Cơ chế bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu trong pháp luật việt nam

“ Như vậy, người thứ ban gay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu làngười chiếm hữu ngay tình đối với tài sản là đối tượng giao dịch tronggiao dịch dân sự vô hiệu nói trên và tài sản này ng

ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NÔI

MÔN HỌC:

ĐỀ TÀI: CƠ CHẾ BẢO VỆ NGƯỜI THỨ BA NGAY TÌNH KHI GIAO DỊCH DÂN SỰ VÔ HIỆU TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Mã sinh viên:

Lớp:

Hà Nội, Tháng 2/2022

Mục lục

1 Lời mở đầu 3

2 Nội dung 3

2.1 Khái niệm về người thứ ba ngay tình 3

2.2 Giao dich dân sự vô hiệu là gì? 4

2.3 Điều kiện để xác định người thứ ba ngay tình trong giao dịch dân sự vô hiệu: 4

2.4 Cơ chế bảo vệ người thứ ba ngay tình 5

2.4.1 Trường hợp 1: 5

2.4.2 Trường hợp 2: 7

2.5 Hậu quả pháp lý của việc bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình 8

2.5.1 Trong trường hợp tài sản giao dịch là động sản không phải đăng ký quyền sở hữu 8 2.5.1.2 Trường hợp người thứ ba ngay tình có được động sản không phải đăng ký quyền sở hữu thông qua hợp đồng không có đền bù với người không có quyền định đoạt tài sản 11

2.5.2 Hậu quả pháp lý của việc bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình trong trường hợp tài sản giao dịch là bất động sản hoặc động sản phải đăng ký quyền sở hữu 12 2.6 Ý nghĩa của cơ chế bảo vệ người thứ ba ngay tình trong giao dịch dân sự vô hiệu 15 3 Những bất cập trong việc bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu .16

Kết luận: 21

1 Lời mở đầu

Nền kinh tế Việt Nam ngày càng được hội nhập với nền kinh tế thếgiới hàng ngày có hàng trăm hàng nghìn,thậm chí là hàng các vụ giaodịch dân sự khác nhau xảy ra đó thật sự là điều tốt.Nhưng bên cạnh đóthì việc phát sinh quá nhiều các vụ giao dịch dân sự cũng dẫn đếnnhững điều khó khăn trong giải quyết giao dịch dân sự,việc tranh chấpgia tăng và xuất hiện giao dịch dân sự vô hiệu.Trong đó có việc xuấthiện người ba ngay tình.Vì thế để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp củangười thứ ba ngay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu luôn là một vấn đềpháp luật vô cùng quan tâm.Đây cũng chính là vấn đề chúng ta sẽ tìmhiểu và làm rõ cơ chế của nó

2 Nội dung

2.1 Khái niệm về người thứ ba ngay tình

Điều 180 BLDS năm 2015 quy định về “Chiếm hữu ngay tình"như sau:

“Chiếm hữu ngay tình là việc chiếm hữu mà người chiếm hiệu cócăn cứ để tin rằng mình có quyền đối với tài sản đang chiếm hữu “

Như vậy, người thứ ban gay tình khi giao dịch dân sự vô hiệu làngười chiếm hữu ngay tình đối với tài sản là đối tượng giao dịch tronggiao dịch dân sự vô hiệu nói trên và tài sản này người thứ ba ngay tình

có được thông qua một giao dịch dân sự mà có căn cứ để tin rằng giaodịch được xác lập trên cơ sở tự nguyện, bình đẳng và tuân theo các quyđịnh của pháp luật, không thế biết đối tượng giao dịch là tài sản bấtminh, do chủ sở hữu, chủ sử dụng trước đó nhận đưuọc thông qua một

giao dịch vô hiệu Trên thực tế, ý chí của người thứ ban gay tình khinhận thức về giao dịch dân sự mà họ tham gia, tài sản giao dịch tronggiao dịch đó có phải là tài sản được thông qua một giao dịch dân sự vôhiệu trước đố hay không là rất khó để xác định.

Ví dụ: Anh A mua của B một chiếc xe đạp mà không hề biết chiếc

xe đạp đó là do B trộm cắp của C Trong trường hợp này thì A chiếm hữuchiếc xe đạp đó được xem là không có căn cứ pháp luật nhưng lại đượccoi là ngay tình vì A không biết tài sản đó là do B trộm cấp của C, đồngthời chiếc xe đạp là một tài sản không phải đăng ký quyền sở hữu nên Akhông thể biết chiếc xe đạp đó có phải của B hay không hay từ đầu Bcó

2.2 Giao dich dân sự vô hiệu là gì?

Ở thời điểm hiện tại đều có điểm chung là tạo thành bản chất củagiao dịch đó là ý chí của chủ thể tham gia vào giao dịch Căn cứ vào cácbên tham gia vào giao dịch có thể phân biệt giao dịch dân sự thành hailoại là hợp đồng và hành vi pháp lý đơn phương Bên cạnh nguyên tắctôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên khi tham gia giao dịch thìpháp luật cũng đặt ra một số yêu cầu tối thiểu được xem là điều kiện cóhiệu lực của giao dịch dân sự buộc các Mọi cam kết, thỏa thuận hợppháp có hiệu lực bắt buộc đối với các bên và được pháp luật bảo hộ Cácđiều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự được quy định tại Điều 122 Bộluật Dân sự:

1) Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây:a) Người tham gia giao dịch có năng lực hành vi dân sự;

b) Mục đích và nội dung của giao dịch không vi phạm điều cấmcủa pháp

c) Người tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện

2 Hình thức giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịchtrong trường hợp pháp luật có quy định” Điều 127 Bộ luật Dân sự quyđịnh giao dich dân sự không có một trong các điều kiện quy định tạiĐiều 122 Bộ luật này thì giao dịch đó vô hiệu

Như vậy một giao dịch dân sự có hiệu lực thì phải thỏa mãn tất cácđiều kiện quy định tại Điều 122, nếu vi phạm một trong các điều kiện đóthì giao dịch vô hiệu

2.3 Điều kiện để xác định người thứ ba ngay tình trong giao dịch dân sự vô hiệu:

- Một là, trước khi người thứ ba tham gia giao dịch dân sự đã cómột giao dịch dân sự trước được xác lập, thực hiện nhưng giao dịchtrước đó vô hiệu

- Hai là, người thứ ba xác lập giao dịch phải ngay tình Tức là trongtrường hợp này, người thứ ba không biết hoặc không thể biết rằng mìnhtham gia giao dịch dân sự với người không có quyền định đoạt tài sản,hoặc đối tượng của giao dịch liên quan đến giao dịch trước đó

- Ba là, người thứ ba tham gia vào giao dịch dân sự phải là người cóđầy đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự Nếu trong trườnghợp mà họ không có đầy đủ năng lực hành vi thì họ phải có người giám

hộ hoặc người đại diện hợp pháp theo quy định của pháp luật

- Bốn là, người thứ ba đã thực hiện nghĩa vụ và hưởng những quyềndân sự trong giao dịch do họ xác lập Nói cách khác, họ đã nhận tài sản

từ giao dịch và mục đích của giao dịch đã đạt được

- Năm là, tài sản thực hiện giao dịch phải là những tài sản phảiđược phép lưu thông trên thị trường Bởi nếu là vật cấm lưu thông, thìngười thứ ba buộc phải biết mình xác lập giao dịch dân sự bất hợp pháp

và không tiến hành giao dịch

- Sáu là, mục đích và nội dung của giao dịch không được trái quyđịnh của pháp luật và đạo đức xã hội

- Bảy là, trình tự xác lập giao dịch tuân thủ đúng trình tự pháp luật

- Tám là, người thứ ba phải có yêu cầu được hưởng tài sản hoặc bồithường thiệt hại khi tài sản giao dịch bị tịch thu sung quỹ Nhà nước,hoặc bị trả lại cho chủ sở hữu hoặc người chiếm hữu hợp pháp

2.4 Cơ chế bảo vệ người thứ ba ngay tình

2.4.1 Trường hợp 1:

-Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba ngay tình trongtrường hợp đối tượng của giao dịch là tài sản không phải đăng ký

Điều 167 BLDS năm 2015 quy định :

Chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản không phải đăng ký quyền sởhữu từ người chiếm hữu ngay tình trong trường hợp người chiếm hữungay tình có được động sản này thông qua hợp đồng không có đền bùvới người không có quyền định đoạt tài sản; trường hợp hợp đồng này làhợp đồng có đền bù thì chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản nếu động

sản đó bị lấy cắp, bị mất hoặc trường hợp khác bị chiếm hữu ngoài ý chícủa chủ sở hữu.

Theo quy định trên chủ sở hữu có quyền kiện đòi với động sảnkhông phải đăng ký quyền sở hữu với điều kiện:

- Người chiếm hữu động sản do được xác định là người chiếm hữungay tình

- Người chiếm hữu ngay tình tài sản đó thông qua một hợp đồngkhông cs đền bù với người không có quyền định đoạt tài sản:

Theo quy định trên giao dịch dân sự bị tuyên bố vô hiệu nhưng đốitượng của giao dịch bị tuyên bố vỏ hiệu này là tài sản không phải đăng

kí quyền sở hữu đ chuyển giao cho người thứ ba ngay tình thông quamột giao dịch thì giao dịch với người thứ ba này vẫn có hiệu lực Lợi íchcủa người thứ ba không được bảo vệ và người thứ ba phải trả lại tái sảncho chủ sở hữu trong hai trường hợp sau:

- Trường hợp thứ nhất: Giao dịch dân sự với người thứ ba không cóhiệu lực cho dù đối tượng của giao dịch là đồng sản không phải đăng kýquyền sở hữu và người thứ ba là người ngay tình có được tài sản nàythông qua hợp đồng không có đến bù, nhưng chủ thể của giao dịchkhông có quyền định đoạt tài sản thì người thứ ba phải trả lại tài sản chochủ sở hữu, trường hợp này giao dịch với người thứ ba không có hiệu lực

- Trường hợp thứ hai giao dịch dân sự với người thứ ba không cóhiệu lực trong trường hợp người này có tài sản là động sản thông quahợp đồng có đền bù, nhưng động sản đó đã bị lấy cắp, bị mất hoặc bịchiếm hữu ngoài ý chỉ của chủ sở hữu

Vi du: A là chủ sở hữu của chiếc Laptop Dell B đến nhà trộm chiếcLaptop của A Sau đó B đem bán chiếc Laptop đó cho C Trong trườnghợp háy, C không biết chiếc Laptop là do B cướp của A chữ B không phải

là chủ sở hữu của chiếc Laptop đó Trên thực tế C không thể biết được, Ckhông có bất cứ căn cứ nào để biết được điều này và trường hợp nàypháp luật cũng không bắt buộc C phải biết Như vậy, c là người chiếmhữu ngay tĩnh Vì thế, quyền lợi của C được pháp luật bảo về Theo 7 quyđịnh tại Khoản 1 Điều 133 BLDS năm 2015 thi) giao dịch giữa B và C cóhiệu lực, C hoàn toàn có quyền chiếm hữu chiếc Laptop đã mua

2.4.2 Trường hợp 2:

-Trường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản đã được đăng

ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sau đó được chuyển giao bằngmột giao dịch khác cho người thứ ba ngay tình và người này căn cứ vàoviệc đăng ký đó mà xác lập, thực hiện giao dịch thì giao dịch đó không

bị vô hiệu.Trường hợp tài sản phải đăng ký mà chưa được đăng ký tại cơquan nhà nước có thẩm quyền thì giao dịch với người thứ ba bị vô hiệu,trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông quabán đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền hoặc giao dịch với người mà theobản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữutài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải là chủ sở hữu tài sản dobản án, quyết định bị huỷ, sửa Theo quy định tại khoản trên, lợi ích củangười thứ ba được bảo vệ trong các trường hợp sau:

- Trường hợp thứ nhất giao dịch bị tuyên bố vô hiệu những tài sản

đã được đăng kí tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, sau đó tài sản nàyđược chuyển giao cho người thứ ba bằng một giao dịch khác và người

thứ ba căn cứ vào việc tài sản đã được đăng kí mà xác lập giao dịch, thìgiao dịch với người thứ ba không bị vô hiệu

- Trường hợp thứ hai, Giao dịch vô hiệu bị tuyên vô hiệu mà giaodịch có đối tương là tài sản phải đăng kí tại cơ quan nhà nước có thẩmquyền nhưng chưa được đăng kí, thì giao dịch với người thứ ba có đốitượng là tài sản này vô hiệu Trong trường hợp này, quyền lợi của ngườithứ ban gầy tính không được bảo vệ

- Trường hợp cuối cùng, giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản làđối tượng của giao dịch đã chuyển giao cho người thứ ba ngay tình nhânđược tài sản này thông qua bàn đấu giá tại tổ chức có thẩm quyền hoặcgiao dịch với người mà theo tần án, quyết định của cơ quan nhà nước cóthẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó chủ thể này không phải

là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa thi giao dịch vớingười thứ ba vẫn có hiệu lực pháp luật

Vi du: - A mua được chiếc xe máy Wace RX thông qua bán đấu giá

mà chiếc xe máy này là tang vật của vuân, lâu ngày không có người đếnnhân nên Tòa án quyết định xử lý thông qua bản đầu giả để xung vàongân sách nhà nước Sau đó B phát hiện chiếc xe máy thuộc quyền sởhữu của mình nên đổi A trả lại Theo quy định tại điều này A không phảitrả lại cho B chiếc xe mấy

2.4.3 Trường hợp 3:

- Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản từ người thứ ba ngaytình, nếu giao dịch dân sự với người này không bị vô hiệu theo quy địnhtại khoản 2 Điều này nhưng có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể có lỗidẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả

những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại, nếu có.”

Vi Dụ:A có 1 chiếc xe máy A cho B mượn B đem nó tặng cho C(trong trường hợp tây A có quyền đòi chiếc xe đã lại từ C) Còn nếu Bđem chiếc xe đó đi bản cho C thì A không có quyền đòi lại từ C chỉ cóthể yếu cầu B bồi thường cho mình

2.5 Hậu quả pháp lý của việc bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình

2.5.1 Trong trường hợp tài sản giao dịch là động sản không phải đăng ký quyền sở hữu

2.5.1.1 Trường hợp người thứ ba ngay tình có được động sản

không phải đăng ký quyền sở hữu thông qua hợp đồng có đền bù với người không có quyền định đoạt tài sản

-Về nguyên tắc, khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các giao dịch dân

sự kế tiếp cũng vô hiệu Tuy nhiên đối với việc người thứ ba ngay tìnhtham gia vào giao dịch dân sự tiếp theo của giao dịch vô hiệu, vì ngườithứ ba không có lỗi, họ không biết và pháp luật cũng không bắt buộcphải biết tài sản họ giao dịch là đối tượng của một giao dịch vô hiệutrước đó nên người thứ ba sẽ được bảo vệ bằng cách công nhận giaodịch dân sự của họ có hiệu lực

Về Nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giaodịch dân sự vô hiệu đã có quy định tại Bộ luật Dân sự như sau: “Trongtrường hợp giao dịch dân sự vô hiệu nhưng tài sản giao dịch đã đượcchuyển giao bằng một giao dịch khác cho người thứ ba ngay tình, thìgiao dịch với người thứ ba vẫn có hiệu lực; nếu tài sản giao dịch bị tịch

thu, sung quỹ nhà nước hoặc trả lại cho người có quyền nhận tài sản đóthì người thứ ba có quyền yêu cầu người xác lập giao dịch với mình bồithường thiệt hại”.

Bộ luật Dân sự có quy định về việc công nhận giao dịch dân sự củangười thứ ba ngay tình có hiệu lực để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ,tuy nhiên vẫn chưa quy định rõ trường hợp nào thì giao dịch của ngườithứ ba ngay tình có hiệu lực và trường hợp nào giao dịch của người thứ

ba ngay tình không có hiệu lực Như vậy chủ thể xác định giao dịch dân

sự của người thứ ba ngay tình có hiệu lực hay không là Tòa án trong vụviệc cụ thể Việc pháp luật quy định không rõ ràng và phụ thuộc vàophán quyết của Tòa án làm cho việc thực hiện pháp luật không có sựđồng bộ, thống nhất Mặc dù công nhận hay không công nhận giao dịchcủa người thứ ba ngay tình có hiệu lực thì quyền và lợi ích hợp pháp của

họ đều được bảo vệ theo những cách khác nhau Tuy nhiên điểm khácnhau cơ bản, quan trọng nhất của việc công nhận giao dịch của ngườithứ ba ngay tình có hiệu lực hay không là việc người thứ ba có đượcnhận tài sản giao dịch hay là chỉ được yêu cầu bồi thường thiệt hạiKhoản 1 Điều 138 Bộ luật Dân sự quy đinh: “Trong trường hợp giao dịchdân sự vô hiệu

nhưng tài sản giao dịch là động sản không phải đăng ký quyền sởhữu đã được chuyển giao bằng một giao dịch khác cho người thứ bangay tình thì giao dịch với người thứ ba ngay tình vẫn có hiệu lực, trừtrường hợp quy định tại Điều 257 của Bộ luật này” Như vậy có nghĩa làloại trừ trường hợp chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản không phảiđăng ký quyền sở hữu từ người chiếm hữu ngay tình có được động sản

này thông qua hợp đồng không có đền bù thì giao dịch của người thứ bangay tình trên được pháp luật công nhận là có hiệu lực.

Vấn đề được đặt ra trong trường hợp này là nếu pháp luật nghiêng

về phía người thứ ba ngay tình, công nhận giao dịch của người thứ bangay tình có hiệu lực và họ được giữ lại tài sản mà không phải hoàn trảcho chủ sở hữu ban đầu thì quyền lợi của chủ sở hữu sẽ được bảo vệ nhưthế nào

Trong khi Điều 260 Bộ Luật Dân sự có quy định: “Chủ sở hữu, ngườichiếm hữu hợp pháp có quyền yêu cầu người có hành vi xâm phạmquyền sở hữu, quyền chiếm hữu của mình bồi thường thiệt hại”

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền sởhữu cũng là một loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại, do đó, về nguyêntắc, nó chỉ phát sinh khi có đủ các yếu tố sau đây:

+Hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật;

+Có thiệt hại thực tế xảy ra;

+Có lỗi của người gây thiệt hại;

+Có mối liên hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại

Vì vậy trong trường hợp này vấn đề cần quan tâm là ai có tráchnhiệm bồi thường thiệt cho chủ sở hữu ban đầu Quy định của Bộ luậtDân sự về bồi thường thiệt hại đã cho thấy chủ sở hữu có quyền kiện đòingười đã bán tài sản, đã được hưởng lợi không chính đáng từ tài sản đóphải bồi thường thiệt hại cho mình Theo đó, chủ sở hữu được quyền yêucầu người xác lập giao dịch với mình, cũng chính là người xác lập giaodịch với người thứ ba ngay tình bồi thường thiệt hại

2.5.1.2 Trường hợp người thứ ba ngay tình có được động sảnkhông phải đăng ký quyền sở hữu thông qua hợp đồng không có đền bùvới người không có quyền định đoạt tài sản

-Đối với trường hợp này thì chủ sở hữu tài sản hợp pháp có quyềnđòi lại tài sản từ người chiếm hữu ngay tình căn cứ quy định tại Điều 257

Bộ luật Dân sự Trong trường hợp trên, giao dịch của người thứ ba khôngđược công nhận hiệu lực, nghĩa là giao dịch vô hiệu

Việc công nhận giao dịch của người thứ ba ngay tình có hiệu lực làcách hiệu quả nhất để bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của người thứ

ba, tuy nhiên khi không công nhân giao dịch của người thứ ba có hiệulực không có nghĩa là quyền lợi của người thứ ba không được bảo vệ Khixem xét quyền lợi của người thứ ba ngay tình và chủ sở hữu ban đầu,nếu bắt buộc phải hoàn trả tài sản cho chủ sở hữu ban đầu thì người thứ

ba vẫn được bảo vệ bằng cách yêu cầu bồi thường thiệt hại

Khi giao dịch của người thứ ba ngay tình vô hiệu sẽ không làm phátsinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thờiđiểm xác lập; do đó các bên phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàntrả cho nhau những gì đã nhận; nếu không hoàn trả được bằng hiện vậtthì phải hoàn trả bằng tiền, trừ trường hợp tài sản giao dịch, hoa lợi, lợitức thu được bị tịch thu theo quy định của pháp luật

Trong trường hợp người thứ ba ngay tình có được động sản khôngphải đăng ký quyền sở hữu thông qua hợp đồng không có đền bù vớingười không có quyền định đoạt tài sản mà bị chủ sở hữu đòi lại tài sảnthì người thứ ba được quyền yêu cầu người phải xác lập giao dịch vớimình bồi thường thiệt hại vì trong giao dịch này, bản thân người thứ ba