XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG GIA ĐÌNH Ở HÀ NỘI

Gia đình và văn hóa gia đình luôn là yếu tố quan trọng tạo nên những giá trị vô cùng to lớn của mỗi quốc gia.Văn hóa ứng xử trong gia đình không chỉ đem lại sức mạnh, động lực cho mỗi cá nhân vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống, mà trước hết nó chính là yếu tố quan trọng hình thành nên nhân cách mỗi con người.Nhận thức được vai trò quan trọng của gia đình và văn hóa gia đình trong sự phát triển của mỗi quốc gia, vấn đề này đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập trong nhiều công trình, tài liệu.Tuy nhiên nghiên cứu đến văn hóa ứng xử của gia đình trẻ trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội hiện nay vẫn chưa có một công trình nào đề cập một cách toàn diện vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn.Xu thế đô thị hóa ở Hà Nội đang diễn ra nhanh chóng, nhiều khu vực nông thôn ngoại thành chuyển sang đô thị (phường, quận) nội thành, nhiều làng, xã chuyển thành thị trấn, thị tứ ngoại thành. Điều này tác động không nhỏ đến các gia đình ở Hà Nội hiện nay.Trong xu thế ấy, văn hóa ứng xử của các gia đình đang diễn ra rất phong phú và đa dạng, tích cực xen lẫn tiêu cực. Với mục đích phân tích và giải thích các hiện tượng ấy trong văn hóa ứng xử của gia đình hiện nay để tìm đến các giải pháp phù hợp là một yêu cầu thực tiễn đang đặt ra

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

KHOA TUYÊN TRUYỀN

- -TIỂU LUẬN

MÔN: XÂY DỰNG VĂN HÓA CỘNG ĐỒNG

Đề tài

XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ

TRONG GIA ĐÌNH Ở HÀ NỘI

Họ và tên :

Mã sinh viên :

HÀ NỘI -

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

LỜI MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1.CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

1.1 Văn hóa và văn hóa gia đình 4

1.1.1 Khái niệm văn hóa 4

1.1.2 Khái niệm gia đình 4

1.1.3 Khái niệm văn hóa gia đình 5

1.2 Khái niệm văn hóa ứng xử trong gia đình 5

1.2.1 Văn hóa ứng xử 5

1.2.2 Văn hóa ứng xử trong gia đình 6

CHƯƠNG 2.THỰC TRẠNG VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG GIA ĐÌNH Ở KHU VỰC THÀNH PHỐ HÀ NỘI 7

2.1 Vài nét về đặc điểm địa lý, kinh tế xã hội của Thành phố Hà Nội 7

2.2 Những thay đổi mới trong các mối quan hệ ứng xử gia đình ở Hà Nội 8

2.2.1 Văn hóa ứng xử trong quan hệ vợ chồng 8

2.2.2 Văn hóa ứng xử trong quan hệ giữa cha mẹ và con cái 9

2.2.3 Văn hóa ứng xử trong quan hệ giữa gia đình với ông bà, họ hàng 11

2.3 Những số liệu thực tế cho chất lượng văn hóa ứng xử trong gia đình ở Hà Nội trong thời kì công nghệ 4.0 14

2.3.1 Tỷ lệ kết hôn – ly hôn 14

2.3.2 Bạo hành gia đình 15

2.3.3 Cha mẹ quan tâm đến con cái 172.3.4 Số lượng gia đình tăng nhanh, quy mô gia đình nhỏ dần 202.4 Các yếu tố tác động đến văn hóa ứng xử của gia đình ở Hà Nội hiện nay21

2.4.1 Các yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội 212.4.2 Yếu tố văn hoá 222.5 Những xu hướng văn hóa ứng xử tích cực và văn hóa ứng xử tiêu cực của gia đình trẻ hiện nay 222.5.1 Những xu hướng văn hóa ứng xử tích cực 222.5.2 Những xu hướng văn hóa ứng xử tiêu cực 22CHƯƠNG 3.GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA GIA ĐÌNH HIỆN NAY

3.1.4 Quan tâm hơn đến việc xây dựng đời sống tinh thần lành mạnh cho gia đình trẻ

27

3.2 Các giải pháp cụ thể đối với từng mối quan hệ trong gia đình 27

3.2.1 Ứng xử trong quan hệ vợ chồng 27

3.2.2 Ứng xử trong quan hệ cha mẹ con 28

3.2.3 Ứng xử trong quan hệ con cái – cha mẹ 29

3.2.4 Ứng xử trong quan hệ ông bà – cháu 29

3.2.5 Ứng xử trong quan hệ anh, chị, em 30

KẾT LUẬN 31

LỜI MỞ ĐẦU

Gia đình và văn hóa gia đình luôn là yếu tố quan trọng tạo nên những giá trị

vô cùng to lớn của mỗi quốc gia.Văn hóa ứng xử trong gia đình không chỉ đemlại sức mạnh, động lực cho mỗi cá nhân vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống,

mà trước hết nó chính là yếu tố quan trọng hình thành nên nhân cách mỗi conngười

Nhận thức được vai trò quan trọng của gia đình và văn hóa gia đình trong

sự phát triển của mỗi quốc gia, vấn đề này đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cậptrong nhiều công trình, tài liệu.Tuy nhiên nghiên cứu đến văn hóa ứng xử của giađình trẻ trong quá trình đô thị hóa ở Hà Nội hiện nay vẫn chưa có một công trìnhnào đề cập một cách toàn diện vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn

Xu thế đô thị hóa ở Hà Nội đang diễn ra nhanh chóng, nhiều khu vực nôngthôn ngoại thành chuyển sang đô thị (phường, quận) nội thành, nhiều làng, xãchuyển thành thị trấn, thị tứ ngoại thành Điều này tác động không nhỏ đến cácgia đình ở Hà Nội hiện nay.Trong xu thế ấy, văn hóa ứng xử của các gia đìnhđang diễn ra rất phong phú và đa dạng, tích cực xen lẫn tiêu cực Với mục đíchphân tích và giải thích các hiện tượng ấy trong văn hóa ứng xử của gia đình hiệnnay để tìm đến các giải pháp phù hợp là một yêu cầu thực tiễn đang đặt ra, vì thế

em chọn đề tài: “Xây dựng văn hóa ứng xử trong gia đình ở Hà Nội” cho tiểuluận kết thúc môn học “Xây dựng văn hóa cộng đồng” của mình

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Văn hóa và văn hóa gia đình

1.1.1 Khái niệm văn hóa

Có nhiều định nghĩa về văn hóa nhưng phổ biến và được nhiều người côngnhận là văn hóa bao gồm tất cả những giá trị tinh thần và vật chất mà con ngườitạo ra trong quá trình lao động, sinh sống thực tiễn suốt chiều dài lịch sử Quavăn hóa, người ta có thể đánh giá trình độ phát triển của xã hội qua các thời kìlịch sử cụ thể

Nói chung, hiểu một cách đơn giản như theo Hồ Chí Minh định nghĩa vềvăn hóa như sau đại ý như sau vì con người cần phải sinh tồn cũng như mục đíchcủa cuộc sống nên phát minh và sáng tạo ra chữ viết, ngôn ngữ, pháp luật, đạođức, tôn giáo, khoa học cũng như văn học nghệ thuật, sáng tạo ra các công cụsinh hoạt hàng ngày về ăn ở, mặc cùng các phương thức sử dụng Tất cả nhữngđiều mà con người phát minh và sáng tạo ra chính là văn hóa

Như vậy, văn hóa do con người sáng tạo ra để phục vụ lợi ích của mình.Văn hóa là của con người và được cộng đồng giữ gìn qua các thế hệ, được dùng

để phục vụ đời sống con người có tính lưu truyền và kế thừa từ thế hệ này sangthế hệ khác

1.1.2 Khái niệm gia đình

Có rất nhiều định nghĩa về gia đình, nhưng nhìn chung, các nhà khoa họcđều thống nhất rằng gia đình là một thiết chế xã hội, dựa trên hai mối quan hệ cơbản là hôn nhân (chồng-vợ) và huyết thống (cha-mẹ-con) Luật Hôn nhân và giađình Việt Nam năm 2010 định nghĩa: Gia đình là tập hợp những người gắn bóvới nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc do quan hệ nuôi dưỡng, làmphát sinh các nghĩa vụ và quyền giữa họ với nhau theo qui định của Luật này(Chương 1- Điều 8- Khoản 10- Những qui định chung)

Cùng với sự phát triển của xã hội, các loại hình gia đình cũng dần biến đổivới nhiều dạng gia đình mới như: gia đình đơn thân (mẹ và con, cha và con); giađình các cặp đôi nam - nữ không kết hôn vẫn chung sống Trên thế giới có nhiềunền văn hóa khác nhau, nhiều lối sống khác nhau, nên cũng có nhiều hình thức

và cấu trúc gia đình khác nhau Khó có thể đưa ra một định nghĩa chung và hoànhảo Dù theo cách tiếp cận nào, thì gia đình vẫn sẽ là một thuật ngữ đa nghĩa

1.1.3 Khái niệm văn hóa gia đình

Văn hoá gia đình là hệ thống những giá trị, chuẩn mực đặc thù, điều tiếtmối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình và mối quan hệ giữa gia đình với

xã hội, phản ánh bản chất của các hình thái gia đình mang đặc trưng văn hóa củacác cộng đồng, tộc người, dân tộc và khu vực khác nhau, được hình thành vàphát triển qua lịch sử lâu dài, gắn liền với những điều kiện phát triển kinh tế, môitrường tự nhiên và xã hội nhất định

1.2 Khái niệm văn hóa ứng xử trong gia đình

Từ “Ứng” là đáp lại một tác động Từ “xử” là dùng thái độ, hành động đểlàm hiện lên kết quả của một thái độ, hành vi khác, dựa trên sự phân định rõ mức

độ đúng sai của thái độ, hành vi đó

Văn hóa ứng xử là tập hợp những nét đẹp thể hiện qua các thái độ, hànhđộng phân xử, thế ứng xử, đối ứng với một thái độ, hành vi khác thể hiện triết lý

sống, các lối sống, lối suy nghĩ, lối hành động của một cá nhân, một cộng đồngngười trong việc trong việc ứng xử và giải quyết những mối quan hệ giữa conngười với tự nhiên, với xã hội từ nhỏ đến lớn.

Văn hoá ứng xử có vai trò rất quan trọng trong đòi sống thường nhật và đờisống tâm linh của dân tộc Việt Nam nói riêng và của nhân loại nói chung

Nét đặc trưng nổi bật nhất của văn hoá ứng xử là hành vi ứng xử của conngười với môi trường tự nhiên, môi trường xã hội (con người cá nhân với cánhân, với cộng đồng xã hội và với chính bản thân mình) Hay nói cách khác, vănhoá ứng xử chính là nét đặc trưng mang bản sắc văn hóa dân tộc

1.2.2 Văn hóa ứng xử trong gia đình

Văn hóa gia đình là hệ thống những giá trị, chuẩn mực điều tiết mối quan

hệ giữa các thành viên trong gia đình và mối quan hệ giữa gia đình với xã hội,phản ánh bản chất của các hình thái gia đình đặc trưng cho các cộng đồng, cáctộc người, các dân tộc và các khu vực khác nhau được hình thành và phát triểnqua lịch sử lâu dài của đời sống gia đình, gắn liền với những điều kiện phát triểnkinh tế, môi trường tự nhiên và xã hội

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG GIA

ĐÌNH Ở KHU VỰC THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Vài nét về đặc điểm địa lý, kinh tế xã hội của Thành phố Hà Nội

Thủ đô Hà Nội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, là trung tâmđầu não về chính trị, văn hoá và khoa học kĩ thuật, đồng thời là trung tâm lớn vềgiao dịch kinh tế và quốc tế của cả nước Trải qua 1.000 năm hình thành và pháttriển, kể từ khi vua Lý Thái Tổ chọn khu đất Đại La bên cửa sông Tô Lịch làmnơi định đô cho muôn đời Hà Nội đã chứng kiến sự thăng trầm của hầu hết cáctriều đại phong kiến Việt Nam từ Lý- Trần - Lê - Mạc - Nguyễn… kinh thànhThăng Long là nơi buôn bán, trung tâm văn hóa, giáo dục của cả miền Bắc

Thực hiện kết luận Hội nghị Trung ương 6 (khóa X) và Nghị quyết củaQuốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 3, số 15/2008/NQ-QH12, ngày 29 tháng 05 năm

2008 và Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 8 năm 2008, toàn

bộ hệ thống chính trị của thành phố Hà Nội sau hợp nhất, mở rộng địa giới hànhchính Thủ đô bao gồm: Thành phố Hà Nội, tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh - tỉnhVĩnh Phúc và bốn xã thuộc huyện Lương Sơn - tỉnh Hòa Bình Thủ đô Hà Nộisau khi được mở rộng có diện tích tự nhiên 334.470,02 ha, lớn gấp hơn 3 lầntrước đây và đứng vào tốp 17 Thủ đô trên thế giới có diện tích rộng nhất; dân sốtăng hơn gấp rưỡi, hơn 6,2 triệu người, hiện nay là hơn 7 triệu người; gồm 30đơn vị hành chính cấp quận, huyện, thị xã, 577 xã, phường, thị trấn

Hà Nội hiện nay vừa có núi, có đồi và địa hình thấp dần từ Bắc xuống Nam,

từ Tây sang Đông, trong đó đồng bằng chiếm tới ¾ diện tích tự nhiên của thànhphố Độ cao trung bình của Hà Nội từ 5 đến 20 mét so với mặt nước biển, cácđồi núi cao đều tập trung ở phía Bắc và Tây Các đỉnh cao nhất là Ba Vì 1.281mét; Gia Dê 707 mét; Chân Chim 462 mét; Thanh Lanh 427 mét và Thiên Trù

378 mét…Khu vực nội đô có một số gò đồi thấp, như gò Đống Đa, núi Nùng

Đô thị hóa đang diễn ra với tốc độ nhanh tại thủ đô Hà Nội Kể từ sau năm

1975 đến nay, Hà Nội đã chuyển qua nhiều giai đoạn chuyển mình với nhiều đợtthay đổi, mở rộng về địa giới hành chính Nhiều ngôi làng giờ trở thành khu phố,xóm ngõ trở thành ngõ phố đã khiến đời sống của người dân Hà Nội có nhiềuthay đổi

2.2 Những thay đổi mới trong các mối quan hệ ứng xử gia đình ở Hà Nội

2.2.1 Văn hóa ứng xử trong quan hệ vợ chồng

 Ứng xử vợ - chồng trong hoạt động kinh tế

Trong xã hội nông nghiệp người vợ giữ vai trò phụ thuộc, nghề nghiệp chủyếu của họ là làm nông nghiệp, nội trợ và nhiều lắm là đảm nhận công việc buônbán nhỏ ở chợ quê Khuôn mẫu ứng xử trước đây: chồng đảm nhận “công to,việc lớn”, làm việc ở bên ngoài, vợ đương nhiên lo việc bếp núc, chợ búa và làmviệc vặt không tên ở trong nhà

Hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của quá trình công nghiệp hóa, đô thịhóa tại Việt Nam trong nhiều năm, mối quan hệ ứng xử vợ chồng khi quản lý tàichính cho gia đình đã có nhiều thay đổi Nói đến thu nhập trong các gia đìnhtruyền thống, người đàn ông đóng vai trò chính yếu, người vợ luôn được xemnhư là người chỉ “thêm thắt” và ít vai trò hơn hẳn trong việc tạo nguồn thu tronggia đình Hiện nay, sự phát triển của xã hội đã giúp các gia đình trẻ có sự cânbằng hơn về vai trò giữa người chồng và người vợ trong việc kiếm tiền cho giađình Vai trò của người chồng vẫn đóng vai trò chiếm ưu thế song người vợ đãtham gia vào việc tạo nguồn thu nhập cho gia đình rất lớn

Về người quản lý ngân sách chung trong gia đình, người vợ lại đóng vai tròchính Về cách chi tiêu trong gia đình trẻ: các cặp vợ chồng đều đồng ý là hạnchế vay, nếu có vay là vay các khoản để làm ăn, còn riêng chi tiêu trong gia đìnhphải “liệu cơm gắp mắm” Trong gia đình truyền thống vì nhu cầu chi tiêu không

lớn như gia đình trẻ hiện nay nên tỷ lệ đi vay tiền để làm ăn hay tổ chức đời sốnggia đình là rất ít.

Về ứng xử của vợ chồng trong việc phân chia tài sản trong gia đình: Xu thế

cả hai vợ chồng cùng đứng tên chủ sở hữu tài sản được các vợ chồng tán thànhnhiều hơn cả Điều này cũng vì những thay đổi về nhận thức, vai trò của ngườiphụ nữ đã được khẳng định rõ hơn

 Ứng xử của vợ chồng trong tổ chức đời sống gia đình

Mức độ chia sẻ công việc nội trợ

Mức độ chia sẻ công việc nội trợ giữa vợ và chồng là một tiêu chí của vănhóa ứng xử trong quan hệ vợ/chồng.Trong gia đình truyền thống, mọi người mặcnhiên cho rằng công việc nội trợ là công việc của phụ nữ Phụ nữ thường đượcgọi là người “tề gia nội trợ” Trong gia đình trẻ hiện nay người phụ nữ vẫn làngười thực hiên chính công việc nhà như đi chợ, lau dọn nhà cửa, chăm sóc concái.Tuy nhiên người chồng trong các gia đình trẻ hiện nay cũng đã chia sẻ cáccông việc này với vợ nhiều hơn

Ứng xử trong việc chăm sóc các thành viên gia đình

Trước đây, việc chăm sóc con cái thường phụ thuộc hoàn toàn vào ngườiphụ nữ Tuy nhiên, ngày nay, việc cả hai vợ chồng cùng nuôi dạy con, đưa đóncon, đã được đa số các gia đình trẻ thực hiện Đây cũng là điểm khác biệt so vớithế hệ xưa

các gia đình thường bồi dưỡng tình cảm bằng những ngày lễ kỉ niệm và quan tâmđặc biệt đến cảm xúc của đối phương trong các dịp đặc biệt này.

Về cách giải quyết mâu thuẫn trong gia đình cũng có nhiều điểm khácbiệt.Trong gia đình phong kiến truyền thống, tiếng nói của người đàn ông thường

có trọng lực hơn cả và khi có mâu thuẫn thì người vợ sẽ thường phải chịu thiệtthòi, không thể tự đưa ra quyết định.Trong gia đình trẻ ngày nay, đương nhiêncũng có những lúc vợ chồng “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt” nhưng hai bênđều đã bình đẳng về trọng lượng lời nói.Điều này có thể giúp giải quyết nhữngbất công nhưng cũng có thể khiến mâu thuẫn nặng nề hơn trong trường hợpkhông ai nhường ai Và trong gia đình trẻ hiện nay vẫn tồn tại hiện tượng bạohành gia đình như lăng mạ, sỷ nhục, đe dọa, đánh đập nhau vì xung đột khôngthể giải quyết được, dẫn đến hiện tượng li hôn và những tổn thất nặng nề về sứckhỏe và tài sản con người

2.2.2 Văn hóa ứng xử trong quan hệ giữa cha mẹ và con cái

 Ứng xử cha mẹ với con cái trong chăm sóc hàng ngày

Theo truyền thống, văn hóa ứng xử của cha mẹ và con cái của người Việtluôn đề cao rằng, Từ khi sinh ra, con người luôn gắn bó, biết ơn đấng sinh thànhnuôi dưỡng với tình cảm quý trọng: “Phụ tử tình thâm” “Xương cha, da mẹ” “Cáchuối đắm đuối vì con”… Là con phải báo hiếu với cha mẹ, là niềm tự hào củacha mẹ Từ chữ hiếu đã nâng lên thành đạo làm con Đạo làm con luôn ơn sinhthành, tiếp nhận giáo dục của gia đình, nhà trường, xã hội để trở thành người cótài, có đức; là công dân tốt biết cống hiến sức lực, trí tuệ cho đất nước, xã hội;biết làm việc nhân, điều thiện, tích đức tâm; phụng dưỡng cha mẹ khi về già, thờcúng cha mẹ đã khuất… Đó cũng là xuất phát của việc thờ cúng tổ tiên bày tỏtấm lòng ghi ơn “Uống nước nhớ nguồn”

Thế nhưng, trong vòng quay của cuộc sống hiện đại, rất nhiều những sailệch các chuẩn mực trong quan hệ cha mẹ con cái cũng đã xuất hiện.Hiện nay

khi áp lực kinh tế và công việc đối với các gia đình trẻ ngày càng tăng thì vấn đềthời gian để quan tâm, giáo dục cho con cái của họ gặp rất nhiều khó khăn Lý

do chính trong đó là vì áp lực kinh tế, tiếp đến là do mệt mỏi vì áp lực công việc.Ngoài ra việc con cái học thêm nhiều cũng khiến cho cha mẹ trong gia đình trẻ ít

có thời gian quan tâm, gần gũi con Cá biệt một số trường hợp nhiều bậc cha mẹ

đã bỏ mặc con cái để đi tìm nguồn hạnh phúc và thú vui riêng chẳng cần biếtchúng tồn tại ra sao trong cuộc đời Ngược lại, cũng có rất nhiều loại con cái bấtnhân, bất hiếu với cha mẹ, bỏ rơi cha mẹ trong những lúc già yếu, đau ốm, thậmchí còn tìm cách hãm hại họ không xót thương để cướp đoạt tài sản

Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế thị trường không hẳn là xấu hoàn toàn,với sự hội nhập và phát triển văn minh nhân loại, quan điểm về quan tâm vàchăm sóc con trai, con gái đã được cải thiện theo chiều hướng tích cực Tronggia đình truyền thống luôn đề cao con trai, chính vì vậy con trai bao giờ cũngnhận được sự quan tâm hơn Tuy nhiên, trong gia đình trẻ, xu hướng cha mẹ ứng

xử hài hòa, công bằng với cả con trai và con gái được thể hiện rất rõ Và về cáchquan tâm của cha mẹ dành cho con cái: Hiện nay, đời sống tinh thần của con cáiluôn được các bậc cha mẹ quan tâm và dành nhiều thời gian cho việc này Đặcbiệt là sự quan tâm đến việc học hành và sức khỏe, việc ăn uống của con

 Ứng xử của cha mẹ trong việc giáo dục con cái

Ứng xử trong việc học tập của con cái: Ngày nay nền kinh tế thị trường mở

ra nhiều loại trường lớp với những ưu điểm cũng như hạn chế riêng Với mongmuốn con mình được học tập tốt nhất dưới một mái trường đảm bảo về mọi mặtnên các bậc cha mẹ trẻ thường rất kỹ tính trong việc chọn trường cho con mình.Điều này khác hẳn với các gia đình ở nông thôn, lấy “trường nhà” là ưu tiên sốmột

Ngoài sự quan tâm đến việc học hành ở trường của con, các cha mẹ tronggia đình trẻ hiện nay cũng đang mất rất nhiều thời gian, công sức suy nghĩ về

việc học thêm của con cái Các cha mẹ cho con học thêm nhiều nhất là các mônhọc cơ bản như toán, văn, tiếp đó là học kỹ năng sống, học các lớp năngkhiếu.Trong khi các gia đình ở nông thôn khó có thể có điều kiện để học thêmnhững nội dung này.

Về phương pháp giáo dục: Trong gia đình truyền thống, cha ông ta thườngquan điểm “yêu cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi” Phương pháp đòn roi,nghiêm khắc được thể hiện triệt để trong gia đình trước kia Song khi xã hội pháttriển, xu hướng tìm đến giải pháp linh hoạt hơn ít sử dụng đòn roi lại được nhiềugia đình lựa chọn để giáo dục con cái Một trong những cách giáo dục con màcha mẹ trẻ thường sử dụng hiện nay là có công thì khen thưởng, có lỗi thì phạt.Khi con mắc lỗi, phương pháp chủ yếu cha mẹ thường xuyên sử dụng là bìnhtĩnh, hỏi han và giải thích cho con hiểu, ít khi đánh đạp, dọa nạt con

Con cái trong các gia đình trẻ hiện nay phần lớn là biết vâng lời cha mẹ.Tuy việc con cái luôn làm theo ý cha mẹ, tỏ ra phục tùng cha mẹ giảm hơn sovới biểu hiện trong gia đình truyền thống

2.2.3 Văn hóa ứng xử trong quan hệ giữa gia đình với ông bà, họ hàng

 Ứng xử với ông bà (bố mẹ)

Đầu tiên là chia sẻ về kinh tế: Hiện nay đa số các ông bà không thiếu thốn

về mặt kinh tế, ít đòi hỏi con cháu về vật chất song việc biếu tiền của các giađình trẻ dành cho cha mẹ của mình vẫn được duy trì Và thường ít phân biệt cha

mẹ đẻ với cha mẹ vợ/chồng.Biểu hiện này khá khác biệt so với gia đình truyềnthống

Đối với người già, việc chăm sóc, quan tâm đến đời sống tinh thần là quantrọng Trong đó cách gọi điện hỏi han thường xuyên chiếm phần lớn, tiếp đó làchăm sóc sức khỏe cho ông bà Việc tạo điều kiện đưa bố mẹ đi nghỉ, du lịchchiếm tỷ lệ ít hơn do điều kiện kinh tế và do cả vấn đề tuổi tác, các ông bà ít cónhu cầu này

Về cách thức chia sẻ chăm sóc của ông bà (cha mẹ) dành cho gia đình trẻ:Mặc dù sống biệt lập với con cái nhưng “nước mắt chảy xuôi” vẫn thể hiện rõtrong cách ứng xử của ông bà dành cho con cháu mình Phần lớn các ông bà mặc

dù đã hết tuổi lao động song khi có nguồn tiền nhàn rỗi, lương hưu, vẫn giúp đỡcho con cháu, nhiều nhất là hỗ trợ đồ ăn và trông cháu Khi con cái gặp khókhăn, các ông bà (cha mẹ) đều giúp đỡ về mặt tinh thần Như vậy cha mẹ già vẫn

là chỗ dựa tinh thần lớn cho các gia đình trẻ mặc dù họ không cùng chung sốngmột nhà

Về vấn đề mâu thuẫn giữa gia đình trẻ và các ông bà (cha mẹ): Việc khôngcùng chung sống không có nghĩa là không có mâu thuẫn giữa gia đình trẻ vớiông bà cha mẹ Đã là mối quan hệ, cũng có lúc giữa bố mẹ và các cặp vợ chồngtrẻ có những mâu thuẫn xuất phát từ nhiều nguyên nhân Trong đó nguyên nhânnhiều nhất vẫn là việc phân chia tài sản không rõ ràng (đối với bố mẹ đẻ) và mâuthuẫn trong quan hệ họ hàng như không giúp đỡ anh em, không thường xuyênthăm hỏi họ hàng…(đối với bố mẹ chồng/vợ)

Về cách thức giải quyết mâu thuẫn: Khi có mâu thuẫn với bố mẹ, các cặp

vợ chồng trẻ lựa chọn nhiều cách để giải quyết, trong đó đa số chọn cách imlặng, không phản ứng coi như bình thường, điều này thể hiện xu hướng muốndung hòa mối quan hệ với bố mẹ của gia đình trẻ hiện nay

Đối với mối quan hệ của ông bà với cháu, trong gia đình trẻ vì đa số trẻ emđều còn nhỏ tuổi nên các biểu hiện quan tâm chăm sóc ông bà chưa rõ nét, tuynhiên các cháu đều có tinh thần quan tâm đến ông bà của mình Phần lớn cáccháu đều quan tâm và hỏi han đến ông bà

Xu hướng hiện nay do sinh ít con, hơn thế tỷ lệ hiếm muộn ngày càng nhiềunên xu hướng ông bà coi trọng cả con trai, con gái, con dâu, con rể và các cháutrai, cháu gái, nội ngoại như nhau ngày càng rõ Tuy nhiên, vì ảnh hưởng của văn

hóa gia đình truyền thống nên việc coi trọng con trai trưởng vẫn còn rõ nét trongquan niệm của người già hiện nay.

 Ứng xử trong mối quan hệ với anh em họ hàng

Do quá trình đô thị hóa nên phần lớn các anh em của các gia đình thườngsống xa nhau Mặc dù sống ở đâu, có trực tiếp giúp đỡ được hay không nhưngphần lớn các gia đình trẻ đều cho rằng cần thiết phải quan tâm đến anh em họhàng.Trong điều kiện kinh tế còn khó khăn, gia đình trẻ ít khi giúp đỡ anh em vềmặt vật chất mà tập trung vào việc chia sẻ về mặt tinh thần, tỷ lệ giúp đỡ trongcông việc và giúp đỡ chăm sóc con cái ít hơn.Bên cạnh đó cũng còn tồn tại quanniệm “anh em kiến giả nhất phận”, vẫn còn gia đình trẻ chưa quan tâm đến anhchị em mình

 Ứng xử với tổ tiên

Do ở Hà Nội, số lượng người dân đang tăng lên một cách đáng kể Hầu hếtcác gia đình trẻ thường ở trong nhà diện tích vừa và nhỏ, điều này cũng ảnhhưởng đến việc lập bàn thờ tổ tiên và tiến hành các nghi lễ cúng giỗ trong giađình.Mặc dù khó khăn về diện tích đất ở, hầu hết các gia đình trẻ đều lập bàn thờ

tổ tiên, việc cúng lễ của các gia đình trẻ vẫn được quan tâm tuy ở các mức độkhác nhau.Chỉ là, so với ở các vùng quê, quy mô bữa cỗ cúng gia tiên sẽ khôngđược to bằng, khu vực bàn thờ sẽ không được trang hoàng đẹp đẽ và có diện tíchlớn bằng

Hiện nay các gia đình trẻ đều thực hiện việc cúng lễ trong những dịp tếtNguyên đán, các ngày rằm, mùng một.Chỉ có lễ cơm mới ít được các gia đình ở

đô thị chú tâm vì nó gắn với nhà nông nhiều hơn

Riêng về việc cúng giỗ gia tiên, vì không gian chật hẹp nên khi làm cỗ giỗtại nhà, các gia đình trẻ cũng chỉ có thể mời rất ít người đến Phần nhiều là anh

em ruột thịt của họ, các thành viên trong gia đình và ít mời bạn bè Xu hướngcúng giỗ đơn giản hoặc đặt cỗ sẵn có được các cặp vợ chồng trẻ hướng tới

Trong gia đình trẻ ở Hà Nội hiện nay đã có một sự thay đổi nhất định vềvăn hóa ứng xử giữa vợ chồng, giữa cha mẹ với con cái của gia đình trẻ so vớigia đình truyền thống và cũng đã có sự khác biệt so với gia đình ở nông thôn.Ứng xử vợ chồng của gia đình trẻ thiên về xu hướng tôn trọng lẫn nhau, thể hiện

sự bình đẳng nam nữ trong xã hội hiện đại.Sự quan tâm, chia sẻ của các cặp vợchồng trẻ ở đô thị không chỉ về mặt vật chất mà dần chú trọng về mặt tinhthần.Song một số khó khăn về kinh tế, về điều kiện sống cũng đã ảnh hưởngkhông nhỏ đến ứng xử của vợ chồng trong gia đình trẻ.Mức độ chịu đựng xungđột của vợ chồng trẻ giảm phần nào là nguyên nhân gây đổ vỡ hôn nhân tronggia đình trẻ hiện nay Mối quan hệ giữa cha mẹ với con cái, giữa ông bà và concháu trong gia đình trẻ cũng có những điểm tích cực nhất định Ứng xử côngbằng là điểm dễ thấy trong mối quan hệ này Việc nhận định rõ những biểu hiệntích cực của văn hóa ứng xử trong gia đình trẻ cũng như những điểm còn hạn chế

sẽ phần nào giúp chúng ta định hướng phát triển gia đình trẻ theo hướng bìnhđẳng, no ấm và hòa thuận trong tương lai

2.3 Những số liệu thực tế cho chất lượng văn hóa ứng xử trong gia đình ở

Hà Nội trong thời kì công nghệ 4.0

2.3.1 Tỷ lệ kết hôn – ly hôn

Đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm” câu nói ấy từng trở thành phươngchâm sống của nhiều người, đặc biệt phụ nữ Hạnh phúc hay bất hạnh trong hônnhân một phần rất quan trọng nằm ở người phụ nữ - người giữ “tay hòm chìakhóa” trong nhà

Tuy nhiên, thật đau lòng rằng trong thời đại mới, tỷ lệ ly hôn/kết hôn ở ViệtNam ngày càng cao, với 31,4%, tức là cứ ba cặp kết hôn lại có một cặp ly hôn(theo nghiên cứu của TS Nguyễn Minh Hòa (ĐH Khoa học Xã hội & Nhân văn

TP HCM) 2019)

Điều này đi cùng chiều với sự phát triển về kinh tế của đất nước Soi vàocác nước tân tiến như ở châu Âu hay nước Mĩ thì tỉ lệ ly hôn luôn trên 50% Theo cuộc điều tra do Bộ VH-TT&DL, phối hợp với Tổng cục Thống kê,với sự hỗ trợ của UNICEF, số vụ ly hôn đang tăng nhanh ở Việt Nam, nhất là ởnhững thành phố lớn Người vợ đứng đơn ly hôn hiện gấp 2 lần so với ngườichồng đứng đơn Người tốt nghiệp đại học, cao đẳng có tỷ lệ ly hôn từ 1,7- 2%,thấp hơn tỷ lệ 4- 6% của người không có bằng cấp Số năm sống trung bìnhtrước khi ly hôn của các cặp vợ chồng 18- 60 tuổi là 9,4 năm; còn riêng ở cáckhu vực nội thành, các thành phố lớn, chỉ 8 năm Có 4 nguyên nhân thường xảy

ra nhiều là: Mâu thuẫn về lối sống: (chiếm 27,7%); ngoại tình (25,9%); kinh tế(13%); bạo lực gia đình (6,7%)

Số liệu thống kê cho thấy số lượng các cuộc ly hôn tăng dần qua các năm và

tỷ lệ nữ đứng đơn ly hôn ngày càng nhiều hơn nam giới (Bộ Văn hóa, Thể thao

và Du lịch và cơ quan khác, 2008) Mặc dù điều này phần nào cho thấy địa vị củangười phụ nữ đã thay đổi, nhận thức về quyền của họ đã được nâng lên, ngườiphụ nữ đang ngày càng tự chủ hơn trong đời sống hôn nhân của mình, tuy nhiên

nó cũng phản ánh một sự thật là mối quan hệ vợ - chồng hiện nay ít bền vững, dễ

bị tác động của ngoại cảnh hơn so với trước đây Sự khác biệt về lối sống là mộttrong những nguyên nhân quan trọng nhất của các cuộc ly hôn Hậu quả lớn củacác cuộc ly hôn chính là sự phát triển thiếu toàn diện của con cái cũng như sựthiếu tôn trọng của con cái đối với cha mẹ sau này Ngoài ra, trong đa số cáctrường hợp sau ly hôn, con cái ở với mẹ và nhiều người cha không thực hiệnnghĩa vụ cấp dưỡng cho con cái, điều này đã gây nên những thiệt thòi cho cuộcsống của người phụ nữ và trẻ em sau ly hôn

2.3.2 Bạo hành gia đình

Từ năm 2011 tới 2015, cứ mỗi ngày ở Việt Nam lại có 64 phụ nữ, 10 trẻ em

và 7 người cao tuổi là nạn nhân của bạo hành gia đình Đây là kết quả thống kê