PHÁP LUẬT về bảo hộ NHÃN HIỆU nổi TIẾNG, THỰC TRẠNG và GIẢI PHÁP

Để tạo ra một thương hiệu nổi tiếng mang bản chất của doanh nghiệp mình thì sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp là rất lớn, đòi hỏi cần có sự ra đời một hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ

PHẦN MỞ ĐẦU

Thực thi bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp nói chung cũng như bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng nói riêng từ lâu đã là một chiến lượccơ bản trong sự phát triển nước ta Ngay từ những năm 80 của thế kỷ XX, hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ của nước ta đã được hình thành và không ngừng vận động và hoàn thiện qua từng thời kỳ Đặc biệt, khi Việt Nam gia nhập là thành viên của tổ chức thường mại quốc tế (WTO) thì việc bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng ngày càng thể hiện rõ hơn bao giờ hết

Trong giai đoạn hiện nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường và bối cảnh hội nhập quốc tế càng sâu rộng, nhiều sản phẩm hàng hóa trên thị trường đang trở nên phổ biến và được biết đến rộng rãi khắp thế giới Do đó, việc mà người tiêu dùng cân nhắc lựa chọn một loại hàng hóa, dịch có chất lượng từ các thương hiệu nổi tiếng đang ngày càng tác động vào ý chí của các doanh nghiệp Để tạo ra một thương hiệu nổi tiếng mang bản chất của doanh nghiệp mình thì sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp là rất lớn, đòi hỏi cần có

sự ra đời một hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ hoàn thiện để bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng,nhằm ngăn chặn sự xâm phạm đối với nhãn hiệu nổi tiếng cũng như bapr về quyền lợi của các chủ thể

Trong những năm qua, trên cơ sở của Luật sở hữu trí tuệ 2005 Nhà nước ta đã rất chú trọng đổi mới và phát triển, ban hành nhiều chính sáchpháp luật về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng Tuy nhiên, xét trên góc độ thực tiễn thì hệ thống pháp luật đó vẫn bộc lộ nhiều hạn chế vì các yếu tố xác định NHNT chưa rõ ràng, việc bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng ở vẫn chưa thực sự chặt chẽ, gây nên nhiều khó khăn trong thực tế áp dụng khiến cho hiệu quả bảo hộ chưa cao,

ngày càng có nhiều tranh chấp và khiếu nại được đưa ra trước cơ quan có thẩm quyền liên quan đến hành vi xâm phạm nhãn hiệu nổi tiếng

Xuất phát từ tình hình trên, em đã mạnh dạn chọn đề tài: “ Pháp luật về bảo

hộ nhãn hiệu nổi tiếng, thực trạng và giải pháp hoàn thiện” để làm đề tài tiểu luận kết thức học phần của mình hi vọng phần nào có thể thể nâng cao hơn nữa hiệu quả pháp luật về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng trong giai đoạn hiện nay Song trong phạm vi của một đề tài tiểu luận, em chỉ dừng lại xem xét lý luận, đánh giá thực trạng và đưa ra một số giải pháp phù hợp để pháp mang tính khả thi phù hợp với thực tiễn để thực hiện hoạt động này

Tiểu luận được nghiên cứu bằng các phương pháp như phân tích, tổng hợp, kết hợp lý luận và thực tiễn để làm sáng tỏ đề tài

Bố cục của bài tiểu luận là như sau:

Chương 1: Quy định của pháp luật về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng

Chương 2: Thực trạng áp dụng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả pháp luật về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng ở Việt Nam

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Quy định của pháp luật về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng

1.1 Khái quát chung về nhãn hiệu nổi tiếng

Người tiêu dùng đang chứng kiến sự xuất hiện của nhiều nhãn hiệu mới như Coca Cola, Apple, Samsung, Honda, Toyota… chúng xuất hiện với tần suất ngày càng nhiều trong thị trường và được người tiêu dùng ưu tiên tín nhiệm khi lựa chọn Và những nhãn hiệu như vậy được coi là nhãn hiệu nổi tiếng

Thuật ngữ nhãn hiệu nổi tiếng lần đầu tiên được đề cập trong Công ước Pari

1883 bằng việc quy định nghĩa vụ của các quốc gia thành viên trong việc từ chối đăng ký, hủy bỏ sự đăng ký và ngăn cấm sử dụng đối với một nhãn hiệu

mà nó cấu thành sự lặp lại, sự bắt chước hay một bản dịch có khả năng gây nhầm lẫn đối với một nahx hiệu nổi tiếng 1 Tuy nhiên, công ước này lại

không đưa ra một khái niệm cụ thể về nhãn hiệu nổi tiếng Trong Hiệp định Trips cũng vậy, khái niệm này vẫn còn mơ hồ và tính nguyên tắc, việc thừa nhận nhãn hiệu nào là nhãn hiệu nổi tiếng thì hoàn toàn phụ thuôc vào điều kiện và quan điểm của từng quốc gia

Mặc dù các Điều ước quốc tế không quy định một cách cụ thể nhãn hiệu nổi tiếng nhưng ta có thể bắt gặp khái niệm niệm cũng như các cơ chế quy định

về nhãn hiệu nổi tiếng trong pháp luật của nhiều quốc gia với nhiều cách tiếp cận khác nhau Có quan điểm thi cho rằng, nhãn hiệu nổi tiếng là nhãn hiệu được công nhận bởi một tỉ lệ lớn công chúng có liên quan đến quá trình sản xuất, phân phối và sử dụng hàng hóa mang nhãn hiệu và được nhận biết một cách rõ ràng như là sự xác định đối với nguồn gốc riêng biệt của những sản phẩm này.2 Hay theo Luật nhãn hiệu của Ấn Độ 1999 thì một nhãn hiệu nổi tiếng có nghĩa là nhãn hiệu trở nên nổi tiếng trong một bộ phận đáng kể của công chúng sử dụng hàng hóa hay dịch vụ mang nhãn hiệu mà sự sử dụng nhãn hiệu như thế cho các hàng hóa hay dịch vụ khác sẽ có nguy cơ tạo ra một sự kết nối trong lĩnh vực thương mại giữa những hành hóa hay dịch vụ đó với chủ thể sử dụng nhãn hiệu cho hàng hóa hay dịch vụ được đề cập trước

đó.3

Còn theo pháp luật Việt Nam thì nhãn hiệu nổi tiếng được quy định cụ thể tại Khoản 20 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005 như sau: “ Nhãn hiệu nổi

1

Đoạn 1-Điều 6bis- Công ước Pari

2 Hội thảo quốc gia WIPO về sở hữu trí tuệ, Vấn đề bảo hộ nhã hiệu nổi tiếng, tổ chức lai Cairo- Ai Cập, ngày 17-19/02/2003

3 Trade marks Act of India in 1999 ( in force 15 September 2003, Article 2(1) (zg); Kumar Ahuja, Law relating to Intellectual property right, Lexis Nexis 2007, tr 228

tiếng là nhãn hiệu được người tiêu dùng biết đến rộng rãi trên toàn lãnh thổ Việt Nam”

Mặc dù hiểu theo nhiều phương thức nào đi nữa thì về bản chất, nhãn hiệu nổi tiếng cũng là một loại tài sản đặc biệt và chứa đựng các thuộc tính sau: Được nhận biết được bởi công chúng với tư cách là một nguồn gốc thương mại

Có phạm vi biết đến ở mức độ cao

Có danh tiếng gắn liền với sản phẩm,dịch vụ

1.2 Quy định của pháp luật bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng

1.2.1 Quy định của pháp luật quốc tế về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng

Theo công ước quốc tế

Công ước Pari và Hiệp định Trips không quy định về các tiêu chí để xác định một nhãn hiệu là nổi tiếng nhưng thông qua quy định tại điểm b Khoản 1 Điều

2 của Khuyến nghị chung về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng cho các quốc gia thành viên của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới năm 1999, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét dựa trên sáu yếu tố để xác định nhãn hiệu nổi tiếng cụ thể: mức độ nhận biết hoặc công nhận của nhãn hiệu đó trong bộ phận công chúng

có liên quan; thời gian, quy mô và phạm vi địa lý sử dụng nhãn hiệu thời gian, quy mô và phạm vi địa lý thúc đẩy nhãn hiệu, bao gồm quảng cáo và giới thiệu hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu tại các hội chợ hoặc triển lãm; thời gian và khu vực địa lý của bất kỳ sự đăng ký, và các đơn đăng ký nhãn hiệu, đến quy mô mà ở đó có phản hồi lại việc sử dụng hoặc công nhận nhãn hiệu; ghi nhận các quyền hợp pháp đối với nhãn hiệu, đặc biệt, quy mô mà ở đó

nhãn hiệu đã được ghi nhận nổi tiếng bởi các cơ quan có thẩm quyền; giá trị kết hợp với nhãn hiệu 4

Theo pháp luật Hoa Kỳ

Với tư cách là thành viên của Công ước Pari nên Hoa Kỳ rất chú trọng trong các quy định về bảo hộ nhanx hiệu nổi tiếng Nhưng cũng giống như Điều ước quốc tế, pháp luật Hoa Kỳ vẫn chưa có một quy định cụ thể về nhãn hiệu nổi tiếng nên việc xác định sự nổi tiếng của nhã hiệu phần lơn là giao cho Tòa

án giải quyết

Theo Điều 3 Đạo Luật Liên bang về sự lu mờ của nhãn hiệu 1995, để xác định một nhã hiệu là nổi tiếng hay không thì Tòa án sẽ cân nhắc, xem xét các yêu tố như mức độ của tính phân biệt tự thân vốn có hay tính phân biệt có được thông qua quá trình sử dụng nhãn hiệu; khoảng thời gian và mức độ sử dụng nhãn hiệu trong mối liên hệ với hành hóa, dịch vụ mà nhã hiệu sử dụng; khoảng thời gian và quy mô của các hoạt động quảng cáo hay phổ biến nhãn hiệu; phạm vi địa lý của khu vực thương mại mà nhã hiệu được sử dụng…5 Như vây, pháp luật Hoa Kỳ đã có những quy định cụ thể về việc bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng tránh khỏi sự nhầm lẫn cũng như bảo hộ chống lại sự lu mờ nhãn hiệu

1.2.2 Quy định của pháp luật Viêt Nam về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng

Bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng là việc xác lập, thực thi các quy định của pháp luật trên thực tế nhằm tạo điều kiện để chủ nhãn hiệu bảo về quyền và lợi ích hợp pháp của mình

4 World Intellectual Property Organization (2000), Joint Recommendation Concerning Provisions on the Protection of Well-Known Marks, Geneva

5

57

Đế bảo đảm cho các nhãn hiệu nổi tiếng không bị xâm phạm, lợi dụng, khai thác trái phép, pháp luật sở hữu trí tuệ hiện hành quy định về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng như sau:

Thứ nhất, về các tiêu chí đánh giá nhãn hiệu nổi tiếng

Cũng giống như nhiều quốc gia khác, ở Việt Nam việc đánh giá một nhãn hiệu nổi tiếng trên thực tế không bao giờ đơn giản Theo quy định của pháp luật Việt Nam, để đánh giá một nhãn hiệu có phải là nhãn hiệu nổi tiếng hay không thì cơ quan có thẩm quyền phải dựa trên các tài liệu và chứng cứ được cung cấp bởi chủ sở hữu nhãn hiệu và đối chiếu với các tiêu chí mà pháp luật quy định Cụ thể,tại Điều 75 Luật sở hữu trí tuệ 2005 ( sửa đổi bổ sung 2009, 2019), các tiêu chí đó là như sau:

Số lượng người tiêu dùng liên quan đã biết đến đến nhãn hiệu thông qua việc mua bán, sử dụng hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu hoặc thông qua quảng cáo

Phạm vi lãnh thổ mà hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu đã được lưu hành

Doanh số từ việc bán hành háo hoặc cung cấp dịch vụ mang nhã hiệu hoặc số

lượng hành hóa đã được bán ra, lượng dịch vụ đã được cung cấp

thời gian sử dụng liên tục nhãn hiêu

Uy tín rộng rãi hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu

Số lượng quốc gia bảo hộ nhãn hiệu

Số lượng quốc gia công nhận nhãn hiệu là nhãn hiệu nổi tiếng

Giá chuyển nhượng, giá chuyển nhượng giao quyền sử dụng, giá trị góp vốn đầu tư của nhãn hiệu

Thứ hai, về căn cứ xác lập quyền đối với nhãn hiệu nổi tiếng

Vì nhãn hiệu nổi tiếng là thành quả đầu tư và là tài sản có giá trị rất lơn của các chủ sở hữu nhãn hiệu khi đã xây dựng một nhã hiệu mạnh được biết đến rộng rãi không chỉ trong phạm vi quốc gia mà còn được biết đến rộng rãi trên thị trường quốc tế và mang tính chất toàn cầu6 Các nhãn hiệu này thường xuyên bị làm giả mạo hoặc bị xâm phạm, ảnh hưởng đến uy tín và quyền lợi của chủ sở hữu Do đó, nhãn hiệu nổi tiếng phải được bảo hộ theo các cơ chế đặc thù tức là việc bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng phải phụ thuộc vào các yếu tố như thời gian bảo hộ, lãnh thổ bảo hộ, mức độ bảo hộ…

Cũng giống như các quan hệ sở hữu khác, quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu nổi tiếng chỉ phát sinh khi có những căn cứ pháp lý nhất định, cụ thể : “ Quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu nổi tiếng phải được xác

lập trên cơ thực tiễn sử dụng rộng rãi nhãn hiệu đó theo quy định tại Điều 75

của Luật Sở hữu trí tuệ mà không cần thực hiện thủ tục đăng ký”.7

Thứ ba, về phạm vi và thời hạn bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng

Phạm vi bảo hộ: Phạm vi bảo hộ của nhãn hiệu nổi tiếng rộng hơn nhãn hiệu thông thường rất nhiều và bao trùm lên cả các hàng hóa, dịch vụ không cùng loại Mọi hành vi sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu nổi tiếng cho hàng hóa hoặc dịch vụ bất kỳ, dịch vụ không cùng loại, không tương tự, không liên quan tới hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục hàng hóa,

6

Giáo trình sở hữu trí tuệ (trong lĩnh vưc khoa học giáo dục), Trường Đại học Luật, Đại học Huế, Nxb Đại học Huế 2018, PGS TS Đoàn Đức Lương, PGS TS Trần Văn Hải ( Đồng chủ biên), TS Nguyễn Thị Hông Trinh, tr 173

7 Khoản 2 Điều 6 Nghị định số 103/2006/ NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ về quyền sở hữu công nghiệp

dịch vụ mang nhãn hiệu nổi tiếng đều bị coi là xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu nổi tiếng 8

Thời hạn bảo hộ: Khác với các loại nhãn hiệu hàng hóa thông thường có thời hạn bảo hộ là 10 năm kể từ ngày nộp đơn, có thể gia hạn nhiều lần liên tiếp không hạn chế, mỗi lần gia hạn là 10 năm 9 thì nhãn hiệu nổi tiếng lại được pháp luật ưu một ưu đãi đặc biệt là được bảo hộ “vô thời hạn” tính từ ngày nhãn hiệu được công nhận là nổi tiếng ghi trong quyết định công nhận nhãn hiệu nổi tiếng

1.3 Đánh giá các quy định của pháp luật về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng

Sự ra đời của Luật sở hữu trí tuệ 2005 là một bước đột phá mới trong quá trình phát triển của hệ thống pháp luật bảo hộ sở hữu trí tuệ nói chung và bảo

hộ nhãn hiệu nói riêng Cho đến nay, mặc dù đã trải qua nhiều lần sửa đổi bổ sung nhưng nhìn chung các chế định về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng của pháp luật dương như không thay đổi

Thứ nhất, cũng tại Khoản 20 Điều 4, pháp luật sở hữu trí tuệ nước ta quy định nhãn hiệu nổi tiếng là nhãn hiệu được người tiêu dùng biết đến rộng rãi trên toàn lãnh thổ Việt Nam Có lẽ, với bản chất là một loại nhã hiệu đặc biệt, khác biệt với nhã hiệu thông thường ở chỗ nó biểu hiện một cách khách quan mối liên hệ đặc biệt giữa sản phẩm mang nhãn hiệu đó với người tiêu dùng nên định nghĩa hiện tại được xem là cô đọng và phản ánh đồng thời cả 2 khía cạnh khách quan giữa người tiêu dùng và sản phẩm mang nhãn hiệu nổi tiếng Thứ hai, nếu như Khuyến nghị chung WIPO 1999 đưa ra 6 tiêu chí để xác định nhãn hiệu là nổi tiếng hay không thì pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam lại

8 Điểm d Khoản 1 Điều 129 Luật sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi bổ sung 2009, 2019)

9 Khoản 6 Điều 93 Luật sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi bổ sung 2009, 2019)

đưa ra 8 tiêu chí đánh giá nhãn hiệu nổi tiếng tại Điều 75 Luật sở hữu trí tuệ 2005( sửa đổi bổ sung 2009, 2019) Đây được coi là sự thay đổi mới của pháp luật Việt Nam song về cơ bản các tiêu chí này vẫn nằm trong phạm vi của Khuyên nghị chung

Thứ ba, pháp luật Việt Nam đã bổ sung thêm mộ số điều luật liên quan đến việc ngăn chặn khả năng xác lập quyền đối với nhãn hiệu nổi tiếng ( Điểm i Khoản 2 Điều 74) và ngăn chặn sử dụng nhãn hiệu xâm phạm quyền đối vơi nhã hiệu nổi tiếng( Điểm d Khoản 1 Điều 129) Theo đó, cả hai Điều luật này không đặt ra bất kỳ quy tắc xác định phạm vi bảo hộ của nhãn hiệu nổi tiếng

đã đăng ký và nhãn hiệu nổi tiếng không đăng ký, không giới hạn phạm vi bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng bằng cách quy định thời điểm xác định tình trạng bắt đầu nổi tiếng của nhãn hiệu, không đặt ra quy tắc phân định ranh giới giữa nhãn hiệu bị nghi ngờ xâm phạm sử dụng cho hàng hóa, dịch vụ nào không tương tự hoặc không liên quan mà có thể bị xem là xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu nổi tiếng và những hàng hóa,dịch vụ nào thì không bị coi là xâm phạm quyền 10

Chương 2: Thực trạng áp dụng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả pháp luật về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng ở Việt Nam

2.1 Thực trạng áp dụng pháp luật về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng ở Việt Nam

10 TS Phan Ngọc Tâm, LS Lê Quang Vinh (2019), Hoàn thiện khung pháp lý về bảo hộ nhãn hiệu nổi tiếng

ở Việt Nam-Một sô giải pháp, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, số 3, tr 13

2.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả pháp luật về bảo hộ nhã hiệu nổi tiếng ở Việt Nam