tieu luan ngon ngu bao chi đánh giá về ngôn ngữ được sử dụng trên báo chí hiện nay

Nội Dung Chương 1: Các tính chất của ngôn ngữ Báo chí Chương 2: Các thủ pháp nhằm thu hút người đọc trên báo chí 1.. Về mặt khách quan, có thể nói lỗi không nhỏ nằm ở chính những người đ

Tiểu luận

 Môn: Ngôn Ngữ Báo chí

 Đề tài: Đánh giá về ngôn ngữ được sử dụng trên báo chí hiện nay

 Sinh viên: Nguyễn Sơn Tùng

 Lớp: Quay phim truyền hình K32

Mục Lục

A Mở đầu

B Nội Dung

Chương 1: Các tính chất của ngôn ngữ Báo chí

Chương 2: Các thủ pháp nhằm thu hút người đọc trên báo chí

1 Đan xen khuôn mẫu và biểu cảm

2 Sử dụng chất liệu văn học trong các tác phẩm

3 Chơi chữ trên báo chí

Chương 3: Các lỗi thường gặp trên báo chí

1 Lỗi về Logic của tư duy trên báo chí

2 Lỗi chính tả

3 Lỗi dùng từ

4 Các hạn chế về ngôn ngữ quảng cáo trong báo chí

C Kết Luận

A Mở đầu

Có thể nói, trong thời đại phát triển như hiện nay, nhu cầu về thông tin của con người là rất lớn Chúng ta luôn tìm kiếm thông tin ở bất kì đâu, từ rất nhiều nguồn

và không ai muốn mình chậm lại so với dòng chảy xã hội này Tuy nhiên, không phải bất kì nguồn thông tin nào cũng được con người tôn trọng, tin tưởng và quan tâm nhiều như thông tin trên báo chí

Từ trước đến giờ, các thông tin trên báo chí luôn được nhiều người hướng đến nhất mỗi khi cần đính chính, hay cần chắc chắn cho một sự việc nào đó Hoặc chỉ đơn giản là việc cập nhật tin tức mỗi ngày, nhưng có vẻ như trong thời gian không – hề - gần – đây, sự tin tưởng của mọi người vào báo chí giảm sút đi đáng kể Nguyên nhân là từ đâu?

Về mặt khách quan, có thể nói lỗi không nhỏ nằm ở chính những người đọc, khi

họ chưa chọn được nguồn thông tin chính xác Họ hay bị nhầm lẫn giữa những trang tin tự phát với trang báo, cơ quan báo chí được cấp phép chính thức Người đọc, người xem vẫn lấy sự tin tưởng vào báo chí để thu nhận những thông tin từ các trang tin ngoài, và nếu có vấn đề về thông tin thì họ sẽ ngược trở lại đánh giá

về báo chí nước nhà Ngoài ra, cũng không thể không nhắc đến nhu cầu thông tin của con người Sẽ rất khó để một nhà báo truyền đạt những thông tin mà không thực sự liên quan trực tiếp đến lợi ích của người dân mà họ dễ dàng tiếp nhận Liệu rằng những thông tin về chặt phá 6.700 cây xanh ở Hà Nội đang nóng từng ngày như hiện nay có thể làm người dân ở Tây Nguyên chú ý? Liệu rằng việc thay đổi khí hậu trên trái đất có được các bạn trẻ quan tâm sát sao?

Về mặt khách quan là như vậy, tuy nhiên, xét về mặt chủ quan thì các cơ quan báo chí hiện nay không thể phủ nhận rất nhiều vấn đề còn tồn đọng trong cách xây dựng tác phẩm mà họ gửi đến công chúng Hiện nay, do nhiều nguyên nhân khác

nhau mà không ít nhà báo chỉ chú trọng tới phần nội dung chứ không để ý nhiều đến phần hình thức diễn đạt thông tin Bởi vậy họ bỏ qua khá nhiều lỗi về ngôn từ

ở mọi cấp độ: từ câu, đoạn văn, thậm chí lỗi ở cả bố cục toàn văn bản

Báo chí vẫn được coi là chuẩn mực trong ngôn ngữ, chính vì thế các sai sót này càng phải được chú ý, càng phải cẩn thận hơn

B Nội dung

Chương 1: Các tính chất của ngôn ngữ báo chí

Như chúng ta đã biết, chức năng cơ bản, có vai trò quan trọng hàng đầu của báo chí là thông tin Báo chí phản ánh hiện thực thông qua việc đề cập các sự kiện Không có sự kiện thì không thể có tin tức báo chí Do vậy, nét đặc trưng bao trùm của ngôn ngữ báo chí là có tính sự kiện

1 Tính chính xác

Ngôn ngữ của bất kì phong cách nào cũng phải bảo đảm tính chính xác Nhưng với ngôn ngữ báo chí, tính chất này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Vì báo chí có chức năng định hướng dư luận xã hội Chỉ cần một sơ suất dù nhỏ nhất về ngôn từ cũng có thể làm cho độc giả khó hiểu hoặc hiểu sai thông tin, nghĩa là có thể gây ra những hậu quả xã hội nghiêm trọng không lường trước được

Có thể thấy một ví dụ cụ thể nhất cho trường hợp này là loạt bài báo nói về

vụ “bố chồng – nàng dâu” có quan hệ với nhau Những thông tin thiếu chính xác, mang tính xúc phạm của nhà báo đã làm cho cộng đồng có những bức xúc không nhỏ Kéo theo đó là rất nhiều hệ quả khôn lường, để rồi cuối cùng chính nhà báo

đó phải chịu sự xử lí của cơ quan nhà nước về bài báo quá thiếu tính chính xác của mình

Một ví dụ khác phản ánh hậu quả khi không đảm bảo tính chính xác là trường hợp báo Tri thức trẻ đã đăng bài “gái miền tây và ba chữ N” Sau đó, tờ báo này đã bị phạt đến 200 triệu đồng

Ngày 02/10/2014 vừa qua, Bộ Thông tin và Truyền thông đã xử phạt vi phạm với 33 trường hợp thuộc 26 cơ quan báo chí , trong đó có 10 cơ quan báo chí

bị phạt nặng vì đưa tin sai sự thật Vì vậy, có thể thấy rằng, việc đảm bảo tính chính xác là điều tối quan trọng đối với tất cả các nhà báo

2 Tính cụ thể

Tính cụ thể của ngôn ngữ báo chí trước hết thể hiện ở chỗ cái mảng hiện thực được nhà báo miêu tả Tường thuật phải cụ thể, phải cặn kĩ tới từng chi tiết nhỏ Có như vậy, người đọc, người nghe mới có cảm giác mình là người trong cuộc, đang trực tiếp được chứng kiến những gì nhà báo nói tới trong tác phẩm của mình

Có thể thấy trong các bản tin về bão lũ, thiên tai, tính cụ thể trong tác phẩm báo chí rất quan trọng Việc mô tả tường tận sự việc đang xẩy ra khiến cho người xem, người đọc càng chú ý, quan tâm đến tác phẩm hơn

“Chỉ có 10 đến 15% số nạn nhân chết tại siêu bão Hải Yến tại Tacloban được nhận dạng Còn lại, phần lớn họ đều được quy tập và chôn chung trong những nấm mồ tập thể” – Báo thanh niên Online

Câu nói trên của nhà báo không chỉ đảm bảo tính cụ thể, thậm chí rất cụ thể khiến cho người đọc không khỏi bàng hoàng về sự thật khủng khiếp đó mà cơn bão Hải Yến mang lại

“Xác người trôi lềnh bềnh, thuốc men, thực phẩm thiếu thốn, phải đi bộ hàng giờ liền để đến các trạm cứu trợ thiên tai, nạn hôi của… là những gì mà người dân tại thành phố ven biển Tacloban (Philippines) đang phải đối mặt sau khi siêu bão Hải Yến đi qua.” – Báo thanh niên Online

Những câu tả thực chi tiết và cụ thể đến như vậy của nhà báo đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh và vô cùng chính xác hiện ra trước mắt người xem Để họ hiểu

rõ sự thật đau buồn này

3 Tính đại chúng

Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng Tất cả mọi người trong xã hội, không phụ thuộc vào nghề nghiệp, trình độ nhận thức, địa vị xã hội, lứa tuổi, giới tính…, đều là đối tượng phục vụ của báo chí: đây vừa là nơi họ tiếp nhận thông tin, vừa là nơi họ có thể bày tỏ ý kiến của mình Chính vì thế, ngôn ngữ của báo chí phải là thứ ngôn ngữ dành cho tất cả và của tất cả, tức là có tính phổ cập rộng rãi

Có thể thấy, điều này được thể hiện rõ nhất ở trong các chương trình thời sự, đặc biệt là chương trình thời sự lúc 19h00 hàng ngày của đài truyền hình Việt Nam Đây là chương trình truyền hình có thể nói là đông người xem nhất, được nhiều người quan tâm nhất Vì vậy, để đảm bảo có thể truyền tải tối đa lượng thông tin cho khán giả, các biên tập viên phải hết sức cẩn trọng trong vấn đề ngôn ngữ,

để làm sao mà người dân mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp xã hội, mọi địa phương đều có thể hiểu và ghi nhớ thông tin một cách tối đa nhất, đặc biệt là với những thông tin đang nóng, được nhiều người quan tâm

4 Tính ngắn gọn

Ngôn ngữ báo chí cần ngắn gọn, súc tích Sự dài dòng có thể làm loãng thông tin, ảnh hưởng đến hiệu quả tiếp nhận của người đọc, người nghe Thêm vào

đó, nó còn làm tốn thời gian vô ích cho cả hai bên Đấy là chưa kể đến việc viết dài

dễ mắc nhiều dạng lỗi khác nhau, nhất là các lỗi về sử dụng ngôn từ

Một ví dụ về bài báo rất ngắn gọn nhưng đủ thông tin cần thiết

5 Tính định lượng

Các tác phẩm báo chí có tính định lượng về ngôn từ vì chúng thường bị giới hạn trong một khoảng thời gian hay một diện tích nhất định Vì thế, việc lựa chọn

và sắp xếp các thành tố ngôn ngữ cần kỹ lưỡng, hợp lý để phản ánh được đầy đủ lượng sự kiện mà không vượt quá khung cho phép về không gian và thời gian

6 Tính bình giá

Các tác phẩm báo chí không chỉ đưa thông tin về các sự kiện mà còn phải thể hiện công khai thái độ của tác giả đối với sự kiện thông qua sự bình giá Sự bình giá này có thể là tích cực mà cũng có thể là tiêu cực, song trong bất kỳ tình huống nào nó cũng được biểu đạt trực tiếp qua ngôn từ

Chẳng hạn, có nhiều bài báo đã bộc lộ rõ thái độ, cảm xúc của tác giả

ngay từ tiêu đề như: " Góc tối ở thành phố cảng ", " Bông hoa Thủ đô giữa núi rừng Tây Bắc ", " Lặng lẽ quá liên hoan phim ", " Giai điệu buồn của một đêm nhạc trẻ ", " Đó cũng là một cách sống đẹp " Còn trong các phần khác ( cả mở đầu, triển khai lẫn kết thúc ) những câu văn mang sắc thái đánh giá của người viết

còn gặp thường xuyên hơn, nhất là ở các thể loại như bình luận, xã luận, phóng sự, ghi chép, ký

7 Tính biểu cảm

Tính biểu cảm trong ngôn ngữ báo chí gắn liền với việc sử dụng các từ ngữ, lời nói mới lạ, giàu hình ảnh, in đậm dấu ấn cá nhân và do đó sinh động hấp dẫn hay ít nhất cũng gây được ấn tượng với độc giả

Ví dụ như bài viết với tiêu đề: Khi những cô gái trở nên “lười vô đối” – báo vnexpress, ra ngày 27/3/2015

Người con gái vẫn được coi là biểu tượng cho sự chăm chỉ, nết na, nhưng với cái tiêu đề “lười vô đối” này, chắc chắn sẽ kích thích không ít người xem Tác giả đã có các sử dụng ngôn từ rất độc đáo

8 Tính khuôn mẫu

Giao tiếp báo chí không thể thiếu khuôn mẫu vì nó tiết kiệm thời gian và công sức cho chủ thể sáng tạo, thích ứng với việc đưa tin cập nhật, tức thời

Song, khác với khuông mẫu hành trong văn bản hành chính và văn bản khoa học, khuôn mẫu báo chí không cứng nhắc, bất di bất dịch mà rất linh hoạt, uyển chuyển

Chương 2: Các thủ pháp nhằm thu hút người đọc trên báo chí

1 Đan xen khuôn mẫu và biểu cảm

Nếu so sánh các phong cách chức năng trong ngôn ngữ về phương diện quan hệ

giữa khuôn mẫu và biểu cảm, chúng ta có nhận thấy: Trong phong cách hành chính – công cụ và phong cách khoa học, tính khuôn mẫu của cách thức diễn đạt đạt tới mức tối đa, nghĩa là không còn chỗ cho các thành tố biểu cảm Trong phong cách văn học nghệ thuật, tính biểu cảm chiếm ưu thế so với tính khuôn mẫu, đặc biệt, trong một số tác phẩm thơ, tính biểu cảm có thể đạt tới mức tối đa Riêng trong phong cách báo chí – chính luận, tính khuôn mẫu và tính biểu cảm của ngôn từ nằm trong quan hệ tương đối hài hoà, cân bằng

Có thể thấy ở một số trường hợp:

“Trời càng mưa nặng hạt hơn, nhưng ông thầy người Nhật Bản vẫn tiếp tục la hét, thúc giục các học trò chơi mạnh mẽ và quyết liệt.” – báo Vnexpress

“Trận giao hữu quốc tế diễn ra tuần này gợi nhớ về chung kết World Cup cách đây 17 năm vốn có kết quả bất ngờ và ẩn chứa những góc khuất về "Người ngoài hành tinh" Ronaldo.” - Vnexpress

'Những búp măng non' có thể ra mắt sân cỏ quốc tế tuần này – Vnexpress

'Chân gỗ' Bendtner lập hat-trick vào lưới tuyển Mỹ

Các câu trên đều là những ví dụ rất điển hình cho việc tạo tính biểu cảm của nhà báo trong các tác phẩm báo chí của mình Từ việc đánh giá sự nghiêm túc trong công việc của HLV Miura, việc gọi Ronaldo như một người ngoài hình tinh hay các các gọi về những cầu thủ khác cho thấy tính biểu cảm của nhà báo là cao thế nào

Thực tế khảo sát cho thấy, hầu hết các tác phẩm báo chí đều sử dụng sự đan xen khuôn mẫu và biểu cảm như là nguyên tắc cấu tạo về ngôn ngữ, song tất nhiên

là với mức độ và cách thức khác nhau

Ngoài ra còn rất nhiều ví dụ khác mà sự biểu cảm nằm ở ngay trong những

từ ngữ hội thoại như:

Nhưng bây giờ, Ancelotti đứng trước nguy cơ sẽ đi theo “vết xe đổ” của Del Bosque, nếu không cải thiện phong độ của đội bóng ngay lập tức trước khi mùa giải kết thúc.

2 Sử dụng chất liệu văn học trong tác phẩm

Khi nói về mối quan hệ qua lại hết sức mật thiết giữa văn học và báo chí, không

thể bỏ qua một khía cạnh rằng: văn học chính là nguồn chất liệu dối dào và quý giá cho việc sáng tạo tác phẩm báo chí

Thực vậy, trong các tác phẩm báo chí thuộc nhiều thể loại khác nhau, chúng ta thường xuyên bắt gặp vô số các chất liệu văn học Các chất liệu này nếu được dùng đúng chỗ và đúng liều lượng luôn mang lại giá trị to lớn: đó là làm cho bài báo trở nên sinh động, hấp dẫn, dễ lĩnh hội hơn, hay nói một cách ngắn gọn là đạt hiệu quả giao tiếp cao hơn

VD:

Ở các tác phẩm trên, nhà báo đã sử dụng những tên gọi của các nhân vật trong các tác phẩm văn học, hoặc tên một tiểu thuyết, và cả những câu thành ngữ - tục ngữ khác

3 Chơi chữ trên báo chí

Chơi chữ là thủ pháp tạo giá trị biểu cảm cho ngôn từ khá hiệu quả, nhờ nó lời nói của chủ thể phát ngôn từ trở nên sinh động, hấp dẫn và sâu sắc hơn, để lại dấu

ấn nhất định trong lòng người nghe, người đọc

Có thể thấy rất nhiều ví dụ trên báo chí hiện nay:

Chương 3: Các lỗi thường gặp trên báo chí

1 Lỗi về logic của tư duy trên báo chí

Hiện nay trên báo chí đang khá phổ biến một loại câu sai có thể gây ra trở ngại không nhỏ đối với việc tiếp nhận và lĩnh hội thông tin, nhưng lại chưa được những người cầm bút cũng như các nhà nghiên cứu quan tâm đúng mức Đó là những câu văn không phù hợp với logic của tư duy

Những câu văn không phù hợp với logic của tư duy là những câu hoặc phản ánh không đúng thực tế khách quan, hoặc thể hiện sai quan hệ ngữ nghĩa giữa các bộ phận cấu thành câu

Ví dụ: Chương trình VTV kết nối – kênh VTV 1, Ban thời sự:

“Qua đó, cử tri trên khắp cả nước có thể tham gia một cách nhanh nhất vào các

phiên chất vấn”

Câu sai thông tin Phải là “tham gia theo dõi” chứ cử tri không được “tham gia” vào phiên chất vấn

 “Qua đó, cử tri trên khắp cả nước có thể tham gia theo dõi một cách nhanh

nhất vào các phiên chất vấn”

“Đồng hành với các bé trong mỗi chương trình tập luyện, hóa thân rồi

cùng thể hiện các ca khúc của các ca sĩ nổi tiếng trên sân khấu của Gương mặt

thân quen nhí, các nghệ sĩ và các thí sinh Nhí đã có sự gắn bó khăng khít ngay

từ trong cách xưng hô “bố - con”, “mẹ - con”.”

Lỗi logic, không đồng nhất Trạng ngữ “Đồng hành với các bé trong mỗi chương trình tập luyện…” không phù hợp với hai chủ ngữ “các nghệ sĩ và các thí sinh Nhí”

 “Đồng hành nhau trong mỗi chương trình tập luyện, hóa thân rồi cùng

thể hiện các ca khúc của các ca sĩ nổi tiếng trên sân khấu của Gương mặt

thân quen nhí, các nghệ sĩ và các thí sinh Nhí đã có sự gắn bó khăng khít

ngay từ trong cách xưng hô “bố - con”, “mẹ - con”.”

2 Lỗi chính tả

Dù được coi là chuẩn mực của ngôn ngữ, nhưng không ít các bài báo vẫn mắc những lỗi sai chính tả rất cơ bản

Có thể ví dụ

3 Lỗi dùng từ

Ví dụ:

“Trong các bản tin đặc biệt về các phiên chất vấn tại Quốc hội, có những phóng sự tổng hợp phiên chất vấn để người xem dễ tiếp cận.”

Câu trên mắc lỗi lặp từ

 “Trong các bản tin đặc biệt này, có những phóng sự tổng hợp phiên chất vấn để người xem dễ tiếp cận.”

“Với sự phối hợp chặt chẽ của các Trung tâm Truyền hình Việt Nam tại các

tỉnh thành phố, phần ý kiến cử tri trong các bản tin này được thực hiện công phu,

ý kiến đa dạng…”

Hai vị ngữ “thực hiện công phu” và “ý kiến đa dạng” không đồng nhất

 “Với sự phối hợp chặt chẽ của các Trung tâm Truyền hình Việt Nam tại các

tỉnh thành phố, phần ý kiến cử tri trong các bản tin này đa dạng, được thực

hiện công phu.”

4 Các hạn chế về ngôn ngữ quảng cáo trong báo chí

Có thể nói, ngôn ngữ của nhiều chương trình quảng cáo hiện nay đã đạt tới mức hay, hấp dẫn Tuy nhiên, vẫn còn không ít quảng cáo mắc những hạn chế nhất định

về sử dụng ngôn từ Những hạn chế này chia ra làm 4 loại chính dưới đây:

Ví dụ:

“Với Format từng thành công ở hơn 40 quốc gia, và là chương trình ăn khách nhất ở nhiều nước, phiên bản Việt “Người đi xuyên tường” hy vọng sẽ hấp

dẫn khán giả đến với khung giờ tối Thứ 6 hàng tuần trên VTV3”

Câu dài, tham ý Lặp ý trong câu

 “Với Format từng thành công ở hơn 40 quốc gia, phiên bản Việt “Người đi

xuyên tường” hy vọng sẽ hấp dẫn khán giả đến với khung giờ tối Thứ 6 hàng tuần trên VTV3”

““Tuổi thanh xuân” khai thác đời sống và tâm lý những người trẻ tuổi đầy ắp

đam mê và ước mơ với tương lai rực rỡ, trải rộng trước mắt, và gắn kết những nét đẹp về văn hóa và đời sống cả hai nước.”

Câu dài Lặp từ Nên ngắt câu ra làm hai câu đơn

 ““Tuổi thanh xuân” khai thác đời sống và tâm lý những người trẻ tuổi đầy

ắp đam mê và ước mơ với tương lai rực rỡ, trải rộng trước mắt Bộ phim gắn kết những nét đẹp về văn hóa và đời sống cả hai nước.”