Phả hệ - Tổng hợp Lý thuyết và bài tập cho Thi HSG và ôn thi vào 10 môn sinh 9

Giáo án bài giảng về Bài tập phả hệ Sinh học dành cho học sinh lớp 9 đang ôn thi Hsg tỉnh và ôn thi vào 10 chuyên Sinh. Bài giảng gồm lý thuyết cơ bản, các lưu ý và sưu tầm đề thi phần Phả hệ các năm.

XÁC SUẤT TRONG BÀI TẬP PHẢ HỆ

a Người con đầu lòng bị bạch tạng

b 1 con binh thường

c Người con gái đầu lòng bị bạch tạng

=> KẾT LUẬN: ĐẶT HỆ SỐ RA NGOÀI

1 Bố mẹ bình thường sinh con gái bị bệnh => Gen gây bệnh là gen

LẶN nằm trên NST THƯỜNG

=> Quy ước: A - bình thường, a - bị bệnh bạch tạng

2 Bố mẹ bình thường có thể có KG: AA và Aa sinh con bị bệnh KG

VD:

Xét phép lai: P ⅔ Aa x ⅔ Aa

Cách 1: GP (⅓ A : ⅓ a) (⅓ A : ⅓ a)

Xác suất sinh 1 người con bị bạch tạng là: aa = ⅓ x ⅓ = 1/9

Xác suất sinh 2 người con bị bạch tạng là: ⅓ ^4 = 1/81

Cachs 2: P (⅔ x ⅔ ) (Aa x Aa)

F1 4/9 (¼ AA : 2/4 Aa : ¼ aa) => TLKH 4/9 (¾ bình thường : ¼ bệnh) Xác suất sinh 2 người con bị bạch tạng là: 4/9 x (¼ x ¼) = …

Xác suất sinh 3 người con bình thường: 4/9 x (3/4)^3 = …

NGUYÊN TẮC: ĐẶT HỆ SỐ RA NGOÀI, BÌNH PHƯƠNG … TỶ LỆ Ở TRONG

P (⅓ AA : ⅔ Aa) x (⅓ AA : ⅔ Aa)

a Người con đầu lòng bị bạch tạng

b 1 con binh thường = 1 - xác suất sinh con bị bệnh

c Người con gái đầu lòng bị bạch tạng

F1: 4/9 (¼ AA : 2/4 Aa : ¼ aa) => 1/9 AA : 2/9 Aa: 1/9 aa => 3/9 Bình thường: 1/9

Bị bệnh

c Xác suất sinh con GÁI / BỊ BỆNH

1 Xác suất sinh con GÁI là: ½

● Cơ chế xác định giới tính

2 Xác suất sinh con bị bệnh: 1/9

=> Xác suất sinh con gái bị bệnh = 1/18

d Xác suất sinh 2 con gái bị bệnh:

1 Xác suất sinh 2 con gái là: ½ x ½

2 Xác suất sinh 2 con bị bệnh: 4/9 x (¼ x ¼ ) = 1/36

=> Xs sinh 2 con gái bị bệnh là = 1/36 x ¼ = …

F1: 4/9 (¼ AA : 2/4 Aa : ¼ aa) => 1/9 AA : 2/9 Aa: 1/9 aa => 3/9 Bình thường: 1/9

Bị bệnh

Bài giải mẫu:

Theo đề bài, xét bên người đàn ông, bố mẹ binh thường nhưng sinh ra con gái bị bệnh bạch tạng => Bệnh do gen lặn nằm trên NST thường quy định

- Quy ước: A – Bình thường, a – bị bệnh bạch tạng

Ta có: Bố mẹ binh thường A- sinh con bị bệnh aa => KG của bố mẹ là Aa

Người chồng binh thường KG a- là con của phép lai Aa x Aa

⇒ Kiểu gen của người chồng là 1/3 AA : 2/3 Aa

Xét bên người vợ: Bố mẹ BT A- sinh con bị bệnh aa => KG của bố mẹ là Aa

Người vợ BT KG A- là con của phép lai Aa x Aa

II Xác suất 2 lần sinh (nhiều lần sinh)

Công thức: Xác suất sinh = xác suất của bố x xác suất của mẹ x xác suất con

= HỆ SỐ X (TRONG NGOẶC MŨ n)

Lưu ý: Trong bài tóan sinh 2 con trở lên, không được gộp giao tử như bài toan sinh 1 con

Ví dụ: Xét sự di truyền tinh trạng bạch tạng do gen lặn nằm trên NST thường quy định, 1 người đàn ông binh thường có

em gái bị bạch tạng kết hôn với 1 người phụ nữ binh thường

có anh trai bị bệnh bạch tạng Tính xác suất:

a Sinh 2 con đều bị bệnh

Bài giải mẫu:

Theo đề bài, xét bên người đàn ông, bố mẹ binh thường nhưng sinh ra con gái bị bệnh bạch tạng => Bệnh do gen lặn nằm trên NST thường quy định

- Quy ước: A – Bình thường, a – bị bệnh bạch tạng

Ta có: Bố mẹ binh thường A- sinh con bị bệnh aa => KG của bố mẹ là Aa

Người chồng binh thường KG a- là con của phép lai Aa x Aa

⇒ Kiểu gen của người chồng là 1/3 AA : 2/3 Aa

Xét bên người vợ: Bố mẹ BT A- sinh con bị bệnh aa => KG của bố mẹ là Aa

Người vợ BT KG A- là con của phép lai Aa x Aa

⇒ KG của người vợ: 1/3 AA : 2/3 Aa

⇒ Vậy ta có phép lai của cặp vợ chồng đang xét là:

P (1/3 AA : 2/3 Aa) x (1/3 AA : 2/3 Aa)

a Sinh 2 người con đều bị bệnh

Để sinh ra con bị bệnh thì bố mẹ BT chắc chắn phải có KG Aa => Xác suất để cả bố vào mẹ đều có KG Aa là 2/3 x 2/3 = 4/9

Xác suất sinh con bị bệnh aa của cặp P binh thường Aa x Aa là ¼

⇒ Xác suất sinh 2 người con bị bệnh của phép lai Aa x Aa là ¼ x ¼ = 1/16

⇒ Xác suất sinh 2 người con bị bệnh trong TH trên là 1/16 x 4/9 = 1/36

b Xác suất ssinh 2 người con trai binh thường

- Xác suất sinh 2 người con trai là: ½ x ½ = 1/ 4

- Xác suất sịnh 2 người con binh thường:

- TH1: Bố là AA với tỷ lệ là 1/3 => sinh ra 100% con binh thường => XS sinh 2 con binh thường là 1/3 x 1 = 1/3

- TH2: Bố là Aa với tỷ lệ 2/3, mẹ là AA với tỷ lệ 1/3 => XS sinh 2 con binh thường là 2/3 x 1/3 x 1 = 2/9

- TH3: Bố là Aa với tỷ lệ 2/3, mẹ là Aa với tỷ lệ 2/3

⇒ Xác suất bắt gặp cặp vợ chồng này là 2/3 x 2/3 = 4/9

⇒ Xác suất sinh 2 con binh thường của phép lai Aa x Aa là ¾ x ¾ = 9/16

⇒ Xác suất sinh 2 con binh thường của TH 3 là 4/9 x 9/16 = ¼

⇒ Xác suất sinh 2 người con trai binh thường là ¼ x (1/3 + 2/9 + 1/4) = 29/144

PHẢ HỆ HAI BỆNH

I Phả hệ 2 bệnh phân ly độc lập

1 2 bênh nằm trên 2 NST thường khác nhau

2 1 bệnh trên NST thường, 1 bệnh trên NST giới tinh

Cách giải: Tính riêng từng bệnh rồi nhân lại

II Phả hệ 2 bệnh di truyền liên kết hoặc có hoán vị gen

1 2 bệnh trên cùng 1 NST thường

2 2 bệnh cùng nằm trên NST giới tinh

Cách giải:

- Không được tách riêng mà phải tinh chung 2 bệnh

- Có khả năng xảy ra hoan vị gen, cần chú ý kiểu gen khi suy luận từ đời sau ra đời trước

Liên kết gen

a Xét riêng tính trạng dạng tóc:

- Bố mẹ 1x2 tóc xoăn sinh con gái 3 tóc thẳng => Tóc xoăn trội so với tóc thẳng

- Quy ước A xoăn; a thẳng

=> Sinh con tóc xoăn = 1 - 3/10 x ½ = 17/20

Xét tính trạng nhóm máu: KG P 8x9 (⅔ IB IB : 1/3 IB IO) x (½ IA IA : ½ IA IO)

GP (⅚ IB : ⅙ IO) (¾ IA : ¼ IO)

KG con: ⅚ x ¾ = ⅝

=> Xác suất = 17/20 x ⅝ = 17/32 => III Đúng

AA : (AA + Aa)

Phả hệ ở hình bên mô tả sự di truyền của 2 bệnh ở người: Bệnh P do 1 trong 2 alen của 1 gen quy định, bệnh M do 1 trong 2 alen của 1 gen nằm ở vung không tương đồng trên NST

X quy định Biết rằng không xảy ra đột biến, theo lý thuyết, phát biểu nào sau đây đung?

1 Xác định được chinh xác kiểu gen

của 9 người trong phả hệ

2 Xác suất sinh con thứ nhất bị cả

2 bệnh của cặp 12 – 13 là 1/24

3 Người số 7 không mang alen quy

định bệnh P

4 Xác suất sinh cont hsuw nhât slaf

ocn gái và ko bị bệnh của cặp 12

13 là 5/12

Phả hệ hình bên mô tả sự biểu hiện 2 bệnh ở 1 dòng họ Biết rằng alen H quy định bệnh N trội hoan toan so với alen h quy định không bị bệnh N, kiểu gen Hh quy định bệnh N ở nam, không bị bệnh N ở nữ Bệnh M do

1 gen có 2 alen quy định Biết rằng 2 bệnh nằm trên 2 cặp NST và mẹ của người số 3 bị bệnh N.

1 Bệnh M do gen lặn hay gen trội quy định, nằm trên NST thường hay giới tinh? => Gen lặn trên NST thường

2 Có bao nhiêu người xác định được chinh xác kiểu gen? Giải thích

3 Tính xác suất sinh con gái đầu lòng không bị bệnh M và không bị bệnh N đồng hợp 2 cặp gen của cặp vợ chồng 10 – 11

Quy ước: H - bị bệnh, h - bình thường, Hh bị bệnh ở nam, bình thường ở nữ

A- Bình thường, a - Bệnh N

Xét bệnh M:

KG 1x2 bình thường sinh con gái bị bệnh => Aa x Aa, KG 5: aa, KG 6: ⅓ AA : ⅔ Aa (⅔ A : ⅓ a)

KG 3 aa, KG 4: A- ; Người 7 bình thường nhưng có mẹ bị bệnh KG aa => KG 7 là Aa (½ A : ½ a)

Xét bệnh N: H - bị bệnh, h - bình thường, Hh bị bệnh ở nam, bình thường ở nữ

Nam bình thường là hh; nữ bình thường có KG Hh và hh

1 Tính xác suất sinh con gái đầu lòng không bị bệnh M và không bị bệnh N đồng hợp 2 cặp gen của cặp vợ chồng 10 – 11

Biết người số 10 mang alen quy

bị bệnh

Phả hệ dưới đây mô tả 2 bệnh di truyền độc lập với nhau, mỗi bệnh do 1 gen quy định

Những phát biểu nào đúng trong các phát biểu sau đây?

I Gen gây bệnh P là gen lặn, gen gây bệnh Q là gen trội

II Có 5 người chắc chắn xác định được kiểu gen

III Xác suất sinh con đầu lòng không bị bệnh của cặp III 13 và III 14 là 63/80

IV Cặp alen quy định bệnh P và Q đều nằm trên NST giới tinh