Hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động Việt Nam đề tài lao động sản xuất từ 1945 đến 1986

Bài viết trình bày việc nghiên cứu tạo hình hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động về đề tài lao động sản xuất từ 1945 đến 1986. Từ đó cũng làm rõ hơn quan niệm về người phụ nữ Việt Nam thông qua ngôn ngữ nghệ thuật mang nhiều tính biểu trưng của tranh cổ động giai đoạn 1945 -1986.

HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG TRANH CỔ ĐỘNG VIỆT NAM ĐỀ TÀI

LAO ĐỘNG SẢN XUẤT TỪ 1945 ĐẾN 1986

Lê Hoa*

Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam

* Tác giả liên lạc: thanhhoa158169@gmail.com

TÓM TẮT

Tranh cổ động có ý nghĩa quan trọng đối với việc tuyên truyền những chủ trương, chính sách của Đảng Cộng Sản Việt Nam đến toàn thể quần chúng nhân dân, đặc biệt là trong giai đoạn trường kì kháng chiến chống xâm lược của dân tộc Trong nghiên cứu này, tác giả

đã phân tích để thấy được giá trị và vai trò của hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất của Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1986 bằng ngôn ngữ của nghệ thuật tạo hình Qua đó thấy được vai trò cổ động hiệu quả, mạnh mẽ của người phụ nữ trong lao động sản xuất đối với công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước ta Hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động phản ánh lao động sản xuất từ 1945 đến 1986 như một thứ vũ khí sắc bén, mang lại sức mạnh tinh thần, khích lệ toàn dân đoàn kết đấu tranh chống giặc ngoại xâm, xây dựng đất nước Đồng thời, các tác phẩm cũng lột tả được vẻ đẹp lý tưởng của người phụ nữ Việt Nam trong hoạt động lao động sản xuất với tinh thần ba đảm đang

Từ khóa: Người phụ nữ Việt Nam, tranh cổ động, lao động sản xuất.

WOMAN’S ICONT IN VIETNAMESE PROPAGANDE ART IN PRODUCTION

LABOR TOPIC FROM 1945 TO 1986

Le Hoa*

Viet Nam University of Fine Art

*Corresponding authour: thanhhoa158169@gmail.com

ABSTRACT

Propaganda Art has an outstanding position in propagandizing the guidelines and policies of the Communist Party of Vietnam to the people in the resistance wars In this research, the author evaluates the role of the woman image in labor-motivated theme from 1945-1986 by the language of visual art Through the analysis of the propaganda works in the topic of labor production we can see the role of women’s importance in labor production for the protection and construction of our country The icon of a woman in the propaganda paintings from 1945

to 1986 was considered as a powerful spiritual weapon in encouraging people's spirit to unite against foreign invaders, strengthen and promote the vitality of the production At the same time, they describe the ideal beauty of Vietnamese women in labor production with the spirit

of Perfection

Keywords: Vietnamese woman, propaganda art

TỒNG QUAN

Sau cách mạng tháng 8 thành công, nước ta

phải đối mặt với tình trạng kinh tế kiệt quệ,

vấn đề thiên tai và nạn đói, nạn dốt khắp nơi

Lúc này, Đảng và nhà nước đã đưa ra nhiều

chỉ đạo đến nhân dân nhằm củng cố chính

quyền mới, đưa đất nước đi lên Với tình thế

cấp bách của thời đại, tranh cổ động Việt

Nam ra đời hỗ trợ đắc lực trong tuyên

truyền chính sách của Đảng đến toàn dân

bởi tính chất thời sự, dễ hiểu đã góp phần

không nhỏ cho thắng lợi của dân tộc Qua

các giai đoạn kháng chiến nước ta, người phụ nữ là lực lượng nòng cốt trong mọi hoạt động lao động sản xuất của đất nước Ở họ không chỉ là những chiến sĩ cách mạng trên chiến trường, mà còn là hậu phương vững chắc, vừa chăm lo công việc đồng áng, vừa tham gia phát triển đất nước, nuôi dạy con khôn lớn, ứng với 8 chữ vàng Bác Hồ trao tặng “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” Tất cả được nêu bật qua hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất từ 1945-1986 Mục tiêu của

đề tài là nghiên cứu tạo hình hình tượng

người phụ nữ trong tranh cổ động về đề tài

lao động sản xuất từ 1945 đến 1986 Từ đó

cũng làm rõ hơn quan niệm về người phụ nữ

Việt Nam thông qua ngôn ngữ nghệ thuật

mang nhiều tính biểu trưng của tranh cổ

động giai đoạn 1945 -1986 Bên cạnh đó,

thông qua hình thức biểu đạt, ngôn ngữ tạo

hình sẽ thấy được giá trị thẩm mỹ của hình

tượng người phụ nữ trong tranh cổ động đề

tài lao động sản xuất Kết quả của đề tài có

thể làm tài liệu tham khảo cho mọi người

tìm hiểu về tranh cổ động và hình tượng của

người phụ nữ Việt Nam trong vai trò lao

động sản xuất

VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP

Để nghiên cứu tạo hình “Hình tượng người

phụ nữ trong tranh cổ động về đề tài lao động

sản xuất từ 1945 - 1986”, đề tài đã sử dụng

những phương pháp sau:

Nghiên cứu bắt đầu bằng việc thu thập

thông tin, cơ sở lý thuyết và nội dung liên

quan đến hình tượng người phụ nữ trong

tranh cổ động đề tài lao động sản xuất từ

1945-1986 Tìm đọc, thống kê các nghiên

cứu trước có yếu tố liên quan đến đề tài như

sách, báo chí, mạng xã hội, tập san và những

phương tiện thông tin khác sau đó tổng kết

thu thập được thông tin từ các nguồn rồi quy

nạp phân tích và hệ thống lại để tìm nét tiêu

biểu hình tượng người phụ nữ trong lao

động sản xuất Để thấy rõ những biểu hiện

của hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ

động về đề tài lao động sản xuất ở nhiều góc

độ, đề tài sử dụng phương pháp phân tích so sánh để làm nổi bật đặc điểm hình tượng người phụ nữ Việt Nam trong tranh cổ động

từ đó thấy được hiệu quả về mặt nghệ thuật cũng như tính thời sự, nội dung cần được tuyên truyền, cổ vũ trong các tác phẩm Ngoài ra, sử dụng phương pháp mỹ thuật học nghiên cứu các ngôn ngữ tạo hình từ bố cục, đường nét, hình khối, không gian, màu sắc

để làm rõ giá trị nghệ thuật của hình tượng người phụ nữ về đề tài lao động sản xuất trong thể loại tranh cổ động

Qua các phân tích, nhận định đánh giá về hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất từ 1945 đến

1986, cuối cùng hệ thống lại toàn bộ và lập bảng biểu làm rõ các đặc điểm của từng đề tài biểu hiện

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

Thông qua sự biểu hiện hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất đã thể hiện một dòng chảy nghệ thuật hiện thực của Việt Nam và sự kế thừa các yếu tố tạo hình dân gian, phát triển yếu tố tạo hình chuẩn mực phương Tây (Hình 1) Hoàn thiện hình tượng lý tưởng, cao đẹp của người phụ nữ trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất Hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất chính là đại diện cho một hiện tượng, một tinh thần, một sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của con người Việt Nam

Hình 1 Minh Phương,“Lúa tốt, lợn béo, gà đàn góp phần thắng Mỹ cả làng ấm no”, 1970

Trong những năm từ 1945 đến 1986, ở mỗi

thời kì, bối cảnh chính trị nước ta luôn thay

đổi Qua các giai đoạn lịch sử của dân tộc,

hình tượng của người phụ nữ trong tranh cổ

động đề tài lao động sản xuất đã được khắc

họa với nhiều vai trò và đặc điểm khác nhau

Để hiểu rõ hơn về sự biểu hiện hình tượng

người phụ nữ trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất, đề tài sẽ tập trung nghiên cứu vào đặc điểm ngôn ngữ tạo hình của hình tượng này tranh ở ba mảng đề tài là lao động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và khoa học kĩ thuật

Bảng 1 Thống kê đặc điểm hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất STT

Sự biểu hiện của hình tượng người

phụ nữ trong tranh cổ động đề tài

lao động sản xuất

từ 1945-1986

1 Đề tài

nông

nghiệp

- Trồng trọt cây lương thực, công nghiệp, cây ăn quả, công tác thủy lợi

- Chăn nuôi

- Nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản

- Lâm nghiệp

Hình tượng người phụ nữ được khắc họa cường điệu hóa vóc dáng to lớn, khỏe khoắn, rắn rỏi chiếm một mảng lớn trong tranh Các hoạt động công việc thể hiện sức căng trọng lực của

cơ thể tạo nên cao trào và ý chí quyết tâm Không gian phối cảnh, ước lệ, đồng hiện Màu sắc thường sử dụng màu bổ túc tạo nên tương phản làm nổi bật nhân vật

Hình tượng ra đời nhằm cổ động tinh thần toàn dân lao động nông nghiệp tăng gia sản xuất, giữ hậu phương vững chắc

2 Đề tài

công

nghiệp

- Công nghiệp nặng:

xây dựng, làm máy móc công nghiệp…

- Công nghiệp nhẹ:

gốm sứ, đan lát, dệt may

Hình tượng người phụ nữ trong công nghiệp được thể hiện với vóc dáng mạnh khỏe, nhanh nhẹn, nhịp nhàng Không gian thường sử dụng phối cảnh, đôi khi sử dụng không gian ước lệ

Màu sắc trong tranh sử dụng những màu đơn sắc, tương phản làm nổi bật hình tượng Khuôn mặt thường ngước lên cao thể hiện niềm tin, hy vọng vào tương lai

Hình tượng phụ

nữ công nghiệp thường là những

cô gái công nhân trẻ trung, năng động nhằm cổ vũ tinh thần tầng lớp công nhân tăng cường phát huy lao động sane xuất cùng hòa chung với niềm vui của đất nước, dựng xây đất nước

3 Đề tài

khoa học

kĩ thuật

- Giáo dục

- Y học

- Nghiên cứu sinh học phục vụ nông nghiệp

Hình tượng người phụ nữ mang

vẻ đẹp tri thức mới trong công việc với thân hình cân đối, thanh thoát Không gian trong tranh gần như được lược bỏ, thay vào đó, các tác giả chú ý

sử dụng nét để mô tả làm nổi bật cử chỉ, hình khối của hình tượng nhân vật.Thủ pháp phóng

to hình tượng được sử dụng triệt

để Màu sắc trong tranh giản lược và dùng gam màu bổ túc làm nổi bật ý đồ của tác giả

Ở chủ đề này, người phụ nữ được biểu hiện với tạo hình hiện thực trong hoạt động khoa học nhằm phát huy tinh thần làm chủ khoa học, khẳng định vị thế người phụ nữ trong thời đại mới

Tranh cổ động đã nêu bật được các chuyển

biến cũ và mới về hình ảnh con người và

cuộc sống từ đó phát huy những giá trị tinh

thần trong nhân dân và đẩy mạnh, nâng cao

hơn nữa ý chí, đoàn kết góp phần thúc đẩy

mọi người tập trung lao động tăng gia lao động sản xuất từ Nông nghiệp (Hình 2), Công nghiệp (Hình 3) và Khoa học kĩ thuật (Hình 4)

Hình 2 Yên Thế, “Bảo vệ đê

kè, đẩy mạnh sản xuất”, 1969

Hình 3 Trần Mai,“Lao động có

kĩ thuật có năng xuất”, 1973

Hình 4 Dương Ánh, “Đủ giống

tốt cho từng cánh đồng”, 1970 Nghệ thuật chiến tranh cách mạng, cả lý luận

và thực tiễn, theo đuổi sự biểu đạt như thế

nào đều được phản chiếu qua hình tượng

nhân vật, đề tài, tạo hình, bố cục trong tranh

cổ động Từ đó có thể thấy rằng, dòng trào

lưu nghệ thuật cách mạng tranh cổ động giai

đoạn này, đã ảnh hưởng đến nghệ thuật thời

kì chuyển tiếp sau đó Đồng thời, qua việc

tìm hiểu đề tài rút ra được những lý luận, tư

tưởng của một giai đoạn nghệ thuật tranh cổ

động đỉnh cao, hỗ trợ hữu hiệu cho việc tham

khảo tài liệu sau này

Hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ

động đề tài lao động sản xuất là một trong

những chủ đề đóng góp cho nền nghệ thuật

Việt Nam những giá trị vô cùng to lớn “Hình

tượng người phụ nữ ” đã cho thấy những sự

tìm tòi, những biểu cảm, chắt lọc ngôn ngữ

tạo hình của các họa sĩ Thông qua chủ đề lột

tả được tinh thần mạnh mẽ trong mặt trận

chiến đấu lao động và sản xuất của người

phụ nữ Qua đó, khẳng định vai trò lớn lao

của người phụ nữ Việt Nam trong lịch sử

dựng nước và giữ nước Đó là hình tượng

thiêng liêng, cao cả đối với mỗi con dân Việt

Nam ta nhớ ơn

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Việc thành công trong nội dung và ngôn ngữ

biểu thị tạo hình đã dựng xây lên một tượng

đài cao đẹp, tôn vinh giá trị tinh thần qua

hình tượng người phụ nữ Việt Nam trong

tranh cổ động Những tác phẩm tranh cổ

động đề tài lao động sản xuất được thể hiện với nhiều bút pháp khác nhau tạo sự phong phú về tạo hình đã làm nên sức sống mới, mở rộng biên độ và vai trò của nghệ thuật tranh

cổ động Việt Nam đối với nền văn hóa văn nghệ đất nước Hình tượng người phụ nữ trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất không chỉ phản ánh rõ nội dung tư tưởng tuyên truyền mà còn thấy được tinh thần, truyền thống chống giặc ngoại xâm, mà còn cho thấy sự kết hợp những yếu tố tạo hình của nghệ thuật phương Tây và nghệ thuật dân tộc làm nên bản sắc riêng biệt trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất Đồng thời đánh dấu sự chuyển biến và ghi nhận những thành công của lớp họa sĩ từ ngày đầu kháng chiến đến thời bình Qua đó thể hiện được diện mạo của nền mỹ thuật Việt trong các thời kì lịch sử

Trong giai đoạn 1945 - 1986 với các cuộc chiến tranh lớn, tranh cổ động đã làm tốt vai trò của mình trên mặt trận chính trị tuyên truyền Lớp nghệ sĩ tạo hình Việt Nam lúc đó

là những chiến sĩ mặt trận văn hóa đã dùng hình tượng nghệ thuật của mình làm vũ khí sắc bén để ngợi ca, cổ vũ những người phụ

nữ Việt Nam anh hùng – trung hậu – bất khuất – đảm đang đã xây dựng nên hậu phương vững chắc phục vụ cho chiến trường, góp phần giải phóng đất nước

Hình tượng người phụ nữ Việt Nam trong tranh cổ động đề tài lao động sản xuất là kết quả của sự hòa quyện giữa những quan niệm

và tư tưởng xã hội đương đại, thể hiện vẻ đẹp

tinh thần trong lao động, tác động mạnh mẽ và

truyền tải hiệu quả thông điệp, đường lối của

Đảng đến nhân dân lao động, góp phần định

hướng phát triển kinh tế góp phần xây dựng

một đất nước dân chủ, tự do, độc lập

Kết quả nghiên cứu của đề tài đóng góp thêm

tư liệu cho nhiều lĩnh vực từ văn hóa, lịch sử,

trong việc nghiên cứu lịch sử văn hóa văn nghệ Việt Nam qua tranh cổ động Việt Nam Bên cạnh đó, tranh cổ động cho thấy hiệu quả của nó trong việc phổ biến các chủ trương chính sách của nhà nước, nghiên cứu vai trò đóng góp của người phụ nữ trong lao động sản xuất

TÀI LIỆU THAM KHẢO

BẢO TÀNG PHỤ NỮ 2009 Hình tượng người phụ nữ Việt Nam trong tranh cổ động giai đoạn 1954 – 1975 Hà Nội: Nhà xuất bản Phụ nữ

CỤC VĂN HÓA THÔNG TIN CƠ SỞ 2005 “Tranh cổ động Việt Nam 1945-2005” Hà Nội: Nhà xuất bản Văn hóa thông tin

TRẦN TIỂU LÂM 2001 Giáo trình Mỹ thuật học Hà Nội: Nhà xuất bản Mỹ thuật