TIỂU LUẬN TRIẾT học PHÉP BIỆN CHỨNG về mối LIÊN hệ PHỔ BIẾN và vận DỤNG PHÂN TÍCH mối LIÊN hệ PHỔ BIẾN GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH tế với CÔNG BẰNG xã hội

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI CÔNG BẰNG XÃ HỘI Sinh viên thực hiện : Đinh Thị Thu Ho

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VỚI

CÔNG BẰNG XÃ HỘI Sinh viên thực hiện : Đinh Thị Thu Hoài

Giảng viên hướng dẫn : TS Đào Thị Trang

Hà Nội, 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA: LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ o0o

Mã sinh viên

Số thứ tự Lớp tín chỉ

: 2111210042 : 53

: TRI114.4

Mục lục

LỜI MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

Phần l.Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến 3

1. Khái quát về phép biện chứng 3

1.1. Khái niệm 3

1.2. Phép biện chứng duy vật 3

2. Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến 3

2.1 Kh ái niệm mối liên hệ phổ biến 3

2.2. Tính chất của các mối liên hệ 4

2.3. Ý nghĩa phương pháp luận 5

Phần 2. Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội 6

1. Tăng trưởng kinh tế 6

2. Công bằng xã hội 6

3. Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội 7

4. Giải pháp cho tăng trưởng kinh tế và công bâng xã hội ở nước ta 8

KẾT LUẬN 13

LỜI MỞ ĐẦU

Xuyên suốt quá trình hình thành và phát triển của thế giới, bằng thực tế đã được chứng minh trong từng giai đoạn lịch sử và trong chính hoạt động thực tiễn của con người, ta không thể phủ nhận được những mối liên hệ ràng buộc giữa các sự vật, hiện tượng trên thế giới Chúng không tồn tại độc lập, ngẫu nhiên bên ngoài vũ trụ mà tồn tại trong sự ràng buộc, quy định và chuyển hóa lẫn nhau Chính vì vậy, sự tồn tại của thế giới ngày nay chính là kết quả tất yếu của việc giải quyết mối liên hệ giữa các

sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy Do đó, tuy rằng lợi ích của kinh tế đối với sự phát triển của nhân loại là vô cùng to lớn, nhưng chúng ta không thể vì vậy

mà bỏ qua những nhu cầu tất yếu của xã hội Đây chính là nguyên nhân cốt lõi đưa

“Phát triển bền vững” trở thành xu hướng tất yếu để phát triển thế giới

Là một quốc gia đang phát triển với nhiều lợi thế về nhân lực, tài nguyên , Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng phát triển đó Từ sau công cuộc đổi mới, nước ta chuyển từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường và đã đạt được những thành tựu to lớn phải kể đến như là: Nền kinh tế tăng trưởng dương giữa tình hình đại dịch bùng phát; Lạm phát thấp và có chiều hướng chậm dần; Giáo dục và y tế gặt hái được nhiều thành tích nổi bật Nhưng bên cạnh đó vẫn còn những hạn chế, vướng mắc chưa tìm được lời giải đáp như: Sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo; Vấn

đề an ninh, an toàn xã hội chưa được đảm bảo Những hạn chế ấy sẽ trở thành thách thức lớn cản trở sự phát triển bền vững mà nước ta đang hướng tới Chính vì vậy, có thể nói rằng mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội là vấn đề ưu tiên hàng đầu, là đòi hỏi vừa cấp thiết vừa lâu dài trong công cuộc đổi mới của đất nước

Với tính cấp thiết như trên và với tính đúng đắn của triết học Mác - Lênin nói chung và phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến nói riêng, tôi quyết định lựa chọn

đề tài: “Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và vận dụng phân tích mối liên

hệ phổ biến giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội” để nghiên cứu Bằng

cách đào sâu phân tích và nghiên cứu làm rõ hai nội dung chính bao gồm: Khái niệm,

tính chất và ý nghĩa lí luận của phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến và Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội cùng một số giải pháp của Nhà nước ta hiện nay, tôi mong muốn sẽ phần nào đóng góp công sức của mình để

đưa ra những chính sách, hướng đi và giải pháp thiết thực nhất vào

trưởng kinh tế đất nước đi đôi với công bằng xã hội

NỘI DUNG

Phần 1 Phép biện chứng về mối liên hệ phổ biến

1 Khái quát về phép biện chứng

1.1 Khái niệm

Phép biện chứng là học thuyết khái quát về biện chứng của thế giới thành hệ thống các nguyên lí, các quy luật, các phạm trù để từ đó hình thành nên hệ thống nguyên tắc phương pháp luận nhằm chỉ đạo hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người

Phép biện chứng thuộc biện chứng chủ quan, tức là sự phản ánh biện chứng của thế giới vật chất vào trong đời sống ý thức của con người Khi xem xét sự vật, hiện tượng phép biện chứng đặt nó vào trạng thái vận động, biến đổi, phát triển và trong mối quan hệ với sự vật, hiện tượng khác

1.2 Phép biện chứng duy vật

Phép biện chứng đã phát triển qua ba giai đoạn, ba hình thức cơ bản, trong đó giai đoạn phát triển cao nhất trong lịch sử triết học là sang tạo nên phép biện chứng duy vật của chủ nghĩa Mác - Lênin Phép biện chứng duy vật được xem là khoa học nhất, là học thuyết về sự phát triển dưới hình thức hoàn bị , sâu sắc nhất và không phiến diện

Trên cơ sở khái quát các mối liên hệ phổ biến và sự phát triển, những quy luật phổ biến của các quá trình vận động phát triển của mọi sự vật, hiện tượng trong

tự nhiên, xã hội và tư duy, phép biện chứng duy vật cung cấp những nguyên tắc, phương pháp luận chung nhất cho quá trình nhận thức và cải tạo thế giới Ph.Ăngghen đã định nghĩa: “Phép biện chứng là khoa học về sự liên hệ phổ biến” để nhấn mạnh vai trò của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

2 Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

2.1 Khái niệm mối liên hệ phổ biến

Trong phép biện chứng, khái niệm mối liên hệ phổ biến dùng để chỉ tính phổ biến của các mối liên hệ của các sự vật, hiện tượng của thế giới, trong đó những mối

liên hệ phổ biến nhất là những mối liên hệ tồn tại ở mọi sự vật, hiện

giới, nó thuộc đối tượng nghiên cứu của phép biện chứng Đó là các mối liên

các mặt đối lập, lượng và chất, khẳng định và phủ định, cái chung và cái

chất và hiện tưọìig Như vậy giữa các sự vật hiện tượng của thế giới vừa tồn tại

những mối liên hệ đặc thù, vừa tồn tại những mối liên hệ phổ biến ở những

nhất định Đồng thời cũng tồn tại những mối liên hệ phổ biến nhất, trong đó những

mối liên hệ đặc thù là sự thể hiện những mối liên hệ phổ biến trong những

nhất định Toàn bộ những mối liên hệ đặc thù và phổ biến đó tạo nên tính

trong tính đa dạng và ngược lại, tính đa dạng trong tính thống nhất của các

trong giới tự nhiên, xã hội và tư duy

2.2 Tính chất của các mối liên hệ

Tính khách quan, tính phổ biến và tính đa dạng, phong phú là những tính chất

cơ bản của các mối liên hệ

- Tính khách quan của các mối liên hệ

Theo quan điểm biện chứng duy vật, các mối liên hệ của các sự vật, hiện tượng của thế giới là có tính khách quan Theo quan điểm đó, sự quy định lẫn nhau, tác động lẫn nhau và làm chuyển hóa lẫn nhau của các sự vật hiện tượng (hoặc trong bản thân chúng) là cái vốn có của nó, tồn tại độc lập, không phụ thuộc vào ý chí của con người; con người chỉ có thể nhận thức và vận dụng các mối liên hệ đó trong hoạt động nhận thức của mình

- Tính phổ biến của các mối liên hệ

Theo quan điểm biện chứng thì không có bất cứ sự vật hiện tượng hay quá trình nào tồn tại tuyệt đối biệt lập với các sự vật hiện tượng hay quá trình khác Đồng thời, cũng không có bất cứ sự vật, hiện tượng nào không phải là một cấu trúc hệ thống, bao gồm những yếu tố cấu thành với những mối liên hệ bên trong của nó, tức là bất cứ một tồn tại nào cũng là một hệ thống, hơn nữa là hệ thống mở, tồn tại trong mối liên

hệ với hệ thống khác, tương tác và làm biến đổi lẫn nhau

- Tính đa dạng, phong phú của mối liên hệ

Tính phong phú, đa dạng phong phú của các mối liên hệ được thể hiện ở chỗ: các sự vật, hiện tượng hay quá trình khác nhau đều có những mối liên hệ cụ thể khác nhau, giữ vị trí, vai trò khác nhau đối với sự tồn tại và phát triển của nó; mặt khác, cùng một mối liên hệ nhất định của sự vật nhưng trong những điều kiện cụ thể khác nhau, ở những giai đoạn khác nhau trong quá trình vận động, phát triển cuả sự vật thì

cũng có những tính chất và vai trò khác nhau Như vậy, không thể đồng nhất tính chất

và vị trí, vai trò cụ thể của các mối liên hệ khác nhau đối với mỗi sự vật nhất định, trong những điều kiện xác định Đó là các mối liên hệ bên trong và bên ngoài sự vật, mối liên hệ bản chất và hiện tượng, mói liên hệ chủ yếu và thứ yếu, mối liên hệ trực tiếp và gián tiếp

Quan điểm về tính phong phú, đa dạng của các mối liên hệ còn bao hàm quan niệm về sự thể hiện phong phú, đa dạng của các mối liên hệ phổ biến ở các mối liên hệ đặc thù trong mỗi sự vật, mỗi hiện tượng, mỗi quá trình cụ thể, trong những điều kiện không gian và thời gian cụ thể

2.3 Ý nghĩa phương pháp luận

hoạt động nhận thức và nhận thức cần phải có quan điểm toàn diện

Quan điểm toàn diện đòi hỏi trong nhận thức và xử lý các tình huống thực tiễn cần phải xem xét sự vật trong mối quan hệ biện chứng qua lại giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật và trong sự tác động qua lại của sự vật đó với các sự vật khác Chỉ trên cơ sở đó mới có thể nhận thức đúng về sự vật và xử lý có hiệu quả các vấn đề của đời sống thực tiễn Như vậy, quan điểm toàn diện đối lập với quan điểm phiến diện, siêu hình trong nhận thức thực tiễn

Lenin cho rằng: “Muốn thực sự hiểu được sự vật, cần phải nhìn bao quát và nghiên cứu tất cả các mặt, tất cả các mối liên hệ và “quan hệ gián tiếp” của sự vật đó”

hoạt động nhận thức và thực tiễn khi thực hiện qua điểm toàn diện thì đồng thời cũng phải kết hợp với quan điểm lịch sử - cụ thể

Quan điểm lịch sử -cụ thể yêu cầu trong việc nhận thức và xử lý các tình huống trong hoạt động thực tiễn cần phải xét đến những tính chất đặc thù của đối tượng nhận thức và tình huống phải giải quyết khác nhau trong thực tiễn Phải xác định rõ vị trí, vai trò khác nhau của mỗi mối liên hệ cụ thể trong mỗi tình huống cụ thể để từ đó có được những giải pháp đúng đắn và có hiệu quả trong việc xử lý những vấn đề thực tiễn Như vậy, trong nhận thức và thực tiễn không những cần phải tránh và khắc phục quan điểm phiến diện, siêu hình mà còn phải tránh và khác phục quan điểm chiết trung, ngụy biện

Phần 2 Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội

1 Tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế là một phạm trù kinh tế học, phản ánh sự gia tăng về mặt lượng của một nền kinh tế Nó được đo bằng nhiều chỉ số khác nhau, như tổng sản phàm quốc nội (GDP), tổng sản phàm quốc dân (GNP) hay thu nhập bình quân đầu người trên năm (GNP/người/năm, GDP/người/năm) Tốc độ tăng trưởng kinh tế là mức (%) được tăng thêm của sản lượng GNP, GDP, GNP/người hay GDP/người của năm này so với năm trước hay giai đoạn này so với giai đoạn trước Với nghĩa như vậy, tăng trưởng kinh tế là mục tiêu theo đuổi của mọi quốc gia, mọi nền kinh tế trước yêu cầu tồn tại và phát triển

2 Công bằng xã hội

Công bằng xã hội là khái niệm có nội dung phức tạp hơn so với khái niệm tăng trưởng kinh tế Công bằng xã hội, hiểu theo nghĩa chung nhất, là sự ngang bằng nhau trong mối quan hệ giữa người với người, dựa trên nguyên tắc thống nhất giữa nghĩa vụ

và quyền lợi, giữa cống hiến và hưởng thụ Từng thành viên trong xã hội gắn bó với cộng đồng xã hội trên mọi lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội thông qua sự cống hiến theo khả năng trí tuệ, sức lực của mình cho sự phát triển xã hội và được xã hội bù đắp, chăm sóc trở lại một cách tương xứng, không có sự tương xứng ấy là bất công Với cách hiểu công bằng xã hội như vậy, việc định lượng mức độ thực hiện công bằng xã hội chỉ mang tính tương đối, nó không những phản ánh trình độ phát triển về kinh tế, chính trị, lịch sử, văn hóa của từng nước, mà còn thể hiện quan điểm, cách nhìn của các nhóm chủ thể

Ngày nay, trên thế giới, người ta nhìn nhận và đánh giá mức độ thực hiện công bằng xã hội trước hết qua các chỉ số thu nhập Ngoài ra, các chỉ số thể hiện mức độ thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người, như mức tối thiểu về dinh dưỡng, sức khỏe, mức sống, nhà ở và các điều kiện khác đảm bảo sự phát triển của cá nhân cũng

là những yếu tố quan trọng Gần đây, Liên hợp quốc đưa ra chỉ số phát triển con người (HDI) và được sử dụng khá phổ biến để đánh giá sự phát triển của một đất

nước Chỉ số này được tính toán theo 3 tiêu chí có tính bao quát, thể hiện được những yếu tố quan trọng nhất trong phát triển con người, đó là tuổi thọ, trí tuệ và mức sống Những chỉ số đó cho thấy, công bằng xã hội không chỉ phản ánh các quan hệ chính trị

- xã hội và mức độ nhân văn của xã hội, mà còn phần nào phản ánh cả xu hướng ổn định, bền vững của một nền kinh tế cũng như trật tự xã hội Đây là vấn đề cần được tính đến trên con đường phát triển của các quốc gia

3 Mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội là những cái đích cần hướng tới của các quốc gia hiện nay Tuy nhiên, việc nhìn nhận mối quan hệ giữa tăng trưởng

kinh tế và công bằng xã hội ở những quốc gia khác nhau là không

cách giải quyết vấn đề cũng đi theo những xu hướng khác nhau

Có quan điểm cho rằng, tăng trưởng kinh tế là yếu tố quyết định sự sống còn của một đất nước; vì vậy, cần tập trung cho tăng trưởng kinh tế Với quan niệm như vậy, nhiều quốc gia đã đạt được mức tăng trưởng kinh tế cao, song lại phải đối mặt với nhiều vấn đề xã hội

Từ thực tế phát triển ở nhiều nước, chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đã đưa ra lời cảnh báo về 5 kiểu tăng trưởng kinh tế cần phải tránh Đó là:

1 Tăng trưởng không việc làm - kiểu tăng trưởng kinh tế nhưng không mở rộng những cơ hội tạo thêm việc làm, hoặc phải làm việc nhiều giờ và có thu nhập thấp

2 Tăng trưởng không lương tâm - kiểu tăng trưởng mà thành quả của nó chủ yếu đem lại lợi ích cho người giàu, còn người nghèo được hưởng ít, thậm chí số người nghèo còn tăng thêm, khoảng cách giàu nghèo gia tăng

3 Tăng trưởng không có tiếng nói - kiểu tăng trưởng kinh tế không kèm theo

sự mở rộng nền dân chủ hay là việc tạo thêm quyền lực, chặn đứng tiếng nói khác và dập tắt những đòi hỏi được tham dự nhiều hơn về xã hội và kinh tế

4 Tăng trưởng không gốc rễ - kiểu tăng trưởng khiến cho nền văn hóa của con người trở nên khô héo

5 Tăng trưởng không tương lai - kiểu tăng trưởng mà thế hệ hiện nay đã phung phí những nguồn lực mà các thế hệ tương lai cần đến

Ngược lại, cũng có quan điểm cho rằng, công bằng xã hội là ước mơ của con người ở mọi thời đại; vì vậy, cần đạt tới một xã hội công bằng càng nhanh càng tốt

Do nôn nóng muốn có ngay một xã hội không còn áp bức, bất công, mọi người được sống tự do và bình đẳng, một số nước đã bất chấp quy luật phát triển kinh tế - xã hội, không căn cứ vào điều kiện lịch sử - cụ thể và nhanh chóng tiến hành công hữu hóa toàn bộ tư liệu sản xuất, thực hiện phân phối bình quân, cào bằng Quan niệm về công bằng xã hội một cách cực đoan như vậy đã tạo thành lực cản đối với tăng trưởng kinh

tế, làm cho nền kinh tế của các nước theo mô hình này rơi vào khủng hoảng Thực tế này đã buộc các nước đó phải thay đoi cách nhìn trước đây của mình về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội theo chiều hướng khác

Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội là mối quan hệ

có sự tác động qua lại, biện chứng với nhau, vừa là tiền đề, vừa là điều kiện của nhau Tăng trưởng kinh tế là cơ sở, điều kiện để thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; tăng trưởng kinh tế cao và bền vững là thước đo của tiến bộ và công bằng xã hội; tiến bộ, công bằng xã hội là nhân tố động lực để tăng trưởng kinh tế cao bền vững Như vậy,

tăng trưởng kinh tế và tiến bộ, công bằng xã hội không phải là những

mà có quan hệ nhân quả với nhau

Lịch sử phát triển xã hội trên thế giới trải qua những giai đoạn mà mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội không được tôn trọng

Có những mô hình tăng trưởng kinh tế tiêu cực đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng,

mà thành tựu tăng trưởng ấy chẳng thể bù đắp những hậu quả cho sự phát triển xã hội

và môi trường thiên nhiên Mặt khác, cũng có mô hình quá coi trọng phúc lợi xã hội trong khi tăng trưởng kinh tế chưa đủ sức gánh vác được trọng trách ấy Những mô hình đó không tạo ra được động lực phát triển bền vững Việc đánh giá, rút ra bài học kinh nghiệm từ những mô hình ấy, đã khiến thế giới hướng đến sự phát triển hài hòa, cân đối, coi trọng mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội

Tiến bộ và công bằng quan hệ chặt chẽ với tăng trưởng kinh tế ở hai khía cạnh: vừa là động lực, vừa là thành quả của tăng trưởng kinh tế, thể hiện sự phân phối thành quả của tăng trưởng Tăng trưởng kinh tế tạo cơ sở và điều kiện vật chất để thực hiện tiến bộ công bằng xã hội Tiến bộ, công bằng xã hội cũng là động lực mục tiêu của tăng trưởng kinh tế Không đảm bảo tiến độ, công bằng xã hội sẽ gây cản trở cho tăng trưởng kinh tế ở giai đoạn tiếp theo

4 Giải pháp cho tăng trưởng kinh tế và công bâng xã hội ở nước ta

Ớ nước ta, trong những năm đoi mới, đường lối của Đảng cũng như chính sách của Nhà nước đã thể hiện quan điểm mới, sâu sắc và toàn diện trong việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội Điều này được phản ánh một cách nhất quán trong các văn kiện lớn của Đảng và trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong suốt thời kỳ đổi mới Một số văn kiện lớn của Đảng, như Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VII (6-1993) về phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn; Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa VII (7-1994) về công nghiệp hóa, hiện đại hóa khẳng định lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững; động viên toàn dân cần, kiệm

để xây dựng đất nước, thúc đấy tăng trưởng kinh tế gắn với cải thiện đời sống nhân dân; phát huy văn hóa, giáo dục; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; bảo vệ môi trường

Đại hội VIII của Đảng đánh dấu bước phát triển mới trong chỉ đạo về vấn đề

này Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII khẳng định: "Tăng trưởng kinh

tế phải gắn liền với tiến bộ xã hội và công bằng xã hội ngay trong từng bước và trong suốt quá trình phát triển Công bằng xã hội phải thể hiện ở cả khâu phân phối hợp lý tư liệu sản xuất lẫn ở khâu phân phối kết quả sản xuất, ở việc tạo điều kiện cho mọi người đều có cơ hội phát triển và sử dụng tốt năng lực của mình" Đến Hội nghị Trung ương 4 khóa VIII, Đảng ta nhấn mạnh rằng, phát triển kinh tế phải đi đôi với thực hiện công bằng xã hội, thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, giữa nông thôn với nông thôn, giữa thành thị với thành thị, giữa các tầng lớp xã hội