Mục đích nghiên cứu - Biết được đối tượng viết tắt và chữ viết tắt trên báo mạng điện tử Dantri.com để thấy được thực trạng hiện nay cũng như những ưu điểm, hạn chế của việc sử dụng hiện
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong sự vận động của văn hóa nhân loại , báo chí ra đời khá muốn, phải đến cuối thế kỷ XVI, đầu thế kỷ XVII, những tờ báo đầu tiên mới xuất hiện ở Châu Âu Ở Việt Nam, cột mốc đánh dấu sự ra đời của ngành báo chí
là tờ “ Gia Định báo” vào năm 1968, và đến những năm 20 của thế kỷ XX, báo chí Việt Nam đã có những bước chuyển biến rõ rệt Và để đáp ứng hơn nữa nhu cầu của con người, nhiều loại hình báo chí khác nhau đã được ra đời trong đó phải kể đến báo mạng điện tử Loại hình báo chí này ra đời muộn nhưng lại phát triển mạnh mẽ và thu hút nhiều độc giả
Để có một hệ chuẩn ngôn ngữ báo chí đã là điều khó, chuẩn ngôn ngữ báo mạng điện từ lại càng khó hơn Cũng như các loại hình ngôn ngữ báo chí khác, việc sử dụng ngôn ngữ trên báo mạng điện tử có tác dụng trực tiếp và quyết định tới hiệu quả của thông tin báo chí nên chắc chắc ngôn ngữ báo mạng điện tử phải có sự chuẩn mực Muốn đạt được điều đó, chúng ta phải loại bỏ những lỗi sai, những vấn đề đang tồn đọng trong việc sử dụng ngôn ngữ từ đó đưa ra những giải pháp Một trong những vấn đề cần chú ý đến đó
là chữ viết tắt trên báo mạng điện tử
Xã hội càng phát triển, tri thức con người tích lũy được càng nhiều, nhu cầu thông tin của con người ngày càng tăng yêu cầu ngôn ngữ với tư cách là một phương tiện truyền tải thông tin cần phải hoàn thiện Con người luôn
“phải tối ưu hóa ngôn ngữ của mình theo hướng tiết kiệm và hiệu quả cao, sao cho với một lượng kí hiệu tối thiểu, trong một thời gian tối thiểu, có thể nhận hoặc truyền được một lượng tri thức tối đa nhu cầu thông tin Muốn vậy, phải nén thông tin vào ký hiệu để giảm độ dài của văn bản mang tin, mà trước hết phải rút ngắn độ dài của các đơn vị định danh bằng cách viết tắt Và để truyền tải nhiều thông tin đến độc giả một cách nhanh nhất, báo điện tử Dantri.com cũng như nhiều trang báo khác đã xuất hiện một khối lượng lớn các chữ viết
Trang 2tắt Tiếng Việt và tiếng nước ngoài Bên cạnh những chữ viết tắt đã được dùng thường xuyên thì vẫn tồn tại những chữ viết tắt mang tính chất “đánh đố” độc giả gây khó khăn trong việc tiếp nhận và truyền tải thông tin
Vậy nên người viết quyết định chọn đề tài : Tìm hiều lỗi viết tắt trên báo mạng điện tử dantri.com” để nhận thấy được hiện tượng viết tắt trên báo mạng điển tử nói chung và trên báo điện tử dantri.com nói riêng hiện nay và những hạn chế mà nó mang lại để từ đó đưa ra những kiến nghị cụ thể để khắc phục tình trạng đó
2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
a) Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu lần này là hiện tượng viết tắt trên báo điện tử Dantri.com, cụ thể đó là các chữ viết tắt
b) Phạm vị nghiên cứu
Phạm vị nghiên cứu được chọn để khảo sát từ ngày 19 /3/2014 đến ngày 26/3/2014
3 Mục đích nghiên cứu
- Biết được đối tượng viết tắt và chữ viết tắt trên báo mạng điện tử Dantri.com để thấy được thực trạng hiện nay cũng như những ưu điểm, hạn chế của việc sử dụng hiện tượng viết tắt, từ đó làm cơ sở đưa ra một vài kiến nghị
- Góp phần củng cố thêm về lý thuyết viết tắt, chẳng hạn như cách viết tắt, phương tiện ngôn ngữ viết tắt, đối tượng viết tắt…
Từ đó đóng góp một phần nhỏ vào việc xây dựng hệ thống chuẩn mực khi sử dụng ngôn ngữ trên báo mạng điện tử, thể hiện năng lực uy tín của người làm báo mạng điện tử cũng như tạo nên những sản phẩm báo chí chất lượng luôn được độc giả đón nhận
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu trên, tiểu luận cần đặt ra một số nhiệm vụ chính như sau
Trang 3- Nghiên cứu và xác định những vấn đề lý thuyết liên quan đến việc
xử lý đề tài
- Khảo sát, thống kê và phân tích các trường hợp viết tắt được sử dụng trên báo mạng điện tử Dantri.com
- Miêu tả và tổng kết các kiểu đối tượng viết tắt và các chữ tắt dựa trên dữ liệu thống kê đã nên ở trên
- Đề xuất ý kiến về việc sử dụng chữ viết tắt sao cho phù hợp và đạt hiệu quả cao nhất về phía người viết cũng như về phía người tiếp nhận
5 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện được đề tài này, tiểu luận sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau :
- Phương pháp thống kê : thống kê và phân loại các trường hợp viết tắt
- Phương pháp phân tích – tổng hợp : dùng để phân tích và miêu tả các trường hợp viết tắt về các phương diện, cách thức viết tắt, cấu tạo các phương tiện viết tắt… sau đó tổng hợp, đưa ra nhận xét
Trang 4CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC SỬ DỤNG CHỮ VIẾT TẮT
TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ
1 Các khái niệm chung
a) Khái niệm ngôn ngữ
Trong tất cả các phương tiện mà con người sử dụng để giao tiếp thì ngôn ngữ là phương tiện được sử dụng nhiều và đáp ứng được nhu cầu của con người hơn cả Theo thời gian ngôn ngữ giao tiếp được bổ xung và dần hoàn thiện, phù hợp với sự tiến hóa của nhận loại cũng như nhu cầu hội nhập với thế giời xung quanh
Theo định nghĩa từ từ điển tiếng Việt : ngôn ngữ là hệ thống ngữ âm, những từ ngữ và quy tắc kết hợp chúng để người cùng một cộng đồng dùng làm phương tiện để giao tiếp với nhau
Ngoài ra, ngôn ngữ còn được hiểu hệ thống tín hiệu dùng để làm công
cụ của tư duy, phương tiện để giao tiếp ( bao gồm tín hiệu ngôn từ và tín hiệu phi ngôn từ )
b) Khái niệm ngôn ngữ báo chí
Ngôn ngữ báo chí là ngôn ngữ dùng để thông báo tin tức thời sự trong nước và quốc tế, phản ánh chứng kiên của tờ báo và dư luận nhằm thúc đẩy sự tiến bộ chung Ngôn ngữ báo chí được sử dụng trên các văn bản báo chí dưới hình thức : báo viết, báo nói, báo hình…
c) Khái niệm chữ viết tắt
Viết tắt là một dạng rút gọn cách viết của một từ hoặc từ ngữ Thông thường nó bao gồm một hoặc nhiều chữ cái lấy từ chính từ ngữ được viết tắt ,Hiên nay có khá nhiều định nghĩa về chữ viết tắt của tác giả trong vào ngoài nước
- Theo tác giả Nguyễn Hoàng Thanh “ Chữ tắt là một hình thái rút gọn của các định danh đầy đủ, được tạo ra theo những phương thức cấu tạo đặc biệt, có chức năng làm cái đại diện cho định danh đầy đủ”
Trang 5Với cách hiểu này, tác giả cho rằng: “Chữ tắt có thể là một chữ cái đầu của âm tiết, có thể là nhiều chữ cái của một âm tiết (hay từ) không mang tính âm tiết, có thể là một đơn vị gồm nhiều chữ cái đầu của từ hay âm tiết, có thể là các bộ phận âm tiết tính của các âm tiết hay từ, có thể là âm tiết, có thể
là từ hoặc có thể là sự kết hợp giữa chúng với nhau”
- Tác giả Phạm Thị Thanh đưa ra định nghĩa về viết tắt như sau:
- “ Viết tắt là lược bớt một số ký hiệu chữ viết hoặc thay thế bằng cách viết khác sao cho chữ viết gọn hơn, kích thước ngắn hơn để viết được nhanh hơn”
- Tóm lại, tuy có nhiều điểm khác biệt trong cách gọi hay trong lí giải nhưng đa số các nhà ngôn ngữ học đều cho rằng, chữ viết tắt là một phương thức cấu tạo từ mới và hoàn toàn có thể xác định được các đặc trưng
cú pháp và các tính chất từ vựng của chúng
2 Một số vấn đề lý luận về viết tắt
a) Quy tắc viết tắt
Trong tài liệu khoa học, trừ trường hợp các đơn vị đo lường, các chữ viết tắt, kí hiệu và tên tắt chỉ nên sử dụng khi thực sự cần thiết và khi khái niệm xuất hiện nhiều lần trong văn bản Chữ viết tắt ở đây chỉ dùng cho : các khái niệm đặc thù, một số danh từ chung phổ biến trong các tài liệu, danh từ xưng hô chỉ các chức danh, tên tắt các cơ quan, tổ chức…
Nếu là lần đầu tiên xuất hiện trong văn bản thì từ đó phải được viết đầy
đủ và chữ viết tắt được định nghĩa trong ngoặc đơn Từ lần xuất hiện thứ hai trở đi thì chỉ cần sử dụng chữ viết tắt Không nên sử dụng chữ viết tắt trong tên tài liệu hay tên các chuyên mục
Trong tiếng Việ khi áp dụng một số cách viết tắt không nhất thiết phải theo một thể duy nhất Thông thường nhất là sử dụng chữ cái đầu tiên của mỗi
âm tiết Đối với những từ ngữ dùng chữ cái Latinh thì họ lấy chữ cái đầu tiên của một từ, những tiếng Việt phụ thuộc nhiều vào âm tiết nên không theo hẳn các nguồn ngữ dùng chữ Latinh khác
Trang 6Các cách viết tắt như :
- Dùng chữ cái đầu tiên của mỗi âm tiết
Đây là cách phổ biến nhất khi viết tắt tiếng Việt đặc biệt trong các văn bản báo chí, dùng chữ cái đầu tiên của mỗi âm tiết
VD : UBND ( Ủy ban nhân dân), CLB ( câu lạc bộ), TP ( thành phố ), NXB ( nhà xuất bản) …
Cùng với một số danh từ khác xuất hiện nhiều trên báo đặc biệt là báo mạng điện tử như :CHXHCNVN ( Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ), QĐND ( quân đội Nhân dân Việt Nam ) …
- Dùng gạch xiên : cách viết tắt cũng thường được sử dụng trong các văn bản như : đ/c ( đồng chí) , k/g ( kính gửi )…
- Giảm bớt mẫu âm : cũng có khi cách viết dùng hai chữ cái của một
âm tiết hay giảm bớt một số mẫu âm, phụ âm như : đc ( được ) , khg ( không )
… Cách viết tắt này hầu như không xuất hiện trong sách hay báo chí mà chỉ được sử dụng trong thư từ
- Viết tắt chỉ một âm tiết : lối viết tắt trong tiếng Việt cũng có khi rút ngắn trong một trong hai phần cấu tự như : Cty ( công ty )
- Dùng từ ngoại quốc : một số danh từ ngoại quốc cũng du nhập vào tiếng Việt dưới dạng viết tắt như : CD ( theo tiếng anh là compact disc), TV ( truyền hình ) …
b) Quy tắc viết tắt trên báo chí
Cũng tương tự như quy tắc viết tắt chung, tuy nhiên thông thường viết tắt trên báo chí đặc biệt là báo mạng thường sử dụng quy tắc viết tắt dùng chữ cái đầu tiên của mỗi âm tiết Nếu từ đó xuất hiện lần đầu trong bài báo thì phải viết đầy đủ và để chữ viết tắt trong ngoặc đơn, và đến lần thứ hai thì có thể sử dụng viết tắt
Trang 7CHƯƠNG 2 : THỰC TRẠNG VIẾT TẮT TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ
DANTRI.COM
1 Thực trạng chung
Viết tắt là cách làm cho một từ, một cụm từ ngắn hơn Có thể nói viết tắt là một phương thức tiết kiệm trong ngôn ngữ Tuy cách thể hiện ngắn gọn hơn nhưng các quy tắc của nó phải đảm bảo được truyền tải nội dung thông tin cần thiết đến độc giả Trên các phương tiện truyền thông hiện nay, vấn đề viết tắt trở nên quên thuộc và ngày càng được sử dụng rộng rãi Cũng chính từ đây, vấn đề viết tắt tạo nên sự không thống nhất, không đồng nhất giữa các báo
Viết tắt được coi là một thực trạng được nhiều người phản ánh khi đọc báo và nhất là trên các trang báo mạng điện tử Chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp các từ viết tắt như : DNNN, ĐTNN, UBND,GĐ… Có những từ, những thuật ngữ quen thuộc viết tắt thì được chấp nhận nhưng một vấn đề đáng nói ở đây chính là viết tắt tràn lan, viết tắt không có chú thích cụ thể khiến bạn đọc khó khăn trong việc dịch từ cũng như tiếp nhận thông tin bài báo
Báo mạng điện tử được coi là kênh thông tin được nhiều người sử dụng
và yêu thích đặc biệt là giới trẻ nên nó có ảnh hưởng cũng tác động mạnh mẽ đến đời sống con người Những bài báo ngang nhiên viết tắt một cách bừa bãi
mà không hề có chú thích, việc đó không những gây cảm giác khó chịu cho người đọc mà đôi khi nó còn khiến người đọc hiều mơ hồ hay hiểu sai nghĩa của từ, cụm từ đó là ảnh hưởng đến chất lượng của bài báo
2 Thực trạng viết tắt trên báo mạng điện tử Dantri.com.vn
2.1 Biểu hiện tích cực
Thông qua quá trình khảo sát từ ngày 19 / 03 / 2015 đến ngày 26 /03 /
2015 có thể dễ dàng nhận thấy tình trạng viết tắt trên báo gần như được sử dụng một cách triệt để Hầu hết những từ, cụm từ đã được sử dụng trước đó đều được được tận dụng Vừa ngắn gọn mà vẫn giúp độc giả hiểu được nội
Trang 8dung mà tác giả muốn truyền tải bởi những từ được sử dụng đều đã xuất hiện nhiều lần không chỉ trên báo mạng mà ở các các kênh thông tin đại chúng khác
Số lượng và tần số sử dụng trong một bài báo cũng hợp lý, không quá nhiều để gây cảm giác khó chịu cho người đọc
Ví dụ như bài báo : “ Nên có lễ tạ lỗi cho các học sinh đánh bạn” đăng trên báo Dantri.com.vn vào ngày 25/3 (http://dantri.com.vn/su-kien/nen-co-le-ta-loi-cho-cac-hoc-sinh-danh-ban-1050545.htm ) Nếu xét trên phương diện
số lượng và tần số xuất hiện của các từ viết tắt là 11 cụm từ trên tổng số 1460
từ của bài báo, cụ thể GS.TS – Giáo sư tiến sĩ ( xuất hiện 1 lần ) PGS.TS – Phó giáo sư tiến sĩ ( xuất hiện 6 lần ) THCS – Trung học cơ sở ( xuất hiện 1 lần) và THPT – Trung học phổ thông ( xuất hiện 2 lần ) GD-ĐT – Giáo dục đào tạo ( xuất hiện 1 lần ) Hầu hết tất cả các cụm từ sử dụng viết tắt trong bài báo đều đã xuất hiện khá nhiều trong các phương tiện truyền thông cũng như các tác phẩm báo chí trước đó nên không gây khó hiểu hay nhầm lẫn đối với độc giả Tuy các từ không có chú thích bên cạnh nhưng đó đều là những từ mang tính chất phổ thông, không phải những thuật ngữ khoa học nên không gây cảm giác bỡ ngỡ cho người đọc Tần số các từ cũng được phần bổ đồng đều dựa trên nội dung bài báo, không bị sử dụng một cách vô ý thích Cấu tạo các từ cũng hợp lý, cụm từ PGS.TS có sự phân cách giữa hai từ PGS và TS bằng dấu ( ) vừa giúp tuân thủ đúng nguyên tắc vừa không tạo cảm giác dài dòng cho độc giả
Một ví dụ nữa trong bài báo : đột nhập buổi tập của U 23 Nhật Bản đăng trên Dantri.com.vn vào ngày 26/3 http://dantri.com.vn/su-kien/dot-nhap-buoi-tap-cua-u23-nhat-ban-1050474.htm Có thể thấy bài báo có xuất hiện viết tắt cả chữ tiếng Việt ( HLV, CLB ) và viết tắt tiếng nước ngoài ( ASIAD ) Đây cũng là những cụm từ khá phổ biến đặc biết đối với những ai yêu thích thể thao và xuất hiện nhiều lần trong các phương tiện truyền thông đại chúng
Trang 9nói chung và trên các trang báo mạng điện tử nói riêng Số lương và tần số các từ cũng phù hợp với nội dung
Ngoài ra còn rất nhiều ví dụ khác đều tuân thủ đúng nguyên tắc viết tắt
và hầu như không sử dụng viết tắt dùng gạch xiên ,giảm bớt ngữ âm hay chỉ viết tắt một âm tiết
Bên cạnh đó cũng phải kể đến những bài báo đã tuân thủ đúng nguyên tắc viết tắt đó là viết đầy đủ từ đó kèm theo chữ viết tắt trong ngoặc đơn ở lần xuất hiện đầu tiên trong bài báo hay với những từ chưa từng được viết tắt trên các phương tiện thông tin đại chúng vừa ngắn gọn mà vẫn không gây cảm giác khó chịu cho người đọc
Ví dụ 1 trong bái báo : “ Mua tàu triệu đô, bán giá sắt vụn : hết mơ biển lớn đăng trên báo điện tử Dantri.com.vn vào ngày 26/3/2015 (http://dantri.com.vn/su-kien/mua-tau-trieu-do-ban-gia-sat-vun-het-mo-bien-lon-1050564.htm )
Trong bài viết này xuất hiện những từ ngữ mới và được xuất hiện nhiều lần trong bài vậy nên để gọn gàng và nhanh chóng, người viết đã sử dụng việc viết tắt Nhưng do đây là những từ mới, không được xuất hiện nhiều trên các phương tiện báo chí nên người viết đã viết từ đó kèm theo từ viết tắt trong
ngoặc “ Công ty Cổ phần Vận tải và Thuê tàu biển Việt Nam - Vitranschart
(VST) đầu năm mới 2015 thông báo đã hoàn tất việc bán tàu VTC Sky (24.260 DWT, đóng 1997) Số tiền thu được từ thương vụ thanh lý chưa được VST tiết lộ Mặc dù vậy, giá bán VTC Sky có lẽ không thể cao trong bối cảnh
"thị trường mua bán tàu đã qua sử dụng trong vài năm qua suy giảm khôn lường" Và “ Cuối năm 2014, CTCP Vận tải Biển Việt Nam - Vosco (VOS) cũng đã bán tàu Silver Star (21.967 DWT, 1995) với giá 5,1 triệu USD và bán Diamond Star (27.000 DWT, 1990) với giá 5,4 triệu USD.”, “ CTCP Vận tải biển Vinaship (VNA) hồi giữa tháng 1/2015 đã bán tàu Hà Tiên (trọng tải 7.018 DWT, đóng năm 1986) với giá 17,3 tỷ đồng và dự kiến bán 2 tàu tương
tự với kỳ vọng mức giá khoảng như vậy”
Trang 10Với cách viết tắt này, người viết có thể sử dụng những cụm từ viết tắt ở những lần sử dụng sau trong bài báo đó mà không mang đến sự khó hiểu cho người đọc
Ví dụ 2 : Trong bài báo : “ Đề nghị thu hồi giấp phép dự án lấp sông Đồng Nai” được đăng vào ngày 25/3 ( http://dantri.com.vn/su-kien/de-nghi-thu-hoi-giay-phep-du-an-lap-song-dong-nai-1049576.htm )
Bài báo cũng đã tuân thủ đúng nguyên tắc viết tắt khi giải thích từ viết tắt ngay ở sapo bài báo để từ đó độc giả có thể dễ dàng hiểu được cụm từ viết tắt được sử dụng trong những lần sau trong bài báo cũng như có thể truyền tải được đầy đủ nội dung của bài báo mà không gây cảm giác mơ hồ cho người đọc
Bên cạnh đó có nhiều từ viết tắt dường như đã quá quen thuộc với bạn đọc nhưng vẫn được nhà báo chú thích một các cẩn thận, ví dụ như trong bài báo “ Bộ Giao thông Vận tải kiến nghị thủ tướng cho bán sân bay Phú Quốc” được đăng tải ngày 23/ 3 ( http://dantri.com.vn/su-kien/bo-gtvt-kien-nghi-thu-tuong-cho-ban-san-bay-phu-quoc-1049279.htm) Cụm từ “ Giao thông Vận tải” dường như đã quá quên thuộc và xuất hiện nhiều lần trên các phương tiện truyền thông nói chung và các trang báo mạng điện tử nói riêng, nhưng ngay
ở sapo , người viết vẫn cẩn thận để trong ngoặc đơn từ viết tắt “Bộ Giao
thông Vận tải (GTVT)” Đồng thời chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy cụm từ
“ Kinh doanh - Quản lý” viết tắt “ (hợp đồng O&M)” từ viết tắt đã thay ( -)
bằng ký hiện ( & ) một cách cụ thể