Bài giảng môn Ngữ văn lớp 8 năm học 2021-2022 - Bài 6: Trợ từ, thán từ (Trường THCS Thành phố Bến Tre)

Bài giảng môn Ngữ văn lớp 8 năm học 2021-2022 - Bài 6: Trợ từ, thán từ (Trường THCS Thành phố Bến Tre) được biên soạn với mục tiêu nhằm giúp học sinh biết được thế nào là trợ từ, thán từ, và biết cách sử dụng trợ từ, thán từ; chỉ ra được các thán từ có trong câu;... Mời quý thầy cô và các em học sinh cùng tham khảo chi tiết nội dung bài giảng!

TR  T , THÁN T Ợ Ừ Ừ

1.Tr  t ợ ừ     VD(SGK)

? Nghĩa c a các câu dủ ưới đây có gì khác nhau ? Vì sao có s  khác nhau đó ?ự

­ Nó ăn hai bát c m ơ

­ Nó ăn  nh ng ữ  hai bát c m ơ

­ Nó ăn  có  hai bát c m ơ

? Nghĩa c a các câu dủ ưới đây có gì khác nhau ? 

ăn hai bát c m là nhi u h n m c bình th ơ ề ơ ứ ườ ng 

*  Câu 3: Thêm t   ừ có , ngoài thông báo khách quan còn 

nh n m nh, đánh giá vi c nó ăn hai bát c m là ít h n  ấ ạ ệ ơ ơ

m c bình th ứ ườ ng.

 ­  Nó ăn  nh ng ữ  hai bát c m ơ

 ­  Nó ăn  có  hai bát c m ơ

? Các từ  nh ng ữ  và  có trong các câu đã cho đi kèm 

t  ng  nào trong câu và bi u th  thái đ  gì c a ừ ữ ể ị ộ ủ

người nói đ i v i s  vi c ? ố ớ ự ệ

*  Các t   ừ nh ng ữ  và  có  đi kèm v i nh ng t   ớ ữ ừ

ng  sau nó đ  bày t  thái đ  đánh giá đ i v i  ữ ể ỏ ộ ố ớ

s  vi c đ ự ệ ượ c nói đ n.  ế

Nh ng ữ  hàm ý h i nhi u( so v i bình th ơ ề ớ ườ ng)

Có  hàm ý h i ít (so v i bình th ơ ớ ườ ng)

1.Tr   ợ

t : ừ

­ Tr  t  là nh ng t  chuyên đi kèm m t t  ợ ừ ữ ừ ộ ừ

ng  trong câu đ  nh n m nh ho c bi u th  ữ ể ấ ạ ặ ể ị

thái đ  đánh giá s  v t, s  vi c độ ự ậ ự ệ ược nói đ n ế

 t  ng  đó

ở ừ ữ

­Ví d : ụ Chính c u  y làm b  bình hoa.ậ ấ ể

Bài t pậ

1. Chính nó đã nói v i tôi đi u đó . ớ ề

2. Ch  D u là nhân v t chính c a tác ph m t t đèn.  ị ậ ậ ủ ẩ ắ

3. Nó đ a cho tôi  ư nh ngữ  10 000 đ ng. ồ

4. Nó đ a cho tôi  ư nh ng ữ đ ng ti n cu i cùng. ồ ề ố

5. Em có quy n t  hào v  tôi và  ề ự ề cả em n a ữ

6. Ao sâu n ướ c  cả khôn chài cá. 

­ Em có quy n t  hào v  tôi và  ề ự ề cả em n a.(Tr  t ) ữ ợ ừ

­ Ao sâu n ướ c  cả khôn chài cá. (Tính t  ) ừ

I.Tr  t ợ ừ

II.Thán t : ừ

1. Các t  ừ này, a, vâng trong đo n trích sau đây bi u th  đi u ạ ể ị ề

gì ? 

a. Này ! ông giáo   ! Cái gi ng nó cũng khôn ! Nó c   ạ ố ứ làm 

in nh  nó trách tôi; nó kêu    , nhìn tôi nh  mu n b o tôi  ư ư ử ư ố ả

r ng:  ằ A  ! Lão già t  l m ! Tôi ăn   v i lão nh  th  mà lão  ệ ắ ở ớ ư ế

x  v i tôi nh  th  này à ? ử ớ ư ế

b. ­  Này , b o bác  y có tr n đi đâu thì tr n. Ch  c  n m  ả ấ ố ố ứ ứ ằ

đ y, ch c n a h  vào thúc s u, không có, h  l i đánh trói  ấ ố ữ ọ ư ọ ạ

thì kh  Ng ổ ườ ố i  m r  r  nh  th , n u l i ph i m t tr n  ề ề ư ế ế ạ ả ộ ậ

đòn, nuôi m y tháng cho hoàn h n. ấ ồ

­  Vâng , cháu cũng đã nghĩ nh  c  Nh ng đ  cháo ngu i,  ư ụ ư ể ộ

cháu cho nhà cháu ăn l y vài húp cái đã. ấ

 a. – Này! là ti ng th t ra đ  gây s  chú ý c a ế ố ể ự ủ

ngườ ối đ i tho i ( còn g i là ạ ọ hô ngữ )

­ A! là ti ng th t ra đ  bi u th  s  t c gi n khi ế ố ể ể ị ự ứ ậ

nh n ra m t đi u gì đó không t t.ậ ộ ề ố

*   Ngoài ra A! còn dùng đ  bi u th  s  vui m ng, ể ể ị ự ừ

sung sướng nh : “ư A!  M  đã v  !” ẹ ề

b. T   ừ Vâng  là ti ng đáp l i l i ng ế ạ ờ ườ i khác bi u  ể

th  thái đ  l  phép ị ộ ễ

2. Nh n xét v  cách dùng các t  ậ ề ừ này, a, vâng b ng ằ

cách l a ch n câu tr  l i đúng nh t.ự ọ ả ờ ấ

a. Các t   y có th  làm thành m t câu đ c l p. ừ ấ ể ộ ộ ậ

2. Nh n xét v  cách dùng các t  ậ ề ừ này, a, vâng b ng ằ

cách l a ch n câu tr  l i đúng nh t.ự ọ ả ờ ấ

a. Các t   y có th  làm thành m t câu đ c l p. ừ ấ ể ộ ộ ậ

2.Thán t ừ

­Thán t  là nh ng t  dùng đ  b c l  tình ừ ữ ừ ể ộ ộ

c m, c m xúc c a ngả ả ủ ười nói ho c dùng đ  ặ ể

g i đáp. Thán t  thọ ừ ường đ ng   đ u câu, có ứ ở ầ

khi nó được tách ra thành m t câu đ c bi t. ộ ặ ệ

­Thán t  g m hai lo i chính: Thán t  b c l  ừ ồ ạ ừ ộ ộ

tình c m, c m xúc; thán t  g i đáp.ả ả ừ ọ

       II.LUY N T P Ệ Ậ

1. Trong các câu sau đây, t  nào (các t  màu đ ) ừ ừ ỏ

là tr  t , t  nào không ph i là tr  t  ?ợ ừ ừ ả ợ ừ

a)    Chính th y hi u tr ầ ệ ưở ng đã t ng tôi quy n sách này. ặ ể

b)    Ch  D u là nhân v t ị ậ ậ  chính c a tác ph m t t đèn. ủ ẩ ắ

c)    Ngay tôi cũng không bi t đ n vi c này.ế ế ệ

d)    Anh ph i nói  ả ngay đi u này cho cô giáo bi t. ề ế

e)     Cha tôi  là  công nhân.

g)     Cô  y đ p  i ấ ẹ ơ  là đ p. ẹ

h)    Tôi nh  mãi  ớ nh ngữ  k  ni m th i niên thi u. ỉ ệ ờ ế

i.Tôi nh c anh  ắ nh ngữ  ba b n l n mà anh v n quên ố ầ ẫ .

a)    Chính th y hi u tr ầ ệ ưở ng đã t ng tôi quy n sách  ặ ể

này.

b)    Ch  D u là nhân v t ị ậ ậ  chính c a tác ph m t t  ủ ẩ ắ

đèn.

c )    Ngay tôi cũng không bi t đ n vi c này. ế ế ệ

d)    Anh ph i nói ngay đi u này cho cô giáo bi t. ả ề ế

e)     Cha tôi là   công nhân.

g)     Cô  y đ p  i ấ ẹ ơ  là đ p. ẹ

h)    Tôi nh  mãi nh ng k  ni m th i niên thi u. ớ ữ ỉ ệ ờ ế

i.Tôi nh c anh  ắ nh ngữ  ba b n l n mà anh v n quên ố ầ ẫ .

2. Gi i thích nghĩa c a các tr  t  in đ m trong ả ủ ợ ừ ậ

các câu sau?

a)  Nh ng đ i nào tình th ư ờ ươ ng yêu và lòng kính 

m n m  tôi l i b  nh ng r p tâm tanh b n xâm  ế ẹ ạ ị ữ ắ ẩ

ph m đ n…m c d u non m t năm ròng m  tôi  ạ ế ặ ầ ộ ẹ

không g i cho tôi  ử l yấ  m t lá th  nh n ng ộ ư ắ ườ i thăm  tôi l yấ   m t l i và g i cho tôi  ộ ờ ử l yấ  m t đ ng quà.  ộ ồ

 Tr  t   ợ ừ l y  ấ có ý nghĩa nh n m nh  ấ ạ

b) Hai đ a mê nhau l m. B  m  đ a con gái bi t  ứ ắ ố ẹ ứ ế

v y, nên cũng b ng lòng g  Nh ng h  thách  ậ ằ ả ư ọ

n ng quá:  ặ nguyên  ti n m t ph i m t trăm đ ng  ề ặ ả ộ ồ

b c, l i còn cau, còn r ạ ạ ượ u…c  c ả ướ ữ i n a thì m t  ấ

c)Tính ra c u vàng c u  y ăn kho  h n  ậ ậ ấ ẻ ơ cả  tôi, ông giáo   ! ạ

  Cả : Có ý nghĩa nh n m nh v  m c đ   ấ ạ ề ứ ộ

cao, ph m vi không h n ch   ạ ạ ế

d)R i  ồ cứ m i năm r m tháng tám ỗ ằ

T a nhau trông xu ng th  gian c ự ố ế ườ i

  Cứ  : Bi u th  ý kh ng đ nh v  ho t đ ng,  ể ị ẳ ị ề ạ ộ

tr ng thái nh t đ nh nh  th  b t ch p m i  ạ ấ ị ư ể ấ ấ ọ

đi u ki n. Nh n m nh m t vi c l p đi l p  ề ệ ấ ạ ộ ệ ặ ặ

l i ạ

3. Ch  ra các thán t  trong các câu dỉ ừ ưới đây

a. Đ t nhiên lão b o tôi: ộ ả

­ Này ! Th ng cháu nhà tôi, đ n m t năm nay,  ằ ế ộ

ch ng có gi y má gì đ y, ông giáo   ! ẳ ấ ấ ạ

­ À ! Thì ra lão đang nghĩ đ n th ng con lão ế ằ

Thán từ : này, à

b) Con chó là c a cháu nó mua đ y ch  ! …Nó  ủ ấ ứ

mua v  nuôi, đ nh đ  đ n lúc c ề ị ể ế ướ ợ i v  thì gi t  ế

d) Chao ôi ! đ i v i nh ng ng ố ớ ữ ườ ở i   quanh ta n u  ế

ta không c  tìm mà hi u h , thì ta ch  th y h  gàn  ố ể ọ ỉ ấ ọ

d , ngu ng c, b n ti n, x u xa, b   i…toàn nh ng  ở ố ầ ệ ấ ỉ ổ ữ

c  đ  cho ta tàn nh n … ớ ể ẫ

  Thán t  : Chao ôi ừ

c) H i  i lão H c ! Thì ra đ n lúc cùng lão cũng có  ỡ ơ ạ ế

th  làm li u nh  ai h t … ể ề ư ế

  Thán t  : H i  i ừ ỡ ơ

4. Các thán t  in đ m trong các câu sau b c l  ừ ậ ộ ộ

c m xúc gìả  ?

a)  Chu t C ng chùi b  râu và g i đám b  h  :  ộ ố ộ ọ ộ ạ

Kìa chúng mày đâu, xem th ng n i đ ng hôm nay  ằ ồ ồ

có gì chén đ ượ c không? 

Lũ chu t bò lên ch n, leo lên bác N i đ ng. Năm  ộ ạ ồ ồ

sáu th ng xúm l ihúc mõm vào, c  mãi m i l t  ằ ạ ố ớ ậ

đ ượ c cái vung n i ra. “ ồ Ha ha  ! C m ngu i ! L i  ơ ộ ạ

có m t bát cá kho ! Cá rô kho kh  : v a d  v a  ộ ế ừ ừ ừ

th m. Chít chít, anh em  i, l i đánh chén đi thôi !” ơ ơ ạ

   Thán t  ha ha b c l  c m xúc khoái chí     ừ ộ ộ ả

  Bác n i đ ng run nh  c y s y :“ Bùng boong.  ồ ồ ư ầ ấ Ái 

ái ! L y các c u, các ông , ăn thì ăn, nh ng đ ng  ạ ậ ư ừ

đánh đ  tôi xu ng đ t. Cái ch n cao th  này, tôi  ổ ố ấ ạ ế

ngã xu ng không v  cũng b p ch t m t !” ố ỡ ẹ ế ấ

­Thán t  ừ ái ái : b c l  c m xúc, thái đ  khó ch u, ộ ộ ả ộ ị

đau đ n đ t ng t do tác đ ng c a s  v t  hi n ớ ộ ộ ộ ủ ự ậ ệ

tượng t  bên ngoài đ n đau đ n, van xinừ ế ớ

 b) Than ôi  ! Th i oanh li t nay còn đâu ? ờ ệ

Than ôi : B c l  c m  xúc bu n bã , nu i ti c.ộ ộ ả ồ ố ế

6­Câu t c ng   ụ ữ “ G i d  ,b o vâng” ọ ạ ả  d y  ạ

ta cách s  d ng thán t  g i đáp bi u th   ử ụ ừ ọ ể ị

s  l  phép ự ễ

      TÌNH THÁI T   Ừ

* VD/SGK/80:

(a) ­  M  đi làm r i  M  đi làm r i ẹ ẹ ồ ồ à  ?

(b)  M  tôi v a kéo tay tôi, xoa đ u tôi h i, thì tôi òa lên khóc  ẹ ừ ầ ỏ

r i c  th  n c n  M  tôi cũng s t sùi theo: ồ ứ ế ứ ở ẹ ụ

 ­  Con nín đi !

       (Nguyên H ng, Nh ng ngày th   u) ồ ữ ơ ấ

(c)   Thương   thay   cũng m t ki p ngộ ế ười

   Khéo thay mang l y s c tài làm chi ấ ắ !

       (Nguy n Du, Truy n Ki u) ễ ệ ề

(d)  Em chào cô ạ!

a. M  đi làm r i ẹ ồ

a. M  đi làm r i ẹ ồ

(a) ­  M  đi làm r i  M  đi làm r i ẹ ẹ ồ ồ à  ?

(b)  M  tôi v a kéo tay tôi, xoa đ u tôi h i, thì tôi òa lên  ẹ ừ ầ ỏ

khóc r i c  th  n c n  M  tôi cũng s t sùi theo: ồ ứ ế ứ ở ẹ ụ

 ­  Con nín  đi !

       (Nguyên H ng, Nh ng ngày th   ồ ữ ơ u)

ấ

(c)   Thương  thay  cũng m t ki p ngộ ế ười

   Khéo  thay  mang l y s c tài làm chi ấ ắ !

       (Nguy n Du, Truy n Ki u) ễ ệ ề

I. Ch c năng c a tình thái t :ứ ủ ừ

II. S  d ng tình thái t :ử ụ ừ

* VD/SGK/81:

  1.   Trong các câu dưới đây, từ nào  (màu đỏ ) là tình thái từ, 

từ nào không ph i ả  là tình thái từ?

(1) Em thích trư ờng  nào thì thi vào trư ờng  y.ấ

(2)Nhanh lên  nào , anh em  i !ơ

4.  Đ t câu h i có dùng tình thái t  nghi v n phù h p  ặ ỏ ừ ấ ợ

 v i quan h  xã h i sau: ớ ệ ộ

*Con v i b  m  ho c chú, bác, cô, dì ớ ố ẹ ặ

M  đi cùng con đẹ ược không   ?ạ

5. Tìm m t s  tình thái t  trong ti ng đ a ph ộ ố ừ ế ị ươ ng em 

ho c trong ti ng đ a ph ặ ế ị ươ ng khác mà em bi t? ế

M t s  tình thái t  đ a phộ ố ừ ị ương Nam B :ộ

   + Nghen ( nhé): Em   nhà m t mình nghenở ộ    + Há ( nh ): ỉ L nh quá chú Năm háạ !

   + M  (mà): ừ Má h a v i con r i mứ ớ ồ ừ!

   + Đa (nh ): ỉ B a nay coi b  bà khó tính d  đaữ ộ ữ    + Hen (nh ): ỉ Ở đây vui quá hen! 

      HƯỚNG D N H C T PẪ Ọ Ậ

­ Làm các bài t p còn l iậ ạ

­ N m v ng n i dung bài h cắ ữ ộ ọ

­ Chu n b  bài: Miêu t  và bi u c m trong văn ẩ ị ả ể ả

b n t  s , Luy n t p vi t đo n văn miêu t  k t ả ự ự ệ ậ ế ạ ả ế

h p MT, BC, L p dàn ý cho bài văn TS k t h p ợ ậ ế ợ

MT, BC ( Tr  l i các câu h i SGK) ả ờ ỏ