TL tác PHẨM BC đại CƯƠNG KHẢO sát vấn đề NGÔN NGỮ TRONG VIỆC đặt tít TRÊN báo MẠNG điện tử

KHẢO SÁT VẤN ĐỀ NGÔN NGỮ TRONG VIỆCĐẶT TÍT TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ TIỂU LUẬN Môn: TÁC PHẨM BÁO CHÍ ĐẠI CƯƠNG... Tít là linh hồn của mỗi tác phẩm báo chí, nội dung chi phối giá trị tác phẩm

KHẢO SÁT VẤN ĐỀ NGÔN NGỮ TRONG VIỆC

ĐẶT TÍT TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

TIỂU LUẬN Môn: TÁC PHẨM BÁO CHÍ ĐẠI CƯƠNG

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU………3

Chương 1: NGÔN NGỮ TÍT BÁO TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ….5 1.1. Ngôn ngữ tít báo và những khái niệm cơ bản……… 5

Chương 2: KHẢO SÁT CÁC LOẠI TÍT PHỔ BIẾN TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ……… ……8

2.1 Dùng con số để nhấn mạnh………8

2.2 Dùng cấu trúc bỏ lửng………8

2.3 Đầu đề kích thích……….9

2.4 Dùng ngôn ngữ dân gian……… 10

2.5 Tít có danh từ riêng……… 12

2.6 Tít có dạng đặc biệt……….…… 13

2.7 Các dạng tít mắc lỗi……… 13

TỔNG KẾT……… 17

MỤC LỤC……… … 18

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Tít là linh hồn của mỗi tác phẩm báo chí, nội dung chi phối giá trị tác phẩm, nhưng chỉ có tít mới làm được nhiệm vụ lôi kéo độc giả cho tác phẩm

đó Như vậy, tít sẽ quyết định tới việc bài báo đó được đón nhận như thế nào

từ công chúng và độc giả

Công chúng của báo mạng điện tử đa phần là đối tượng không có nhiều thời gian để đọc kĩ từng bài, chỉ thường lướt qua tít để cập nhật thông tin cũng như quyết định sẽ đọc bài nào Điều đó chứng minh rằng, việc đặt tít trong một bài báo mạng ngày càng trở nên rất quan trọng Nhưng trên thực

tế, trên báo mạng điện tử thông tin được cập nhật từng giờ từng phút khiến

áp lực đặt tít sao cho hấp dẫn được độc giả luôn đè nặng đội ngũ phóng viên, biên tập viên Đó là lí do dẫn đến thực trạng nhiều tít được đặt rất tầm thường, ngôn ngữ thiếu chọn lọc, thiếu sáng tạo, cùng với đó là sự xuất hiện ngày càng nhiều những tít với ngôn từ rối răm, khó hiểu, không gần gũi với công chúng

Nhận biết được tầm quan trọng của tít, chúng ta càng phải hiểu sự cần thiết của một tít hay, hấp dẫn đối với bài báo Thế nên, việc đặt tít không phải là một việc dễ dàng tùy tiện, đòi hỏi người làm báo phải suy nghĩ, tìm tòi, cân nhắc thật kĩ Bên cạnh đó, tiến hành một cuộc khảo sát nhằm đánh giá về thực trạng và chất lượng của tít trên báo mạng điện tử để từ đó có thể rút ra những ưu, nhược điểm là điều thực sự cần thiết đối với báo chí hiện nay

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài.

- Mục đích nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là trình bày cách sử dụng ngôn ngữ trong việc đặt tít

- Nhiệm vụ nghiên cứu.

Trình bày những vấn đề lí luận về ngôn ngữ, cách đặt title trong tác phẩm báo chí, nêu ra những loại tít thường gặp Khảo sát thực tế trên các báo và rút ra nhận xét

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu.

Ngôn ngữ tít, cách rút tít trên báo chí nói chung, báo mạng điện tử nói riêng

- Phạm vi nghiên cứu.

Khảo sát một số tác phẩm các thể loại trên báo mạng điện tử

4 Phương pháp nghiên cứu

- Tìm tài liệu liên quan đến vấn đề.

- Phân tích, đánh giá dựa trên cơ sở các vấn đề tìm được.

- Tổng hợp, bình luận, rút ra các quan điểm, nhận xét và bày tỏ ý kiến

cá nhân

- Khảo sát thực tế, khảo sát các trường hợp cụ thể.

- So sánh, thống kê, đối chiếu

5 Kết cấu của tiểu luận

Bài tiểu luận gồm phần mở đầu, kết thúc và những chương sau:

- Chương 1: Ngôn ngữ tít báo trong tác phẩm báo

- Chương 2: Khảo sát các loại tít phổ biến trên báo mạng điện tử

CHƯƠNG 1 NGÔN NGỮ TÍT BÁO TRONG TÁC PHẨM BÁO CHÍ

1.1. Ngôn ngữ title báo và những khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm tít

“Đặt đầu đề cho bài báo là việc làm có tính chất quyết định số phận của bài báo Bài báo rất hay, nhưng có đầu đề dở thì có thể làm mất ít phút của một nửa số độc giả” (2)

Xét về mặt khái niệm riêng, tít (hay còn gọi là đầu đề, tiêu đề, nhan đề) vừa là một thuật ngữ báo chí, vừa là một từ nghề nghiệp Thuật ngữ này được sử dụng và thậm chí khá phổ biến trong làng báo Việt Nam từ những năm đầu của thế kỉ XX, trong một chừng mực nào đó, tít (title) còn có tính quốc tế Ngoài ra, từ tít còn có khả năng phát sinh cao, nói cách khác, nó tiện lợi cho việc gọi tên các thao tác xử lý tít Mỗi loại tít như thế có đặc điểm và tính chất riêng, giúp độc giả nhận diện ngay được nội dung và chủ đề mà bài báo thể hiện, đồng thời nó chế định và đòi hỏi sự trình bày theo kiểu chữ và tông màu nhất định

Tít là linh hồn của mỗi bài báo Với một tác phẩm báo chí ở bất cứ loại hình nào thì phần mở đầu luôn là phần quan trọng trong việc thu hút công chúng Nếu Truyền hình có thể thể hiện được nội dung bằng hình ảnh độc đáo, hay Phát thanh dùng lời nói thú vị để tạo ấn tượng ban đầu thì Báo mạng điện tử, Báo in laị phải tập trung làm nổi bật tít sao cho thật hấp dẫn

để lôi kéo độc giả vào nội dung bài viết Hàng trăm bài báo được xuất bản mỗi ngày trên báo mạng cũng như báo in, tương đương với một số lượng rất lớn những tít báo Chính vì số lượng lớn như thế nên ngoại trừ những tít rất

đặc biệt, rất hấp dẫn thì còn lại các tít bình thường khó có thể được độc giả lưu nhớ và nhắc lại, bên cạnh đó, tít báo không có được “sức sống” bền lâu như sách hay truyện, nó chỉ thực sự có giá trị lớn nhất trong một khoảng thời gian ngắn ngủi là giữa hai kì ra báo Người đọc báo, nhất là độc giả báo mạng hầu như không có thời gian đọc kĩ, họ thường chỉ lướt qua và điểm vài nội dung có tít bài được cho là khá hay Thế nên, nếu không phải là một tít thực sự hấp dẫn và lôi cuốn thì nội dung có hay đến mấy cũng có thế làm mất đi một nửa độc giả, cũng tức là sẽ bị giảm đi một nửa giá trị bởi ngay từ bước đầu, bài báo đó đã không thành công trong việc níu mắt đọc giả

“Như đã nói, tít báo là một bộ phận hữu cơ của tác phẩm báo chí, cho nên nó cũng có những chức năng chung của báo chí” (3) Nhưng vì tít báo là phần tồn tại tương đối độc lập với bài nên nó có những chức năng riêng, đặc thù – chức năng định danh thông tin Để thực hiện yêu cầu này đối với tác phẩm báo chí, tít phải thõa mãn ít nhất hai yêu cầu, đây cũng là điều kiện cần và đủ Thứ nhất, tít phải khái quát được nội dung của cả bài báo trong một cấu trúc ngôn ngữ định danh xác định, chuẩn mực, ngắn gọn và có thể phải có sức biểu cảm Điều này thực sự là lưu ý rất quan trọng trong việc đặt tít, “những tít tốt không chỉ thể hiện được hết nội dung mà còn có tác dụng nâng bài lên một tầm cao mới” (4) Thứ hai, tít phải được trình bày hấp dẫn Hai yêu cầu này tưởng chừng như đơn giản nhưng để thực hiện tốt lại hoàn toàn không hề là chuyện nhỏ

1.1.2 Chức năng và các loại tít trong bài

Giảng viên Fabienne Gérault thuộc Đại học Báo chí Lille, Pháp, nêu lên sáu chức năng chủ yếu của tít: Thu hút sự chú ý vào trang giấy; Cung cấp

thông tin chính trong một cái liếc mắt; Giúp độc giả lựa chọn bài; Khiến độc giả muốn đọc; Tổ chức trang; Sắp xếp thông tin

Các loại tít:

- Tít chính: là đầu để của tác phẩm, nêu lên nội dung bao quát của toàn bộ

tác phẩm

- Tít phụ: thường đóng vai trò định vị sự việc: chỉ rõ thời gian và địa điểm

hoặc đưa ra miền thông tin Đôi khi chỉ rút lại thành một từ

- Tít: trình bày cỡ to, chứa đựng những từ khóa

- Tít nhỏ: bổ xung thông tin cho tít (như thế nào, tại sao)

- Tóm tắt: liệt kê những nội dung quan trọng được xử lý trong bài báo

hoặc trong chùm bài

CHƯƠNG 2 KHẢO SÁT CÁC LOẠI TÍT PHỔ BIẾN TRÊN BÁO MẠNG

ĐIỆN TỬ 2.1 Dùng con số để nhấn mạnh.

VnExpress, Dân trí (20/10/2012): Công an từ chối nhận hối lộ 5 triệu

đồng, 400 sinh viên đồng diễn flatmod, Giá vàng giảm về 46,5 triệu đồng, Tín dụng Hà Nội tăng 4,7% so với đầu năm, Yêu cầu làm rõ vụ sử dụng sai mục đích gần 60.000 m2 giữa Thủ đô…đây là những kiểu tít sử dụng

con số để nhấn mạnh cho nội dung của bài báo, các con số chính là phần trọng tâm mà ý đồ của tác giả muốn bạn đọc lưu ý ngay từ đầu Ở trong trường hợp này, con số chính là mắt xích trong quan trọng nhất của tác phẩm Các tít nhấn mạnh con số được được sử dụng nhiều nhất trong các chuyên mục Chính trị, Kinh tế, Xã hội…

2.2 Dùng cấu trúc bỏ lửng.

Trẻ 5 tuổi được cấp…sổ đỏ (Dân trí 19/10/12), Con trồng cần sa, bố

mẹ tưởng…cây cảnh (VNN 19/10/12), Ca sĩ ra đĩa để…chẳng ai mua (VNN 20/10/12), Trà Ngọc Hằng, Phương Trinh: Cởi giày và…xé váy (VNN 9/9/12), Tuổi Teen…tuyển chồng (Thanhnienoline 30/1/10) Dấu

lửng thường xuất hiện ở giữa tít, với tác dụng gây sự chờ đợi, như một ám hiệu tiếp theo sẽ có một yếu tố bất ngờ, độc đáo phía sau Còn trong trường

hợp dấu lửng ở cuối câu, thông báo vấn đề vẫn chưa kết thúc: “Đại học về

đi cấy, thà nghỉ từ lớp 9…” (VNN 20/10/1), Hồ Tây và 4 nguy cơ… (VNN

Với mục đích để tạo yếu tố bất ngờ, nhiều nhà báo cũng sử dụng cấu trúc

bỏ lửng vào tác phẩm của mình nhưng sử dụng không phù hợp, không nêu

bật được nội dung và trọng tâm độc giả cần hướng vào: 113 vụ việc khiếu

kiện tồn đọng được…sửa sai; “Mắc võng” trên đê bao để chống chọi với…nước (Dân trí 18/10/12), Khi học trò xem nhẹ…tính mạng (Dân trí 20/10/1), Hãi hùng nghe kế chuyện mắc kẹt trong…thang máy (Dân trí 24/9/11) Trong những ví dụ này, sau dấu ba chấm (…) là các yếu tố chưa

chưa tạo được sự thu hút thật sự, đôi lúc còn làm đọc giả hiểu nhầm ý đồ của người viết và cố đi tìm một ý nghĩa khác, đặc biệt hơn ẩn giấu trong bài báo

2.3 Đầu đề kích thích

Để đáp ứng yêu cầu thứ hai của cách đặt tít (độc đáo, hấp dẫn), nhiều người viết báo hiện nay thường bị các xu hướng rẻ tiền lấn át, sa đà với các loại tít giật gân, câu khách Các tít báo cũng có tính cạnh tranh cao, nhà báo

đã tìm ra những tít mà một khi đã đọc được thì không thể không xem nội dung bài báo

Có thể thấy, phần nhiều trong các tít rơi vào tình trạng trên chủ yếu thuộc các chuyên mục Giới trẻ, Sao, Điện ảnh, Âm nhạc và xuất hiện với cường độ cao trên mặt báo, đặc biệt là báo mạng điện tử Kênh 14, 2Sao, Ngôi sao, Tiin, Zing…là các trang báo điện tử hàng ngày hàng giờ lôi kéo độc giả bằng nhiều thông tin lá cải, những tít vô tội vạ với cách sử dụng ngôn từ gây phản cảm, thiếu văn hóa và thậm chí không liên quan đến nội

dung bài viết, gây hiểu nhầm không đáng có cho độc giả Lưu Diệc Phi diện

váy hở trước, lộ sau (Kenh14 26/8/12), Những chân dài có vòng 1

“khủng” nhất Cbiz (Kenh14 25/8/12), Thu Minh có nhiều quần đùi nhất giới ca sĩ (2Sao 11/1/12), Vòng 1 của Hồng Quế lúc phồng lúc…xẹp (24H

29/8/12), Sao Hoa ngữ phản cảm với mốt “thả rong” ngực (2Sao 15/4/12), Sao Việt nào “nếm trái cấm” sớm nhất? (2Sao 19/10/12), Tâm tít khéo “úp mở” vòng 1 no tròn (Baothethaovietnam 17/10/12), Can Lộ Lộ phủ nhận “nẫng” chồng già của đồng nghiệp (Ngoisao.net 28/8/12), Chuyện tình lãng mạn của Ái Phương và Thanh Thức (Kenh14 18/10/12), Phương Vy bất chợt quên một người (Kenh14 17/10/12) Ngay cả tờ báo

mạng chính thống như VietNamNet, cũng không đứng ngoài cuộc với cuộc

chiến giật tít này: Siêu mẫu mặc áo lót 50 tỉ sexy (17/10/12), Quang Hà

công khai tình tứ với bạn gái (17/10/12), Xuân Lan không bình luận gì về ảnh “nóng” của Thùy Trang (Dân trí 25/10/12)…Những cái tít giật gân

luôn được gắn với một số động từ, tính từ nhất định như “choáng váng, sốc, kinh hoàng, hoảng hồn…” Càng ngày, tít trên báo mạng điện tử càng lố lăng và câu kéo người đọc tới mức vượt quá cả ranh giới của báo chí Tít báo tưởng chừng vô thưởng vô phạt nhưng có thể khiến độc giả mơ hồ, không tin vào sự thống nhất giữa tít và nội dung bài báo dẫn đến nghi ngờ mục đích thông tin của bài báo và tác giả

Sức hấp dẫn của tít báo đến bài báo chiếm phải gần 50%, nhưng việc khai thác, lạm dụng, chỉ quan tâm tới khía cạnh câu khách của tít báo chỉ dẫn đến phản tác dụng

2.4 Đặt dấu câu trong tít.

Để người đọc có ấn tượng sâu hơn với tít bài, người viết thường dùng

các từ lóng để gây chú ý hoặc dùng những từ bình thường nhưng mang hàm

ý, hay nói cách khác, tác giả muốn hướng độc giả theo nghĩa bóng hơn là nghĩa đen của câu Và những câu mang hàm ý đặc biết đó thường được đặt

vào dấu ngoặc kép Sử dụng dấu ngoặc kép: Bão gây hỏa hoạn, “nuốt trọn”

50 căn nhà ở Newyork (Dân trí 30/10/12), Chủ trọ méo mặt vì người thuê nhà “chơi đểu” (VNN 30/10/12), Đi chợ đầu mối “săn” thực phẩm bẩn (VNN 30/10/12), Xe máy, xe đạp điện liệu “chạy đâu cho thoát” ( Dân trí 30/10/12)…Trong nhiều trường hợp khác, dấu ngoặc kép được sử dụng khi

tít trích dẫn một câu nói nhấn mạnh của một nhân vật nào đó: “Tham

nhũng, lãng phí là hai anh em sinh đôi” (VNN 30/10/12), “Hoàng Sa, Trường Sa như chất men yêu nước” (VNN 27/10/12)…

Đặt ra câu hỏi: Sẽ chuyển mạng giữ số từ năm 2015? (VNN 20/10/12), Động đất sông Tranh hay “động đất của EVN”? (VNN 20/10/12), Con trai Gadhafi tử nạn sau trận đấu súng? (Dân trí 21/10/12), Bảo hành nhà: Nên hay không? (VNN 19/10/12) Với kiểu đặt tít như trên, thứ nhất là

người viết đang thực sự đặt ra nghi vấn cho vấn đề chưa được giải quyết Thứ hai, có thể trong nội dung của tác phẩm đã làm rõ nghi vấn, nhưng vẫn đặt tít ở câu hỏi để tạo hứng thú và tò mò với độc giả đây được coi là thủ pháp của người viết khi khéo léo đưa độc giả vào dụng ý có sẵn của mình

VD: "Không xử lý biệt thự hoang khác gì thừa nhận nó hợp lý?" (VNN

30/8/12), Văn Phú Victoria “ép” khách đóng tiền nhà? (VNN 29/8/12)…

Những bài báo có tít sử dụng các kiểu chấm câu này thường là những bài bình luận, đánh giá, tác giả đưa ra dự đoán để thu hút sự chú ý của người đọc và lôi kéo họ vào phần tiếp theo hoặc kết quả của thông tin đã nêu

Ngoài việc sử dụng dấu hỏi (?), các loại tít cũng thường có xuất hiện dấu

chấm than (!):Có một Hà Nội như thế…! (Baomoi.vn 27/9/12), hoặc đúp dấu (!?): Đàm Vĩnh Hưng: Có chết cũng hát nhạc giao hưởng!? (VNN

4/6/11), Nên hiểu thế nào là “đóng góp tự nguyện”!? (Baomoi 14/9/12), Chó, mèo hay “thượng đế” ?! (antg.com 28/5/10) để biểu đạt một cảm

được nói tới Tuy nhiên, đây không phải là kiểu tít dễ sử dụng, nếu không có kiến thức về ngôn ngữ vững vàng thì rất dễ sa vào việc dùng sai dấu câu, biểu đạt sai cảm xúc hay các dấu câu đưa ra hoàn toàn không phù hợp

2.5 Dùng ngôn ngữ dân gian.

Một số chủ đề đời sống xã hội được tác giả biến hóa bằng những kiểu tít

sử dụng các đơn vị của ngôn ngữ dân gian (thành ngữ, tục ngữ, ca dao, dân ca) rất sinh động nhằm để người đọc dễ dàng liên tưởng và nắm bắt Thứ

nhất, dùng nguyên dạng như nó vốn có: Dậu đổ bìm leo (Phapluattp.vn

7/10/12), “Sao” chê giao lưu: Cháy nhà ra mặt chuột (VNN 24/7/12),

“Khôn 3 năm dại 1 giờ” (24h 27/7/12)… Thứ 2, chỉ sử dụng một vế của câu

tục ngữ, ca dao: Muốn con hay chữ…(Nhandan.com 14/10/12), Gần mực

thì đen… (Cand.com 6/3/12), Lửa gần rơm (Baomoi 22/9/12)… Thứ 3,

dùng đơn vị ngôn ngữ dân gian đồng thời thêm, bớt, thay đổi thành tố của nó cho phù hợp với nội dung bài báo Thủ pháp này được cho là phổ biến hơn

cả, tần số xuất hiện cũng dày đặc hơn: Những sai lầm của Laurent blanc:

Kiếm củi 2 năm, thiêu…1 trận (Bongda.vn 25/6/12), Trăm dâu đổ đầu…

xe buýt (VNN 1/11/01), Đồng tiền đi liền điều kiện (Qdnd.vn 8/7/12), Sỏi mật “trọng nữ khinh nam” (Thanhnienonline 21/10/12)…

Thành ngữ, tục ngữ, ca dao luôn mang tính dân tộc đại chúng và có tính biểu cảm rất cao, thế nên, việc sử dụng chất liệu này là một trong những cách tạo tính thẫm mỹ, giá trị biểu cảm cũng như cảm xúc cho tít báo Không những thế, yếu tố dân gian giúp cho ngôn ngữ báo chí trở nên gần gũi với độc giả, có khả năng biến những câu văn thông tấn cầu kì, xa lạ trở nên đơn giản và dể hiểu hơn Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao khi lựa chọn