Đánh giá công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư tại dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ dốc lời tới ngã tư đường 181 trên địa bàn huyện gia lâm

Vì vậy việc điều tra, khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả của công tác hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, nhằm đảm bảo

NGUYỄN NGỌC ANH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG HỖ TRỢ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI DỰ ÁN CẢI TẠO NÂNG CẤP ĐƯỜNG TỈNH LỘ 179 ĐOẠN TỪ DỐC LỜI TỚI NGÃ TƯ ĐƯỜNG 181 TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIA LÂM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2021

NGUYỄN NGỌC ANH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG HỖ TRỢ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI DỰ ÁN CẢI TẠO NÂNG CẤP ĐƯỜNG TỈNH LỘ 179 ĐOẠN TỪ DỐC LỜI TỚI NGÃ TƯ ĐƯỜNG 181 TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIA LÂM

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Thị Quý

Thái Nguyên – 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin can đoan đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả sử dụng để nghiên cứu viết luận văn là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ học vị nào, mọi trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc rõ ràng

Tác giả luận văn

Nguyễn Ngọc Anh

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực tập và nghiên cứu đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ, những ý kiến đóng góp, chỉ bảo quý báu của các Thầy, cô Khoa Quản lý tài nguyên

và Phòng đào tạo, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Để có được kết quả nghiên cứu này, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bản thân,

tôi có nhận được sự hướng dẫn chu đáo, tận tình của cô giáo TS Vũ Thị Quý,

là người hướng dẫn trực tiếp tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài và viết luận văn

Tôi cũng nhận được sự giúp đỡ, tạo điều kiện của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Gia Lâm và các anh, chị em, bạn bè đồng nghiệp, sự động viên, tạo mọi điều kiện về vật chất, tinh thần của gia đình và người thân

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2021

Tác giả luận văn

Nguyễn Ngọc Anh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC HÌNH vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 3

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

Chương 2 31

ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31

CHƯƠNG 3 34

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 34

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

PHỤ LỤC 1

GCN Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu

nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Tổng hợp một số chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội xã Dương Xá 38

Bảng 3.2: Hiện trạng sử dụng đất năm 2020 của xã Đặng Xá 41

Bảng 3.3 Hiện trạng sử dụng đất xã Dương Xá năm 2020 42

Bảng 3.4: Dân số theo độ tuổi trong khu vực HTTĐC 45

Bảng 3.5: Tình hình lao động trong khu vực HTTĐC 45

Bảng 3.6: Kết quả về đối tượng bồi thường và điều kiện được bồi thường 46

Bảng 3.7: Kết quả về đối tượng bồi thường và điều kiện được bồi thường 47

Bảng 3.8: Kết quả về đất đai đã thực hiện bồi thường HTTĐC 48

Bảng 3.9: Kết quả bồi thường về đất đai 49

Bảng 3.10: Kết quả bồi thường về tài sản trên đất 54

Bảng 3.11: Tổng hợp kinh phí hỗ trợ HTTĐC 50

Bảng 3.12: Kết quả lấy ý kiến người dân trong khu vực HTTĐC qua phiếu điều tra52 Bảng 3.13: Tổng hợp kết quả ý kiến của cán bộ chuyên môn về công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư của dự án 54

Bảng 3.14: Tỷ lệ đất nông nghiệp bị thu hồi của các hộ dân 55

Bảng 3.15: Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ dân 56

Bảng 3.16: Trình độ văn hóa, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao động 57

Bảng 3.17: Tình hình lao động, việc làm của các hộ thuộc khu vực

bồi thường HTTĐC 59

Bảng 3.18: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất 60

Bảng 3.19: Tình hình an ninh, trật tự xã hội khu vực dự án sau khi thu hồi đất 60

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ vị trí xã Đặng Xá 34

Hình 3.2 Cơ cấu kinh tế theo ngành của xã Đặng Xá năm 2015 và năm 2019 36

Hình 3.3 Sơ đồ vị trí xã Dương Xá 37

Hình 3.4 Cơ cấu sử dụng đất năm 2020 của xã Đặng Xá 41

Hình 3.5 Cơ cấu sử dụng đất của xã Dương Xá 44

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân;

là tư liệu sản xuất đặc biệt; là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát triển; là nguồn nội lực để xây dựng và phát triển bền vững của đất nước Trong quá trình đổi mới nền kinh tế ở nước ta, cơ chế kinh tế thị trường đã từng bước được hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ và một xu hướng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra đều phải trở thành hàng hoá, trong đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ

Sự phát triển chung của hệ thống KT - XH cũng như của đất nước trước hết đặt ra phải xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giao thông đường

bộ, hệ thống thuỷ lợi, hệ thống lưới điện quốc gia đây chính là điều kiện rất cơ bản

để phát triển nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch Để xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng, phát triển các ngành kinh tế, công nghiệp, giao thông, xây dựng, thương mại dịch vụ, giáo dục, y tế Nhà nước phải thu hồi đất của người

sử dụng đất và phải bồi thường cho người bị thu hồi Việc thực hiện bồi thường giữ vị trí hết sức quan trọng, là yếu tố có tính quyết định trong toàn bộ quá trình thực hiện

dự án Trong những năm vừa qua công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư (BT & HTTĐC) gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai và thực hiện (Giá đất biến động, ý thức của người dân chưa cao, ) Một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến việc các dự án được triển khai chậm là do công tác bồi thường

hỗ trợ tái định cư gặp rất nhiều khó khăn vướng mắc Các chính sách đền bù thiệt hại

hỗ trợ tái định cư, các văn bản hướng dẫn thực hiện của Nhà nước còn chưa chưa đồng

bộ, hay thay đổi do đó gây nhiều khó khăn cho việc xác định và phân loại mức bồi thường, giá bồi thường Việc tuyên truyền phổ biến các chính sách có liên quan đến công việc này chưa thực hiện tốt Chưa có biện pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo công ăn việc làm mới cho người dân vùng di dời một cách cụ thể Do đó đòi hỏi phải có các phương án bồi thường thật hợp lý, công bằng đảm bảo mọi người dân đều thấy thỏa đáng và phấn khởi thực hiện

Sau nhiều năm thực hiện theo các quy định của Chính phủ, việc bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất có tiến bộ hơn, đáp ứng được yêu cầu của Nhà nước và phù hợp với nguyện vọng của đại đa số nhân dân, khắc phục được nhiều tồn tại, vướng mắc trước đây Tuy nhiên, việc triển khai cũng còn không ít khó khăn, vướng mắc do rất nhiều nguyên nhân khác nhau

Vì vậy việc điều tra, khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả của công tác hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, nhằm đảm bảo lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi, góp phần thiết lập trật tự, kỷ cương pháp luật, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện

về đất đai trong việc bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là cần

thiết Với ý nghĩa thực tiễn đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác

bồi thường hỗ trợ tái định cư tại dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 trên địa bàn huyện Gia Lâm”

2 Mục tiêu của đề tài

- Đánh giá công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư tại dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 trên địa bàn huyện Gia Lâm

- Đánh giá ảnh hưởng của công tác hỗ trợ tái định cư đến người dân trong khu vực thu hồi đất của dự án trên địa bàn xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

- Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

3 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: Bổ sung những kiến thức đã học trên

lớp; học hỏi, tiếp cận những kiến thức, kinh nghiệm thực tế nhằm hiểu rõ hơn về công tác quản lý Nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra được

những thuận lợi, khó khăn trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 trên địa bàn huyện Gia Lâm để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy nhanh thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư ở địa phương

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1 Đất đai

1.1.1.1 Khái niệm đất đai

Trong nền sản xuất, đất đai giữ vị trí đặc biệt quan trọng Đất đai là điều kiện vật chất mà mọi sản xuất và sinh hoạt đều cần tới Đất đai là khởi điểm tiếp xúc và sử dụng tự nhiên ngay sau khi nhân loại xuất hiện Trong quá trình phát triển của xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần, tất cả các kỹ thuật vật chất và văn hóa khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản là sử dụng đất đai

Luật đất đai hiện hành đã khẳng định “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng” (Trần Phương Anh, 2020)

Như vậy, đất đai là điều kiện chung nhất đối với mọi quá trình sản xuất và hoạt động của con người Nói cách khác, không có đất sẽ không có sản xuất cũng như không có sự tồn tại của chính con người Do vậy, để có thể sử dụng đúng, hợp lý và

có hiệu quả toàn bộ quỹ đất thì việc hiểu rõ khái niệm về đất đai là vô cùng cần thiết

- Lý luận địa tô của Các Mác trong việc định giá bồi thường thiệt hại đất và tài sản gắn liền với đất:

Dưới bất kỳ chế độ sở hữu đất đai nào, người sử dụng đất cũng được trả một khoản tiền bồi thường khi bị thu hồi đất Trong điều kiện sở hữu đất đai là hình thức

sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu thì việc người sử dụng đất được Nhà nước trả tiền bồi thường khi bị thu hồi đất là điều hiển nhiên, với điều kiện người sử dụng đất phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình Để phục vụ sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, lợi ích an sinh xã hội tất yếu dẫn đến việc Nhà nước phải thu hồi đất Vì vậy việc bồi thường thiệt hại cho người bị thu hồi đất và các tài sản gắn liền với đất cũng là vấn đề tất yếu Việc giải quyết mối quan hệ này chính là giải quyết mối quan hệ giữa người được giao quyền sử dụng đất mới và người sử dụng đất bị thu hồi

Trong điều kiện Nhà nước thu hồi đất cho mục đích công cộng, lợi ích quốc gia thì trường hợp này giống như là hình thức chuyển quyền sử dụng đất và chuyển mục đích sử dụng đất nhưng là hành vi chuyển quyền sử dụng đất đặc biệt, và đây cũng không phải là sự tự nguyện mà là một sự bắt buộc phải thực hiện hành vi đó Bởi vậy, việc giải quyết thoả đáng lợi ích của người bị thu hồi đất là hết sức cần thiết và quan trọng, thể hiện ở việc bồi thường thiệt hại về đất và tài sản trên đất bị thu hồi Đây là vấn đề chủ yếu cần được xem xét nhằm giải quyết thoả đáng lợi ích cho người

- Cơ sở và mức tính bồi thường: Theo lý luận địa tô của Các Mác thì độ phì nhiêu và vị trí của đất đai là cơ sở cho việc tính toán mức phải trả cho người sử dụng đất Độ phì nhiêu và vị trí đất đai ở đây bao gồm cả các yếu tố tự nhiên và nhân tạo, tức là các chi phí đầu tư của con người làm thay đổi độ phì nhiêu và vị trí của mảnh đất được sử dụng cũng được tính đến Bởi vậy, để tính mức đền bù cho người sử dụng đất bị thu hồi, nên căn cứ vào các yếu tố sau đây:

- Loại đất bị thu hồi: Dựa vào việc phân loại đất theo quy định của pháp luật

hiện hành như đất nông nghiệp, phi nông nghiệp Cần lưu ý tới yếu tố nhân tạo, tức

là vai trò của con người tác động vào đất đai Ví dụ đối với đất nông nghiệp thì ngoài yếu tố độ phì tự nhiên, cần chú ý đến độ phì nhân tạo, tức là địa tô chênh lệch II Với những yếu tố nhân tạo cần xem xét đến vai trò đầu tư của Nhà nước cũng như của người sử dụng đất

- Căn cứ vào loại công trình: Mức đền bù được tính toán phù hợp với giá trị công trình gắn liền với đất theo mục đích sử dụng đất được pháp luật quy định Việc căn cứ vào loại công trình để tính toán mức bồi thường thiệt hại phải trả cho người bị thu hồi đất sẽ làm cho các chủ dự án tính toán kỹ lưỡng nhằm tiết kiệm chi phí

Uỷ ban nhân dân các cấp và chủ dự án là những người trực tiếp xem xét các yếu tố, điều kiện liên quan tới việc quy định mức giá bồi thường thiệt hại về đất và tài sản gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất

1.1.1.2 Đặc điểm của đất đai

Đất đai có vị trí cố định không thể di chuyển được, với một số lượng lớn có hạn trên phạm vi toàn cầu, quốc gia và khu vực Tính cố định không di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác của đất đai đồng thời quy định tính giới hạn về quy mô và không gian gắn liền với môi trường mà đất đai chịu chi phối (nguồn gốc hình thành, sinh thái với những tác động khác của thiên nhiên) Vị trí của đất đai có ý nghĩa rất lớn về mặt kinh tế trong quá trình khai thác và sử dụng đất đai

Khả năng phục hồi và tái tạo của đất đai chính là khả năng phục hồi và tái tạo

độ phì thông qua tự nhiên hoặc do tác động của con người

Ngoài tính hai mặt trên, đất đai còn có những đặc điểm như là: Sự chiếm hữu, sở hữu đất đai và tính đa dạng phong phú của đất đai Về sự chiếm hữu và sở hữu của đất đai ở nước ta đã được quy định rõ trong Luật Đất đai Còn tính đa dạng và phong phú của đất đai thể hiện ở chỗ: Trước hết, do đặc tính tự nhiên của đất đai và phân bổ cố định từng vùng lãnh thổ nhất định, gắn liền với điều kiện hình thành của của đất đai quyết định Mặt khác, tính đa dạng, phong phú còn do yêu cầu, đặc điểm và mục đích

sử dụng khác nhau Đặc điểm này của đất đai đòi hỏi con người khi sử dụng đất đai phải biết khai thác triệt để lợi thế của mỗi loại đất một cách hiệu quả và tiết kiệm trên một vùng lãnh thổ Để làm được điều này, phải xây dựng một quy hoạch tổng thể và chi tiết sử dụng đất đai trên phạm vi cả nước và từng vùng khu vực (Báo cáo tình hình quản lí và sử dụng đất năm 2019 xã Đặng Xá và Dương Xá, huyện Gia Lâm, Hà Nội)

1.1.2 Thu hồi đất

1.1.2.1 Khái niệm về thu hồi đất

Thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (Trần Phương Anh, 2020)

1.1.2.2 Các trường hợp thu hồi đất

Điều 61 và Điều 62 của Luật đất đai 2013 quy định:

- Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh trong các trường hợp

sau đây:

1 Làm nơi đóng quân, trụ sở làm việc;

2 Xây dựng căn cứ quân sự;

3 Xây dựng công trình phòng thủ quốc gia, trận địa và công trình đặc biệt về quốc phòng, an ninh;

4 Xây dựng ga, cảng quân sự;

5 Xây dựng công trình công nghiệp, khoa học và công nghệ, văn hóa, thể thao phục vụ trực tiếp cho quốc phòng, an ninh;

6 Xây dựng kho tàng của lực lượng vũ trang nhân dân;

7 Làm trường bắn, thao trường, bãi thử vũ khí, bãi hủy vũ khí;

8 Xây dựng cơ sở đào tạo, trung tâm huấn luyện, bệnh viện, nhà an dưỡng của lực lượng vũ trang nhân dân;

9 Xây dựng nhà công vụ của lực lượng vũ trang nhân dân;

10 Xây dựng cơ sở giam giữ, cơ sở giáo dục do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý

- Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong các trường hợp sau đây:

1 Thực hiện các dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư mà phải thu hồi đất;

2 Thực hiện các dự án do Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định đầu tư

mà phải thu hồi đất, bao gồm:

a) Dự án xây dựng khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế; khu đô thị mới, dự án đầu tư bằng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA);

b) Dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương; trụ sở của tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao; công trình di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng, công viên, quảng trường, tượng đài, bia tưởng niệm, công trình sự nghiệp công cấp quốc gia;

c) Dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật cấp quốc gia gồm giao thông, thủy lợi, cấp nước, thoát nước, điện lực, thông tin liên lạc; hệ thống dẫn, chứa xăng dầu, khí đốt; kho dự trữ quốc gia; công trình thu gom, xử lý chất thải;

3 Thực hiện các dự án do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh chấp thuận mà phải thu hồi đất bao gồm:

a) Dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội; công trình di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng, công viên, quảng trường, tượng đài, bia tưởng niệm, công trình sự nghiệp công cấp địa phương;

b) Dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật của địa phương gồm giao thông, thủy lợi, cấp nước, thoát nước, điện lực, thông tin liên lạc, chiếu sáng đô thị; công trình thu gom, xử lý chất thải;

c) Dự án xây dựng công trình phục vụ sinh hoạt chung của cộng đồng dân cư;

dự án tái định cư, nhà ở cho sinh viên, nhà ở xã hội, nhà ở công vụ; xây dựng công trình của cơ sở tôn giáo; khu văn hóa, thể thao, vui chơi giải trí phục vụ công cộng; chợ; nghĩa trang, nghĩa địa, nhà tang lễ, nhà hỏa táng;

d) Dự án xây dựng khu đô thị mới, khu dân cư nông thôn mới; chỉnh trang đô thị, khu dân cư nông thôn; cụm công nghiệp; khu sản xuất, chế biến nông sản, lâm sản, thủy sản, hải sản tập trung; dự án phát triển rừng phòng hộ, rừng đặc dụng;

đ) Dự án khai thác khoáng sản được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, trừ trường hợp khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn, khoáng sản tại các khu vực có khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ và khai thác tận thu khoáng sản (Trần Phương Anh, 2020)

1.1.3 Một số khái niệm liên quan đến bồi thường và hỗ trợ hỗ trợ tái định cư

1.1.3.3 Tái định cư

+ Theo từ điển Tiếng Việt: “Tái định cư” nghĩa là lần thứ hai, lại một lần nữa + Định cư: là ở một nơi nhất định để sinh sống, làm ăn Tái định cư là việc bố trí chỗ ở mới cho người bị thu hồi đất mà không còn chỗ ở nào khác trong phạm vi cấp xã nơi có đất bị thu hồi và phải di chuyển chỗ ở Hình thức tái định cư bao gồm: bằng đất ở nhà ở, bằng đất ở hoặc bằng tiền

Thu hồi đất, Bồi thường hỗ trợ tái định cư là giải pháp quan trọng mang tính đột phá nhằm chủ động quỹ đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nguồn lực cho đầu tư phát triển và triển khai thực hiện các dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội Quá trình thực hiện bồi thường HTTĐC phải đảm bảo hài hòa giữa các lợi ích: lợi ích của Nhà nước, lợi ích của doanh nghiệp, của cộng đồng dân cư và đặc biệt là lợi ích của người dân (tôn Gia Huyên, Nguyễn Đình Bồng, 2006)

1.1.3.4 Một số khái niệm liên quan khác

- Nhà nước giao đất là việc Nhà nước ban hành quyết định giao đất để trao quyền sử dụng đất cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất

- Nhà nước cho thuê đất là việc Nhà nước quyết định trao quyền sử dụng đất cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất thông qua hợp đồng cho thuê quyền sử dụng đất

- Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người đang sử dụng đất ổn định mà không có nguồn gốc được Nhà nước giao đất, cho thuê đất thông qua việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất lần đầu đối với thửa đất xác định

- Giá đất là giá trị của quyền sử dụng đất tính trên một đơn vị diện tích đất

- Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định (Trần Phương Anh, 2020)

1.1.4 Đặc điểm của quá trình bồi thường và hỗ trợ hỗ trợ tái định cư

Bồi thường hỗ trợ tái định cư là khâu đầu tiên trong quá trình thực hiện dự án

và cũng là khâu quan trọng quyết định tiến độ của mỗi dự án Công việc này mang tính chất phức tạp, tốn kém nhiều thời gian, công sức và tiền của Ngày nay, công việc này ngày càng trở nên khó khăn hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm Bên cạnh đó công tác bồi thường và hỗ trợ HTTĐC liên quan đến lợi ích của

nhiều cá nhân, tập thể và của toàn xã hội Ở các địa phương khác nhau thì công tác bồi thường và hỗ trợ HTTĐC cũng có nhiều đặc điểm khác nhau Chính vì vậy, công tác bồi thường và hỗ trợ HTTĐC mang tính đa dạng và phức tạp:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với

điều kiện TN - KT - XH và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, công tác bồi thường

và hỗ trợ HTTĐC cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong

đời sống KT - XH đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn Do đó, tâm lý người dân khu vực này là phải giữ được đất để sản xuất Mặt khác, cây trồng vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng, không được tập trung một loại nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau:

+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở

+ Do yếu tố lịch sử để lại nên nguồn gốc sử dụng đất phức tạp và do cơ chế chính sách chưa đáp ứng được với nhu cầu thực tế sử dụng đất nên chưa giải quyết được các vướng mắc tồn tại cũ

+ Việc quản lý đất đai chưa chặt chẽ dẫn đến các hiện tượng lấn chiếm, xây dựng nhà trái phép nhưng lại không được chính quyền địa phương xử lý dẫn đến việc phân tích hồ sơ đất đai và áp giá phương án bồi thường gặp rất nhiều khó khăn

+ Thiếu quỹ đất dành cho xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp, chưa đảm bảo được yêu cầu

+ Việc áp dụng giá đất ở để tính bồi thường giữa thực tế và quy định của nhà nước có những khoảng cách khá xa cho nên việc triển khai thực hiện cũng không được sự đồng thuận của những người dân (Tôn Gia Huyên, Nguyễn Đình Bồng, 2006)

1.1.5 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường và hỗ trợ hỗ trợ tái định cư

Quá trình thực hiện chính sách diễn ra trong thời gian dài và có liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân, vì thế kết quả thực hiện chính sách sẽ chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, cụ thể:

* Yếu tố chính sách, pháp luật đất đai

Đất đai là nguồn tài nguyên của quốc gia, là đối tượng quản lý phức tạp và luôn có sự biến động từng ngày Để thực hiện công tác quản lý Nhà nước về đất đai được tốt đòi hỏi các văn bản pháp lý về đất đai phải có sự thống nhất, ổn định và phù hợp với từng điều kiện thực tế Vì công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư là công tác thực thi những chính sách, pháp luật đưa ra Tuy nhiên, tính ổn định và sự thống nhất của chính sách, pháp luật đất đai qua các thời kỳ có sự thay đổi liên tục làm ảnh hưởng đến công tác bồi thường, HTTĐC

* Yếu tố tài chính

Yếu tố tài chính có vai trò quyết định đến tiến độ cũng như sự thành công của các dự án, vì nguồn quỹ đất sạch để đầu tư xây dựng phát triển kinh tế - xã hội ngày càng ít, tỷ lệ dự án phải bồi thường, HTTĐC chiếm tỷ lệ hầu hết các dự án Vì vậy, cần có nguồn vốn để bồi thường về đất, tài sản trên đất, hỗ trợ là yếu tố then chốt Phương án bồi thường, HTTĐC chỉ được thực hiện khi có đủ nguồn vốn, ngược lại

dự án sẽ bị chậm tiến độ, bị treo Ngoài ra, nền kinh tế ngày càng phát triển, nhu cầu

về đất đai ngày càng lớn chính vì vậy mà giá đất luôn thay đổi và tăng cao, điều đó chứng tỏ yếu tố nguồn vốn là một yếu tố có sức ảnh hưởng rất lớn đến thực thi chính sách bồi thường, HTTĐC

* Yếu tố về tổ chức thực hiện

Bồi thường hỗ trợ tái định cư là một quá trình phức tạp vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống, kinh tế người bị thu hồi đất Nếu thực hiện tốt công tác tuyên truyền về luật đất đai và công tác bồi thường thỏa đáng đối với người bị thu hồi đất thì quá trình thực hiện bồi thường sẽ diễn ra nhanh Còn công tác bồi thường, HTTĐC thực hiện không tốt sẽ dẫn đến các ý kiến phản đối của người dân, khiếu nại, khiếu kiện kéo dài Do vậy, để thực hiện tốt công tác bồi thường, HTTĐC cần phải tuyên truyền sâu rộng đến từng người dân trong khu vực thu hồi đất để họ hiểu

về luật đất đai, luật khiếu nại tố cáo…ngoài ra cần có những điều tra ý kiến của người dân trước khi thực hiện dự án, giá đất trong khu vực thu hồi để có những kế hoạch bồi thường được thỏa đáng (Tôn Gia Huyên, Nguyễn Đình Bồng, 2006)

1.1.6 Các bước thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Nhằm minh bạch hoá công tác bồi thường, HTTĐC, nâng cao trình độ nghiệp

vụ cho các cán bộ trực tiếp thực hiện công tác HTTĐC trên cơ sở quy định hiện hành tỉnh Yên Bái đã xây dựng quy trình thực hiện công tác bồi thường HTTĐC gồm 10 bước cụ thể như sau:

Bước 1 Công tác chuẩn bị

Cơ quan tài nguyên và môi trường xây dựng và trình Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền phê duyệt Kế hoạch thu hồi đất, tổ chức công bố, công khai dự án đến toàn thể nhân dân bị ảnh hưởng, điều tra, khảo sát, đo đạc chỉnh lý, bổ sung bản đồ địa chính, kiểm đếm

Bước 2 Thông báo thu hồi đất:

Trước khi có quyết định thu hồi đất, chậm nhất là 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải thông báo thu hồi đất cho người có đất thu hồi biết Nội dung thông báo thu hồi đất bao gồm kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm

Thông báo thu hồi đất phải được gửi đến từng người có đất thu hồi, họp phổ biến đến người dân trong khu vực có đất thu hồi và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng, niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

Sau khi thông báo thu hồi đất theo đúng thủ tục nói trên, nếu người sử dụng đất trong khu vực thu hồi đất đồng ý thì UBND cấp có thẩm quyền có thể ra Quyết định thu hồi đất và thực hiện các chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà không cần chờ hết thời hạn thông báo

Bước 3 Thu hồi đất:

UBND cấp tỉnh có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn, với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

UBND cấp huyện có thẩm quyền thu hồi đất đối với đất của hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư; đất ở của người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sở hữu nhà ở tại Việt Nam

Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức và hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất thì UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định thu hồi đất hoặc ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất

Bước 4 Kiểm kê đất đai, tài sản có trên đất:

Sau khi có Thông báo thu hồi đất của cấp có thẩm quyền, UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp với Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư triển khai thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm Người

sử dụng đất có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư thực hiện việc điều tra, khảo sát, đo đạc xác định diện tích đất, thống

kê nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất để lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồi không phối hợp với

tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư trong việc điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm thì UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư tổ chức vận động, thuyết phục để người sử dụng đất thực hiện

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày được vận động, thuyết phục mà người sử dụng đất vẫn không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư

thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc Người có đất thu hồi có trách nhiệm thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc Trường hợp người có đất thu hồi không chấp hành thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc và tổ chức thực hiện cưỡng chế theo quy định tại Điều 70 của Luật đất đai 2013 (Báo cáo kết quả công tác bồi thường

và hỗ trợ tái định cư tại dự án trên địa bàn huyện)

Việc cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc được thực hiện khi có

đủ các điều kiện sau đây: người có đất thu hồi không chấp hành quyết định kiểm đếm bắt buộc sau khi UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư đã vận động, thuyết phục; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc đã được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã, tại địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc đã có hiệu lực thi hành; người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế có hiệu lực thi hành Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối không nhận quyết định cưỡng chế hoặc vắng mặt khi giao quyết định cưỡng chế thì UBND cấp xã lập biên bản

Trình tự, thủ tục thực hiện quyết định cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc được quy định như sau: tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế vận động, thuyết phục, đối thoại với người bị cưỡng chế; trường hợp người bị cưỡng chế chấp hành quyết định cưỡng chế thì tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế lập biên bản ghi nhận sự chấp hành và thực hiện điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm Trường hợp người bị cưỡng chế không chấp hành quyết định cưỡng chế thì tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế thi hành quyết định cưỡng chế (Báo cáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ tái định cư tại dự án trên địa bàn huyện)

Bước 5 Lập phương án bồi thường thiệt hại, hỗ trợ, tái định cư:

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư có trách nhiệm lập phương

án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với từng tổ chức, cá nhân, hộ gia định bị thu hồi đất, trên cơ sở tổng hợp số liệu kiểm kê, xử lý các thông tin liên quan của từng trường hợp; áp giá tính giá trị bồi thường về đất, tài sản trên đất

Phương án tái định cư: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất Khu tái định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền Dự án tái định cư được lập và phê duyệt độc lập với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng phải bảo đảm có đất ở, nhà ở tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thu hồi đất Khu tái định cư được lập cho một hoặc nhiều dự án; nhà ở, đất ở trong khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau phù hợp với các mức bồi thường và khả năng chi trả của người được tái định cư

Bước 6 Niêm yết công khai phương án lấy ý kiến của nhân dân

Sau khi phương án chi tiết được lập, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức lấy

ý kiến của nhân dân, nhất là các đối tượng bị thu hồi đất Hình thức lấy ý kiến là: tổ chức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thời niêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

Việc tổ chức lấy ý kiến phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diện UBND cấp xã, đại diện Ủy ban MTTQVN cấp xã, đại diện những người có đất thu hồi

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, ghi rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức rà soát, đối thoại đối với trường hợp còn có ý kiến không đồng ý về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; hoàn chỉnh phương án trình cơ quan có thẩm quyền

Bước 7 Hoàn chỉnh Phương án bồi thường

Trên cơ sở ý kiến góp ý của các nhân dân có đất bị thu hồi, đại diện chính quyền, đoàn thể ở cơ sở, tổ chức bồi thường tiếp thu, rà soát, hoàn chỉnh phương án chi tiết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trình cơ quan chuyên môn thẩm định và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt

Bước 8 Phê duyệt phương án chi tiết và tổ chức triển khai thực hiện:

Việc quyết định thu hồi đất, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định như sau: UBND cấp có thẩm quyền quy định tại Điều 66 của Luật đất đai năm 2013 quyết định thu hồi đất, quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong cùng một ngày

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xã phổ biến và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến từng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thời gian

bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có) và thời gian bàn giao đất đã thu hồi cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt; trường hợp người có đất thu hồi không bàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư thì UBND cấp

xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường,

hỗ trợ tái định cư tổ chức vận động, thuyết phục để người có đất thu hồi thực hiện, nếu họ vẫn không chấp hành việc bàn giao đất thì bị cưỡng chế theo quy định tại Điều 71 của Luật đất đai 2013 (Báo cáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ tái định

cư tại dự án trên địa bàn huyện)

Bước 9 Tổ chức chi trả bồi thường:

Theo quy định tại Điều 93 Luật đất đai 2013, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hiệu lực thi hành, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi

Trường hợp cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường chậm chi trả thì khi thanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, ngoài tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì người có đất thu hồi còn được thanh toán thêm một khoản tiền bằng mức tiền chậm nộp theo quy định của Luật quản lý thuế tính trên số tiền chậm trả và thời gian chậm trả Trường hợp người có đất thu hồi không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ theo

phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì tiền bồi thường, hỗ trợ được gửi vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc nhà nước

Người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường

để hoàn trả ngân sách nhà nước Về vấn đề này, Nghị định 47/2013/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Đất đai về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cũng quy định rõ tại Điều 30, cụ thể là: khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai bao gồm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp cho Nhà nước nhưng đến thời điểm thu hồi đất vẫn chưa nộp; số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính này được xác định theo quy định của pháp luật về thu tiền sử dụng đất; thu tiền thuê đất, thuê mặt nước Trường hợp số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính đến thời điểm có quyết định thu hồi đất lớn hơn số tiền được bồi thường, hỗ trợ thì hộ gia đình, cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó; nếu hộ gia đình, cá nhân được bố trí tái định cư thì sau khi trừ số tiền bồi thường, hỗ trợ vào số tiền để được giao đất ở, mua nhà ở tại nơi tái định cư

mà số tiền còn lại nhỏ hơn số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính thì hộ gia đình,

cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó

Lưu ý: tiền được bồi thường để trừ vào số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính gồm tiền được bồi thường về đất, tiền được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (nếu có) Không trừ các khoản tiền được bồi thường chi phí di chuyển, bồi thường thiệt hại về tài sản, bồi thường do ngừng sản xuất kinh doanh và các khoản tiền được hỗ trợ vào khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai

Trường hợp diện tích đất thu hồi đang có tranh chấp về quyền sử dụng đất mà chưa giải quyết xong thì tiền bồi thường, hỗ trợ đối với phần diện tích đất đang tranh chấp đó được chuyển vào Kho bạc Nhà nước chờ sau khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết xong thì trả cho ngươi có quyền sử dụng đất

Bước 10 Bàn giao mặt bằng, cưỡng chế thu hồi đất

Sau khi nhận tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; người bị thu hồi đất phải bàn giao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư Trường hợp người có đất bị thu hồi không bàn giao mặt bằng thì bị cưỡng chế thu hồi đất theo quy định tại Điều 71 Luật Đất đai

2013, khi có đủ các điều kiện: người có đất thu hồi không chấp hành quyết định thu

hồi đất sau khi UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư đã vận động, thuyết phục; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực thi hành; người bị cưỡng chế

đã nhận được quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất có hiệu lực thi hành Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối không nhận quyết định cưỡng chế hoặc vắng mặt khi giao quyết định cưỡng chế thì UBND cấp xã lập biên bản

Trình tự, thủ tục thực hiện cưỡng chế thu hồi đất: trước khi tiến hành cưỡng chế, Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định thành lập Ban thực hiện cưỡng chế; Ban thực hiện cưỡng chế vận động, thuyết phục, đối thoại với người bị cưỡng chế; nếu người bị cưỡng chế chấp hành thì Ban thực hiện cưỡng chế lập biên bản ghi nhận sự chấp hành Việc bàn giao đất được thực hiện chậm nhất sau 30 ngày kể từ ngày lập biên bản Trường hợp người bị cưỡng chế không chấp hành quyết định cưỡng chế thì Ban thực hiện cưỡng chế tổ chức thực hiện cưỡng chế; Ban thực hiện cưỡng chế có quyền buộc người bị cưỡng chế và những người có liên quan phải ra khỏi khu đất cưỡng chế, tự chuyển tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế; nếu không thực hiện thì Ban thực hiện cưỡng chế có trách nhiệm di chuyển người bị cưỡng chế và người có liên quan cùng tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối nhận tài sản thì Ban thực hiện cưỡng chế phải lập biên bản, tổ chức thực hiện bảo quản tài sản theo quy định của pháp luật và thông báo cho người có tài sản nhận lại tài sản

Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện quyết định cưỡng chế thu hồi đất: UBND cấp huyện chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện việc cưỡng chế, giải quyết khiếu nại liên quan đến việc cưỡng chế theo quy định của pháp luật về khiếu nại; thực hiện phương án tái định cư trước khi thực hiện cưỡng chế; bảo đảm điều kiện, phương tiện cần thiết phục vụ cho việc cưỡng chế; bố trí kinh phí cưỡng chế thu hồi đất; Ban thực hiện cưỡng chế có trách nhiệm chủ trì lập phương án cưỡng chế và dự toán kinh phí cho hoạt động cưỡng chế trình UBND cấp có thẩm quyền phê duyệt; thực hiện cưỡng chế theo phương án đã được phê duyệt; bàn giao đất cho

tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng Trường hợp trên đất thu hồi

có tài sản thì Ban thực hiện cưỡng chế phải bảo quản tài sản; chi phí bảo quản tài sản

đó do chủ sở hữu chịu trách nhiệm thanh toán; lực lượng Công an có trách nhiệm bảo

vệ trật tự, an toàn trong quá trình tổ chức thi hành quyết định cưỡng chế thu hồi đất; UBND cấp xã nơi có đất thu hồi có trách nhiệm phối hợp với cơ quan, đơn vị có liên quan tổ chức thực hiện việc giao, niêm yết công khai quyết định cưỡng chế thu hồi đất; tham gia thực hiện cưỡng chế; phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường,

hỗ trợ tái định cư niêm phong, di chuyển tài sản của người bị cưỡng chế thu hồi đất;

cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan chịu trách nhiệm phối hợp với Ban thực hiện cưỡng chế thực hiện việc cưỡng chế thu hồi đất khi Ban thực hiện cưỡng chế có yêu cầu (Báo cáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ tái định cư tại dự án trên địa

bàn huyện)

1.1.7 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với việc phát triển

cơ sở hạ tầng và kinh tế - xã hội

Hạ tầng kinh tế xã hội là một khái niệm dùng để chỉ những phương tiện làm

cơ sở, nhờ đó phục vụ cho hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội, quốc kế dân sinh Để các vấn đề trên được thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư đóng vai trò to lớn:

- Vai trò của hỗ trợ tái định cư

Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng: Ở mỗi một giai đoạn phát triển kinh tế xã

hội có một sự phát triển thích ứng của hạ tầng kinh tế xã hội Để phát triển cơ sở hạ tầng thì công cuộc hỗ trợ tái định cư phải thực hiện ở bước đầu tiên Công tác hỗ trợ tái định cư đóng vai trò thiên chốt nhằm giúp định tiến độ của dự án nhanh hay chậm Trên thực tế nhiều dự án phải ngừng hoặc thi công ngắt quảng do công tác hỗ trợ tái định cư không thực hiện được

Đối với sự phát triển kinh tế - xã hội:

Để các dự án lớn được xây dựng thì công tác hỗ trợ tái định cư đóng vai trò quan trọng Có thực hiện được công tác HTTĐC thì các dự án mới được triển khai thực hiện Nhờ đó, các khu công nghiệp, thương mại đã được xây dựng tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người dân, sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp được tiêu thụ Từ đó, thu nhập của người dân ngày càng cao, đời sống vật chất ngày càng chất lượng

- Sự cần thiết của hỗ trợ tái định cư

Đối với tiến độ hoàn thành dự án: Về mặt lý thuyết, hỗ trợ tái định cư thực hiện đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự án sẽ có hiệu quả, HTTĐC được thực hiện tốt sẽ giảm tối đa chi phí cho công tác giải tỏa đền bù, có điều kiện tập trung vốn đầu tư cho các công trình khác Ngược lại, tiến độ hỗ trợ tái định cư chậm có thể ảnh hưởng đến chất lượng cũng như chi phí cho công trình, thậm chí có thể gây thiệt hại không nhỏ đến việc đầu tư xây dựng (Tôn Gia Huyên, Nguyễn Đình Bồng, 2006)

1.2 Cơ sở pháp lý của đề tài

1.2.1 Các văn bản của Nhà nước

- Luật Đất đai năm 2013 ngày 29/11/2013

- Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ về quy định chi

tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai 2013

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ

Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Quyết định số 17/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành Quy định chi tiết một số điều khoản, của Luật Đất đai ngày 29 tháng 11 năm 2013 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ về Quy định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Quyết định số 3238/2014/QĐ-UBND ngày 26/12/2014 của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành quy định bảng giá đất trên địa bàn thành phố Hà Nội thực hiện từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019

- Quyết định số 568/2015/QĐ-UBND ngày 27/2/2015 của UBND thành phố

Hà Nội về việc quy định hệ số điều chỉnh giá đất năm 2015 trên địa bàn thành phố

Hà Nội

- Quyết định số 4234/2015/QĐ-UBND ngày 8/12/2015 của UBND thành phố

Hà Nội về việc ban hành bộ đơn giá bồi thường tài sản gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố

- Quyết định số 3000/2017/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội

1.2.2 Các văn bản của Thành phố Hà Nội

- Quyết định số 16/2014/QĐ-UBND thành phố Hà Nội ban hành quy định chi tiết thi hành một số điều, khoản của Luật Đất đai và Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết;

- Quyết định số 17/2014/QĐ-UBND ngày 17/09/2014 của UBND thành phố Hà Nội Ban hành quy định chi tiết một số điều, khoản của Luật Đất đai ngày 29/11/2013 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Quyết định số 19/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của UBND thành phố Hà Nội về việc Ban hành quy định về Bồi thường đối với cây trồng; Bộ đơn giá bồi thường đối với cây trồng khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội;

- Quyết định số 20/2014/QĐ-UBND ngày 17/09/2014 của UBND thành phố

Hà Nội về việc Quyết định ban hành Quy định về việc bồi thường nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội;

- Quyết định số 29/2015/QĐ-UBND ngày 31 tháng 12 năm 2015 của UBND thành phố Hà Nội ban hành Quy định định mức và một số mức chi cho công tác tổ chức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội;

- Quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 của UBND thành phố

Hà Nội Ban hành quy định bảng giá đất năm 2015 tại thành phố Hà Nội;

- Quyết định số 15/2017/QĐ-UBND ngày 15/9/2017 của UBND thành phố Hà Nội sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định bảng giá đất năm 2015 tại thành phố

Hà Nội ban hành kèm theo quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 của UBND thành phố Hà Nội;

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.3.1 Thực trạng về công tác bồi thường HTTĐC một số nước trên Thế giới

Với bất cứ quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng, cơ bản của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ cho các mục đích của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của hàng triệu người dân, người bị ảnh hưởng có xu hướng ngày càng tăng về số lượng Đặc biệt, ở những nước đang phát triển, người dân chủ yếu sống bằng nông nghiệp thì đó là vấn

đề sống còn của họ Dưới đây là một số kinh nghiệm trong công tác bồi thường, HTTĐC của một số nước trong khu vực Châu Á

1.3.1.1 Tại Thái Lan

Giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á, quá trình đô thị hoá ở Thái Lan diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù được tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; định giá đền bù

Giá đền bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mang tính chiến lược quốc gia thì nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường Nhìn chung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền bù với mức cao hơn giá thị trường

Về giá đất làm căn cứ bồi thường thì căn cứ mức giá do một ủy ban của Chính phủ xác định trên cơ sở thực tế giá thị trường chuyển nhượng bất động sản Quá trình bồi thường chủ yếu bằng tiền mặt

Việc chuẩn bị khu tái định cư được chính quyền Nhà nước quan tâm đúng mức, luôn đáp ứng đầy đủ các nhu cầu tái định cư, cho nên họ chủ động được công tác này Việc tuyên truyền vận động đối với các đối tượng được di dời được thực hiện rất tốt, việc bố trí cán bộ có phẩm chất, năng lực phục vụ công tác bồi thường, HTTĐC rất được quan tâm, các tổ chức chuyên trách thực hiện công tác này

1.3.1.2 Tại Trung Quốc

Việc lựa chọn Trung Quốc để so sánh bởi lẽ chính sách pháp luật đất đai của

Trung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luật đất đai của Việt Nam Tuy nhiên xét về tổng thể thì việc ý thức chấp hành pháp luật của người Trung Quốc luôn cao hơn ở Việt Nam Việc sử dụng đất đai tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, Nhà nước Trung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai Do vậy thị trường đất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà cửa

Với Trung Quốc, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư luôn hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư

Về trình tự, thủ tục thu hồi đất: Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biết trước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm

Về phương thức bồi thường, người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồi thường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Người dân thường lựa chọn bồi thường thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá bồi thường lấy tiêu chuẩn là giá thị trường, mức giá này cũng được Nhà nước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà Đối với nhà ở của người dân thành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền là chính, với mức giá do thị trường bất động sản quyết định qua các tổ chức trung gian để đánh giá, xác định giá Với người dân nông thôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất linh hoạt, theo đó, mỗi đối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau: tiền bồi thường sử dụng đất đai; tiền bồi thường hoa màu; bồi thường tài sản tập thể

Về tái định cư, thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ, các khu TĐC được quy hoạch tổng thể với nhiều hạng mục hạ tầng nhà ở, trường học …, bố trí hệ thống giao thông động và tĩnh Nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời đáp ứng nhu cầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải di chuyển đều được chính quyền quan tâm tạo điều kiện về việc làm, đối với các đối tượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách ưu tiên đặc biệt

1.3.2 Công tác bồi thường HTTĐC tại một vài tỉnh ở Việt Nam

1.3.2.1 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Thành phố Việt Trì,tỉnh Phú Thọ

Hiện nay, trên địa bàn TP Việt Trì có 62 dự án đang tiếp tục triển khai thực hiện bồi thường HTTĐC và giải quyết các tồn tại trong công tác HTTĐC

Các dự án trọng điểm được Ban Bồi thường HTTĐC thành phố (Cơ quan thường trực của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thành phố) tập trung chỉ đạo giải quyết các vướng mắc về HTTĐC như: Dự án Hoàn thiện, tu bổ, tôn tạo hạ tầng cảnh quan Trung tâm lễ hội; dự án Hạ tầng kỹ thuật khu di tích lịch sử Đền Hùng giai đoạn 2016-2020; Hệ thống kênh tiêu đồng Láng Bỗng; Đường Nguyễn Du

và hạ tầng hai bên đường; Cải tạo, gia cố và nâng cấp đường Âu Cơ; Khu nhà ở đô thị phía nam đồng Lạc Ngàn; Xây dựng Quảng trường Hùng Vương và Trung tâm DVTH Thành phố; Đường Vũ Thê Lang và hạ tầng kỹ thuật hai bên đường (đoạn từ nút E4 đến đường Nguyễn Tất Thành), TP Việt Trì; Đường Phù Đổng; Đường Hoà Phong kéo dài đoạn C9-E7; Đường Trường Chinh; đường nối từ đường Hùng Vương qua khu công nghiệp Thụy Vân đi đê Sông Hồng; Hạ tầng kỹ thuật khu nhà ở đồng Láng Cầu tại phường Minh Nông và phường Gia Cẩm; Khu nhà ở cao cấp Vương Cường; đường Thụy Vân-Thanh Đình-Chu Hóa; Ao Thành đội phường Thọ Sơn; các

dự án mở rộng khu công nghiệp Thụy Vân Tập trung rà soát để đề xuất giải quyết vướng mắc tại dự án phụ trách trên địa bàn TP Việt Trì

Trong năm 2019, Ban Bồi thường HTTĐC đã phối hợp với các chủ dự án thực hiện việc kiểm kê, lập và trình duyệt phương án bồi thường hỗ trợ, chi trả tiền bồi thường hỗ trợ; kiểm tra, rà soát, đôn đốc HTTĐC và giải quyết các tồn tại, vướng mắc về bồi thường HTTĐC Cụ thể:

- Đã tiến hành kiểm đếm 24,34 ha đất của 1.373 lượt hộ

- Trình thẩm định phương án bồi thường hỗ trợ 12,23 ha đất của 534 lượt hộ với tổng số tiền 48,92 tỷ đồng

- Phối hợp với các Chủ dự án tổ chức chi trả tiền đối với 839 lượt hộ trên 12,11 ha đất, với tổng số tiền 48,44 tỷ đồng

- Tập trung kiểm tra, giải quyết và tham mưu cho Chủ tịch UBND thành phố giải quyết các vụ việc, đơn thư khiếu nại có liên quan đến công tác bồi thường HTTĐC (Báo cáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ tái định cư tại các dự án trên địa bản Huyện)

1.3.2.2 Công tác hỗ trợ tái định cư ở huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc

Những năm qua, công tác HTTĐC của huyện luôn nhận được sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và sự giúp đỡ của các sở, ban,

ngành của tỉnh, cấp ủy, chính quyền các cấp trong huyện đã chỉ đạo quyết liệt, vào cuộc tích cực để chỉ đạo thực hiện các bước trong công tác bồi thường- hỗ trợ tái định cư, triển khai thực hiện các dự án, xây dựng các khu, cụm công nghiệp, tiêu biểu như: Cụm công nghiệp Đồng Sóc, Khu công nghiệp Chấn Hưng, Khu chợ đầu mối nông sản thực phẩm, hệ thống kho vận và khu đô thị Thương mại Vĩnh Tường đặc biệt là trong 2 năm (2018, 2019), Huyện đã tập trung chỉ đạo đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành nghiêm túc các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước trên các lĩnh vực đất đai, bồi thường HTTĐC, quản lý quy hoạch, trật tự xây dựng Qua đó, đã góp phần nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành, cán bộ và nhân dân về lĩnh vực đất đai, bồi thường HTTĐC, tạo thuận lợi trong quá trình triển khai các dự án, bàn giao mặt bằng đúng thời hạn

Kết quả cụ thể: Tính đến tháng 12/2019, Huyện đã thực hiện HTTĐC được 317,48/377,17ha (đạt 84,17% so với kế hoạch) Trong đó, Cụm công nghiệp Đồng Sóc đã HTTĐC được 40/44,98ha; Khu chợ đầu mối nông sản thực phẩm, hệ thống kho vận và khu đô thị Thương mại Vĩnh Tường đã HTTĐC được 84/154,17ha; Khu

đô thị du lịch sinh thái Vĩnh Thịnh - An Tường đã HTTĐC được 2,16/4,81ha Riêng Khu Công nghiệp Chấn Hưng, Hội đồng Bồi thường-HTTĐC (BT-HTTĐC) đã chi trả tiền đất dịch vụ cho 597/662 hộ phải chi trả; thực hiện phá vỡ bờ vùng, bờ thửa khoảng 50ha tại một số thôn đã hoàn thành xong chi trả tiền đất dịch vụ cho nhân dân Góp phần đẩy nhanh tiến độ đầu tư của các doanh nghiệp vào huyện (Báo cáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ tái định cư tại các dự án trên địa bản Huyện)

1.3.2.3 Thực trạng về công tác bồi thường HTTĐC trên địa bàn huyện Gia Lâm

Qua khảo sát và nghiên cứu thực tế, cho thất việc thực hiện chính sách hỗ trợ và đào tạo việc làm cho các hộ bị thu hồi đất chưa phù hợp Thời gian triển khai công tác thu hồi đất kéo dài nhiều năm gây bất lợi đến tâm lý cũng như việc ổn định đời sống và việc làm của các hộ dân nằm trong diện bị HTTĐC Các yếu tố trượt giá hầu như được tính đến trong định giá đất đền bù cho người dân Công tác tuyển dụng lao động tại các địa phương có đất bị thu hồi chưa thực sự hiệu quả Do vậy, lao động nông nghiệp nhìn chung không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp

Vấn đề đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi đang được khá nhiều cơ quan, đơn vị quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu Do tốc độ đô thị hóa nhanh cùng với việc tăng cường đầu tư phát triển công nghiệp và đô thị ở một số địa phương trong những năm gần đây nên một diện tích lớn đất nông nghiệp đã phải chuyển sang để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị mới và các công trình kết cấu hạ tầng kỹ thuật Việc chuyển mục đích đối với đất nông nghiệp đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, việc làm của người dân bị HTTĐC

Những tồn tại về lao động, việc làm do bị thu hồi đất sản xuất đã dẫn đến hậu quả: Tỷ lệ hộ đói nghèo giảm so với chỉ tiêu, phân bố giàu nghèo rõ rệt, theo đánh giá của viện nghiên cứu địa chính do ảnh hưởng khi người dân bị thu hồi đất trong những năm gần đây trên cả nước, việc làm của các hộ bị thu hồi đất chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp chiếm 60 - 65%, còn lại là các hộ làm nghề khác

Người dân chưa kịp chuẩn bị để kiếm một nghề mới khi đột ngột mất đất, mất việc làm Bản thân họ ít có khả năng tìm ngay việc làm mới để đảm bào thu nhập hậu quả là người dân hoàn toàn thất nghiệp sau khi thu hồi đất Đa số thanh niên các vùng bị thu hồi đất có trình độ văn hóa thấp Các doanh nghiệp có xu hướng tuyển dụng lao động trẻ Những lao động lớn tuổi (trên 35 thậm chí từ 26 - 35 tuổi) chưa qua đào tạo rất khó tìm việc làm trong khi, đa số họ là người phải chịu trách nhiệm chính nuôi sống gia đình, dẫn đến một bộ phận không nhỏ đứng trước nguy cơ thất nghiệp kéo dài

Số tiền chuyển đổi nghề chỉ đủ tham gia một khóa học đào tạo ngắn hạn với ngành nghề đơn giản Tình trạng người lao động còn thụ động, ỷ lại vào chính sách

hỗ trợ của Nhà nước, vào tiền đền bù, tâm lý chờ chính sách ưu đãi của Nhà nước đang tồn tại khá phổ biến ở các vùng bị thu hồi đất Nhiều địa phương đã có chính sách quy định các doanh nghiệp lấy đất đai phải có trách nhiệm sử dụng lao động tại chỗ nhưng hiệu quả chưa cao Do tình trạng quy hoạch treo, chủ đầu tư nhận đất nhưng không triển khai dự án dẫn đến mất đất mà không có việc làm

* Diện tích đất bồi thường, giá đất bồi thường

+ Diện tích đất bồi thường

Trước khi bị thu hồi đất, phần lớn người dân đều có cuộc sống ổn định vì hộ có đất sản xuất, có tư liệu sản xuất mà đất sản xuất, tư liệu sản xuất đó được kết thừa từ thế hệ

này cho các thế hệ sau Sau khi bị thu hồi đất, đặc biệt là những hộ nông dân bị thu hồi hết đất sản xuất, điều kiện sống và sản xuất của họ bị thay đổi hoàn toàn Mặc dù nông dân được giải quyết bồi thường bằng tiền, song họ vẫn chưa định hướng ngay được những ngành nghề hợp lý để có thể ổn định được cuộc sống

Diện tích đất bồi thường hầu hết là đất nông nghiệp tốt, có điều kiện thuận lợi cho canh tác, trong khi các diện tích đất đền bù là đất xấu, cách xa khu dân cư và điều kiện hạ tầng phục vụ sản xuất còn nhiều khó khăn

Giá đất bồi thường, hỗ trợ nhìn chung chưa sát giá thị trường trong điều kiện bình thường trong nhiều trường hợp quá thấp so với giá đất cùng loại chuyển nhượng thực tế, đặc biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị và liền kề với khu dân cư Tại vùng giáp ranh giữa các tỉnh và vùng giáp ranh giữa đô thị và nông thôn còn chênh lệch quá lớn về giá đất bồi thường, hỗ trợ

* Bồi thường về tài sản, cây cối, hoa màu gắn liền với đất bị thu hồi

+ Bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng trên đất khi Nhà nước thu

hồi đất Tại Điều 89, mục 3 Luật đất đai năm 2013 cho biết:

1 Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt gắn liền với đất của hộ gia đình,

cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi Nhà nước thu hồi đất phải tháo

dỡ toàn bộ hoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của pháp luật thì chủ sở hữu nhà ở, công trình đó được bồi thường bằng giá trị xây dựng mới của nhà ở, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương

Trường hợp phần còn lại của nhà ở, công trình vẫn bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của pháp luật thì bồi thường theo thiệt hại thực tế

2 Đối với nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất không thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, khi Nhà nước thu hồi đất mà bị tháo dỡ toàn bộ hoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định của pháp luật thì được bồi thường thiệt hại theo quy định của Chính phủ

3 Đối với công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội gắn liền với đất đang sử dụng không thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì mức bồi thường tính bằng giá trị xây dựng mới của công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương theo quy định của pháp luật chuyên ngành

+ Cây cối, hoa màu: Tại điều 90, mục 3 Luật đất đai năm 2013 cho biết:

1 Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với cây trồng thì việc bồi thường thực hiện theo quy định sau đây:

a) Đối với cây hàng năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị sản lượng của

vụ thu hoạch Giá trị sản lượng của vụ thu hoạch được tính theo năng suất của vụ cao nhất trong 03 năm trước liền kề của cây trồng chính tại địa phương và giá trung bình tại thời điểm thu hồi đất;

b) Đối với cây lâu năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị hiện có của vườn cây theo giá ở địa phương tại thời điểm thu hồi đất mà không bao gồm giá trị quyền sử dụng đất;

c) Đối với cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể di chuyển đến địa điểm khác thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại thực tế do phải di chuyển, phải trồng lại;

d) Đối với cây rừng trồng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, cây rừng tự nhiên giao cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trồng, quản lý, chăm sóc, bảo vệ thì bồi thường theo giá trị thiệt hại thực tế của vườn cây; tiền bồi thường được phân chia cho người quản lý, chăm sóc, bảo vệ theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng

2 Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với vật nuôi là thủy sản thì việc bồi thường thực hiện theo quy định sau đây:

a) Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất đã đến thời kỳ thu hoạch thì không phải bồi thường;

b) Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất chưa đến thời kỳ thu hoạch thì được bồi thường thiệt hại thực tế do phải thu hoạch sớm; trường hợp có thể

di chuyển được thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại do di chuyển gây ra; mức bồi thường cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định

*Tái định cư và cơ sở hạ tầng khu tái định cư

Theo Điều 86, Mục 3 Luật đất đai năm 2013 cho biết:

1 Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thông báo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến

phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án

bố trí tái định cư

Nội dung thông báo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết

kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định cư cho người có đất thu hồi

2 Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công với cách mạng

Phương án bố trí tái định cư đã được phê duyệt phải được công bố công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi và tại nơi tái định cư

3 Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở tái định cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định

4 Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường,

hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền

đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu

Chính phủ quy định cụ thể suất tái định cư tối thiểu cho phù hợp với điều kiện từng vùng, miền và địa phương

Việc Nhà nước thu hồi đất là mang tính chất bắt buộc đối với người dân để phát triển kinh tế - xã hội Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản

lý, Nhà nước giao đất cho các Tổ chức kinh tế, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân,

cơ quan Nhà nước, Tổ chức Chính trị xã hội, hộ gia đình cá nhân sử dụng ổn định lâu dài Nhưng khi cần thiết Nhà nước có thể thu hồi đất phục vụ lợi ích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Tuy nhiên việc thu hồi đất nó không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế về đất đai, nhà cửa của người dân mà nó còn ảnh hưởng đến nghề nghiệp, mức ổn định về thu nhập cuộc sống, phong tục tập quán thói quen của người dân Do đó, khi tiến hành công tác đền bù thiệt hại HTTĐC Nhà

nước cần phải có chính sách lập khu TĐC nhằm đảm bảo ổn định lại cuộc sống một cách nhanh nhất, tốt nhất cho người bị thu hồi đất Có như vậy thì người dân mới yên tâm nhận bồi thường và nhanh chóng di chuyển đến nơi ở mới Điều đó chứng tỏ chính sách TĐC của Nhà nước cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến công tác đền bù thiệt hại HTTĐC (Trương Ánh Tuyết, 2002)

1.4 Ảnh hưởng của công tác thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định cư đến đời sống của người dân sau khi bị thu hồi

* Tạo sức ép mạnh mẽ trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH

+ Trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, một bộ phận đất nông nghiệp bị thu hồi để xây dựng, cải tạo, phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế- kỹ thuật và

KT - XH gắn với việc hình thành các KCN, khu kinh tế, khu đô thị, KCX, khu thương mại, du lịch Thực tế cho thấy hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - kỹ thuật và

KT - XH càng hiện đại thì sẽ kích thích gia tăng hội tụ các nguồn lực đầu tư cho phát triển sản xuất, thúc đẩy các ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ phát triển Từ đó tạo ra ngày càng nhiều việc làm mới trong công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ có giá trị gia tăng cao Tuy nhiên, đi liền với quá trình này là sức ép mạnh mẽ đối với cả nước cũng như từng địa phương trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH

+ Thu hồi đất để phục vụ công nghiệp hóa, đô thị hóa còn thúc đẩy quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, đặc biệt là sự phát triển công nghiệp chế biến

và đa dạng hóa các ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp Từ đó, thu hút một bộ phận lao động nông nhàn, lao động dư dôi từ nông nghiệp (do không còn đất nông nghiệp để canh tác hoặc chuyển mục đích sử dụng đất) vào làm việc và tăng thời gian lao động

ở khu vực nông thôn Do vậy, tạo sức ép chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng CNH, HĐH

* Thúc đẩy khả năng tự tạo việc làm và tìm kiếm việc làm đối với người lao

động, đặc biệt, đối tượng là nông dân bị thu hồi đất

+ Trình độ người lao động ngày càng được nâng cao Do xu hướng giảm lao động, việc làm có trình độ chuyên môn thấp và tốc độ gia tăng dân số nên một bộ phận người lao động, nhất là nông dân trong độ tuổi lao động khi chuyển mục đích

sử dụng đất nông nghiệp, buộc phải tự trang bị cho mình kiến thức, trình độ chuyên

môn kỹ thuật nhất định Vì vậy, thu hồi đất cho 18 công nghiệp hóa, đô thị hóa đã tự động hướng một bộ phận lao động tham gia vào các chương trình giáo dục, đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp Đồng thời làm chuyển biến nhận thức của người dân trong việc thực hiện kế hoạch hoá gia đình, thể hiện thông qua việc xã hội chuyển từ mô hình đại gia đình nhiều thế hệ đông con của xã hội nông thôn truyền thống, sang mô hình gia đình ít con theo kiểu đô thị Điều này giúp cho những người lao động có điều kiện thuận lợi hơn về thời gian, tiền bạc, công sức, để ưu tiên đầu tư cho giáo dục, đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật, vừa làm giảm áp lực về nhu cầu phải giải quyết việc làm hiện tại ở đô thị, vừa nâng cao khả năng tự tạo việc làm hoặc tìm kiếm việc làm cho bản thân và con em họ

+ Thị trường lao động hoạt động sôi động hơn Tốc độ chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang công nghiệp hóa, đô thị hóa càng cao thì tốc độ tăng trưởng việc làm

và tốc độ hội tụ dân số, lao động ở đô thị có quy mô càng lớn Sự gia tăng về cả hai phía cung và cầu lao động cùng với môi trường kinh tế năng động như đô thị chính là những điều kiện cơ bản để phát triển mạnh mẽ các hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm giáo dục, đào tạo nghề, dịch vụ thông tin thị trường sức lao động, Do đó, người lao động có điều kiện thuận lợi hơn để tiếp cận các dịch vụ việc làm thiết lập, mở rộng các mối quan hệ làm ăn và thực hiện các giao dịch trên thị trường sức lao động

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Công tác bồi thường HTTĐC dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn

từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 đoạn qua xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Nghiên cứu đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư trên địa bàn xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

- Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư từ năm 2016 đến năm 2018, và số liệu về kinh tế xã hội năm 2018-2020

- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu, đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường

181 đoạn qua xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

2.2 Nội dung nghiên cứu

2.2.1 Điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội tại xã Đặng Xá và Dương Xá huyện Gia Lâm

+ Điều kiện tự nhiên

+ Điều kiện kinh tế - xã hội

2.2.2 Hiện trạng sử dụng đất đai tại xã Đặng Xá và Dương Xá huyện Gia Lâm năm 2020

2.2.3 Đánh giá công tác bồi thường HTTĐC, ảnh hưởng của công tác bồi thường HTTĐC, những thuận lợi và khó khăn trong công tác bồi thường HTTĐC tại dự

án “Cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 đoạn qua xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện Gia Lâm”

2.2.3.1 Tổng quan về dự án và những vẫn đề liên quan

- Khái quát về dự án

- Tình hình dân số và lao động trong khu vực HTTĐC thực hiện dự án

2.2.3.2 Kết quả công tác bồi thường HTTĐC tại dự án

- Đối tượng và điều kiện bồi thường

- Tổng hợp kết quả công tác bồi thường HTTĐC về đất đai

- Kết quả công tác bồi thường HTTĐC về đất tại hai xã Đặng Xá và Dương Xá

- Kết quả công tác bồi thường HTTĐC về tài sản trên đất cho các hộ gia đình tại hai xã Đặng Xá và Dương Xá

- Kết quả tổng hợp kinh phí hỗ trợ HTTĐC

- Kết quả bố trí tái định cư

2.2.3.3 Đánh giá kết quả công tác bồi thường HTTĐC thông qua ý kiến của người dân và cán bộ chuyên môn trong khu vực dự án

- Đánh giá kết quả công tác bồi thường HTTĐC thông qua phiếu điều tra

ý kiến của người dân bị thu hồi đất

- Đánh giá kết quả công tác bồi thường HTTĐC thông qua ý kiến của cán

bộ chuyên môn của dự án

2.2.3.4 Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường HTTĐC đến đời sống, lao động, việc làm và thu nhập của người dân

- Kết quả thu hồi đất nông nghiệp

- Tác động của dự án đến đời sống của người dân sau khi bị thu hồi đất

- Tác động của dự án đến lao động, việc làm và thu nhập của người dân sau khi bị thu hồi đất

- Tác động đến trật tự an ninh xã hội và phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội

2.2.3.5 Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và rút ra bài học kinh nghiệm từ công tác bồi thường HTTĐC Dự án

- Thuận lợi

- Khó khăn

2.2.4 Các giải pháp để giải quyết những khó khăn, vướng mắc nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường HTTĐC

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp

a Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp

- Điều tra, thu thập số liệu, tài liệu trong và ngoài nước có liên quan đến công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Điều tra, thu thập tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế, xã hội, đời sống của các hộ dân của khu vực nghiên cứ Các số liệu này thu thập từ