Bài tập ôn thi (có giải )môn khoa học trái đất và sự sống

Bài tập ôn thi (có giải )môn khoa học trái đất và sự sống Khoa học Trái Đất hay Địa học bao gồm tất cả các lĩnh vực khoa học tự nhiên liên quan đến hành tinh Trái Đất. Đây là một nhánh của khoa học liên quan đến sự cấu tạo của Trái Đất và bầu khí quyển của nó. Khoa học Trái Đất nghiên cứu về các đặc điểm vật lý của hành tinh của loài người, từ động đất đến hạt mưa, và từ lũ lụt đến hóa thạch. Khoa học Trái Đất có thể được coi là một nhánh của khoa học vũ trụ, nhưng có lịch sử lâu đời hơn. Khoa học Trái Đất bao gồm bốn nhánh nghiên cứu chính, thạch quyển, thủy quyển, khí quyển, và sinh quyển, mỗi nhánh được chia nhỏ thành các lĩnh vực chuyên biệt hơn.

ÔN TẬP KHOA HỌC TRÁI ĐẤT VÀ SỰ SỐNG

Câu 1: Trình bày những khái niệm cơ bản về Hệ mặt trời và trái đất chuyển động của trái đất xung quanh mặt trời và những hệ quả của chúng?

Hệ Mặt Trời là 1 hệ hành tinh có Mặt Trời ở trung tâm và các thiên thể nằm trong phạm vi lực hấp dẫn của Mặt Trời, tất cả chúng được hình thành từ sự suy sụp của 1 đám mây phân tử khổng lồ cách đây gần 4,6 tỷ năm 4 hành tinh nhỏ vòng trong gồm: Sao Thủy, Sao Kim, Trái Đất và Sao Hỏa - người ta cũng còn gọi chúng là các hành tinh đá do chúng có thành phần chủ yếu từ đá và kim loại 4 hành tinh khí khổng

lồ vòng ngoài có khối lượng lớn hơn rất nhiều so với 4 hành tinh vòng trong 2 hành tinh lớn nhất, Sao Mộc và Sao Thổ có thành phần chủ yếu

từ heli và hiđrô; và 2 hành tinh nằm ngoài cùng, Sao Thiên Vương và Sao Hải Vương có thành phần chính từ băng, như nước, amoniac và mêtan, và đôi khi người ta lại phân loại chúng thành các hành tinh băng khổng lồ có các vệ tinh tự nhiên quay

quanh Các vệ tinh này được gọi là "Mặt Trăng" theo tên gọi của Mặt Trăng của Trái Đất Mỗi hành tinh vòng ngoài còn có các vành đai hành tinh chứa bụi, hạt và vật thể nhỏ quay xung quanh

Trái Đất hay Địa Cầu có dạng elipsoid, là hành tinh thứ ba tính từ Mặt Trời, đồng thời cũng là hành tinh lớn nhất trong các hành tinh đất

đá của hệ Mặt Trời xét về bán kính, khối lượng và mật độ vật chất Trái Đất còn được biết tên với các tên gọi "hành tinh xanh", là nhà của hàng triệu loài sinh vật, trong đó có con người và cho đến nay đây là nơi duy nhất trong vũ trụ được biết đến là có sự sống Các nhà khoa học đã có thể khôi phục lại các thông tin chi tiết về quá khứ của Trái Đất Vào khoảng 4,54 tỷ năm trước (độ sai lệch nằm trong khoảng 1%) Trái Đất

và các hành tinh khác trong hệ Mặt Trời đã hình thành từ tinh vân Mặt Trời – đám mây bụi và khí dạng đĩa do Mặt Trời tạo ra Quá trình hình thành Trái Đất được hoàn thiện trong vòng 10 triệu đến 20 triệu năm Mặt phẳng quỹ đạo Trái Đất quanh Mặt Trời cắt thiên cầu theo đường tròn gọi là hoàng đạo Trái Đất chuyển động quanh mặt trời theo quỹ đạo hình elip và hoàn thành một vòng mất 365,26 ngày hướng chuyển dộng

trùng hướng tự quay( từ tây sang đông) Trục trái đất luôn nghiêng 1 góc không đổi là 66º33’ so với mặt phẳng hoàng đạo với tốc độ chuyển động

là 29,8 km/s

Chuyển động của trái đất quay quanh mặt trời sinh ra những hệ quả:

- hiện tượng ngày đêm: Mọi nơi trên bề mặt trái dất đều lần lượt được chiếu sáng rồi lại chìm vào bóng tối sinh ra hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo vĩ độ

-Do trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương nên bán cầu Nam và bán cầu Bắc lần lượt ngả về phía Mặt Trời khi Trái Đất chuyển động trên quỹ đạo tạo ra mùa và sự phân chia các mùa trong năm

-Có sự khác biệt giữa giờ trái đất và đường chuyển ngày quốc tế

-Tạo ra các vành đai chiếu sáng/ nhiệt trên trái đất

Câu 2: Trình bày chuyển động tự quay quanh trục của trái đất và những hệ quả của chúng?

*Trái đất tự quay quanh 1 trục nghiêng 66º33’ so với mặt phẳng hoàng đạo Hướng chuyển dộng trùng hướng tự quay( từ tây sang đông) Một vòng tự quay là một ngày đêm Tốc độ góc quay của trái đất ở bất cứ điểm nào cũng như nhau và bằng 15º/giờ

Tuy nhiên, Do hướng chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời trùng với hướng tự quay của Trái Đất nên một ngày đêm theo Mặt Trời dài hơn khoảng thời gian thực mà Trái Đất tự quay, Một ngày đêm thực dài

23 giờ 56 phút 4 giây

*Hệ quả của chuyển động tự quay

-Sinh ra nhịp điệu ngày đêm

Do trái đất quay xung quanh mặt trời và trái đất lại quay quanh trục của

nó với góc nghiêng so với mặt phẳng xích đạo là 23 độ 27 phút, do vậy luôn có nửa bán cầu trái đất được mặt trời chiếu sáng là ban ngày và một nửa được mặt trời chiếu sáng là ban đêm Tuy nhiên do trục quay ngiêng

và không đổi phương khi chuyển động quay quanh mặt trời nên độ dài ngày đêm lại khác nhau theo mùa

-Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể theo chiều ngang

Do hiện tượng tự quay quanh trục của Trái Đất nên tất cả các vật thể chuyển động trên bề mặt Trái Đất theo hướng kinh tuyến đều chịu sự lệch hướng, Lực làm các vật thể chuyển động lệch hướng về bên phải hay bên trái đó được gọi là lực Côriôlit

-Sự khác nhau về thời gian ở các địa điểm thuộc các kinh tuyến khác nhau

-Hiện tượng thủy triều

Câu 3: vai trò của trái đất đối với cuộc sống con người và sự tác động của con người tới trái đất.

*Vai trò của Trái đất với cuộc sống con người

- Trái đất là không gian sinh sống của con người;

- Trái đất cung cấp nguồn tài nguyên thiên nhiên

- Là nơi chứa đựng và phân hủy các chất thải

- Là nơi cung cấp thông tin

*Tác động của con người tới Trái đất

- Làm thay đổi cảnh quan

- Tác động tới các quyển

- Tác động tới nguồn tài nguyên thiên nhiên

- Tác động tới chất lượng môi trường

Câu 4: khái quát về thổ quyển và đất (thổ nhưỡng); phân tích các yếu tố hình thành đất?

- Thổ quyển (thổ nhưỡng quyển) là lớp vỏ chứa vật chất tơi xốp nằm ở

bề mặt lục địa- nơi tiếp xúc với khí quyển, thạch quyển và sinh quyển

*ĐẤT

- đất là mặt cắt thẳng đứng từ bề mặt đất xuống tầng đá mẹ Các loại đất khác nhau có độ dày và đặc trưng phẫu diện khác nhau

- Độ phì đất, là khả năng của đất để duy trì sự phát triển của cây trồng trong nông nghiệp, tức là cung cấp môi trường sống thực vật và mang lại sản lượng bền vững và nhất quán với chất lượng cao

* Thành phần của đất: Chất rắn: Vô cơ (khoáng sét), hữu cơ (mùn) Chất lỏng : nước hoặc dung dịch đất Khí: CO2 , O2, N2…

- Vai trò của thổ nhưỡng

*Các nhân tố hình thành đất

- Đá mẹ quyết định thành phần khoáng của đất: Nguồn cung cấp vật chất vô cơ cho đất, trước hết là khoáng chất, cho nên nó là bộ xương và ảnh hưởng tới thành phần cơ giới, khoáng -học và cơ

học của đất

- Nước mưa quyết định độ ẩm, mức độ rửa trôi, pH của dung dịch

đất và tham gia tích cực vào phong hóa hóa học

- Nhiệt độ làm cho đất nóng hay lạnh, nó thúc đẩy quá trình hóa

học, hòa tan và tích lũy chất hữu cơ

- Địa hình khác nhau thì sự xâm nhập của nước, nhiệt các chất hòa tan sẽ khác nhau

- Sinh vật

Vi sinh vật phân hủy, tổng hợp và cố định nitow (N) - Các động vật có xương và không xương xới đảo đất làm cho đất tơi xốp, đất có cấu trúc - Xác sinh vật là nguồn chất hữu cơ cho đất , có thể nói vai trò của sinh vật trong quá trình hình thành đất là: tổng hợp, tập trung, tích lũy chất hữu cơ, phân giải và biến đổi chất hữu cơ

- Thời gian

Yếu tố này được coi là tuổi của đất Đó là thời gian diễn ra quá trình hình thành đất và một loại đất nhất định được tạo thành đó

là tuổi Đất có tuổi càng cao, thời gian hình thành đất càng dài thì

sự phát triển của đất càng rõ rệt

- Con người…

Câu 5: Trình bày khái quát chung về sinh quyển, các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố sinh vật trên Trái đất và vai trò của sinh quyển đối với con người?

1. sinh quyển là một phần của Trái Đất, bao gồm tầng trên của thạch quyển (có thể sâu tới 11 km), toàn bộ thủy quyển, tầng đối lưu, tầng bình lưu của khí quyển, nơi có các điều kiện tự nhiên thích hợp cho sự sống phát triển Sinh quyển thường được hiểu gắn liền với Trái Đất Sinh quyển của Trái Đất bao gồm các loài động vật, thực vật, vi khuẩn, nấm, từ sinh vật đơn bào nguyên thủy đến đa

bào tiến hóa cao

2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố của sinh quyển trên Trái đất

- Khí hậu Ảnh hưởng trực tiếp bởi sự phát triển và phân bố sinh vật thông qua các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, nước, ánh sáng… Điều này dẫn đến các hệ sinh thái đặc trưng sau: Đồng rêu hay đài nguyên ,

Rừng lá kim (taiga) , Rừng lá rộng, rụng lá theo mùa ( rừng ôn đới) ,Rừng mưa nhiệt đới , Thảo nguyên và Savan nhiệt đới.,

Thảo nguyên ôn đới ,Sa mạc…

- Địa hình làm thay đổi nhiệt, ẩm, tạo cho thực vật cũng khác nhau,

Hướng sườn cũng ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố sinh vật

- Thủy văn ?

- Thổ nhưỡng ?

- Sinh vật Thể hiện rõ nhất trong chỗi thức ăn và nơi cư chú… e

- Con người: Ngày càng tác động mạnh mẽ vào thiên nhiên…

3. Vai trò của sinh quyển đối với con người

- Quang hợp và hô hấp Ôxi tự do trong khí quyển là sản phẩm của

quá trình quang hợp của cây xanh

- Phân hủy sinh học thông qua việc cung cấp xác vật chất hữu cơ,

phân huỷ và tổng hợp mùn cho đất

- Điều hòa khí hậu

- Cung cấp tài nguyên,… sinh vật là nguồn thức ăn của con người, việc xây dựng khu bảo tồn, vườn quốc gia nhằm bảo vệ môi trường

và nguồn gen quý từ lịch sử tiến hóa lâu dài cảu các loài…

Câu 6: Khái quát chung về biển và đại dương, vai trò của biển và đại dương đối với con người; những hiểu biết cơ bản về biển và hải đảo Việt Nam?

Đại dương là một vùng lớn chứa nước mặn tạo thành thành phần

cơ bản của thủy quyển Khoảng 71% diện tích bề mặt Trái Đất (khoảng 361 triệu kilômét vuông) được các đại dương che phủ, được chia thành một vài đại dương chủ chốt và một số các biển

nhỏ

- Sóng biển là các sóng bề mặt xuất hiện tại tầng trên cùng của biển hay đại dương Chúng thường được tạo ra do tác dụng của gió, nhưng đôi khi cũng do các hoạt động địa chấn, và có thể lan truyền hàng nghìn kilômét

Dòng hải lưu là chuyển động trực tiếp, liên tục và tương đối ổn định của nước biển và lưu thông ở một trong các đại dương của Trái Đất

Thủy triều là hiện tượng nước biển, nước sông lên xuống trong một chu kỳ thời gian phụ thuộc biến chuyển thiên văn

Vai trò của biển và đại dương đối với con người

- Những yếu tố có lợi:

Biển là nơi cung cấp nguồn hải sản khổng lồ như rong, tảo, cá, tôm và nhiều đặc sản quý như đồi mồi, ngọc trai, san hô, yến sào cung cấp 43% sinh giới

Trong nước biển có muối và nhiều khoáng chất dạng muối

Biển cung cấp cát và nhiều hóa chất trong cát Dầu mỏ và khí đốt khai thác được ở biển rất nhiều

Biển cung cấp năng lượng gió, thủy triều

Biển là con đường giao thông vận tải có ý nghĩa to lớn

Ngoài việc cung cấp nguồn lương thực chính, đại dương còn là đường biển chính cho an ninh quốc gia và thương mại, là nguồn cung cấp dầu, thuốc và giải trí và du lịch

- Các yếu tố bất lợi:

Bão là hiện tượng nhiễu động của khí quyển và là một loại hình thời tiết cực đoan

Áp thấp nhiệt đới mang theo gió lớn, lốc xoáy gây đổ,xập nhà cửa, cây cối và các công trình con người xây dựng,với lượng mưa lớn gây lũ lụt tại đồng bằng, lũ quét, lũ ống tại địa phương miền núi

và trung du, tại vùng ven biển gây nước biển và song biển dâng cao gây vỡ đê, sạt lở đất

Mực nước biển dâng và nhiệt độ nước biển tăng ảnh hưởng đến các hệ sinh thái biển và ven biển, gây nguy cơ đối với các rạn san

hô và rừng ngập mặn, ảnh hưởng xấu đến nền tảng sinh học cho các hoạt động khai thác và nuôi trồng thủy sản ven biển

Biển và hải đảo Việt Nam

Nước ta giáp với biển Đông ở hai phía Đông và Nam Vùng biển Việt Nam là một phần biển Đông

- Bờ biển dài 3.260km, từ Quảng Ninh đến Kiên Giang Như vậy cứ l00 km2 thì có l km bờ biển (trung bình của thế giới là 600km2 đất liền/1km bờ biển) - Biển có vùng nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa với diện tích trên

1 triệu km (gấp 3 diện tích đất liền: l triệu km2/330.000km2)

- Trong đó có 2 quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và 2.577 đảo lớn, nhỏ, gần và xa bờ, hợp thành phòng tuyến bảo vệ, kiểm soát và làm chủ vùng biển

- Có vị trí chiến lược quan trọng: nối liền Thái Bình Dương với Ấn Độ Dương, châu Á với châu Âu, châu Úc với Trung Đông Giao lưu quốc tế

thuận lợi, phát triển ngành biển

- Có khí hậu biển là vùng nhiệt đới tạo điều kiện cho sinh vật biển phát triển, tồn tại tốt

- Có tài nguyên sinh vật và khoáng sản phong phú, đa dạng, quý hiếm

* Vùng biển và hải đảo nước ta có vị trí chiến lược hết sức to lớn, có ảnh hưởng trực tiếp đến sự nghiệp bảo vệ nền độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, có liên quan trực tiếp đến sự phồn vinh của đất nước, đến văn minh và hạnh phúc của nhân dân

Vấn đề chủ quyền biển đảo luôn là vấn đề nóng bởi các nước trong khu vực đều nhận thức được vị trí chiến lược của biển Đông, nơi đây vừa là ngã tư đường hàng hải quốc tế lại có nguồn tài nguyên giàu có nên các quốc gia quanh biển Đông đã chú ý và tích cực các hoạt động tranh chấp, khai thác và xâm phạm Trước những sự khuấy động và tác động tiêu cực của các quốc gia xung quanh, nước ta luôn phải giải quyết vấn

đề tranh chấp về chủ quyền vốn đã được Liên Hợp Quốc và cả thế giới công nhận Đối với các vùng biển, đảo xảy ra tranh chấp nói chung và hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng, nước ta luôn khẳng định

chủ quyền không tranh cãi, khẳng định quyền chủ quyền, quyền tài phán đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa ở biển Đông

Câu 7: Trình bày khái niệm chung về biến đổi khi hậu và các tác động của con người đến biến đổi khí hậu?

Gợi ý:

1. Khái niệm chung về biến đổi khí hậu:

- Khái niệm

Biến đổi khí hậu Trái Đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển, băng quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định tính bằng thập kỷ hay hàng

triệu năm

- Tác động của biến đổi khí hậu ?

Lũ lụt, hạn hán

Mực nước biển dâng

Băng tan

Nắng nóng

Dịch bệnh

Giảm đa dạng sinh học

Hủy diệt hệ sinh thái

- Các nguyên nhân cơ bản của biến đổi khí hậu ?

+ Nguyên nhân khách quan (do sự biến đổi của tự nhiên) bao gồm: sự biến đổi các hoạt động của mặt trời, sự thay đổi quỹ đạo trái đất, sự thay đổi vị trí và quy mô của các châu lục, sự biến đổi của các dạng hải lưu, và sự lưu chuyển trong nội bộ hệ thống khí quyển

+ Nguyên nhân chủ quan (do sự tác động của con người) xuất phát

từ sự thay đổi mục đích sử dụng đất và nguồn nước và sự gia tăng lượng phát thải khí CO2 và các khí nhà kính khác từ các hoạt động

của con người

- Các dấu hiệu biến đổi khí hậu ?

Thời tiết trở nên ngày càng khắc nghiệt

Mực nước biển dâng cao và đang dần ấm lên

Hiện tượng băng tan ở hai cực và Greenland

Nhiệt đọ trung bình qua mỗi năm tăng cao hơn

Nồng độ cacbon tăng cao…

- Lịch sử biến đổi khí hậu trên Trái đất ?

2. Tác động của con người tới biến đổi khí hậu

- Khái niệm về hiệu ứng nhà kính ?

Hiệu ứng nhà kính diễn ra khi khí quyển hấp thụ nhiệt từ tia cực quang Hơi nóng từ mặt trời truyền xuống Trái Đất bị giữ lại ở tầng đối lưu, tạo ra hiệu ứng nhà kính ở bề mặt các hành tinh hoặc các Vệ tinh

- Nguyên nhân gây hiệu ứng nhà kính ?

Nguyên nhân gây ra hiệu ứng nhà kính đã được các nhà khoa học giải thích rằng cơ chế hiệu ứng nhà kính xuất phát từ việc bức xạ sóng ngắn của Mặt trời có thể xuyên qua tầng khí quyển và chiếu thẳng xuống mặt đất Sau đó, mặt đất hấp thu chúng và nóng lên lại tiếp tục bức xạ sóng dài vào khí quyển để CO2 hấp thu làm cho

không khí tăng nhiệt

- Tác động của con người tới hiệu ứng nhà kính ?

- Các giải pháp nhằm giảm hiệu ứng nhà kính ?

• Hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch đồng thời tìm kiếm các

nguồn năng lượng thay thế thân thiện với môi trường như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, thủy triều, địa nhiệt,…

• Sử dụng điện cũng như các tài nguyên như nước, rừng, khoáng sản,… tiết kiệm và hiệu quả

• Ngăn chặn tình trạng chặt phá rừng bừa bãi

• Chuyển đổi mô hình chăn nuôi, trồng trọt như xây nhà chống bão, trồng và nuôi những loài có khả năng chịu mặn cao, trồng cây ngắn ngày,…