Giáo trình Thực hành biểu diễn tác phẩm múa tập thể (Ngành Nghệ thuật múa dân gian dân tộc)

L ỜI GIỚI THIỆU Thực hành biểu diễn tác phẩm múa tập thể là một trong những môn học nằm trong chương trình giảng dạy của ngành đào tạo Nghệ thuật biểu diễn múa dân gian dân tộc, là một b

UBND T ỈNH LÀO CAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI

GIÁO TRÌNH N ỘI BỘ MÔN H ỌC: THỰC HÀNH BIỂU DIỄN TÁC PHẨM MÚA TẬP THỂ NGÀNH: NGH Ệ THUẬT BIỂU DIỄN MÚA DÂN GIAN DÂN TỘC

Lào Cai, năm 2019

TUYÊN B Ố BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

L ỜI GIỚI THIỆU

Thực hành biểu diễn tác phẩm múa tập thể là một trong những môn học nằm trong chương trình giảng dạy của ngành đào tạo Nghệ thuật biểu diễn múa dân gian dân tộc, là một bộ môn cung cấp những kiến thức và kỹ năng biểu diễn múa đông người cơ bản về ngôn ngữ, phong cách múa của một số dân tộc Việt Nam: Kinh, Tày, Thái, Dao, Mông … thông qua các tác phẩm biên đạo, sáng tác mới của biên đạo múa

Thực hành biểu diễn tác phẩm múa tập thể được đưa vào chương trình giảng dạy nhằm mục đích giúp cho học sinh làm quen với kỹ năng, kỹ thuật biểu diễn múa đông người, học sinh vận dụng những kỹ thuật, kỹ năng, năng lực múa cơ bản đã học được ở các môn múa dân gian dân tộc, múa cổ điển Châu Âu vào việc thể hiện tác phẩm múa với cảm nhận cảm xúc âm nhạc để biểu đạt nội dung, ý nghĩa của tác phẩm múa tập thể mà biên đạo muốn truyền tải đến khán giả Thể hiện một số tác phẩm múa tập thể được đưa vào hàng tác phẩm tiêu biểu của múa Việt Nam và một số tác phẩm múa tập thể sáng tác mới của các biên đạo trong thời kỳ mới

Thực hành biểu diễn tác phẩm múa tập thể là môn học cần học sinh phát huy vai tập thể, trong quá trình học tập cần đạt được những kỹ năng múa đồng đều về tổ hợp động tác, đội hình tập thể cần mỗi học sinh có ý thức cảm nhận tốt vị trí đứng của mình với vị trị của những học sinh khác xung quanh mình, luôn giữ khoảng cách đều đặn, duy trì tuyến múa hợp lý Đặc biệt rèn cho học sinh có cảm nhận âm nhạc đều nhau để tạo ra những chuyển động cơ thể, những động tác ăn khớp với nhạc và thực hiện đều nhau trên các tuyến múa và đội hình múa

Lào Cai, năm 2019

Người biên soạn

Hà Văn Trung

M ỤC LỤC

BÀI 1 Tác phẩm múa “Sức sống” 5

I Lý thuyết 5

1 Gi ới thiệu tác giả, tác phẩm 5

2 Các bước thực hiện 7

II Thực hành 8

BÀI 2 Tác phẩm múa “Gái làng” 9

I Lý thuyết 9

1 Gi ới thiệu tác giả, tác phẩm 9

2 Các bước thực hiện 12

II Thực hành 12

BÀI 3 Tác phẩm múa “Men say Bắc Hà” 14

I Lý thuyết 14

1 Gi ới thiệu tác giả, tác phẩm 14

2 Các bước thực hiện 16

II Thực hành 17

BÀI 1 Tác phẩm múa “Sức sống”

M ục tiêu

Sau khi học xong bài này, người học có khả năng:

- Trình bày được nội dung, ý nghĩa tác phẩm múa sức sống

- Thực hiện biểu diễn được tác phẩm múa sức sống

N ội dung chính:

I Lý thuyết

1 Gi ới thiệu tác giả, tác phẩm

1.1 Tác gi ả biên đạo múa NSND Văn Quang

Tác phẩm múa sức sống là một sáng tác biên đạo của Nghệ sĩ nhân dân Văn

Quang, nguyên hiệu trưởng Học viện múa Việt Nam Từ một diễn viên giỏi trở thành

người nghệ sĩ thành đạt, một thầy giáo và là nhà biên đạo, đạo diễn nghệ thuật tổng hợp Lĩnh vực sáng tạo, NSND Văn Quang đã tạo dựng nhiều tác phẩm múa có giá trị thẩm mĩ, nghệ thuật, có nhiều tìm tòi sáng tạo mới, được đồng nghiệp và công chúng, hoan nghênh, ghi nhận Trong hàng loạt tác phẩn của Văn Quang, có những tác phẩm

nổi bật như tác phẩm múa: “Nguyệt cô hóa cáo“; “Nổi trống đồng lên“; “Ngẫu hứng triền non“; “Kiếp cầm ca“; “Then cọi gọi trăng“; “Nguồn cội“; “Những chàng trai cô gái Khơ mú” Đã từng là tổng đạo diễn chương trình sử thi huyền thoại “Đẻ đất đẻ nước“; “Âm vang cội nguồn” chương trình nghệ thuật Đại hội thể thao học sinh Đông

Nam Á, chương trình sử thi khánh thành tượng đài Bác Hồ và nhiều chương trình văn hoá, nghệ thuật khác Song ấn tượng hơn cả, tác phẩm gắn với tên tuổi NSND Văn

Quang là tác phẩm múa đơn “Nguyệt cô hóa cáo” từ sự tích trong Tuồng cổ Việt Nam,

Văn Quang đã sáng tạo rất thành công tác phẩm này Vốn là giảng viên múa truyền

thống (múa Tuồng) nên nắm và hiểu thấu giá trị, đặc trưng múa Tuồng, đã là cơ sở

quan trọng sáng tác múa “Nguyệt cô hóa cáo“

Với sự tưởng tượng phong phú, sáng tạo mới, độc đáo, thủ pháp kỹ thuật hiện đại, ngôn ngữ múa dân tộc được hiện đại hóa, đi lên từ cội nguồn dân tộc, phù hợp với thẩm mĩ thời đại Tác phẩm rất biến hóa hình tượng, tạo hình, tính triết lý cao, kết cấu ngôn ngữ mạch lạc, giàu chất biểu hiện, phong phú, đa dạng tính kỹ thuật, là một tác phẩm múa đặc sắc Tác phẩm đã phát huy tối đa sức biểu hiện và kỹ thuật của diễn viên múa đơn Tác phẩm được diễn viên và khán giả rất yêu thích để tại ấn tượng tốt đẹp trong đồng nghiệp và công chúng yêu thương nghệ thuật múa

Với những kết quả thành tích sáng tạo nghệ thuật, NSND Văn Quang đã nhận được nhiều huy chương vàng, huy chương bạc, bằng khen qua nhiều đợt hội diễn chuyên nghiệp toàn quốc Song vinh dự lớn lao hơn cả là Văn Quang đã được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân năm 2012

1.2 Tác gi ả âm nhạc múa NSND Quang Vinh

Âm nhạc tác phẩm múa “Sức sống” là sáng tác của NSND Quang Vinh Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Sáng tác tại Nhạc viện Hà Nội năm 1992, ông chuyển công tác về Nhà hát Ca Múa Nhạc Việt Nam Nhiều tiết mục nhạc múa, âm nhạc cho phim

và ca khúc của ông được đánh giá cao xuất hiện trong giai đoạn này Về nhạc múa

có Những cô gái Việt Nam , Hoa đất nước, Hương quê, sức sống… Về ca khúc có Tuổi mây, Thu cuối, Người Dao gọi mùa, Sông quê…cùng phần âm nhạc cho các phim Gặp

gỡ sân ga, Lời nói dối chân thành, Hoàng hôn dang dở v.v… Đặc biệt nhiều chương

trình lớn như Khai mạc Tiger Cup 98, Khai mạc Giọng hát vàng ASEAN 98, chương trình khai mạc và kết thúc Seagame 2003, ông đã được mời tham gia cùng một số nhạc

sĩ nổi tiếng khác Đáng chú ý, bài hát Vì một thế giới ngày mai của ông đã được chọn

là bài hát chính thức của Seagames 22 được tổ chức lần đầu tiên tại Việt Nam năm

2003

Ông đã được nhận nhiều huy chương, bằng khen, kỷ niệm chương của nhiều cơ quan, ban ngành, đoàn thể về những hoạt động nghệ thuật của mình

Ông được phong danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 2007 Được phong danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân vào năm 2015

1.3 N ội dung tác phẩm

1.3.1 Ch ất liệu múa của tác phẩm

Tác phẩm múa sức sống được tác giả biên đạo múa sử dụng chất liệu múa chuông của dân tộc Dao đỏ vùng núi phía Bắc để sáng tác

1.3.2 N ội dung tác phẩm

Thể hiện sức sống tiềm tàng mãnh liệt của người Dao trên núi cao với cuộc sống bất tận, họ vươn lên như những chồi non của núi rừng, những bông đỏ giữa rừng đại ngàn Tình yêu luôn nảy nở vun đắp cuộc sống ấm no hạnh phúc

1.3.3 Đoạn múa và tuyến, đội hình múa

Tác phẩm múa sức sống gồm có 4 đoạn tương ứng với 4 đoạn âm nhạc: Chậm – nhanh – chậm – nhanh

Sử dụng linh hoạt các tuyến, đội hình múa chủ yếu là tuyến chéo, tròn, ngang với đặc trưng đội hình đối xứng nam nữ theo cụm góc chéo trên dưới

2 Các bước thực hiện

- Bước 1 Chuẩn bị

+ Trang phục

+ Giầy

+ Tự khởi động

- Bước 2 Thực hiện các động tác, tổ hợp múa

- Bước 3 Thực hiện các động tác, tổ hợp múa trên tuyến và đội hình với âm nhạc

- Bước 4 Luyện thuần thục các động tác, tổ hợp múa trên tuyến và đội hình với âm nhạc có sắc thái biểu cảm trên khuôn mặt

II Thực hành

PHI ẾU THỰC HÀNH

PHI ẾU THỰC HÀNH

Công vi ệc: Thực hành múa tác phẩm “Sức sống”

Bước công

vi ệc N ội dung Yêu c ầu kỹ thuật

Trang thi ết

Bước 1 Chuẩn bị - Đúng, đủ trang

Bước 2 Thực hành động

tác đơn lẻ Đúng chuẩn

Không

Bước 3 Thực hiện động

tác trên tuyến, đội hình với âm nhạc

- Thực hiện đúng động tác với âm nhạc

- Thực hiện được liên tục nhiều lần

Không

Bước 4 Thực hiện động

tác trên tuyến, đội hình với âm nhạc có sắc thái

biểu cảm trên khuôn mặt

- Thực hiện đúng động tác với âm nhạc

- Thực hiện được liên tục nhiều lần

- Biểu cảm sắc thái

Không

BÀI 2 Tác phẩm múa “Gái làng”

M ục tiêu

Sau khi học xong bài này, người học có khả năng:

- Trình bày được nội dung, ý nghĩa tác phẩm múa gái làng

- Thực hiện biểu diễn được tác phẩm múa gái làng

N ội dung chính:

I Lý thuyết

1 Gi ới thiệu tác giả, tác phẩm

1.1 Tác giả biên đạo múa NSND Chu Thúy Quỳnh

Tác phẩm múa “Gái làng” là một sáng tác biên đạo của Nghệ sĩ nhân dân Chu

Thúy Quỳnh, nguyên Chủ tịch Hội nghệ sĩ Múa Việt Nam Chu Thuý

Quỳnh (sinh 1941) là một diễn viên, biên đạo múa và đạo diễn chương trình, hiện

đang là chủ tịch Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam, nguyên Giám đốc Nhà hát ca múa nhạc Việt Nam Bà được trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (1988), Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật (2001) và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (2017) Chu Thuý Quỳnh là người Hà Nội gốc, là hậu duệ của danh nhân Chu Văn An Năm 14 tuổi, bà thi vào Đoàn ca múa nhân dân Trung ương, trúng tuyển cùng đợt với Xuân Quỳnh Bà cùng với Xuân Quỳnh đi biểu diễn đầu tiên tại Hải Phòng, sau đó

đi công tác dài ngày lên Tây Bắc, về nông thôn biểu diễn trong Cải cách ruộng đất

Năm 1958, bà bắt đầu chính thức đi học múa Năm 1960, bà đóng vai chính trong vở kịch múa Tấm Cám (một trong ba vở kịch múa đầu tiên của Việt Nam) Thập niên 1960, bà công tác tại Đoàn ca múa nhân dân Trung ương, là solist múa được

nhiều người ái mộ với những tác phẩm múa như Cánh chim và mặt trời (Thái

Ly), Tiếng gọi quê hương, Gặp gỡ bên mâm pháo, Thời gian này bà cùng đoàn đi

biểu diễn ở các chiến trường, biểu diễn ở các sân khấu ngoài nước

Năm 1983, bà đi học múa cổ điển Ấn Độ khi đã hơn 40 tuổi Sau khi đi tu nghiệp ở Ấn Độ, bà trở về Việt Nam, giữ cương vị Giám đốc Nhà hát Ca múa nhạc Trung ương Năm 1994, bà giữ cương vị Tổng thư ký Hội Nghệ sĩ Múa Việt Nam khoá II, sau này tiếp tục giữ Tổng thư ký Hội khoá III (2000) và chủ tịch Hội khoá IV (2005) Bà là Đại biểu Quốc hội khoá IV, VIII, IX và X, hiện là Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ thành phố Hà Nội, đồng thời là một trong những người sáng lập và là ủy viên Hôi Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam

Ngoài công tác quản lý, Chu Thuý Quỳnh còn hoạt động trên nhiều lĩnh vực Với vai trò biên đạo múa, bà đã cho ra đời nhiều tác phẩm đạt giải thưởng cao của Hội

Nghệ sĩ múa, như Hoa Tràng An, Vũ khúc đàn T'rưng, Hương xuân, Hương quê, Cánh chim không mỏi, Trống hội, Những cô gái Việt Nam Bà còn là nhà nghiên cứu phê

bình múa, tác giả của nhiều giáo trình múa và các công trình nghiên cứu Bà là tổng đạo diễn, chỉ huy nhiều chương trình lớn như Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam 6 -7 - 8, Hội nghị cấp cao các nước nói tiếng Pháp, Hội nghị cấp cao các nước ASEAN, Cúp Bóng đá ASEAN Tiger 1998, Kỷ niệm 990 năm Thăng Long - Hà Nội (cùng với Phạm Thị Thành), Chương trình khai mạc và bế mạc Sea Games 22

Năm 1988, bà nhận danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân Năm 1998, bà được tặng Huân chương Lao động hạng nhất Năm 2001, bà nhận Giải thưởng Nhà nước đợt II về văn học nghệ thuật Năm 2017, bà được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt V về văn học nghệ thuật

1.2 Tác giả âm nhạc múa NSND Quang Vinh

Âm nhạc tác phẩm múa “Gái làng” là sáng tác của NSND Quang Vinh Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Sáng tác tại Nhạc viện Hà Nội năm 1992, ông chuyển công tác về Nhà hát Ca Múa Nhạc Việt Nam Nhiều tiết mục nhạc múa, âm nhạc cho phim

và ca khúc của ông được đánh giá cao xuất hiện trong giai đoạn này Về nhạc múa

có Những cô gái Việt Nam , Hoa đất nước, Hương quê, sức sống… Về ca khúc có Tuổi

mây, Thu cu ối, Người Dao gọi mùa, Sông quê…cùng phần âm nhạc cho các phim Gặp

gỡ sân ga, Lời nói dối chân thành, Hoàng hôn dang dở v.v… Đặc biệt nhiều chương

trình lớn như Khai mạc Tiger Cup 98, Khai mạc Giọng hát vàng ASEAN 98, chương trình khai mạc và kết thúc Seagame 2003, ông đã được mời tham gia cùng một số nhạc

sĩ nổi tiếng khác Đáng chú ý, bài hát Vì một thế giới ngày mai của ông đã được chọn

là bài hát chính thức của Seagames 22 được tổ chức lần đầu tiên tại Việt Nam năm

2003

Ông đã được nhận nhiều huy chương, bằng khen, kỷ niệm chương của nhiều cơ quan, ban ngành, đoàn thể về những hoạt động nghệ thuật của mình

Ông được phong danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 2007 Được phong danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân vào năm 2015

1.3 N ội dung tác phẩm

1.3.1 Ch ất liệu múa của tác phẩm

Tác phẩm múa “Gái làng” được tác giả biên đạo múa sử dụng chất liệu múa dân gian dân tộc Kinh vùng đồng bằng Bắc bộ để sáng tác

1.3.2 N ội dung tác phẩm

Thể hiện sự duyên dáng thùy mị khóe léo của những cô gái vùng quê miền đồng bằng Bắc bộ, e ấp trong chiếc nón quai thao, đảm đang khéo léo, thêu thùa dệt vải

1.3.3 Đoạn múa và tuyến, đội hình múa

Tác phẩm múa sức sống gồm có 3 đoạn tương ứng với 3 đoạn âm nhạc: Nhanh – chậm – nhanh

Sử dụng linh hoạt các tuyến, đội hình múa chủ yếu là tuyến chéo, tròn, ngang với đặc trưng đội hình cụm nữ

2 Các bước thực hiện

- Bước 1 Chuẩn bị

+ Trang phục

+ Giầy

+ Tự khởi động

- Bước 2 Thực hiện các động tác, tổ hợp múa

- Bước 3 Thực hiện các động tác, tổ hợp múa trên tuyến và đội hình với âm nhạc

- Bước 4 Luyện thuần thục các động tác, tổ hợp múa trên tuyến và đội hình với âm

nhạc có sắc thái biểu cảm trên khuôn mặt

II Thực hành

PHI ẾU THỰC HÀNH

PHI ẾU THỰC HÀNH

Công vi ệc: Thực hành múa tác phẩm “gái làng”

Bước công

vi ệc N ội dung Yêu c ầu kỹ thuật

Trang thi ết

Bước 1 Chuẩn bị - Đúng, đủ trang

phục

Không

Bước 2 Thực hành động

tác đơn lẻ Đúng chuẩn

Không

Bước 3 Thực hiện động

tác trên tuyến, đội hình với âm nhạc

- Thực hiện đúng động tác với âm nhạc

- Thực hiện được liên tục nhiều lần

Không

Bước 4 Thực hiện động

tác trên tuyến, đội hình với âm nhạc có sắc thái biểu cảm trên khuôn mặt

- Thực hiện đúng động tác với âm nhạc

- Thực hiện được liên tục nhiều lần

- Biểu cảm sắc thái

Không

BÀI 3 Tác phẩm múa “Men say Bắc Hà”

M ục tiêu

Sau khi học xong bài này, người học có khả năng:

- Trình bày được nội dung, ý nghĩa tác phẩm múa Men say ắc Hà

- Thực hiện biểu diễn được tác phẩm múa Men say Bắc Hà

N ội dung chính:

I Lý thuyết

1 Gi ới thiệu tác giả, tác phẩm

1.1 Tác giả biên đạo múa Hà Trung

Tác phẩm múa “Men say Bắc Hà” là một sáng tác biên đạo của Hà Trung – Phó Giám đốc Trung tâm Đào tạo và biểu diễn nghệ thuật Là một giảng viên, biên đạo múa trẻ công tác tại Trường Cao đẳng Lào Cai, có uy tín trong lĩnh vức sáng tác biên đạo múa nói riêng và lĩnh vực hoạt động nghệ thuật nói chung của tỉnh Lào Cai Tốt nghiệp Khoa múa trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội năm 2014 anh trở về công tác tại trường Cao đẳng Lào Cai trực tiếp tham gia công tác giảng dạy chuyên ngành Nghệ thuật biểu diễn múa dân gian dân tộc với bộ môn Múa Cổ điển Châu Âu

và môn Kỹ thuật biểu diễn Với kinh nghiệm thực tế và những kiến thức đã học được anh đã biên đạo được nhiều tác phẩm múa thành công tại tỉnh và tại các cuộc thi trong nước và khu vực Tác phẩm múa “Xuân về trên bản Y Lình Hồ” chất liệu múa gậy tiền dân tộc Mông đạt Huy chương bạc tại Cuộc thi tài năng HSSV Văn hóa nghệ thuật năm 2010 tại Đà Nẵng Tác phẩm múa “Men say Bắc Hà” với chất liệu múa Mông Bắc Hà đã đại Huy chương vàng tại Cuộc thi tài năng HSSV Văn hóa nghệ thuật năm

2012 tại Đà Nẵng Tác phẩm múa “Lời then mẹ kể” chất liệu múa dân tộc Tày đã đạt Huy chương bạc tại Liên hoan thi tài năng biên đạo trẻ toàn quốc năm 2014 tại thành phố Hồ Chí Minh Năm 2015 đạt giải Ba giáo viên dạy giỏi Trung cấp chuyên nghiệp