Nghiên cứu mô tả các phương pháp nghiên cứu, yêu cầu, quy trình xây dựng sách ảnh minh họa kiến thức Tâm lý học đại cương dành cho sinh viên khoa không chuyên Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu và mức độ hài lòng về sách ảnh. Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về học phần Tâm lý học đại cương dành cho sinh viên khoa không chuyên, các cơ sỏ làm căn cứ để xây dựng sách ảnh được xác lập.
Trang 1Giải thưởng Sinh viên nghiên cứu khoa học Euréka lần 20 năm 2018 Kỷ yếu khoa học
XÂY DỰNG SÁCH ẢNH MINH HỌA KIẾN THỨC
TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG CHO SINH VIÊN KHOA KHÔNG CHUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Hải Uyên*, Vũ Thị Yến Nhi, Trần Thị Thu Trang
Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh
*Tác giả liên lạc: nguyenhaiuyen0409@gmail.com
TÓM TẮT
Nghiên cứu mô tả các phương pháp nghiên cứu, yêu cầu, quy trình xây dựng sách ảnh minh họa kiến thức Tâm lý học đại cương dành cho sinh viên khoa không chuyên Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, nhu cầu và mức độ hài lòng về sách ảnh Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về học phần Tâm lý học đại cương dành cho sinh viên khoa không chuyên, các cơ sỏ làm căn cứ để xây dựng sách ảnh được xác lập
Từ khóa: Sách ảnh, tâm lý học đại cương, sinh viên khoa không chuyên
ESTABLISHING PICTURE BOOK ILLUSTRATING THE
KNOWLEDGE OF GENERAL PSYCHOLOGY
FOR THE NON-PSYCHOLOGY STUDENTS IN HO CHI MINH
UNIVERSITY OF EDUCATION Nguyen Hai Uyen*, Vu Thi Yen Nhi, Tran Thi Thu Trang
Ho Chi Minh City University of Education
*Corresponding Author: nguyenhaiuyen0409@gmail.com
ABSTRACT
This article describes the research methods, requirements and procedures for developing a picture book illustrating general psychology for the non-psychology students of Ho Chi Minh University of education, satisfaction with this picture book Based on the systematization of reasoning and practicality of the module, general psychology for non-psychology students, the basis for establishing the book of photographs is established
Keywords: Picture book, general Psychology, non-psychology students
TỔNG QUAN
Đối với sinh viên (SV) hệ sư phạm
Trường Đại học Sư phạm Thành phố
Hồ Chí Minh (ĐHSP TP.HCM) những
thầy giáo cô giáo tương lai, kiến thức
học phần Tâm lý học đại cương
(TLHĐC) là nền tảng cần thiết để tiếp
cận kiến thức Tâm lí học Giáo dục,
Giao tiếp sư phạm… cùng một số học
phần có liên quan, và từ đó có khả năng
ứng dụng các kiến thức này vào công
tác sư phạm sau khi tốt nghiệp Đối với
SV hệ ngoài sư phạm, kiến thức
TLHĐC là sự hỗ trợ đắc lực cho cuộc
sống và nghề nghiệp, khi cần phải tương tác với xã hội Tại trường ĐHSP TP.HCM, TLHĐC là học phần bắt buộc và có vai trò hết sức quan trọng đối với SV
Tuy nhiên, theo tác giả Huỳnh Văn Sơn, “SV sư phạm đang học tâm lí kiểu mặt trời là phải luôn luôn sáng” bởi các kiến thức môn học được SV đón nhận một cách sơ lược, chưa hiệu quả và chưa có chiều sâu Từ đó dẫn đến thực trạng SV còn mơ hồ về tâm lí học sinh
và việc học 30 tiết cho học phần TLHĐC chính là một cuộc dạo chơi hết
Trang 2sức đáng sợ Thời lượng truyền tải
không nhiều nhưng đây là học phần
tương đối khó và khá trừu tượng đối
với SV
Để hạn chế tâm lí “chán học”, “sợ học”
do môn học có nhiều kiến thức trừu
tượng, một tài liệu tham khảo (TLTK)
mô tả lí thuyết bằng tranh ảnh và xây
dựng các câu chuyện tình huống làm ví
dụ minh họa sẽ là một sự hỗ trợ nhất
định cho SV Song, hiện nay, kiến thức
TLHĐC được thể hiện bằng chữ viết là
chủ yếu, ít có hình ảnh minh họa và hạn
chế về màu sắc Các kiến thức học
phần TLHĐC được giới thiệu đến SV
hầu như chỉ được thể hiện thông qua
sách giáo trình Việc sơ đồ hóa kiến
thức học phần này hoặc minh họa kiến
thức TLHĐC qua tranh ảnh đã từng
được thực hiện, tuy nhiên còn ở mức
độ khái quát chung, chưa phản ánh trọn
vẹn kiến thức học phần và chưa có ví
dụ cụ thể cũng như định hướng ứng
dụng cho người học Từ thực tiễn này
có thể nhìn nhận, một sản phẩm sử
dụng hình ảnh làm yếu tố chính để
minh họa cho kiến thức TLHĐC đi
kèm các ví dụ thực tế được xây dựng
riêng cho SV khoa không chuyên tại
trường ĐHSP TP.HCM hiện tại vẫn
chưa có đơn vị nào thực hiện
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu
thập thông tin khoa học trên cơ sở
nghiên cứu văn bản, tài liệu đã có, bằng
các thao tác tư duy logic rút ra kết luận
khoa học cần thiết, xây dựng cơ sở lý
luận của đề tài
Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi:
Xây dựng bảng hỏi thử, khảo sát thử
nghiệm sau đó điều chỉnh thành bảng
hỏi chính thức nhằm khảo sát nhu cầu
và mức độ hài lòng về sản phẩm sách
ảnh minh họa kiến thức TLHĐC của
SV khoa không chuyên Trường ĐHSP
TP.HCM
Phương pháp chuyên gia: Liên hệ gửi sản phẩm “Sách ảnh minh họa kiến thức TLHĐC” cùng với bảng tiêu chí đánh giá mức độ hài lòng để chuyên gia thực hiện đánh giá
Phương pháp phỏng vấn: Tiếp xúc trực tiếp, đặt câu hỏi mở, thu thập thông tin
và sử dụng thông tin để xây dựng và hoàn thiện quyển sách ảnh minh họa kiến thức TLHĐC phù hợp với SV khoa không chuyên Trường ĐHSP TPHCM
Phương pháp thống kê tóa n học: Sử dụng phần mềm SPSS để xử lí và phân tích các số liệu thu thập được từ bảng hỏi, bảng đánh giá nhằm định lượng các kết quả nghiên cứu và sử dụng những công cụ quy chiếu cho việc xây dựng cũng như đánh giá mức độ hài lòng về sản phẩm “Sách ảnh minh họa kiến thức TLHĐC”
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LÝ LUẬN
Thuật ngữ “sách ảnh minh họa kiến thức Tâm lí học đại cương”: Sách ảnh minh họa kiến thức TLHĐC là một đơn
vị dữ liệu gồm hình ảnh và chữ viết nhưng trong đó hình ảnh chiếm tỉ lệ nhiều hơn, bao gồm nội dung chi tiết học phần TLHĐC, định hướng ứng dụng kiến thức vào cuộc sống và nghề nghiệp, bài tập trắc nghiệm củng cố kiến thức học phần Sản phẩm là tài liệu hỗ trợ học tập, không có giá trị thay thế giáo trình và tài liệu tham khảo
có liên quan, tồn tại dưới 2 dạng: bản
in giấy và bản điện tử
Yêu cầu và quy trình xây dựng sách ảnh minh họa kiến thức TLHĐC cho sinh viên khoa không chuyên Trường ĐHSP TPHCM:
Yêu cầu: đảm bảo tính mục đích, tính khoa học, tính phù hợp, tính toàn diện
và tính thẩm mỹ
Quy trình:
Bước 1: Xác định ý tưởng, đưa ra các
Trang 3Giải thưởng Sinh viên nghiên cứu khoa học Euréka lần 20 năm 2018 Kỷ yếu khoa học cách thức trình bày một tài liệu hỗ trợ
học tập và lựa chọn phương án phù hợp
với đặc điểm tâm lý của SV
Bước 2: Tiến hành tham khảo các văn
bản, tài liệu liên quan tới học phần
TLHĐC để xác định phạm vi nội dung
sách ảnh, các tài liệu liên quan tới sử
dụng hình ảnh minh họa để có cái nhìn
chung nhất về yêu cầu, hình thức sách
ảnh Đổng thời tiến hành khảo sát và
phân tích, đánh giá nhu cầu sử dụng
sách sách ảnh minh họa
Bước 3: Xây dựng dàn ý sách ảnh theo
các chương của giáo trình TLHĐC,
xây dựng bố cục sách ảnh phù hợp với
nội dung của một tài liệu hỗ trợ học tập
Thống nhất hình thức sách ảnh phù hợp
với nhu cầu của SV và nội dung phù
hợp với đề cương học phần
Bước 4: Dựa trên phạm vi nội dung và
hình thức đã thống nhất, tiến hành:
Biên soạn nội dung các tình huống, câu
chuyện nhằm truyền tải kiến thức;
Thiết kế nhân vật, tổng hợp bối cảnh,
không gian câu chuyện;
Thiết kế các hình ảnh, sơ đồ phù hợp
với nội dung câu chuyện;
Hoàn chỉnh thiết kế
Bước 5: Khảo sát mức độ hài lòng của các chuyên gia trong lĩnh vực Tâm lí – giáo dục và của SV khoa không chuyên trường ĐHSP TP.HCM đối với sách ảnh thông qua phương pháp phỏng vấn, điều tra bằng bảng hỏi Từ đó phân tích, đánh giá kết quả độ hài lòng
về quyển sách ảnh và tiến hành chỉnh sửa, hoàn chỉnh sách ảnh
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN
Kết quả khảo sát cho thấy SV khoa không chuyên trường ĐHSP TP.HCM gặp khó khăn trong việc hiểu và ghi nhớ, tìm đọc tài liệu tham khảo các kiến thức của học phần TLHĐC Có 30% khái niệm được SV cho là khó hiểu và 50% cặp khái niệm được SV cho là khó phân biệt trong học phần
Ý kiến “Tôi cảm thấy một quyển sách ảnh minh họa kiến thức TLHĐC là tài liệu hỗ trợ cần thiết để tôi học tập hiệu quả học phần này” được đưa ra và nhận được mức độ đồng tình như sau:
Hình 1 Ý kiến của sinh viên khoa không chuyên Trường Đại học Sư phạm
TP.HCM về sự cần thiết của sách ảnh minh họa kiến thức TLHĐC Tổng cộng có 82,7% khách thể đồng
tình với việc thực hiện sách ảnh minh
họa kiến thức giúp cải thiện hiệu quả
học tập học phần TLHĐC cho SV khoa
không chuyên, đồng nghĩa với kết
luận: một phần đáng kể các SV thuộc mẫu nghiên cứu tán thành và cho rằng việc tạo ra một quyển sách ảnh minh họa kiến thức sẽ giúp học tập tốt hơn môn TLHĐC
Trang 4Nhóm tác giả cũng tiến hành khảo sát
nhu cầu của SV liên quan đến hình
thức trình bày và nội dung của sách
ảnh Kết quả cho thấy SV mong muốn
sách có màu sắc sinh động, nhiều hình
vẽ và sơ đồ, thể hiện nội dung thông
qua câu chuyện tình huống và có câu
hỏi trắc nghiệm củng cố kiến thức cuối
mỗi chương
Dựa trên các cơ sở đó, sách ảnh minh
họa kiến thức Tâm lý học đại cương
dành cho SV khoa không chuyên
trường Đại học Sư phạm TP.HCM
được thiết kế với 104 trang, bao gồm 7
chương Bố cục cụ thể gồm: mục lục,
lời nói đầu, các kí hiệu sử dụng trong
sách, giới thiệu nhân vật và danh mục
TLTK
Các mẩu chuyện trong sách được xây
dựng xoay quanh 7 nhân vật sống tại
xứ sở Tali (Tâm lý), gồm: Chip Ngố,
Chip Cận, Chip Điệu, Chip Lười, Chip
Tám, Chip Ú và thầy Chip Giáo Sư
Trong đó Chip Ngố là nhân vật thường
xuyên đặt câu hỏi, đóng vai trò như
người dẫn dắt người đọc tìm hiểu đa số
các kiến thức của sách Đó cũng là lí
do tựa sách được đặt là: Chip Ngố ở xứ
sở Tali Nhân vật am hiểu nhiều kiến
thức để thường xuyên giải đáp cho
những thắc mắc của Chip Ngố là Chip
Cận (bạn cùng lớp) và thầy Chip Giáo
Sư (thầy giáo chủ nhiệm) Bên cạnh
các nhân vật chính này, Chip Điệu,
Chip Lười, Chip Ú và Chip Tám cũng
là nhóm bạn cùng lớp với Chip Ngố
Mỗi nhân vật có những tính cách khác
nhau đã được thể hiện rõ trong tên gọi
Ở từng chương sách, các nhân vật sẽ
được đặt vào tình huống có vấn đề, cần
phải sử dụng kiến thức TLHĐC để lý
giải Từ đó kiến thức sẽ được dẫn dắt
để giải quyết vấn đề, kèm theo đó là
các ví dụ và ứng dụng kiến thức Người
đọc có thể dễ dàng phát hiện ra kiến
thức được lồng ghép trong truyện nhờ
5 ký hiệu: Khái niệm, đặc điểm, quy
luật, ví dụ minh họa và gợi ý ứng dụng kiến thức (các kí hiệu được chú thích trong trang 1 của sách ảnh)
Mỗi chương được chia nhỏ theo tiểu mục, trong mỗi tiểu mục từng đơn vị kiến thức đều được trình bày theo kết cấu:
Đặt vấn đề: Tình huống có vấn đề xảy
ra xung quanh các nhân vật, một nhân vật đặt câu hỏi
Trình bày kiến thức: một nhân vật khác trả lời câu hỏi bằng kiến thức TLHĐC; Cho ví dụ: các ví dụ được phân tích từ tình huống có vấn đề phía trên hoặc liên quan tới cuộc sống thường ngày của nhân vật
Định hướng ứng dụng: Từ nội dung kiến thức đưa ra các ứng dụng phù hợp với việc học tập hoặc cuộc sống Sản phẩm hoàn thành được chuyển đến các SV khoa không chuyên đã được khảo sát nhu cầu cùng các chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý – giáo dục để đánh giá mức độ hài lòng Điểm trung bình tổng từ phía các sinh viên đạt 3,950 và điểm trung bình tổng từ phía các chuyên gia là 3,75 – cho thấy SV
và các chuyên gia đều hài lòng về sản phẩm Các khách thể nhận định sách ảnh có bố cục rõ ràng, hình ảnh minh họa bắt mắt và thể hiện kiến thức ngắn gọn, ví dụ minh họa gần gũi dễ hiểu
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Xây dựng sách ảnh minh họa kiến thức TLHĐC là giải pháp thiết thực khắc phục một phần khó khăn của SV khoa không chuyên Trường ĐHSP TP.HCM trong quá trình lĩnh hội các kiến thức học phần TLHĐC, đáp ứng nhu cầu cải thiện kết quả và chất lượng học tập môn học này Việc xây dựng sách ảnh dựa trên cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn, đảm bảo các yêu cầu đề ra cho sản phẩm khi hoàn thành Kết quả khảo sát mức độ hài lòng cho thấy: Khách thể
có mức độ hài lòng khá cao đối với
Trang 5Giải thưởng Sinh viên nghiên cứu khoa học Euréka lần 20 năm 2018 Kỷ yếu khoa học hình thức và nội dung được trình bày
trong sách ảnh
Kiến nghị đối với Khoa Tâm lý học
Tạo điều kiện nghiên cứu thực nghiệm
hiệu quả của sách ảnh minh họa kiến
thức TLHĐC
Đưa sản phẩm vào quá trình dạy - học
học phần TLHĐC sau hiệu chỉnh và
kiểm duyệt
Kiến nghị đối với giảng viên giảng
dạy học phần TLHĐC
Giảng viên cần khuyến khích SV sử dụng sách ảnh minh họa kiến thức TLHĐC trong thời gian học tập học phần (giới thiệu, hướng dẫn sử dụng hiệu quả)
Giảng viên có thể sử dụng bản điện tử của sách ảnh đưa vào bài giảng của mình (hình ảnh minh họa cho kiến thức giảng dạy, thiết kế hoạt động trên lớp)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
HUỲNH VĂN SƠN (2014) Sinh viên sư phạm học tâm lý kiểu mặt trời là phải
luôn luôn sáng Http://giaoduc.net.vn
NGUYỄN THỊ TỨ, NGUYỄN THỊ DIỄM MY (2016) Đề cương chi tiết học
phần Tâm lý học đại cương Khoa Tâm lý học Trường Đại học Sư phạm
TP Hồ Chí Minh
NGUYỄN THƯỢNG HÙNG (2002) Từ điển Khoa học Xã hội NXB TP Hồ
Chí Minh
VŨ DŨNG (2008) Từ điển Tâm lý học NXB Từ điển Bách khoa Hà Nội