Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng hồ chí minh

Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng hồ chí minh Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng hồ chí minh Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng hồ chí minh Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng hồ chí minh Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng hồ chí minh Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng hồ chí minh Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng hồ chí minh Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng hồ chí minh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

****************

TIỂU LUẬN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

ĐỀ TÀI:

Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành

Tư tưởng Hồ Chí Minh.

Giảng viên hướng dẫn: NGUYỄN QUANG TRƯỜNG

Nhóm sinh viên thực hiện:

116935 116935 116936 116936

Hà nội, 12 tháng 5 năm 2020

Mục lục

1.1.1 Nho giáo, gia đình và thời niên thiếu của Hồ Chí Minh 6

1.2 Quá trình ảnh hưởng của Văn hóa phương Tây đối với Hồ

Chương 3: Vai trò của Văn hóa phương Tây thể hiện trong Tư

tưởng Hồ Chí Minh

16

3.2 Triết học Khai sáng Pháp (Voltaire, Rousso, Montesquieu) 17

3.3 Các cuộc cách mạng tại Pháp, Mỹ và các bản tuyên ngôn 18 3.3.1 Tuyên ngôn độc lập của cách mạng Mỹ (1776) 18 3.3.2 Tuyên ngôn nhân quyền của Cách mạng Pháp (1791) 18 3.3.3 Tuyên ngôn Đảng Cộng Sản của Đức – 1848 19 Chương 4: Sự kết hợp văn hóa phương Đông và phương Tây trong

Tư tưởng Hồ Chí Minh.

19

4.1 Sự kết hợp văn hóa Đông-Tây trong việc tiếp nhận tư tưởng

Tự do-Bình đẳng- Bác ái của Hồ Chí Minh

20

4.2 Sự kết hợp văn hóa Đông-Tây trong việc tiếp nhận Chủ nghĩa

Mác-Lênin của Hồ Chí Minh

21

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Hồ Chí Minh (1890-1979) là nhà lãnh tụ vĩ đại của Việt Nam, được thế giới côngnhận là nhà văn hóa kiệt xuất, anh hùng giải phóng dân tộc Những giá trị mà tưtưởng Hồ Chí Minh để lại cho hậu thế là vô cùng quý giá, được Đảng Cộng sảnViệt Nam coi là kim chỉ nam trong mọi công tác Đảng, mọi đường lối chính sáchlãnh đạo đất nước Người cũng là tấm gương sáng ngời về đạo đức, phong cáchsống và làm việc cho các thế hệ nhân dân Việt Nam

Một điều không thể phủ nhận rằng vốn kiến thức uyên bác, tấm lòng nhân hậu vàtinh thần cách mạng vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh một phần có được là nhờ sựham học hỏi, quyết tâm vượt gian khó tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại tự cổ chíkim, từ Đông sang Tây Việc nghiên cứu quá trình tác động của tinh hoa văn hóanhân loại và vai trò của nó trong sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh cho ngườihọc có thêm hiểu biết và một góc nhìn phân tích đặc biệt đối với các vấn đề có

trong bộ môn này Đây chính là lý do mà nhóm tiểu luận chọn đề tài “Vai trò của

tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh”.

2.Tổng quan đề tài (lịch sử nghiên cứu):

Đề tài nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh Đây là một mảng nghiên cứu vô cùngrộng lớn và có giá trị với thực tiễn xã hội – cách mạng Việt Nam trong suốt tiếntrình lịch sử hàng thế kỉ của dân tộc Với quy mô của một bài tiểu luận, nhóm tácgiả tập trung phân tích các khía cạnh tác động của tinh hoa văn hóa nhân loại vàvai trò của nó trong sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh Dù vậy, đây vẫn là một

đề tài đòi hỏi nguồn tư liệu đa dạng và tư duy phân tích có chọn lọc Tiểu luận cótham khảo nhiều bài báo và đầu sách khác nhau với hi vọng có thể đưa ra lập luậnchính xác, cụ thể nhất trong khả năng của nhóm tác giả

3 Mục đích nghiên cứu đề tài

Đề tài được thực hiện nhằm đưa ra một góc nhìn về sự hình thành tư tưởng Hồ ChíMinh trên cơ sở của các yếu tố tinh hoa văn hóa nhân loại, bao gồm văn hóaphương Đông và phương Tây nói chung

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Tiểu luận về đề tài “Vai trò của tinh hoa văn hóa nhân loại trong việc hình thành

tư tưởng Hồ Chí Minh” tập trung nghiên cứu các giai đoạn tiếp thu tinh hoa văn

hóa nhân loại của Hồ Chí Minh trong suốt cuộc đời và sự nghiệp Cách mạng củaNgười, cùng với các dẫn chứng về tác phẩm, tuyên ngôn, hành động của Hồ ChíMinh Từ đó nhóm tác giả phân tích vai trò của chúng đối với tư tưởng Hồ ChíMinh

Đồng thời, tiểu luận còn đề cập tới bối cảnh thời đại, các đặc trưng văn hóa trên thếgiới để làm rõ ảnh hưởng đó lên các vấn đề cụ thể của tư tưởng Hồ Chí Minh cótrong cuốn “Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh” (NXB Chính trị Quốc gia Sự thật– Bộ Giáo dục & Đào tạo) Đề tài không đi sâu vào nghiên cứu các khía cạnh đạođức, phong cách Hồ Chí Minh.

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài

Đầu tiên, đề tài chỉ ra quá trình tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại trong suốt cuộcđời và sự nghiệp Cách mạng của Hồ Chí Minh Cùng với đó là chỉ ra các yếu tốnào thuộc về văn hóa phương Đông, yếu tố nào thuộc về phương Tây bằng hàngloạt các dẫn chứng cụ thể về tác phẩm, tuyên ngôn, hành động của Hồ Chí Minh.Trên cơ sở đó, đề tài phân tích từng mục nhỏ, từng yếu tố tác động để liên hệ, làm

rõ vai trò của chúng đối với việc hình thành các vấn đề chính trong tư tưởng củaNgười - chính là các chương mục trong cuốn “Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh”(NXB Chính trị Quốc gia Sự thật – Bộ Giáo dục & Đào tạo)

6 Đóng góp đề tài

Với những nghiên cứu hết sức cơ bản của mình, nhóm tác giả tiểu luận hi vọngđược đóng góp một phần nhỏ so với các trước tác hết sức đồ sộ về tư tưởng Hồ ChíMinh

Đồng thời, đề tài này cũng đưa ra một phương pháp tiếp cận mới tới những vấn đềcủa tư tưởng Hồ Chí Minh thông qua việc đưa vào góc độ hình thành các vấn đề đótrên cơ sở phân tích vai trò của các yếu tố văn hóa nhân loại

7 Kết cấu của đề tài

Đề tài bao gồm Chương Mở đầu, 4 chương nội dung, Kết luận đi kèm với Danhmục tài liệu tham khảo và Phụ lục Phân công tiểu luận

Nội dung :

Chương 1: Quá trình tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại của Hồ Chí Minh 1.1 Quá trình ảnh hưởng của Văn hóa phương Đông đối với Hồ Chí Minh

Trước hết, một điều hiển nhiên mà tất cả chúng ta đều biết, cả thế giới đều thấy rõ,

đó là: Hồ Chí Minh là người Việt Nam, là vị lãnh tụ của Cách mạng giải phóng dântộc Việt Nam, một tư tưởng lớn của văn hóa phương Đông Những ảnh hưởng củavăn hóa phương Đông lên tư tưởng Hồ Chí Minh là một lẽ tự nhiên, xuyên suốt vàcực kì rõ nét Trong phạm vi của bài tiểu luận, xin được chỉ đưa ra những phântích, dẫn chứng mà văn hóa phương Đông (và cả phương Tây) tác động đến cácvấn đề trong nội dung Tư tưởng của Hồ Chí Minh, chứ không tập trung các chủ đề

về đạo đức, phong cách của Người

1.1.1 Nho giáo, gia đình và thời niên thiếu của Hồ Chí Minh

Sinh ra trong gia đình nhà Nho Nguyễn Sinh Sắc, Hồ Chí Minh đã được học những

lễ giáo, phép tắc của Nho giáo từ nhỏ Ngay cả quê hương Nghệ An của Ngườicũng là mảnh đất sản sinh ra nhiều bậc hiền tài, trạng nguyên của các triều đạiphong kiến Việt Nam Do đó, Hồ Chí Minh có một quá trình tiếp thu Nho giáo rấtcăn bản và có hệ thống: Từ tiếp thu di sản Nho học từ người cha, đến học tập cácthầy đồ nổi tiếng một thời như Hoàng Phan Quỳnh, Vương Thúc Quý, Trần Nhân,

…; từ việc học tập qua trao đổi với các nhà nho thế hệ cha chú như Phan Bội Châu,Phan Chu Trinh, đến quá trình tự học lâu dài, bền bỉ… Được biết thời niên thiếu,cậu bé Sinh Cung và anh trai Sinh Khiêm luôn là những học trò ưu tú trong lớp dạychữ Nôm của các ông đồ nổi tiếng quanh vùng

Tuy nhiên, Hồ Chí Minh dung nạp tư tưởng Nho giáo trong bối cảnh hết sức đặcbiệt, khi mà bản thân hệ thống tư tưởng Nho giáo bất lực trước việc cung cấp công

cụ để nhận thức và luận giải hiện thực xã hội Việt Nam Khi mà hệ thống triều đìnhphong kiến dựa trên giáo lý Khổng tử đã trở nên suy thoái, bạc nhược và bất lựctrước sự xâm lược của thực dân phương Tây, xâm nhập của văn hóa phương Tây.Các phong trào chính trị - xã hội chịu ảnh hưởng của Nho giáo không thể giảiquyết những vấn đề mà thực tiễn lịch sử của dân tộc đặt ra; hệ thống giáo dục vàkhoa cử Nho học thì bị giải tán Hồ Chí Minh chứng kiến hàng loạt các cuộc nổidậy đấu tranh lãnh đạo bởi các nhà Nho yêu nước, trong đó không ít người có quan

hệ thân thiết với cha mình, đều đón nhận thất bại và bị thực dân phương Tây đàn

áp trong bể máu Ngay cả thân phụ của Người, cụ Nguyễn Sinh Sắc cũng bị giángchức quan tri huyện một mặt vì có qua lại với những người trong cuộc khởi nghĩa

Hồ Chí Minh nhận ra lý luận Nho giáo dạy con người ta nhân, nghĩa, lễ, trí, tín,nhưng cũng thấy rằng chỉ dựa vào đó thì không tìm ra được tự do cho giang sơn tổquốc, hay đơn giản là miếng cơm manh áo cho người dân Việt Nam lúc bấy giờ

Nói chung, hệ tư tưởng Nho giáo đã hình thành những giá trị nhân văn truyềnthống tốt đẹp, nhưng không phải là cơ sở lý luận để Hồ Chí Minh xây dựng lên tưtưởng của Người.

1.1.2 Chủ nghĩa Tôn Trung Sơn

Tôn Trung Sơn (1866-1925), nhà dân chủ cách mạng Trung Hoa và tư tưởng của ông

đã có nhiều tác động tới Hồ Chí Minh Mặc dù cuộc Cách mạng Tân Hợi do TônTrung Sơn lãnh đạo nổ ra vào cuối năm 1911, phải đến đầu những năm 20 mới cómột ít tờ báo xuất bản ở Trung Quốc lọt đến Paris theo chân những người du học

và sinh sống ở đây Có lẽ nhờ đó mà Nguyễn Ái Quốc biết được những gì đangdiễn ra trên đất Trung Quốc đầu thập kỷ 20 của thế kỷ XX, đặc biệt là hoạt độngcủa Chính phủ cách mạng Quảng Châu và những tư tưởng cách mạng của TônTrung Sơn Điều đó có nghĩa là Hồ Chí Minh biết đến cách mạng của Tôn TrungSơn sau khi đã lựa chọn con đường cách mạng vô sản Dấu vết sớm nhất về những

tư tưởng đẹp đẽ của Tôn Trung Sơn trong di sản của Hồ Chí Minh có lẽ là bài viếtđầu năm 1921 khi Người còn hoạt động ở Paris Trong bài viết đó chứa đựng thiệncảm to lớn của Người đối với cuộc cách mạng dân tộc do Tôn Trung Sơn lãnh đạo

và đặc biệt trong đó chứa đựng sự dự báo về khả năng phát triển của cuộc cáchmạng này

Hồ Chí Minh dần đi sâu vào tìm hiểu cuộc cách mạng đang diễn ra tại Trung Quốckhi đó Những nét tương đồng trong văn hóa và bối cảnh lịch sử giữa Việt Nam vànước láng giềng phía bắc đã khiến Người nhận thấy nhiều giá trị trong Chủ nghĩaTam Dân đối với cuộc cách mạng giải phóng ở Việt Nam Vốn là một nhà hoạtđộng cách mạng đề cao thực tiễn, Hồ Chí Minh không ngần ngại đã đến tận QuảngChâu để có điều kiện tìm hiểu sâu hơn về Chủ nghĩa tam dân của Tôn Trung Sơn.Ngày 11/11/1924, Người đến Quảng Châu sau khi Chủ nghĩa tam dân của Tôn

Trung Sơn đã chuyển sang Chủ nghĩa tam dân mới với nội dung dân tộc, dân

quyền, dân sinh đã được mở rộng theo chiều hướng có lợi cho cách mạng vô sản,nên Người rất quan tâm tìm hiểu tư tưởng cách mạng của Tôn Trung Sơn Banguyên tắc: “dân tộc độc lập, dân quyền tự do, dân sinh hạnh phúc” được Nguyễn

Ái Quốc sáng tạo, bổ sung để phù hợp với thực tiễn cách mạng Việt Nam Nguyễn

Ái Quốc và những người yêu nước đang hoạt động ở Quảng Châu đã tổ chức huấnluyện được hàng trăm cán bộ cách mạng và chuẩn bị tiến tới thành lập một chínhđảng của giai cấp công nhân Việt Nam Tuy nhiên cuộc đảo chính ở Thượng Hải vàQuảng Châu (1927) của Tưởng Giới Thạch khiến Nguyễn Ái Quốc bị lọt vào tầmngắm của bọn phản cách mạng, nên Người phải bí mật trở lại đất nước Liên Xô.Giai đoạn 1927-1945, Hồ Chí Minh tiếp tục tìm hiểu và vận dụng sáng tạo tinh hoaChủ nghĩa Tam dân mới vào thực tiễn giải phóng dân tộc ở Việt Nam Sau năm

1945, khi nước Việt Nam đã thực hiện thành công cách mạng tháng Tám và trong

quá trình bảo vệ cách mạng, Hồ Chí Minh viết: “Chính phủ cố gắng làm theo đúng

ba chính sách: Dân sinh, Dân quyền và Dân tộc” Ngày 12/10/1945, Hồ Chí Minh

ký sắc lệnh về việc lấy Quốc hiệu Việt Nam Dân chủ Cộng hoà thì sau đó không lâu chúng ta thấy dưới Quốc hiệu ấy lại xuất hiện ba cặp tiêu ngữ Độc lập - Tự do -

Hạnh phúc Hẳn là tiêu ngữ đó có nguồn gốc từ ba chủ nghĩa của Tôn Trung Sơn,

được người tiếp thu và vận dụng sáng tạo ở Việt Nam

Nhưng cũng cần lưu ý rằng, Hồ Chí Minh vận dụng chủ nghĩa Tam Dân để làm cơ

sở vững chắc tiến lên CNXH, chứ không như Tôn Trung Sơn thực hiện Chủ nghĩatam dân để thiết lập xã hội có tính chất tư bản Mặc dù nhận thấy “Chủ nghĩa TônDật Tiên là thích hợp nhất với hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam” nhưng trước sau,Người đều khẳng định: “Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủnghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mạng nhất là chủ nghĩa Lênin

Bên cạnh Nho giáo và Chủ nghĩa Tam dân, Phật giáo cũng là một yếu tố văn hóaphương Đông góp phần hình thành nên những giá trị tốt đẹp trong tư tưởng Hồ ChíMinh Tuy nhiên, quá trình mà Phật giáo (và các tôn giáo Đông-Tây khác) tác độnglên Hồ Chí Minh có phần không mạch lạc, liên tục nên nhóm tác giả xin phép đượctrình bày cụ thể trong chương 2 và chương 3 của tiểu luận

1.2 Quá trình ảnh hưởng của Văn hóa phương Tây đối với Hồ Chí Minh

1.2.1 Thời kỳ tìm đường cứu nước, đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, trở thành người cộng sản (1911 - 1920)

Năm 1911, chàng thanh niên Nguyễn Tất Thành đặt chân lên con tàu Đô đốcLatouche-Tréville, khởi đầu chặng đường gần 30 năm bôn ba hải ngoại, kiếm tìmđộc lập, tự do cho Tổ quốc Việt Nam Tuy nhiên, ít ai nghĩ rằng quá trình tiếp cậnvăn hóa phương Tây của Hồ Chí Minh đã bắt đầu ở một thời điểm sớm hơn rấtnhiều

Cụ Nguyễn Sinh Sắc, thân phụ anh Nguyễn Tất Thành là một trong những nhà Nhosớm nhận ra lợi ích thiết thực và sự hợp thời của việc học tiếng Pháp và chữ quốcngữ Ông đã mạnh dạn cho cả hai anh em Tất Đạt, Tất Thành xuống thị xã Vinhthời đó để học trường tiểu học Đó cũng là lần đầu, Tất Thành tiếp xúc với mấychữ Tự do, Bình đẳng, Bác ái treo trên tường lớp Về sau, Bác Hồ có nhắc lại về kỉniệm ấy: “Khi tôi độ mười ba tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ Pháp: Tự do,bình đẳng, bác ái Và từ thuở ấy, tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp,muốn tìm xem những gì ẩn đằng sau những chữ ấy” Sự thay đổi của xã hội ở mộttỉnh lỵ như Vinh trong cuộc khai thác thuộc địa cũng để lại nhiều ấn tượng vớiNguyễn Tất Thành về một phần văn hóa Pháp được mang đến xứ thuộc địa

Tiếp theo đó, việc thi đỗ vào trường Quốc học Huế năm 1907-1908 đã càng mởrộng hơn cơ hội tìm hiểu văn hóa phương Tây với Nguyễn Tất Thành Dù rằnghằng ngày chứng kiến sự thô bạo, khinh bỉ của không ít giáo viên người Pháp đốivới học sinh, cũng như thừa hiểu mục đích của trường “Quốc học” chỉ là đào tạonhững tay sai trung thành cho chính quyền thực dân, Tất Thành không phủ nhậnnước Pháp có một nền văn minh thực sự Anh đã không vì căm ghét lũ thực dân màbài xích nền văn minh vào bậc nhất nhì thế giới của Cộng hòa Pháp Anh say mêtìm hiểu cuộc Cách mạng tư sản Pháp (1789) Anh còn bỏ công tim đọc những tácphẩm của các nhà triết học Pháp của Phong trào khai sáng, những tác phẩm đãkhiến anh thấy toát lên tinh thần phê phán chế độ chuyên chế, lòng thiết tha yêu tự

do, khao khát bình đẳng và bác ái

Tại sao Voltaire lại ca ngợi đất nước Nga của Pie đại đế? Tại sao Montesquieu lạitán dương chế độ đại nghị của nước Anh? Những câu hỏi đó thôi thúc Nguyễn TấtThành đi sâu vào nền văn hóa, văn minh của một thế giới phương Tây vốn cònnhiều bí ẩn đối với đa số người Việt thời kì này Càng tìm hiểu, anh càng tò mò vànung nấu quyết tâm đi tới tận nơi sản sinh ra những nền văn minh đó

Cuối cùng, sau nhiều ngày để vượt qua ranh giới Trung Kỳ - Nam Kỳ, Nguyễn TấtThành đã tới được Sài Gòn, rồi đặt chân lên con tàu Latouche-Tréville Thời gianlàm công việc cực nhọc của một phụ bếp người An Nam trên con tàu Pháp choNguyễn Tất Thành nhiều ấn tượng về văn hóa Tây phương Anh nhận ra ngoài bọnthực dân tàn ác, coi mạng người xứ thuộc địa không đáng một xu, thì “cũng cónhững người Pháp tốt”, và “người Pháp ở Pháp tốt, lễ phép hơn người Pháp ởĐông Dương” Lần đầu tiên vào một quán cà phê tại Marseille, anh được ngườiPháp gọi bằng “ông”

Nguyễn Tất Thành, hay anh Ba, luôn tận dụng tất cả thời gian, sức trẻ và một sốtiền ít ỏi để có cơ hội đi tới những miền đất mới, những nền văn hóa và chính trịkhác nhau Ngoài vốn tiếng Pháp, anh học thêm tiếng Anh, Đức, Ý, Nga,… để cóthể hiểu được đời sống và xã hội ở nhiều đất nước (thậm chí là cả các nước ChâuPhi, Trung Đông,…) Đi tới đâu anh cũng tìm tòi, phân tích, đối chiếu đời sốngnhân dân và chế độ chính trị của các quốc gia Quá trình đó đã hình thành vốn kiếnthức vừa bao quát, vừa uyên thâm về các dân tộc trên thế giới, vừa tạo nên tấmlòng yêu thương, bác ái với nhân dân bị áp bức khắp năm châu bốn bể

Năm 1912, sau khi tới nhiều vùng đất cũng như có một thời gian dài hoạt động ởPháp, Nguyễn Tất Thành đặt chân đến nước Mỹ Anh đã có dịp tìm hiểu cuộc đấutranh giành độc lập của nhân dân Mỹ, tiếp cận với các giá trị tiến bộ của Tuyênngôn độc lập năm 1776 Từ năm 1913, Người làm việc và hoạt động tại Anh.Khoảng cuối năm 1917, từ nước Anh, Người tới Pháp, sống tại Pari đến tháng 6-

1923 Thời gian này, Người có những hoạt động tích cực, sôi nổi, tham dự các cuộc

diễn thuyết của những nhà chính trị và triết học để bổ sung thêm nhiều tri thứcmới Cũng từ đây, Nguyễn Tất Thành đã dần đi đến một giai đoạn cao hơn trongviệc tìm hiểu văn hóa phương Tây Tiếp cận với nhiều sách, báo, tài liệu và quanhững hoạt động chính trị, xã hội, anh đã có những hiểu biết sâu sắc về đời sốngchính trị, xã hội, về sự phân chia giai cấp, giàu nghèo, về những bất công tronglòng xã hội Pháp và các nước, về bản chất bóc lột của chủ nghĩa đế quốc, thực dân,

về cuộc đấu tranh của người lao động; văn hóa, triết học Pháp có tinh thần tự do,bình đẳng, bác ái; trong tinh hoa văn hóa phương Tây có tư tưởng dân chủ, giá trịnhân đạo, có tư tưởng về quyền con người, quyền công dân Anh không theo hệ tưtưởng tư sản mà tiếp thu những giá trị tiến bộ, tích cực, làm giàu thêm trí tuệ củamình Có thể thấy rằng, Nguyễn Tất Thành đã bắt đầu vận dụng những hiểu biết vềphương Tây để tham gia vào con đường đấu tranh chính trị, hoạt động cách mạngmột cách vô cùng tích cực

1.2.2 Thời kỳ tư tưởng Hồ Chí Minh hình thành về cơ bản (1920-1930)

Với một cái tên mới, Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc (1919) hăng hái thamgia vào các tổ chức chính trị như Đảng Cộng sản Pháp, Quốc tế thứ ba, và trởthành người Cộng sản Việt Nam đầu tiên Rồi tiếp tục tìm hiểu về cuộc Cách mạngtháng Mười Nga, về bản Luận cương của Lê-nin, Người cuối cùng đã tìm thấy ánhsáng cho con đường giải phóng dân tộc sau bao nhiêu ngày tháng gian nan tìmkiếm Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc cả trên lĩnh vực lý luận và thực tiễn ngàycàng tích cực, sôi nổi và hiệu quả trong cuộc đấu tranh chống áp bức, bóc lột, giảiphóng các dân tộc thuộc địa; uy tín của Người ngày một nâng cao Từ tháng 6-

1923 đến tháng 10-1924, Người hoạt động tại Liên Xô Đây là thời kỳ Nguyễn ÁiQuốc tiếp thu rất nhiều tri thức, đồng thời Người còn góp phần phát triển, làmphong phú lý luận về cách mạng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vôsản Có thể nói ở giai đoạn này, học thức lý luận-thực tiễn và phẩm chất cách mạngcủa Nguyễn Ái Quốc đã dần trở thành một hệ tư tưởng nhất quán, mạch lạc, chính

là Tư tưởng Hồ Chí Minh

Từ đây, Tư tưởng Hồ Chí Minh đã có bước chuyển rất rõ rệt: từ giai đoạn hìnhthành sang giai đoạn phát triển Với sự lãnh đạo của Hồ Chí Minh, các tổ chứccộng sản đầu tiên đã ra đời, sau đó là thống nhất, xây dựng lực lượng vững mạnh

và thực hiện thành công cuộc cách mạng giải phóng dân tộc – giành độc lập tự docho toàn dân tộc Việt Nam Trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp và sau đó là

Mỹ, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn không ngừng tiếp thu, học hỏi các giá trị tốt đẹp,tinh hoa văn hóa nhân loại trên toàn thế giới Tư tưởng của Người ngày một hoànthiện, mở rộng mà uyên bác, trở thành nền móng, kim chỉ nam cho sách lược củaĐảng Cộng sản Việt Nam, cho cuộc đấu tranh và xây dựng nước Việt Nam Dân

chủ Cộng hòa Sự hiểu biết, tinh thần học tập suốt đời của Hồ Chí Minh đối với trithức nhân loại đã trở thành một tấm gương sáng cho tất cả các thế hệ cán bộ, đảngviên và nhân dân Việt Nam.

Ở một khía cạnh khác, Hồ Chí Minh không chỉ tiếp thu, chọn lọc mà Người cònlàm phong phú hơn văn hóa của người phương Tây, ít nhất là ở văn hóa đọc Nhằmphục vụ đắc lực cho công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh đã họcviết báo, viết sách trong thời kì hoạt động tại châu Âu Người viết nhiều bài báođăng trên các báo: Nhân đạo, Đời sống công nhân, Thư tín quốc tế, Tạp chí Cộngsản, Sự thật, Người làm Chủ nhiệm, kiêm Chủ bút tờ báo Người cùng khổ; thamgia sáng lập, trực tiếp chỉ đạo, đồng thời là người viết chủ chốt báo Thanh niên.Qua báo chí, Hồ Chí Minh tố cáo tội ác của đế quốc thực dân; bày tỏ nguyện vọngcủa nhân dân các nước thuộc địa; đồng thời thể hiện tinh thần yêu nước, căm thùchủ nghĩa thực dân, khát vọng giải phóng dân tộc và nhân loại bị áp bức Hình ảnhngười chiến sĩ cộng sản Hồ Chí Minh còn xuất hiện trong văn học, âm nhạc, vànhiều cuộc đấu tranh chống áp bức, bất công trên toàn thế giới, cả phương Tây vàphương Đông

Chương 2: Vai trò của Văn hóa phương Đông thể hiện trong Tư tưởng Hồ Chí Minh

2.1 Nho giáo

Sinh ra trong một gia đình Nho giáo, được đào tạo về Nho giáo từ rất sớm, nên ảnhhưởng của Nho giáo đối với Hồ Chí Minh là lẽ đương nhiên Hồ Chí Minh cũngsớm chịu ảnh hưởng của Nho giáo - nền học vấn đầu tiên mà Người tiếp nhận.Nho giáo đối với Hồ Chí Minh không phải là ảnh hưởng tự phát mà là ảnh hưởng

có tính tự giác Nói cách khác, Hồ Chí Minh đã chủ động kế thừa từ lập trườngmácxít những giá trị truyền thống trong đó có Nho giáo Năm 1923, khi trả lờiphỏng vấn của nhà báo Nga Ôxíp Manđenxtam, Hồ Chí Minh nói: “Tôi sinh ratrong một gia đình nhà nho An Nam Thanh niên trong những gia đình ấy thườnghọc Khổng giáo, đồng chí chắc biết Khổng giáo không phải là tôn giáo mà là mộtthứ khoa học về kinh nghiệm đạo đức và phép ứng xử Và trên cơ sở đó người tađưa ra khái niệm về “thế giới đại đồng” Những nhà tư tưởng sáng lập ra Nho giáo,

ở thời đại của họ, đều xứng đáng là những vĩ nhân, những nhà lý luận cách mạng

Đó là điều mà Hồ Chí Minh đã nhận ra, là cơ sở cho tư tưởng về tôn giáo cũng nhưcách mạng sau này của Người

Hồ Chí Minh rất đề cao và tâm đắc ý nghĩa nhân loại phổ biến của xã hội đại đồng,một xã hội của con người, do con người, vì con người Nhưng Trong tư tưởng HồChí Minh, xã hội đại đồng của Nho giáo chỉ có , một xã hội lí tưởng nhưng có căn

cứ hiện thực trong việc giải quyết những mâu thuẫn của thời đại hiện nay Vì vậy,Người khẳng định rằng, “chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giảiphóng được các dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới khỏi ách

nô lệ”

Tiếp thu văn hóa phương Đông, trước hết là Nho giáo, Hồ Chí Minh đã đánh giáđúng đắn vai trò của Nho giáo và người sáng lập ra nó là Khổng Tử và đã đặc biệtkhai thác những mặt tích cực của tư tưởng Nho giáo Cần, kiệm, liêm, chính, chícông vô tư là những phẩm chất đạo đức gắn bó chặt chẽ với phẩm chất trung vớinước, hiếu với dân, đòi hỏi mỗi người phải lấy bản thân mình làm đối tượng điềuchỉnh, diễn ra hàng ngày, hàng giờ, trong công tác, sinh hoạt Ngày 3-9 - 1945, mộtngày sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa khai sinh, Hồ Chí Minh đã nhấnmạnh nhiệm vụ thứ tư của nhà nước là: “Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng tatrở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng vớinước Việt Nam độc lập Tôi đề nghị mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhândân bằng cách thực hiện: cần, kiệm, liêm, chính” Hồ Chí Minh rất chú trọng đếnbồi dưỡng, giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên Tư tưởng của HồChí Minh về đạo đức cách mạng xuất phát từ lòng thương yêu con người, đồngbào, đồng chí, thương nhân loại lầm than dưới ách áp bức, bóc lột Từ đó, Ngườitiếp thu các giá trị nhân văn sâu sắc của đạo đức phương Đông, phương Tây.Nhưng với phương pháp tư duy biện chứng và lập trường duy vật triệt để, Hồ ChíMinh đã xây dựng hệ thống quan điểm về đạo đức con người cách mạng Việt Nammột cách độc lập, trình độ lý luận và khả năng áp dụng và thực tiễn cao Tư tưởngđạo đức của Hồ Chí Minh thuộc hệ thống tư tưởng đạo đức cộng sản, là sự thốngnhất nhuần nhuyễn giữa tư tưởng triết học, chính trị và đạo đức mang giá trị khoahọc, nhân văn và thời đại

Tuy nhiên, hơn ai hết, Hồ Chí Minh hiểu rõ những mặt bất cập, hạn chế của Nhogiáo Đó là trong Nho giáo có những yếu tố duy tâm, lạc hậu, phản động như tưtưởng đẳng cấp, khinh lao động chân tay, khinh phụ nữ, khinh thường thựcnghiệm, doanh lợi…Tuy nhiên, Hồ Chí Minh cũng thấy được những mặt tích cựccủa nó và khuyên chúng ta “nên học” Theo Người, mặt tích cực của Nho giáo là

nó đề cao văn hóa, lễ giáo, tạo ra truyền thống hiếu học với châm ngôn “Họckhông biết chán, dạy không biết mỏi” Về điểm này, Nho giáo hơn hẳn các họcthuyết cổ đại, bởi vì nhiều học thuyết cổ đại chủ trương ngu dân để dễ cai trị Còn

Hồ Chí Minh, Người đã khai thác Nho giáo, lựa chọn những yếu tố tich cực, phùhợp để phục vụ cho nhiệm vụ cách mạng

Ngày nay, Nho giáo tuy không còn giữ địa vị của hệ tư tưởng thống trị nhưngnhững dấu ấn và ảnh hưởng của nó chưa phải đã hết, nó vẫn bám rễ và ảnh hưởngmang tính hai mặt đến xã hội và con người Việt Nam ở những mức độ nhất định.Trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc

khai thác những yếu tố hợp lý phát huy ảnh hưởng tích cực và hạn chế ảnh hưởngtiêu cực của tư tưởng trị quốc Nho giáo là việc làm có ý nghĩa to lớn, nhưng phải

có phương hướng đúng đắn, những giải pháp phù hợp Về phương hướng cần phảinắm vững tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhànước pháp quyền và những nguyên tắc xây

dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta; gắn kế thừa, lọc bỏ với đổimới, phát triển những giá trị của tư tưởng trị quốc Nho giáo trong quá trình xâydựng nhà ước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

2.2 Phật giáo

Từ thủa thiếu thời, Hồ Chí Minh đã tiếp nhận ảnh hưởng sâu đậm những tư tưởngcao đẹp của Phật giáo ngay trong gia đình của mình Trước hết, ảnh hưởng đó bắtđầu từ bà ngoại của Người - Cụ Nguyễn Thị Kép Những người thân trong gia đìnhBác không chỉ ảnh hưởng đến việc hình thành tâm từ bi, nhân ái của Hồ Chí Minh

mà còn trực tiếp tác động đến việc hình thành tư tưởng của Người về Phật giáo.Lòng yêu nước thương dân và triết lí từ bi thấm nhuần từ đạo Phật của Cụ Phóbảng Nguyễn Sinh Sắc đã có ảnh hưởng nhất định tới chủ tịch Hồ Chí Minh Trênbước đường cứu nước

Chúng ta thấy, những ảnh hưởng của Hồ Chí Minh về tư tưởng giáo lý nhà Phật rất

rõ nét Người đã gạn lọc, kế thừa, cách mạng hóa những hạt nhân hợp lý trong triết

lý đạo Phật, nhất là triết lý đề cao nếp sống đạo đức trong sáng, chủ trương bìnhđẳng, yêu thương đồng loại, chống điều ác Người đã nâng nó lên thành ngọn lửahun đúc cho truyền thống yêu nước, nhân ái của dân tộc, động viên khích lệ đồngbào theo đạo Phật đồng lòng xây dựng đất nước Đó là lòng yêu thương con người,quên mình vì mọi người, mình vì người khác…Trong giáo lý nhà Phật, “từ bi” làước vọng mãnh liệt để giải thoát con người thoát khỏi đau khổ “Bác ái” là lòngthương yêu của mọi người “Vị tha”, sống vì người khác”, “kết tinh bằng từ bi, trítuệ, dũng mãnh, hướng dẫn chúng sinh đạt tới mục đích giác ngộ và giải thoát,chuyển cõi Ta bà này thành cõi Tịnh độ và cuộc đời cơ cực này thành nếp sống cựclạc” Từ triết lý, giáo lý của nhà Phật, Hồ Chí Minh đã tích lũy và hình thành chomình tư tưởng mang giá trị triết lý nhân văn sâu sắc và chính Người luôn luônhướng đến Phật pháp

Từ rất sớm (năm 1921), Hồ Chí Minh cảnh tỉnh loài người khi tìm cách xoá bỏđẳng cấp, tôn giáo và các thành phần giai cấp: “Thảm họa của đất nước đã xoá bỏ

sự phân biệt đẳng cấp và tôn giáo Người giàu người nghèo, quý tộc và nông dân,Hồi giáo và Phật giáo, đều hợp sức đoàn kết” Hồ Chí Minh thành tâm gợi niềm tinmãnh liệt: “Rồi đây, bốn bể một nhà ” Từ những suy nghĩ đó, Hồ Chí Minh quanniệm: “Trong bầu trời không có gì tốt đẹp vẻ vang bằng phục vụ lợi ích cho nhân