Lý do chọn đề tài Cơ quan hành chính nhà nước giữ vai trò định hướng, dẫn dắt sự phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng nhất định, thể hiện sự thông nhất qua hệ thống pháp luật và h
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Cơ quan hành chính nhà nước giữ vai trò định hướng, dẫn dắt sự phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng nhất định, thể hiện sự thông nhất qua hệ thống pháp luật và hệ thống chính sách của nhà nước, vì vậy, hiệu quả hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước luôn được chú trọng Trong đó, đặt vai trò quan trọng của vấn đề này là trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đặc biệt là ở những người đứng đầu cơ quan hành chính đó vì sự thành công hay thất bại của cơ quan hành chính đó gắn liền với nhiệm vụ, vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu Trong thực tiễn đất nước ngày càng phát triển, xu hướng hiện đại hóa nền hành chính diễn ra tích cực cả trong nước và trong nền hành chính trên thế giới, trách nhiệm của người đứng đầu càng được nhấn mạnh hơn, trở thành yêu cầu cơ bản nhất, quan trọng nhất cra mỗi nền hành chính nhà nước Nước ta cũng ở trong xu hướng đó, cùng với việc liên tục cải cách hành chính nhà nước để phù hợp hơn, tiến bộ hơn nữa, mà vấn đề cải cách này có thành công hay không -một lần nữa phụ thuộc vào việc thực hiện trách nhiệm của ngườu đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước
Nhận thấy đây là vấn đề quan trọng, cũng như xem xét vấn đề này trong thực
tiễn hiện nay, tôi chọn nghiên cứu về đề tài: “Nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay”
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
a) Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở nghiên cứu về nội dung cơ bản của cơ quan hành chính nhà nước và trách nhiệm của người đứng đầu để đánh giá được những điểm mạnh, điểm yếu còn tồn đọng Song, xem xét về trong thực tiễn hiện nay về thực trạng việc thực hiện trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước, đưa ra những giải pháp để xóa bỏ những hạn chế và những giải pháp nâng cao
b) Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để thực hiện được mục đích nghiên cứu trên, đề ra nhưng nghiệm vụ sau:
Trang 2- Nghiên cứu lý luận chung về cơ quan hành chính nhà nước, về trách nhiệm của người đứng đầu
- Đánh giá thực tiễn trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước hiện nay, đưa ra được những điểm mạnh cũng như hạn chế tồn đọng
- Từ việc đánh giá trên, đưa ra những giải pháp cho vấn đề nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
3 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
a) Cơ sở lý luận
Đề tài nghiên cứu trên cơ sở lý luận là những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Marx - Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam và chính sách, pháp luật của Nhà nước
b) Đề tài kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận biện chứng duy vật kết hợp phương logic – lịch sử, phân tích- tổng hợp tài liệu, quan sát đánh giá thực tiễn khách quan
4 Kết cấu đề tài
Ngoài phần mục lục, phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm:
Trang 3PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM NGƯỜI ĐỨNG
ĐẦU CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
1 Khái quát về cơ quan hành chính nhà nước:
1.1 Khái niệm cơ quan hành chính nhà nước:
Đầu tiên, nói về nền hành chính nhà nước, đây là một khái niệm dùng
để chỉ tập hợp tất cả những yếu tố hợp thành tổ chức hành chính nhà nước như bộ máy hoạt động, con người, nguồn lực công, và cơ chế hoạt động để thực thi quyền hành pháp của nhà nước theo quy định của pháp luật Nền hành chính nhà nước bao gồm: hệ thống thể chế hành chính nhà nước, hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước, đội ngũ nhân sự làm việc trong các
cơ quan hành chính nhà nước và các nguồn lực vật chất cần thiết đảm bảo cho việc thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính nhà nước của các cơ quan nhà nước đó – những bộ phận trên tồn tại theo một thể thống nhất, có mối liên hệ gắn bó hữu cơ, có sự tác động, ảnh hưởng lẫn nhau và không thể tách rời, cũng như không thể thiếu hay loại bỏ đi bất kì bộ phận nào Trong nghiên cứu này, tôi tập trung vào bộ phận cơ quan hành chính nhà nước
Cơ quan hành chính nhà nước mang tính độc lập, do những cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập ra dưới quy định của pháo luật, những cơ quan này thực hiện những chức nay, nhiệm vụ nhất định trong vấn đề quản lý hành chính nhà nước Tùy vào từng trường hợp cụ thể để cơ quan hành chính nhà nước có vai trò riêng: vai trò chủ thể mang quyền lực nhà nước hoặc vai trò chủ thể không mang quyền lực nhà nước – tuy nhiên, ở cả hai vai trò đều thể hiện đủ vai trò quan trọng đối với quan hệ pháp luật hành chính Các cơ quan hành chính nhà nước có thể xem là biểu hiện tính quyền lực của nhà nước thông qua việc bạn hành các văn bản pháp luật như nghị định, nghị quyết, chỉ thị và việc áp dụng những biện pháp cưỡng chế hành chính nhà nước nhất định Tính độc lập của cơ quan hành chính nhà nước thể hiện qua
cơ cấu bộ máy cơ quan, các quan hệ công tác giữa các cơ quan Song, được thành lập và hoạt động dựa trên những quy định của pháp luật, có các chức năng, thẩm quyền riêng và có sự liên kết giữa các cơ quan để thực thi những
Trang 4công việc được giao Về nguồn nhân sự làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nước là đội ngũ cán bộ, công chức được bố trị thông qua tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc thông qua bầu cử, tất cả những hình thức bố trí nhân sự này đều được thực hiện theo quy định của pháp lệnh cán bộ, công chức
Từ việc phân chia chuyên môn, phạm vị hoạt động của mỗi cơ quan nhà nước nên có nhiều cách để phân loại các cơ quan nhà nước này, trong đó
có hai tiêu chi được sử dụng chủ yếu là phân loại theo lãnh thổ hành chính và theo thâm quyền:
- Phân loại theo tiêu chí lãnh thỗ hành chính là các cơ quan hành chính nhà nước được chia thành các cơ quan các cấp, từ trung ương đến địa phương nhằm mục đích thực thi chức năng quản lý hành chính nhà nước trên phạm vi toàn quốc Đồng thời, việc tổ chức các cơ quan theo lãnh thổ hành chính cần phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản cề việc tổ chức cơ auan hành chính nhà nước, kết hợp với tính chất, nhu cầu làm việc cụ thể của từng cơ quan, từng cấp hành chính
- Phân loại theo thẩm quyền: trong hình thức này được chia làm hai hình thức nhỏ là thẩm quyền chung và thẩm quyền riêng Thẩm quyền chung là những cơ quan hành chính nhà nước quản lý tổng hợp tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội trên phạm vị toàn quốc hoặc trên phạm vi lãnh thổ nhất định, các cơ quan hành chính thẩm quyền chung của nước ta gồm Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp Còn cơ quan hành chính nhà nước theo thẩm quyền riêng là những cơ quan có chức năng quản lý ở mỗi lĩnh vưc riêng, cũng thực hiên ở phạm vị toàn quốc hoặc ở vùng lãnh thổ nhất định, gồm các bộ, cơ quan ngang bộ các cơ quan thẩm quyền chuyên môn ở trong các ủy ban nhân dân,…
Ngoài ra còn có một số cách phân chia khác nhưng ít được sử dụng như phân chia theo cơ sở pháp lý, hay phân chia theo chế độ lãnh đạo Tuy nhiên, dù ở bất kì cách phân chia nào thì về khái niệm, tính chất vẫn không khác nhau nhiều
Trang 51.2 Vai trò của cơ quan hành chính nhà nước
Là một bộ phận trong hệ thống cấu thành nên nền hành chính nhà nước,
vì tính chất thống nhất, ảnh hưởng lẫn nhau trong hệ thống, có thể nhận định rằng cơ quan hành chính nhà nước cũng giữ vai trò quan trọng trong hệ thống này Song, vai trò của bộ máy các cơ quan hành chính nhà nước được thể hiện qua nhiều vấn đề sau:
Về chính trị, đây được xem như nhiệm vụ cơ bản nhất trong hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước thông qua chức năng thống trị, thông qua các
cơ quan hành chính nhà nước để điều khiển các chứng năng mang tính bắt buộc nhằm bảo vệ, trấn an và gìn giữ trật tự xã hội, an toàn, an ninh quốc gia
Về kinh tế, thông qua các cơ quan hành chính nhà nước trong lĩnh vực kinh tế để thực hiện các chức năng như định hình kế hoạch, chiến lực phát triển kinh tế đất nước, ban hành các chính sách, văn bản pháp luật, các tiêu chuẩn, quy phạm về kinh tế - xã hội,… hướng mục tiêu thúc đẩy hợp tác và phát triển kinh tế xã hội giữa các ngành và giữa các địa phương trong đất nước
Về mặt văn hóa, giáo dục cũng được thông qua các cơ quan hành chính nhà nước để hoạch định, thực hiện những chiến lược, kế hoạch phát triển văn hóa, giáo dục cũng như đưa ra những chính sách để bảo vệ cho các hoặt động văn hóa, giáo dục, phát triển đội ngũ các bộ có năng lực để nâng cao hiệu quả trong khoa học, văn hóa, giáo dục, nâng cao tư tưởng của dân tộc và văn minh
xã hội
Về xã hội, xác định đây là vấn đề mang tính rộng và bao hàm nhiều hoạt động trong các cơ quan hành chính nhà nước, thể hiện qua việc xây dựng các cơ quan chuyên ngành để thực thi việc quản lý đối với các vấn đề chung củ xã hội như vấn đề phúc lợi, bảo hiểm xã hội, các dịch vụ xã hội công cộng như y tế, bảo vệ phụ nữ, bảo vệ trẻ em, môi trường,
Tất cả các cơ quan hành chính nhà nước hoạt động trong hệ thống, nhưng mỗi cơ quan có mỗi nhiệm vụ riêng biệt, được phận định cụ thể, minh bạch – thông qua đó mà các hoạt động hành chính mới có thể diễn ra suông sẻ,
Trang 62 Lý luận về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước 2.1 Khái niệm về người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước
Khi nhắc về người đứng đầu thì cơ bản ta có thể hiểu được đó là người có vị trí cao nhất trong một tổ chức, đội hình, hay trong hoạt động nào đó Người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước có thể hiểu là người có vị trí cao nhất trong cơ quan này, thực hiện vai trò lãnh đạo, kiểm soát, quản lý hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước đó, điều này đồng nghĩa với mọi hoạt động của cơ quan này đều phải thông qua sự giám sát, phân công của người đứng đầu và người đứng đầu chịu trách nhiệm cho toàn bộ hoạt động của cơ quan này Về vị trí và địa vị pháp lý của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cũng được Hiến pháp và Luật tổ chức hoạt động của các cơ quan tổ chức quy định rõ ràng Theo quy định pháp luật hiện nay thì người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước được giao những nhiệm vụ củ thể như tổ chức, điều hành các công việc của cơ quan, quản lý, phân công cho các cán bộ cấp dưới, quản lý tài sản công, ngoài ra, người đứng đầu là người trực tiếp triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước
Cũng đã có nhiều ý kiến định nghĩa về người đứng đầu cơ quan hành chính
nhà nước, như: “Người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước là một định
chế pháp lý xác lập vị trí công tác cao nhất trong cơ quan hành chính nhà nước với những thẩm quyền và trách nhiệm tương ứng để hoàn thành tốt vái trò của người đứng đầu”1, hay “… người đứng đầu là cá nhân hoặc tập
thể có quyền lực nhất định trong lãnh đạo, quản lý, gánh vác trách nhiệm nhất định và đứng đầu chỉ huy, tổ chức một đơn vị hoặc một tổ chức nhất định để thực hiện mục tiêu lãnh đạo, quản lý đã đề ra” 2,… Chung quy lại,
có thể định nghĩa về người đứng đấu cơ quan hành chính nhà nước là người giữ vị trí pháp lý cao nhất, giữ vai trò lãnh đạo và quản lý, chịu trách nhiệm
1 Tạp chí Lý luận chính trị ( tạp chỉ điện tử) – Hoạt động lãnh đạo và quản lý của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở nước ta
Nam hiện nay, 2010 Tr.23
Trang 7cho tất cả các hoạt động, vấn đề trong và ngoài liên quan đến cơ quan hành chính nhà nước mà mình đang đứng đầu
2.2 Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước
Từ việc định nghĩa về người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước cũng đã chỉ ra được vai trò chính của người nắm giữ vị trí này đối với cơ quan hành chính nhà nước là rất quan trọng, ở đây nhấn mạnh đến trách nhiệm mà người đứng đầu đó phải nắm giữ trong quá trình công tác của mình Chính phủ có những nghị định và Nhà nước cũng đã ban hành những quy định pháp luật củ thể về trách nhiệm của người đứng đầu như Luật Cán
bộ, Công chứ ban hành năm 2008 – có quy định rõ về nghĩa vụ của người đứng đầu ( điều 10)
Bàn về “trách nhiệm” trong vấn đề này, có thể hiểu rằng người đứng đầu phải chịu toàn bộ những kết quả dù tốt hay xấu, thất bại hay thành công của những hoạt động trong cơ quan hành chính nhà nước mà mình đang đứng đầu Tuy nhiên, trách nhiệm không chỉ là việc nhận phần bất lợi khi xảy ra những sai sót mà trách nhiệm còn là những nghĩa vụ của người đứng đầu phải thực hiện và phải làm thật tốt để đem lại những kết quả tốt trong thời gian giữ vị trí Vì vậy, có thể nhận định về trách nhiệm của người đứng
đầu cơ quan hành chính nhà nước là: Thực hiện tốt những nghĩa vụ và quyền
của người đứng đầu trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước và khi xảy ra những hậu quả, kết quả xấu thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm.