủ điện tử của Liên Hợp Quốc năm 2010)[45]
Thứ hạng Quốc gia Chỉ số tham gia điện tử
1 Cụm từ web 2.0 được nói tới như là một xu hướng trong thiết kế và phát triển web
Chỉ số tham gia Chính phủ điện tử ở bảng trên cho thấy Chính phủ các quốc gia thực hiện như thế nào trong năm 2010 so với năm 2008 Khảo sát năm 2010 bao gồm sự đánh giá toàn diện về việc Chính phủ các quốc gia tính đến công dân của mình trong quá trình ra quyết định như thế nào, Chính phủ đang cung cấp thông tin và kiến thức cũng như tư vấn cho công dân để có thông tin và ý kiến phản hồi như thế nào Hơn một phần ba trong số 35 nước dẫn đầu về chỉ số tham gia Chính phủ điện tử đều là những nước mới phát triển Chính phủ điện tử và đa phần trong số đó là những nước có thu nhập trung bình Từ năm 2008, những nước có thu nhập trung bình đã điều chỉnh các trang web của mình để có được nhiều phản hồi và bắt đầu quá trình đối thoại với công dân.
Phát triển Chính phủ điện tử ở một số nước trên thế giới
1.3.1 Phát triển Chính phủ điện tử ở Mỹ a) Mục tiêu phát triển Chính phủ điện tử ở Mỹ
Dự án phát triển Chính phủ điện tử của Mỹ nhằm mục đích ứng dụng công nghệ thông tin để tiết kiệm hàng triệu đô-la lãng phí trong chi tiêu của Chính phủ, giảm gánh nặng lên người dân và doanh nghiệp khi phải làm việc với Chính phủ, rút ngắn thời gian trả lời những câu hỏi của người dân từ hàng tuần xuống còn vài phút Mục đích quan trọng trong dự án này là phải làm sao cho người dân có thể truy cập thông tin và sử dụng dịch vụ Chính phủ chỉ bằng ba lần nhấn chuột khi sử dụng Internet Để thực hiện dự án trên, Chính phủ Mỹ đã cam kết thúc đẩy các chiến lược phát triển Chính phủ điện tử bằng cách hỗ trợ các cơ quan nhà nước nhiều dự án cải thiện dịch vụ công và tăng hiệu quả thực hiện Với mục tiêu đó, nhóm thực hiện do Mitchell
E.Daneils 2 thành lập đã phát triển một lộ trình phát triển Chính phủ điện tử đồng thời khởi xướng một liên cơ quan phát triển Chính phủ điện tử nhằm xác định các kế hoạch hành động cho việc thực hiện dự án Chính phủ điện tử của Tổng thống đương nhiệm George Bush Các mục tiêu trong chiến lược phát triển Chính phủ điện tử của nhóm thực hiện bao gồm:
- Các cơ quan Chính phủ tập trung vào việc hiện đại hóa thông tin ứng dụng công nghệ thông tin
- Các hệ thống công nghệ thông tin chính phải được công chúng thừa nhận là tuyệt đối an toàn
Chính phủ điện tử bước đầu phải mang lại những lợi ích thực tế như tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian người dân chờ đợi để nhận phản hồi từ phía Chính phủ, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp và cải thiện chất lượng dịch vụ công Những kết quả này góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước, tăng cường sự hài lòng của công dân và đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh số hóa toàn diện.
- Đề ra những giải pháp giảm thiểu chi phí đầu tư cho công nghệ thông tin không cần thiết trong sáu lĩnh vực kinh doanh của Chính phủ
Từ mục tiêu chung, Chính phủ Mỹ đặt ra các mục tiêu cụ thể sau:
Thứ nhất, đối với loại hình Chính phủ - công dân (Government to Citizen) thì mục tiêu đề ra là xây dựng các công cụ giúp công dân dễ dàng tìm kiếm, dễ sử dụng và tiếp cận với các dịch vụ chất lượng cao của Chính phủ Rút ngắn thời gian truy cập thông tin về các khoản vay, tăng số lượng công dân trình văn bản thuế và nộp thuế cũng như rút ngắn thời gian cho người dân khi phải tìm kiếm các thông tin giải trí
Thứ hai, đối với loại hình Chính phủ - doanh nghiệp (Government to Business) thì mục tiêu chính của loại hình này là giảm gánh nặng cho các doanh nghiệp bằng cách loại bỏ việc thu thập các dữ liệu không cần thiết, tận dụng tốt công nghệ doanh nghiệp điện tử và cho phép các doanh nghiệp có thể trình văn bản thuế và nộp thuế qua mạng Ngoài ra còn tăng khả năng tìm kiếm, tiếp cận các quy tắc và các văn bản pháp luật
Trong loại hình hợp tác Chính phủ - Chính phủ (G2G), mục tiêu chính là làm cho chính quyền các cấp làm việc với nhau dễ dàng hơn để phục vụ người dân ngày càng tốt hơn Để đạt được mục tiêu này, cần triển khai các biện pháp để Liên bang và các bang dễ dàng trao đổi thông tin và đáp ứng kịp thời các yêu cầu của nhau.
2 Một nghị sĩ của bang Indianna và là giám đốc của Văn phòng quản lý và Ngân sách dưới thời Tổng thống George Bush
Cuối cùng, đối với nội bộ Chính phủ thì mục tiêu là làm cho việc sử dụng cộng nghệ hiện đại có hiệu quả hơn để giảm chi phí và nâng cao chất lượng các cơ quan hành chính bằng cách sử dụng các ứng dụng công nghiệp trong các lĩnh vực như quản lí chuỗi cung ứng, quản lí tài chính và quản lí tri thức
Với những mục tiêu đã đề ra trên đây và với mong muốn Chính phủ điện tử sẽ cung cấp dịch vụ ngày càng tốt hơn tới người dân với chi phí thấp hơn, các cơ quan Chính phủ điện tử và công nghệ thông tin đã thực hiện những chính sách sau:
Một là đơn giản hóa quá trình hoạt động của Chính phủ nhằm cải thiện chất lượng dịch vụ
Hai là sử dụng ngân sách hàng năm để hỗ trợ cho việc thực hiện dự án Chính phủ điện tử
Ba là đẩy nhanh tình hình thực hiện dự án thông qua phát triển, tuyển dụng và giữ chân lực lượng cán bộ công nghệ thông tin có trình độ
Tiếp tục hiện đại hóa quản lý thông qua ứng dụng công nghệ thông tin trong các cơ quan Chính phủ, tập trung vào quản lý chi phí, quản lý các báo cáo tài chính và sổ sách, đồng thời đẩy mạnh cung cấp thông tin và dữ liệu liên quan tới tình hình đất nước và quản lý nguồn nhân lực một cách hiệu quả.
Liên kết lãnh đạo các cơ quan Chính phủ để hỗ trợ cho việc thực hiện dự án Chính phủ điện tử là yếu tố then chốt giúp đồng bộ hóa mục tiêu, nguồn lực và tiến độ triển khai, từ đó nâng cao chất lượng và hiệu quả dịch vụ công Quá trình phát triển Chính phủ điện tử ở Mỹ cho thấy sự phối hợp liên ngành và giữa các cấp chính quyền từ địa phương tới liên bang, cùng với đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, chuẩn hóa dữ liệu và thúc đẩy quản trị mở, nhằm tăng tính minh bạch, cải thiện trải nghiệm của người dân và doanh nghiệp và đẩy nhanh tiến độ số hóa công vụ.
Bộ máy hành chính hiện tại của Mỹ là sản phẩm của các xung đột chính trị trong suốt hai thập kỷ qua Cho đến nay hệ thống hành pháp của Liên bang Mỹ được đánh giá là khá tản mạn Hệ thống này bao gồm Tổng thống, các trợ lý, Bộ trưởng, 14 bộ và hàng loạt các cơ quan khác với khoảng ba triệu công chức Với một bộ máy chính quyền khá cồng kềnh như vậy thì sự ra đời Chính phủ điện tử thực sự là một cuộc cách mạng Người Mỹ đã sớm biết rằng khi công nghệ, khả năng sáng tạo và lãnh đạo hợp nhất thì sẽ tạo ra những kết quả mạnh mẽ Điều gì sẽ xảy ra nếu Chính phủ nắm lấy công nghệ thông tin với trí sáng tạo và sự lãnh đạo táo bạo? Điều gì sẽ xảy ra nếu tất cả người Mỹ đều nhận thức được Chính phủ điện tử là cách để thay đổi thế giới một cách có ý nghĩa? Và điều gì sẽ xảy ra nếu căn bệnh thâm niên của Chính phủ là sự mất liên lạc giữa người dân và Chính phủ được nối lại? Khích lệ bởi những câu hỏi này, Chính phủ cùng hàng trăm nhà lãnh đạo trong các ngành, các nhà nghiên cứu và các tổ chức phi lợi nhuận đã bắt đầu hợp tác làm việc vào tháng 11/1999 để chính thức phát triển Chính phủ điện tử Công việc của họ được phát động, hướng dẫn và điều phối bởi tổ chức phi lợi nhuận và phi Chính phủ CEG (Council for Excellence in Government) Theo dự án này, hai chuyên gia tư vấn Peter Hart và Robert Teeter đã thực hiện hai cuộc điều tra vào tháng 8/2000 và tháng 1/2001
Cuộc trưng cầu dân ý vào tháng 1/2001 do P Hart và R Teeter thực hiện cho thấy một trong ba người Mỹ cho rằng Chính phủ điện tử nên được Tổng thống mới ưu tiên Khoảng hai phần ba số người được hỏi ủng hộ công việc của cơ quan công nghệ Nhà Trắng nhằm đổi mới Chính phủ và cải thiện dịch vụ thông qua Internet Hai phần ba cũng cho rằng sự tồn tại của mối liên hệ giữa nhà nước và khu vực tư nhân luôn tốt hơn so với việc hai khu vực này hoạt động độc lập với nhau Đồng thời, hai phần ba người được hỏi ủng hộ việc sử dụng quỹ Chính phủ để giúp các bang hiện đại hóa hệ thống bầu cử, ví dụ như lắp đặt máy bỏ phiếu điện tử tương tự như máy rút tiền tự động đang được sử dụng rộng rãi ở các ngân hàng [34]
Năm 2001, tổng thống George Bush đã bắt đầu một vài nỗ lực cải cách Chính phủ nhằm giúp cho Chính phủ hoạt động hiệu quả hơn và lấy dân làm trọng tâm Một trong những nỗ lực này là tạo lập nên một Chính phủ điện tử ở Mỹ Vì vậy vào ngày 18/7/2001, giám đốc cơ quan Quản lý và Ngân sách (OMB: Office of Management and Budget), ông Mitchell E.Daneils đã thành lập nhóm thực hiện Chính phủ điện tử vạch kế hoạch hành động để thực hiện những bước khởi đầu cho Chính phủ điện tử Đến 27/02/2002 Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử đã hoàn thành để chuẩn bị nền tảng cho việc thực hiện các công đoạn sau này.[10-tr.202] Để tạo điều kiện cho việc thực hiện các chính sách đã đề ra và đạt được các mục tiêu ban đầu, Chính phủ Mỹ phải tạo được một nền tảng pháp lí vững chắc cho việc thực hiện Chính phủ điện tử Đáp ứng nhu cầu bức thiết trên, tháng 12 năm 2002, luật Chính phủ điện tử đã chính thức được Thượng nghị viện và Hạ nghị viện Mỹ thông qua với những quy định đáng chú ý sau:
Vấn đề về Quỹ phát triển Chính phủ điện tử:
Mục a §3604 luật Chính phủ điện tử 2002 quy định về việc thành lập quỹ Chính phủ điện tử: “Quyết định thành lập quỹ Chính phủ điện tử trong ngân khố Chính phủ
Bài học kinh nghiệm trong phát triển Chính phủ điện tử ở một số nước trên thế giới
1.4.1 Những cơ hội đƣợc tạo ra khi phát triển Chính phủ điện tử
Thực tiễn phát triển Chính phủ điện tử ở ba nước Mỹ, Hàn Quốc và Singapore như đã phân tích cho thấy rằng Chính phủ điện tử đã tạo ra nhiều cơ hội và đem lại nhiều lợi ích không những cho Chính phủ mà còn cho cả người dân đang sinh sống và làm vệc ở ba nước này:
Thứ nhất, xây dựng Chính phủ điện tử thành công sẽ là giúp Chính phủ hoạt động hiệu quả hơn và có trách nhiệm hơn, giảm hiện tượng quan liêu, tham nhũng của các cơ quan công quyền
Thứ hai, Chính phủ điện tử tạo điều kiện cho người dân có thể chủ động tham gia vào quá trình điều hành của Chính phủ ở mỗi quốc gia
Thứ ba mang lại các tiện ích thiết thực cho người dân, với các dịch vụ được cải thiện nhằm mang lại sự thuận tiện, hiệu quả và tiết kiệm chi phí Nhờ đó, người dân có thể tiếp cận thông tin dễ dàng và nhanh chóng hơn, tăng khả năng tra cứu và sử dụng dữ liệu phục vụ cho nhu cầu cá nhân và cộng đồng.
Thư tư, phát triển Chính phủ điện tử sẽ đồng thời kéo theo sự phát triển của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và viễn thông, cơ sở hạ tầng nhân lực, cơ sở hạ tầng pháp lý…
Trong bối cảnh Chính phủ điện tử, các doanh nghiệp có nhiều cơ hội tham gia giao dịch trực tuyến, giảm chi phí và những phiền phức khi làm việc với chính phủ Từ đó đẩy nhanh năng suất, tăng lợi nhuận và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế đất nước.
1.4.2 Những thách thức mà các quốc gia phải giải quyết khi phát triển Chính phủ điện tử
Những thách thức về kĩ thuật Đây là thách thức lớn nhất khi xây dựng Chính phủ điện tử bởi vì việc xây dựng một cơ sở hạ tầng về công nghệ thông tin và truyền thông rộng khắp bao phủ mọi vùng của đất nước đòi hỏi phải có một chiến lược lâu dài và các chính sách phát triển hợp lí Như đã thấy, cả Mỹ, Hàn Quốc và Singapore đã phải bắt tay vào vào việc xây dựng nền tảng cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và viễn thông vào những năm 1980 mới có thể có một cơ sở vững chắc cho việc phát triển Chính phủ điện tử sau này Đồng thời, vấn đề bảo mật luôn là vấn đề quan trọng trong chiến lược phát triển Chính phủ điện tử ở các nước Do vậy, để đảm bảo được tính an toàn và bảo mật những thông tin liên quan đến công dân và doanh nghiệp, một Chính phủ điện tử hiệu quả cần phải có hai thành phần công nghệ quan trọng sau:
Một là một mạng lưới an toàn: công nghệ này bảo vệ mạng lưới khỏi bị nghe trộm và sửa đổi thông tin được truyền tải Mặc dù hiện nay ở các nước đã có một số công nghệ bảo mật như SSL/V3 và S/MIME, nhưng chúng ta vẫn cần phát triển thêm nhiều công nghệ hơn nữa để đảm bảo sự an toàn ngày càng cao cho người sử dụng
Hai là sự thẩm định điện tử: để xây dựng Chính phủ điện tử thành công, trước tiên phải có một hệ thống thẩm định điện tử đáng tin cậy cho cả các cá nhân, doanh nghiệp và cả các viên chức Chính phủ, những người phải xử lý các mẫu đơn và quyết định nội dung của các mẫu đơn đó
Khung pháp lí Để nhà nước có thể tồn tại và phát triển thì không thể thiếu bộ phận pháp luật, vì vậy, một dự án lớn như dự án Chính phủ điện tử thì không thể thiếu các đạo luật cần thiết làm cơ sở pháp lí cho việc triển khai thực hiện Hầu hết các nước phát triển Chính phủ điện tử hàng đầu trên thế giới ngày nay như Mỹ, Hàn Quốc và Singapore cũng đều là những nước đã xây dựng các đạo luật làm nền tảng cho dự án Chính phủ điện tử ngay từ những ngày đầu phát thảo dự án, và ngay khi chính thức phát triển Chính phủ điện tử, hai nước dẫn đầu về phát triển Chính phủ điện tử là Hàn Quốc và Mỹ đều đã thông qua một đạo luật riêng là Luật Chính phủ điện tử, đây là cơ sở pháp lí quan trọng nhất ngoài các đạo luật liên quan đến phát triển công nghệ thông tin và viễn thông Vì thế, các nước muốn phát triển Chính phủ điện tử thành công và bền vững thì trước tiên phải xây dựng được các cơ sở pháp lí vững chắc
Nguồn ngân sách cho việc triển khai Chính phủ điện tử
Ngân sách là yếu tố then chốt để triển khai Chính phủ điện tử một cách suôn sẻ Với một dự án dài hạn có thể kéo dài nhiều thập kỷ, nguồn ngân sách đầy đủ và liên tục là điều bắt buộc để đảm bảo tiến độ và chất lượng Phát triển Chính phủ điện tử gắn với xây dựng cơ sở hạ tầng CNTT và viễn thông—một trong những dự án tiêu tốn ngân sách quốc gia lớn nhất—nên việc chuẩn bị nguồn lực tài chính ổn định trong thời gian dài là thách thức mà không phải quốc gia nào cũng vượt qua được Vì vậy những nước có ngân sách hạn chế nên tìm kiếm nguồn đầu tư hoặc duy trì các chương trình tiết kiệm để tối ưu chi phí và tránh lãng phí Các nhà hoạch định chính sách cần đặt ra mục tiêu cụ thể và hợp lý, dựa trên nguồn lực sẵn có để phát triển Chính phủ điện tử một cách hiệu quả.
Những khó khăn khác trong việc thực hiện Chính phủ điện tử
Theo cựu Phó Tổng Thống Mỹ Al Gore, có 4 cản trở lớn đối với Chính phủ điện tử: văn hóa quản lý; ý muốn duy trì quyền lực; tệ tham nhũng; và trình độ của công chức Đây chính là những khó khăn nội tại của Chính phủ Do vậy muốn xây dựng thành công Chính phủ điện tử, Chính phủ các nước phải giải quyết được những khó khăn này.