Đánh giá công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư tại dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ dốc lời tới ngã tư đường 181 trên địa bàn huyện gia lâm

Tuy nhiên, việc triển khai cũng còn không ít khó khăn,vướng mắc do rất nhiều nguyên nhân khác nhau.Vì vậy việc điều tra, khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá trên cơ sở đó đề xuấtcác gi

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN NGỌC ANH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG HỖ TRỢ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI DỰ ÁN CẢI TẠO NÂNG CẤP ĐƯỜNG TỈNH LỘ 179 ĐOẠN TỪ DỐC LỜI TỚI NGÃ TƯ ĐƯỜNG 181 TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIA LÂM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2021

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN NGỌC ANH

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG HỖ TRỢ TÁI ĐỊNH CƯ TẠI DỰ ÁN CẢI TẠO NÂNG CẤP ĐƯỜNG TỈNH LỘ 179 ĐOẠN TỪ DỐC LỜI TỚI NGÃ TƯ ĐƯỜNG 181 TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN GIA LÂM

Ngành: Quản lý đất đai

Mã số: 8.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Thị Quý

Thái Nguyên – 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin can đoan đây là đề tài nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu vàkết quả sử dụng để nghiên cứu viết luận văn là trung thực và chưa được sửdụng để bảo vệ học vị nào, mọi trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồngốc rõ ràng

Tác giả luận văn

Nguyễn Ngọc Anh

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực tập và nghiên cứu đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ,những ý kiến đóng góp, chỉ bảo quý báu của các Thầy, cô Khoa Quản lý tài nguyên

và Phòng đào tạo, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

Để có được kết quả nghiên cứu này, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bản thân,tôi có nhận được sự hướng dẫn chu đáo, tận tình của cô giáo TS Vũ Thị Quý,

là người hướng dẫn trực tiếp tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài và viếtluận văn

Tôi cũng nhận được sự giúp đỡ, tạo điều kiện của Phòng Tài nguyên và Môitrường huyện Gia Lâm và các anh, chị em, bạn bè đồng nghiệp, sự động viên, tạomọi điều kiện về vật chất, tinh thần của gia đình và người thân

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2021

Tác giả luận văn

Nguyễn Ngọc Anh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

DANH MỤC VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC HÌNH vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 3

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

Chương 2 31

ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 31

CHƯƠNG 3 34

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 34

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

PHỤ LỤC 1

CNH-HĐH Công nghiệp hóa- hiện đại hóa

GCN Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu

nhà ở và tài sản khác gắn liền với đấtHTTĐC Hỗ trợ tái định cư

HĐND Hội đồng nhân dân

HĐBT Hội đồng bồi thường

TN&MT Tài nguyên và môi trường

TTCN Tiểu thủ công nghiệp

TNHH MTV Trách nhiệm hữu hạn một thành viên

THPT Trung học phổ thong

TTr Tờ trình

UBND Ủy ban nhân dân

VPĐK Văn phòng đăng ký

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Tổng hợp một số chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội xã Dương Xá 38

Bảng 3.2: Hiện trạng sử dụng đất năm 2020 của xã Đặng Xá 41

Bảng 3.3 Hiện trạng sử dụng đất xã Dương Xá năm 2020 42

Bảng 3.4: Dân số theo độ tuổi trong khu vực HTTĐC 45

Bảng 3.5: Tình hình lao động trong khu vực HTTĐC 45

Bảng 3.6: Kết quả về đối tượng bồi thường và điều kiện được bồi thường 46

Bảng 3.7: Kết quả về đối tượng bồi thường và điều kiện được bồi thường 47

Bảng 3.8: Kết quả về đất đai đã thực hiện bồi thường HTTĐC 48

Bảng 3.9: Kết quả bồi thường về đất đai 49

Bảng 3.10: Kết quả bồi thường về tài sản trên đất 54

Bảng 3.11: Tổng hợp kinh phí hỗ trợ HTTĐC 50

Bảng 3.12: Kết quả lấy ý kiến người dân trong khu vực HTTĐC qua phiếu điều tra52 Bảng 3.13: Tổng hợp kết quả ý kiến của cán bộ chuyên môn về công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư của dự án 54

Bảng 3.14: Tỷ lệ đất nông nghiệp bị thu hồi của các hộ dân 55

Bảng 3.15: Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ dân 56

Bảng 3.16: Trình độ văn hóa, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao động 57

Bảng 3.17: Tình hình lao động, việc làm của các hộ thuộc khu vực bồi thường HTTĐC 59

Bảng 3.18: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi thu hồi đất 60

Bảng 3.19: Tình hình an ninh, trật tự xã hội khu vực dự án sau khi thu hồi đất 60

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Sơ đồ vị trí xã Đặng Xá 34

Hình 3.2 Cơ cấu kinh tế theo ngành của xã Đặng Xá năm 2015 và năm 2019 36

Hình 3.3 Sơ đồ vị trí xã Dương Xá 37

Hình 3.4 Cơ cấu sử dụng đất năm 2020 của xã Đặng Xá 41

Hình 3.5 Cơ cấu sử dụng đất của xã Dương Xá 44

1

1 Tính cấp thiết của đề tài

MỞ ĐẦU

Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, là tài sản quốc gia cógiá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cánhân; là tư liệu sản xuất đặc biệt; là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sảnxuất giúp xã hội không ngừng phát triển; là nguồn nội lực để xây dựng và phát triểnbền vững của đất nước Trong quá trình đổi mới nền kinh tế ở nước ta, cơ chế kinh

tế thị trường đã từng bước được hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh

mẽ và một xu hướng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu rađều phải trở thành hàng hoá, trong đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ

Sự phát triển chung của hệ thống KT - XH cũng như của đất nước trước hếtđặt ra phải xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hệ thống giao thông đường

bộ, hệ thống thuỷ lợi, hệ thống lưới điện quốc gia đây chính là điều kiện rất cơ bản

để phát triển nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch Để xây dựngcác công trình kết cấu hạ tầng, phát triển các ngành kinh tế, công nghiệp, giao thông,xây dựng, thương mại dịch vụ, giáo dục, y tế Nhà nước phải thu hồi đất của người

sử dụng đất và phải bồi thường cho người bị thu hồi Việc thực hiện bồi thường giữ vịtrí hết sức quan trọng, là yếu tố có tính quyết định trong toàn bộ quá trình thực hiện

dự án Trong những năm vừa qua công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư (BT &HTTĐC) gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai và thực hiện(Giá đất biến động, ý thức của người dân chưa cao, ) Một trong những nguyênnhân chủ yếu dẫn đến việc các dự án được triển khai chậm là do công tác bồi thường

hỗ trợ tái định cư gặp rất nhiều khó khăn vướng mắc Các chính sách đền bù thiệt hại

hỗ trợ tái định cư, các văn bản hướng dẫn thực hiện của Nhà nước còn chưa chưađồng bộ, hay thay đổi do đó gây nhiều khó khăn cho việc xác định và phân loại mứcbồi thường, giá bồi thường Việc tuyên truyền phổ biến các chính sách có liên quanđến công việc này chưa thực hiện tốt Chưa có biện pháp hỗ trợ chuyển đổi nghềnghiệp, tạo công ăn việc làm mới cho người dân vùng di dời một cách cụ thể Do đóđòi hỏi phải có các phương án bồi thường thật hợp lý, công bằng đảm bảo mọi ngườidân đều thấy thỏa đáng và phấn khởi thực hiện

Sau nhiều năm thực hiện theo các quy định của Chính phủ, việc bồi thườngthiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất có tiến bộ hơn, đáp ứng được yêu cầu của Nhànước và phù hợp với nguyện vọng của đại đa số nhân dân, khắc phục được nhiều tồntại, vướng mắc trước đây Tuy nhiên, việc triển khai cũng còn không ít khó khăn,vướng mắc do rất nhiều nguyên nhân khác nhau.

Vì vậy việc điều tra, khảo sát thực tế, phân tích, đánh giá trên cơ sở đó đề xuấtcác giải pháp tăng cường hiệu quả của công tác hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thuhồi đất, nhằm đảm bảo lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có đất bịthu hồi, góp phần thiết lập trật tự, kỷ cương pháp luật, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện

về đất đai trong việc bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là cần

thiết Với ý nghĩa thực tiễn đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác

bồi thường hỗ trợ tái định cư tại dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 trên địa bàn huyện Gia Lâm”.

2 Mục tiêu của đề tài

- Đánh giá công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư tại dự án cải tạo nâng cấpđường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 trên địa bàn huyện GiaLâm

- Đánh giá ảnh hưởng của công tác hỗ trợ tái định cư đến người dân trong khuvực thu hồi đất của dự án trên địa bàn xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện Gia Lâm,thành phố Hà Nội

- Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và đề xuất một số giải pháp nhằm nângcao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho huyện Gia Lâm, thànhphố Hà Nội

3 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu: Bổ sung những kiến thức đã học trên

lớp; học hỏi, tiếp cận những kiến thức, kinh nghiệm thực tế nhằm hiểu rõ hơn vềcông tác quản lý Nhà nước về đất đai, cụ thể là công tác bồi thường, hỗ trợ và tái địnhcư

- Ý nghĩa trong thực tiễn: Từ quá trình nghiên cứu đề tài giúp tìm ra được

những thuận lợi, khó khăn trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự áncải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 trên địabàn huyện Gia Lâm để từ đó rút ra những giải pháp khắc phục, góp phần đẩy nhanhthực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư ở địa phương

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1 Đất đai

1.1.1.1 Khái niệm đất đai

Trong nền sản xuất, đất đai giữ vị trí đặc biệt quan trọng Đất đai là điều kiệnvật chất mà mọi sản xuất và sinh hoạt đều cần tới Đất đai là khởi điểm tiếp xúc và sửdụng tự nhiên ngay sau khi nhân loại xuất hiện Trong quá trình phát triển của xã hộiloài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất và văn minhtinh thần, tất cả các kỹ thuật vật chất và văn hóa khoa học đều được xây dựng trênnền tảng cơ bản là sử dụng đất đai

Luật đất đai hiện hành đã khẳng định “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùngquý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môitrường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các công trình kinh tế, vănhóa, xã hội, an ninh quốc phòng” (Trần Phương Anh, 2020)

Như vậy, đất đai là điều kiện chung nhất đối với mọi quá trình sản xuất và hoạtđộng của con người Nói cách khác, không có đất sẽ không có sản xuất cũng nhưkhông có sự tồn tại của chính con người Do vậy, để có thể sử dụng đúng, hợp lý và

có hiệu quả toàn bộ quỹ đất thì việc hiểu rõ khái niệm về đất đai là vô cùng cần thiết

- Lý luận địa tô của Các Mác trong việc định giá bồi thường thiệt hại đất và tài sản gắn liền với đất:

Dưới bất kỳ chế độ sở hữu đất đai nào, người sử dụng đất cũng được trả mộtkhoản tiền bồi thường khi bị thu hồi đất Trong điều kiện sở hữu đất đai là hình thức

sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu thì việc người sử dụng đất đượcNhà nước trả tiền bồi thường khi bị thu hồi đất là điều hiển nhiên, với điều kiệnngười sử dụng đất phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình Để phục vụ sự pháttriển kinh tế xã hội của đất nước, lợi ích an sinh xã hội tất yếu dẫn đến việc Nhànước phải thu hồi đất Vì vậy việc bồi thường thiệt hại cho người bị thu hồi đất vàcác tài sản gắn liền với đất cũng là vấn đề tất yếu Việc giải quyết mối quan hệ nàychính là giải quyết mối quan hệ giữa người được giao quyền sử dụng đất mới vàngười sử dụng đất bị thu hồi

Trong điều kiện Nhà nước thu hồi đất cho mục đích công cộng, lợi ích quốc giathì trường hợp này giống như là hình thức chuyển quyền sử dụng đất và chuyển mụcđích sử dụng đất nhưng là hành vi chuyển quyền sử dụng đất đặc biệt, và đây cũngkhông phải là sự tự nguyện mà là một sự bắt buộc phải thực hiện hành vi đó Bởivậy, việc giải quyết thoả đáng lợi ích của người bị thu hồi đất là hết sức cần thiết vàquan trọng, thể hiện ở việc bồi thường thiệt hại về đất và tài sản trên đất bị thu hồi.Đây là vấn đề chủ yếu cần được xem xét nhằm giải quyết thoả đáng lợi ích cho người

- Cơ sở và mức tính bồi thường: Theo lý luận địa tô của Các Mác thì độ phìnhiêu và vị trí của đất đai là cơ sở cho việc tính toán mức phải trả cho người sử dụngđất Độ phì nhiêu và vị trí đất đai ở đây bao gồm cả các yếu tố tự nhiên và nhân tạo,tức là các chi phí đầu tư của con người làm thay đổi độ phì nhiêu và vị trí của mảnhđất được sử dụng cũng được tính đến Bởi vậy, để tính mức đền bù cho người sửdụng đất bị thu hồi, nên căn cứ vào các yếu tố sau đây:

- Loại đất bị thu hồi: Dựa vào việc phân loại đất theo quy định của pháp luật

hiện hành như đất nông nghiệp, phi nông nghiệp Cần lưu ý tới yếu tố nhân tạo, tức

là vai trò của con người tác động vào đất đai Ví dụ đối với đất nông nghiệp thì ngoàiyếu tố độ phì tự nhiên, cần chú ý đến độ phì nhân tạo, tức là địa tô chênh lệch II Vớinhững yếu tố nhân tạo cần xem xét đến vai trò đầu tư của Nhà nước cũng như củangười sử dụng đất

- Căn cứ vào loại công trình: Mức đền bù được tính toán phù hợp với giá trịcông trình gắn liền với đất theo mục đích sử dụng đất được pháp luật quy định Việccăn cứ vào loại công trình để tính toán mức bồi thường thiệt hại phải trả cho người bịthu hồi đất sẽ làm cho các chủ dự án tính toán kỹ lưỡng nhằm tiết kiệm chi phí

Uỷ ban nhân dân các cấp và chủ dự án là những người trực tiếp xem xét cácyếu tố, điều kiện liên quan tới việc quy định mức giá bồi thường thiệt hại về đất vàtài sản gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất.

1.1.1.2 Đặc điểm của đất đai

Đất đai có vị trí cố định không thể di chuyển được, với một số lượng lớn cóhạn trên phạm vi toàn cầu, quốc gia và khu vực Tính cố định không di chuyển từ vịtrí này sang vị trí khác của đất đai đồng thời quy định tính giới hạn về quy mô vàkhông gian gắn liền với môi trường mà đất đai chịu chi phối (nguồn gốc hình thành,sinh thái với những tác động khác của thiên nhiên) Vị trí của đất đai có ý nghĩa rấtlớn về mặt kinh tế trong quá trình khai thác và sử dụng đất đai

Khả năng phục hồi và tái tạo của đất đai chính là khả năng phục hồi và tái tạo

độ phì thông qua tự nhiên hoặc do tác động của con người

Ngoài tính hai mặt trên, đất đai còn có những đặc điểm như là: Sự chiếm hữu,

sở hữu đất đai và tính đa dạng phong phú của đất đai Về sự chiếm hữu và sở hữu củađất đai ở nước ta đã được quy định rõ trong Luật Đất đai Còn tính đa dạng và phongphú

của đất đai thể hiện ở chỗ: Trước hết, do đặc tính tự nhiên của đất đai và phân bổ cốđịnh từng vùng lãnh thổ nhất định, gắn liền với điều kiện hình thành của của đất đaiquyết định Mặt khác, tính đa dạng, phong phú còn do yêu cầu, đặc điểm và mục đích

sử dụng khác nhau Đặc điểm này của đất đai đòi hỏi con người khi sử dụng đất đaiphải biết khai thác triệt để lợi thế của mỗi loại đất một cách hiệu quả và tiết kiệm trênmột vùng lãnh thổ Để làm được điều này, phải xây dựng một quy hoạch tổng thể vàchi tiết sử dụng đất đai trên phạm vi cả nước và từng vùng khu vực (Báo cáo tìnhhình quản lí và sử dụng đất năm 2019 xã Đặng Xá và Dương Xá, huyện Gia Lâm, HàNội)

1.1.2 Thu hồi đất

1.1.2.1 Khái niệm về thu hồi đất

Thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của ngườiđược Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất viphạm pháp luật về đất đai (Trần Phương Anh, 2020)

1.1.2.2 Các trường hợp thu hồi đất

Điều 61 và Điều 62 của Luật đất đai 2013 quy định:

- Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh trong các trường hợp

sau đây:

1 Làm nơi đóng quân, trụ sở làm việc;

2 Xây dựng căn cứ quân sự;

3 Xây dựng công trình phòng thủ quốc gia, trận địa và công trình đặc biệt vềquốc phòng, an ninh;

4 Xây dựng ga, cảng quân sự;

5 Xây dựng công trình công nghiệp, khoa học và công nghệ, văn hóa, thểthao phục vụ trực tiếp cho quốc phòng, an ninh;

6 Xây dựng kho tàng của lực lượng vũ trang nhân dân;

7 Làm trường bắn, thao trường, bãi thử vũ khí, bãi hủy vũ khí;

8 Xây dựng cơ sở đào tạo, trung tâm huấn luyện, bệnh viện, nhà an dưỡngcủa lực lượng vũ trang nhân dân;

9 Xây dựng nhà công vụ của lực lượng vũ trang nhân dân;

10 Xây dựng cơ sở giam giữ, cơ sở giáo dục do Bộ Quốc phòng, Bộ Công anquản lý

- Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, côngcộng trong các trường hợp sau đây:

1 Thực hiện các dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định chủtrương đầu tư mà phải thu hồi đất;

2 Thực hiện các dự án do Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định đầu tư

mà phải thu hồi đất, bao gồm:

a) Dự án xây dựng khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khukinh tế; khu đô thị mới, dự án đầu tư bằng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức(ODA);

b) Dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chínhtrị - xã hội ở trung ương; trụ sở của tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao;công trình di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng, công viên,quảng trường, tượng đài, bia tưởng niệm, công trình sự nghiệp công cấp quốc gia;

c) Dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật cấp quốc gia gồm giao thông, thủylợi, cấp nước, thoát nước, điện lực, thông tin liên lạc; hệ thống dẫn, chứa xăng dầu,khí đốt; kho dự trữ quốc gia; công trình thu gom, xử lý chất thải;

3 Thực hiện các dự án do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh chấp thuận mà phải thuhồi đất bao gồm:

a) Dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chínhtrị - xã hội; công trình di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng,công viên, quảng trường, tượng đài, bia tưởng niệm, công trình sự nghiệp công cấpđịa phương;

b) Dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật của địa phương gồm giao thông,thủy lợi, cấp nước, thoát nước, điện lực, thông tin liên lạc, chiếu sáng đô thị; côngtrình thu gom, xử lý chất thải;

c) Dự án xây dựng công trình phục vụ sinh hoạt chung của cộng đồng dân cư;

dự án tái định cư, nhà ở cho sinh viên, nhà ở xã hội, nhà ở công vụ; xây dựng côngtrình của cơ sở tôn giáo; khu văn hóa, thể thao, vui chơi giải trí phục vụ công cộng;chợ; nghĩa trang, nghĩa địa, nhà tang lễ, nhà hỏa táng;

d) Dự án xây dựng khu đô thị mới, khu dân cư nông thôn mới; chỉnh trang đôthị, khu dân cư nông thôn; cụm công nghiệp; khu sản xuất, chế biến nông sản, lâmsản, thủy sản, hải sản tập trung; dự án phát triển rừng phòng hộ, rừng đặc dụng;

đ) Dự án khai thác khoáng sản được cơ quan có thẩm quyền cấp phép, trừtrường hợp khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, than bùn,khoáng sản tại các khu vực có khoáng sản phân tán, nhỏ lẻ và khai thác tận thukhoáng sản (Trần Phương Anh, 2020)

1.1.3 Một số khái niệm liên quan đến bồi thường và hỗ trợ hỗ trợ tái định cư

1.1.3.3 Tái định cư

+ Theo từ điển Tiếng Việt: “Tái định cư” nghĩa là lần thứ hai, lại một lần nữa.+ Định cư: là ở một nơi nhất định để sinh sống, làm ăn Tái định cư là việc bốtrí chỗ ở mới cho người bị thu hồi đất mà không còn chỗ ở nào khác trong phạm vicấp xã nơi có đất bị thu hồi và phải di chuyển chỗ ở Hình thức tái định cư bao gồm:bằng đất ở nhà ở, bằng đất ở hoặc bằng tiền

Thu hồi đất, Bồi thường hỗ trợ tái định cư là giải pháp quan trọng mang tínhđột phá nhằm chủ động quỹ đất, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nguồn lực chođầu tư phát triển và triển khai thực hiện các dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầngkinh tế - xã hội Quá trình thực hiện bồi thường HTTĐC phải đảm bảo hài hòa giữacác lợi ích: lợi ích của Nhà nước, lợi ích của doanh nghiệp, của cộng đồng dân cư vàđặc biệt là lợi ích của người dân (tôn Gia Huyên, Nguyễn Đình Bồng, 2006)

1.1.3.4 Một số khái niệm liên quan khác

- Nhà nước giao đất là việc Nhà nước ban hành quyết định giao đất để trao quyền sử dụng đất cho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất

- Nhà nước cho thuê đất là việc Nhà nước quyết định trao quyền sử dụng đấtcho đối tượng có nhu cầu sử dụng đất thông qua hợp đồng cho thuê quyền sử dụngđất

- Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất là việc Nhà nước trao quyền sửdụng đất cho người đang sử dụng đất ổn định mà không có nguồn gốc được Nhànước giao đất, cho thuê đất thông qua việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất lần đầu đối với thửa đất xác định

- Giá đất là giá trị của quyền sử dụng đất tính trên một đơn vị diện tích đất

- Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối vớimột diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định (Trần Phương Anh,2020)

1.1.4 Đặc điểm của quá trình bồi thường và hỗ trợ hỗ trợ tái định cư

Bồi thường hỗ trợ tái định cư là khâu đầu tiên trong quá trình thực hiện dự án

và cũng là khâu quan trọng quyết định tiến độ của mỗi dự án Công việc này mangtính chất phức tạp, tốn kém nhiều thời gian, công sức và tiền của Ngày nay, côngviệc này ngày càng trở nên khó khăn hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khanhiếm Bên cạnh đó công tác bồi thường và hỗ trợ HTTĐC liên quan đến lợi ích của

nhiều cá nhân, tập thể và của toàn xã hội Ở các địa phương khác nhau thì công tác bồi thường và hỗ trợ HTTĐC cũng có nhiều đặc điểm khác nhau Chính vì vậy,công tác bồi thường và hỗ trợ HTTĐC mang tính đa dạng và phức tạp:

- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với

điều kiện TN - KT - XH và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khuvực ven đô, khu vực ngoại thành mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng vàđều hoạt động sản xuất theo đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, công tác bồi thường

và hỗ trợ HTTĐC cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong

đời sống KT - XH đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sốngnhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọngtrong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khókhăn Do đó, tâm lý người dân khu vực này là phải giữ được đất để sản xuất Mặtkhác, cây trồng vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng, không được tập trung một loạinhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường Đối với đất ở lại càngphức tạp hơn do những nguyên nhân sau:

+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt củangười dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở

+ Do yếu tố lịch sử để lại nên nguồn gốc sử dụng đất phức tạp và do cơ chếchính sách chưa đáp ứng được với nhu cầu thực tế sử dụng đất nên chưa giải quyếtđược các vướng mắc tồn tại cũ

+ Việc quản lý đất đai chưa chặt chẽ dẫn đến các hiện tượng lấn chiếm, xâydựng nhà trái phép nhưng lại không được chính quyền địa phương xử lý dẫn đến việcphân tích hồ sơ đất đai và áp giá phương án bồi thường gặp rất nhiều khó khăn

+ Thiếu quỹ đất dành cho xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khutái định cư thấp, chưa đảm bảo được yêu cầu

+ Việc áp dụng giá đất ở để tính bồi thường giữa thực tế và quy định củanhà nước có những khoảng cách khá xa cho nên việc triển khai thực hiện cũngkhông được sự đồng thuận của những người dân (Tôn Gia Huyên, Nguyễn ĐìnhBồng, 2006)

1.1.5 Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường và hỗ trợ hỗ trợ tái định cư

Quá trình thực hiện chính sách diễn ra trong thời gian dài và có liên quan đếnnhiều tổ chức, cá nhân, vì thế kết quả thực hiện chính sách sẽ chịu ảnh hưởng củanhiều yếu tố, cụ thể:

* Yếu tố chính sách, pháp luật đất đai

Đất đai là nguồn tài nguyên của quốc gia, là đối tượng quản lý phức tạp vàluôn có sự biến động từng ngày Để thực hiện công tác quản lý Nhà nước về đất đaiđược tốt đòi hỏi các văn bản pháp lý về đất đai phải có sự thống nhất, ổn định và phùhợp với từng điều kiện thực tế Vì công tác bồi thường hỗ trợ tái định cư là công tácthực thi những chính sách, pháp luật đưa ra Tuy nhiên, tính ổn định và sự thống nhấtcủa chính sách, pháp luật đất đai qua các thời kỳ có sự thay đổi liên tục làm ảnhhưởng đến công tác bồi thường, HTTĐC

* Yếu tố tài chính

Yếu tố tài chính có vai trò quyết định đến tiến độ cũng như sự thành công củacác dự án, vì nguồn quỹ đất sạch để đầu tư xây dựng phát triển kinh tế - xã hội ngàycàng ít, tỷ lệ dự án phải bồi thường, HTTĐC chiếm tỷ lệ hầu hết các dự án Vì vậy,cần có nguồn vốn để bồi thường về đất, tài sản trên đất, hỗ trợ là yếu tố then chốt.Phương án bồi thường, HTTĐC chỉ được thực hiện khi có đủ nguồn vốn, ngược lại

dự án sẽ bị chậm tiến độ, bị treo Ngoài ra, nền kinh tế ngày càng phát triển, nhu cầu

về đất đai ngày càng lớn chính vì vậy mà giá đất luôn thay đổi và tăng cao, điều đóchứng tỏ yếu tố nguồn vốn là một yếu tố có sức ảnh hưởng rất lớn đến thực thi chínhsách bồi thường, HTTĐC

* Yếu tố về tổ chức thực hiện

Bồi thường hỗ trợ tái định cư là một quá trình phức tạp vì nó ảnh hưởng trựctiếp đến cuộc sống, kinh tế người bị thu hồi đất Nếu thực hiện tốt công tác tuyêntruyền về luật đất đai và công tác bồi thường thỏa đáng đối với người bị thu hồi đấtthì quá trình thực hiện bồi thường sẽ diễn ra nhanh Còn công tác bồi thường,HTTĐC thực hiện không tốt sẽ dẫn đến các ý kiến phản đối của người dân, khiếunại, khiếu kiện kéo dài Do vậy, để thực hiện tốt công tác bồi thường, HTTĐC cầnphải tuyên truyền sâu rộng đến từng người dân trong khu vực thu hồi đất để họ hiểu

về luật đất đai, luật khiếu nại tố cáo…ngoài ra cần có những điều tra ý kiến củangười dân trước khi thực hiện dự án, giá đất trong khu vực thu hồi để có những kếhoạch bồi thường được thỏa đáng (Tôn Gia Huyên, Nguyễn Đình Bồng, 2006)

1.1.6 Các bước thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất

Nhằm minh bạch hoá công tác bồi thường, HTTĐC, nâng cao trình độ nghiệp

vụ cho các cán bộ trực tiếp thực hiện công tác HTTĐC trên cơ sở quy định hiện hànhtỉnh Yên Bái đã xây dựng quy trình thực hiện công tác bồi thường HTTĐC gồm 10bước cụ thể như sau:

Bước 1 Công tác chuẩn bị

Cơ quan tài nguyên và môi trường xây dựng và trình Ủy ban nhân dân cấp cóthẩm quyền phê duyệt Kế hoạch thu hồi đất, tổ chức công bố, công khai dự án đếntoàn thể nhân dân bị ảnh hưởng, điều tra, khảo sát, đo đạc chỉnh lý, bổ sung bản đồđịa chính, kiểm đếm

Bước 2 Thông báo thu hồi đất:

Trước khi có quyết định thu hồi đất, chậm nhất là 90 ngày đối với đất nôngnghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp, cơ quan nhà nước có thẩm quyềnphải thông báo thu hồi đất cho người có đất thu hồi biết Nội dung thông báo thu hồiđất bao gồm kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm

Thông báo thu hồi đất phải được gửi đến từng người có đất thu hồi, họp phổbiến đến người dân trong khu vực có đất thu hồi và thông báo trên phương tiện thôngtin đại chúng, niêm yết tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chungcủa khu dân cư nơi có đất thu hồi

Sau khi thông báo thu hồi đất theo đúng thủ tục nói trên, nếu người sử dụng đấttrong khu vực thu hồi đất đồng ý thì UBND cấp có thẩm quyền có thể ra Quyết địnhthu hồi đất và thực hiện các chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà khôngcần chờ hết thời hạn thông báo.

Bước 3 Thu hồi đất:

UBND cấp tỉnh có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công íchcủa xã, phường, thị trấn, với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nướcngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, doanh nghiệp có vốn đầu tưnước ngoài

UBND cấp huyện có thẩm quyền thu hồi đất đối với đất của hộ gia đình, cánhân, cộng đồng dân cư; đất ở của người Việt Nam định cư ở nước ngoài được sởhữu nhà ở tại Việt Nam

Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức và hộ gia đình, cá nhân đang sử dụngđất thì UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định thu hồi đất hoặc ủy quyền cho Ủyban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất

Bước 4 Kiểm kê đất đai, tài sản có trên đất:

Sau khi có Thông báo thu hồi đất của cấp có thẩm quyền, UBND cấp xã cótrách nhiệm phối hợp với Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư triểnkhai thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm Người

sử dụng đất có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợtái định cư thực hiện việc điều tra, khảo sát, đo đạc xác định diện tích đất, thống

kê nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất để lập phương án bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư

Trường hợp người sử dụng đất trong khu vực có đất thu hồi không phối hợp với

tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư trong việc điều tra, khảo sát, đođạc, kiểm đếm thì UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổchức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư tổ chức vận động, thuyết phục đểngười sử dụng đất thực hiện

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày được vận động, thuyết phục mà người sửdụng đất vẫn không phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư

thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định kiểm đếm bắt buộc Người có đấtthu hồi có trách nhiệm thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc Trường hợp người cóđất thu hồi không chấp hành thì Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết địnhcưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc và tổ chức thực hiện cưỡng chếtheo quy định tại Điều 70 của Luật đất đai 2013 (Báo cáo kết quả công tác bồi thường

và hỗ trợ tái định cư tại dự án trên địa bàn huyện)

Việc cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc được thực hiện khi có

đủ các điều kiện sau đây: người có đất thu hồi không chấp hành quyết định kiểm đếmbắt buộc sau khi UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổchức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư đã vận động, thuyết phục; Quyếtđịnh cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc đã được niêm yết công khaitại trụ sở UBND cấp xã, tại địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thuhồi; Quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc đã có hiệu lực thihành; người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế có hiệu lực thi hành.Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối không nhận quyết định cưỡng chế hoặc vắngmặt khi giao quyết định cưỡng chế thì UBND cấp xã lập biên bản

Trình tự, thủ tục thực hiện quyết định cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc được quyđịnh như sau: tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế vận động, thuyết phục, đốithoại với người bị cưỡng chế; trường hợp người bị cưỡng chế chấp hành quyết địnhcưỡng chế thì tổ chức được giao thực hiện cưỡng chế lập biên bản ghi nhận sự chấphành và thực hiện điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm Trường hợp người bị cưỡngchế không chấp hành quyết định cưỡng chế thì tổ chức được giao thực hiện cưỡngchế thi hành quyết định cưỡng chế (Báo cáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ táiđịnh cư tại dự án trên địa bàn huyện)

Bước 5 Lập phương án bồi thường thiệt hại, hỗ trợ, tái định cư:

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư có trách nhiệm lập phương

án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với từng tổ chức, cá nhân, hộ gia định bị thuhồi đất, trên cơ sở tổng hợp số liệu kiểm kê, xử lý các thông tin liên quan của từngtrường hợp; áp giá tính giá trị bồi thường về đất, tài sản trên đất

Phương án tái định cư: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách nhiệm tổchức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất Khu tái định cư tậptrung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn xâydựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng vùng, miền Dự án táiđịnh cư được lập và phê duyệt độc lập với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cưnhưng phải bảo đảm có đất ở, nhà ở tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩmquyền quyết định thu hồi đất Khu tái định cư được lập cho một hoặc nhiều dự án;nhà ở, đất ở trong khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tíchkhác nhau phù hợp với các mức bồi thường và khả năng chi trả của người được táiđịnh cư.

Bước 6 Niêm yết công khai phương án lấy ý kiến của nhân dân

Sau khi phương án chi tiết được lập, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợtái định cư có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức lấy

ý kiến của nhân dân, nhất là các đối tượng bị thu hồi đất Hình thức lấy ý kiến là: tổchức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thời niêm yếtcông khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã, địađiểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

Việc tổ chức lấy ý kiến phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diệnUBND cấp xã, đại diện Ủy ban MTTQVN cấp xã, đại diện những người có đất thu hồi

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư có trách nhiệm tổng hợp ýkiến đóng góp bằng văn bản, ghi rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến khôngđồng ý, số lượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; phốihợp với UBND cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức rà soát, đối thoại đối với trường hợpcòn có ý kiến không đồng ý về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; hoàn chỉnhphương án trình cơ quan có thẩm quyền

Bước 7 Hoàn chỉnh Phương án bồi thường

Trên cơ sở ý kiến góp ý của các nhân dân có đất bị thu hồi, đại diện chínhquyền, đoàn thể ở cơ sở, tổ chức bồi thường tiếp thu, rà soát, hoàn chỉnh phương ánchi tiết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trình cơ quan chuyên môn thẩm định và trìnhcấp có thẩm quyền phê duyệt

Bước 8 Phê duyệt phương án chi tiết và tổ chức triển khai thực hiện:

Việc quyết định thu hồi đất, phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồithường, hỗ trợ, tái định cư được quy định như sau: UBND cấp có thẩm quyền quyđịnh tại Điều 66 của Luật đất đai năm 2013 quyết định thu hồi đất, quyết định phêduyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong cùng một ngày

Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư có trách nhiệm phối hợpvới UBND cấp xã phổ biến và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương ánbồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt chungcủa khu dân cư nơi có đất thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đếntừng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí nhà hoặcđất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thời gian

bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có) và thời gian bàn giao đất đã thu hồi cho tổchức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư theo phương án bồithường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt; trường hợp người có đất thu hồi khôngbàn giao đất cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư thì UBND cấp

xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường,

hỗ trợ tái định cư tổ chức vận động, thuyết phục để người có đất thu hồi thực hiện,nếu họ vẫn không chấp hành việc bàn giao đất thì bị cưỡng chế theo quy định tạiĐiều 71 của Luật đất đai 2013 (Báo cáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ tái định

cư tại dự án trên địa bàn huyện)

Bước 9 Tổ chức chi trả bồi thường:

Theo quy định tại Điều 93 Luật đất đai 2013, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngàyquyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hiệu lực thi hành, cơquan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường phải chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ chongười có đất thu hồi

Trường hợp cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường chậm chi trả thì khithanh toán tiền bồi thường, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, ngoài tiền bồi thường, hỗtrợ theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệtthì người có đất thu hồi còn được thanh toán thêm một khoản tiền bằng mức tiềnchậm nộp theo quy định của Luật quản lý thuế tính trên số tiền chậm trả và thời gianchậm trả Trường hợp người có đất thu hồi không nhận tiền bồi thường, hỗ trợ theo

phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì tiềnbồi thường, hỗ trợ được gửi vào tài khoản tạm giữ của Kho bạc nhà nước.

Người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thựchiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thìphải trừ đi khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường

để hoàn trả ngân sách nhà nước Về vấn đề này, Nghị định 47/2013/NĐ-CP ngày15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Đất đai về bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cũng quy định rõ tại Điều 30, cụthể là: khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai bao gồm tiền sử dụngđất, tiền thuê đất phải nộp cho Nhà nước nhưng đến thời điểm thu hồi đất vẫn chưanộp; số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính này được xác định theo quy định củapháp luật về thu tiền sử dụng đất; thu tiền thuê đất, thuê mặt nước Trường hợp sốtiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính đến thời điểm có quyết định thu hồi đất lớnhơn số tiền được bồi thường, hỗ trợ thì hộ gia đình, cá nhân tiếp tục được ghi nợ sốtiền chênh lệch đó; nếu hộ gia đình, cá nhân được bố trí tái định cư thì sau khi trừ sốtiền bồi thường, hỗ trợ vào số tiền để được giao đất ở, mua nhà ở tại nơi tái định cư

mà số tiền còn lại nhỏ hơn số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính thì hộ gia đình,

cá nhân tiếp tục được ghi nợ số tiền chênh lệch đó

Lưu ý: tiền được bồi thường để trừ vào số tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tàichính gồm tiền được bồi thường về đất, tiền được bồi thường chi phí đầu tư vào đấtcòn lại (nếu có) Không trừ các khoản tiền được bồi thường chi phí di chuyển, bồithường thiệt hại về tài sản, bồi thường do ngừng sản xuất kinh doanh và các khoảntiền được hỗ trợ vào khoản tiền chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai

Trường hợp diện tích đất thu hồi đang có tranh chấp về quyền sử dụng đất màchưa giải quyết xong thì tiền bồi thường, hỗ trợ đối với phần diện tích đất đang tranhchấp đó được chuyển vào Kho bạc Nhà nước chờ sau khi cơ quan nhà nước có thẩmquyền giải quyết xong thì trả cho ngươi có quyền sử dụng đất

Bước 10 Bàn giao mặt bằng, cưỡng chế thu hồi đất

Sau khi nhận tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; người bị thu hồi đất phải bàngiao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư Trường hợp người có đất bị thu hồi không bàngiao mặt bằng thì bị cưỡng chế thu hồi đất theo quy định tại Điều 71 Luật Đất đai

2013, khi có đủ các điều kiện: người có đất thu hồi không chấp hành quyết định thu

hồi đất sau khi UBND cấp xã, Ủy ban MTTQVN cấp xã nơi có đất thu hồi và tổ chứclàm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư đã vận động, thuyết phục; Quyết địnhcưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã được niêm yết công khai tại trụ sởUBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; Quyếtđịnh cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực thi hành; người bịcưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất cóhiệu lực thi hành Trường hợp người bị cưỡng chế từ chối không nhận quyết địnhcưỡng chế hoặc vắng mặt khi giao quyết định cưỡng chế thì UBND cấp xã lập biênbản.

Trình tự, thủ tục thực hiện cưỡng chế thu hồi đất: trước khi tiến hành cưỡngchế, Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định thành lập Ban thực hiện cưỡng chế; Banthực hiện cưỡng chế vận động, thuyết phục, đối thoại với người bị cưỡng chế; nếungười bị cưỡng chế chấp hành thì Ban thực hiện cưỡng chế lập biên bản ghi nhận sựchấp hành Việc bàn giao đất được thực hiện chậm nhất sau 30 ngày kể từ ngày lậpbiên bản Trường hợp người bị cưỡng chế không chấp hành quyết định cưỡng chế thìBan thực hiện cưỡng chế tổ chức thực hiện cưỡng chế; Ban thực hiện cưỡng chế cóquyền buộc người bị cưỡng chế và những người có liên quan phải ra khỏi khu đấtcưỡng chế, tự chuyển tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế; nếu không thực hiện thì Banthực hiện cưỡng chế có trách nhiệm di chuyển người bị cưỡng chế và người có liênquan cùng tài sản ra khỏi khu đất cưỡng chế Trường hợp người bị cưỡng chế từ chốinhận tài sản thì Ban thực hiện cưỡng chế phải lập biên bản, tổ chức thực hiện bảoquản tài sản theo quy định của pháp luật và thông báo cho người có tài sản nhận lạitài sản

Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện quyết định cưỡng chếthu hồi đất: UBND cấp huyện chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện việc cưỡng chế,giải quyết khiếu nại liên quan đến việc cưỡng chế theo quy định của pháp luật vềkhiếu nại; thực hiện phương án tái định cư trước khi thực hiện cưỡng chế; bảo đảmđiều kiện, phương tiện cần thiết phục vụ cho việc cưỡng chế; bố trí kinh phí cưỡngchế thu hồi đất; Ban thực hiện cưỡng chế có trách nhiệm chủ trì lập phương án cưỡngchế và dự toán kinh phí cho hoạt động cưỡng chế trình UBND cấp có thẩm quyềnphê duyệt; thực hiện cưỡng chế theo phương án đã được phê duyệt; bàn giao đất cho

tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng Trường hợp trên đất thu hồi

có tài sản thì Ban thực hiện cưỡng chế phải bảo quản tài sản; chi phí bảo quản tài sản

đó do chủ sở hữu chịu trách nhiệm thanh toán; lực lượng Công an có trách nhiệm bảo

vệ trật tự, an toàn trong quá trình tổ chức thi hành quyết định cưỡng chế thu hồi đất;UBND cấp xã nơi có đất thu hồi có trách nhiệm phối hợp với cơ quan, đơn vị có liênquan tổ chức thực hiện việc giao, niêm yết công khai quyết định cưỡng chế thu hồiđất; tham gia thực hiện cưỡng chế; phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường,

hỗ trợ tái định cư niêm phong, di chuyển tài sản của người bị cưỡng chế thu hồi đất;

cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan chịu trách nhiệm phối hợp với Ban thựchiện cưỡng chế thực hiện việc cưỡng chế thu hồi đất khi Ban thực hiện cưỡng chế cóyêu cầu (Báo cáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ tái định cư tại dự án trên địabàn huyện)

1.1.7 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với việc phát triển

cơ sở hạ tầng và kinh tế - xã hội

Hạ tầng kinh tế xã hội là một khái niệm dùng để chỉ những phương tiện làm

cơ sở, nhờ đó phục vụ cho hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội, quốc kế dân sinh Đểcác vấn đề trên được thực hiện tốt công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư đóng vaitrò to lớn:

- Vai trò của hỗ trợ tái định cư

Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng: Ở mỗi một giai đoạn phát triển kinh tế xã

hội có một sự phát triển thích ứng của hạ tầng kinh tế xã hội Để phát triển cơ sở hạtầng thì công cuộc hỗ trợ tái định cư phải thực hiện ở bước đầu tiên Công tác hỗ trợtái định cư đóng vai trò thiên chốt nhằm giúp định tiến độ của dự án nhanh haychậm Trên thực tế nhiều dự án phải ngừng hoặc thi công ngắt quảng do công tác hỗtrợ tái định cư không thực hiện được

Đối với sự phát triển kinh tế - xã hội:

Để các dự án lớn được xây dựng thì công tác hỗ trợ tái định cư đóng vai tròquan trọng Có thực hiện được công tác HTTĐC thì các dự án mới được triển khaithực hiện Nhờ đó, các khu công nghiệp, thương mại đã được xây dựng tạo công ănviệc làm cho hàng triệu người dân, sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đượctiêu thụ Từ đó, thu nhập của người dân ngày càng cao, đời sống vật chất ngày càngchất lượng

- Sự cần thiết của hỗ trợ tái định cư

Đối với tiến độ hoàn thành dự án: Về mặt lý thuyết, hỗ trợ tái định cư thực hiệnđúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự án sẽ có hiệu quả,HTTĐC được thực hiện tốt sẽ giảm tối đa chi phí cho công tác giải tỏa đền bù, cóđiều kiện tập trung vốn đầu tư cho các công trình khác Ngược lại, tiến độ hỗ trợ táiđịnh cư chậm có thể ảnh hưởng đến chất lượng cũng như chi phí cho công trình, thậmchí có thể gây thiệt hại không nhỏ đến việc đầu tư xây dựng (Tôn Gia Huyên, NguyễnĐình Bồng, 2006)

1.2 Cơ sở pháp lý của đề tài

1.2.1 Các văn bản của Nhà nước

- Luật Đất đai năm 2013 ngày 29/11/2013

- Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ về quy định chitiết thi hành một số điều của Luật Đất đai 2013

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủQuy định về giá đất;

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ về bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Nghị định số 104/2014/NĐ-CP ngày 14/11/2014 của Chính phủ Quy định vềkhung giá đất;

- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài nguyên vàMôi trường Quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất,thu hồi đất

Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 của Bộ Tài nguyên và Môitrường quy định chi tiết bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Quyết định số 17/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của UBND thành phố HàNội về việc ban hành Quy định chi tiết một số điều khoản, của Luật Đất đai ngày 29tháng 11 năm 2013 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 củaChính phủ về Quy định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Quyết định số 3238/2014/QĐ-UBND ngày 26/12/2014 của UBND thànhphố Hà Nội về việc ban hành quy định bảng giá đất trên địa bàn thành phố Hà Nộithực hiện từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019

- Quyết định số 568/2015/QĐ-UBND ngày 27/2/2015 của UBND thành phố

Hà Nội về việc quy định hệ số điều chỉnh giá đất năm 2015 trên địa bàn thành phố

Hà Nội

- Quyết định số 4234/ 2 015/QĐ- U BND n gày 8/12/2015 của UBND thành phố

Hà Nội về việc ban hành bộ đơn giá bồi thường tài sản gắn liền với đất khi nhà nướcthu hồi đất trên địa bàn thành phố

- Quyết định số 3000/2017/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội về việcban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trênđịa bàn thành phố Hà Nội

1.2.2 Các văn bản của Thành phố Hà Nội

- Quyết định số 16/2014/QĐ-UBND thành phố Hà Nội ban hành quy định chitiết thi hành một số điều, khoản của Luật Đất đai và Nghị định số 43/2014/NĐ-CPngày15/5/2014 của Chính phủ quy định chi tiết;

- Quyết định số 17/2014/QĐ-UBND ngày 17/09/2014 của UBND thành phố

Hà Nội Ban hành quy định chi tiết một số điều, khoản của Luật Đất đai ngày29/11/2013 và Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chínhphủ quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

- Quyết định số 19/2014/QĐ-UBND ngày 17/9/2014 của UBND thành phố HàNội về việc Ban hành quy định về Bồi thường đối với cây trồng; Bộ đơn giá bồithường đối với cây trồng khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội;

- Quyết định số 20/2014/QĐ-UBND ngày 17/09/2014 của UBND thành phố

Hà Nội về việc Quyết định ban hành Quy định về việc bồi thường nhà, công trìnhxây dựng khác gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố HàNội;

- Quyết định số 29/2015/QĐ-UBND ngày 31 tháng 12 năm 2015 của UBNDthành phố Hà Nội ban hành Quy định định mức và một số mức chi cho công tác tổchức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thànhphố Hà Nội;

- Quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 của UBND thành phố

Hà Nội Ban hành quy định bảng giá đất năm 2015 tại thành phố Hà Nội;

- Quyết định số 15/2017/QĐ-UBND ngày 15/9/2017 của UBND thành phố HàNội sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định bảng giá đất năm 2015 tại thành phố

Hà Nội ban hành kèm theo quyết định số 39/2014/QĐ-UBND ngày 31/12/2014 củaUBND thành phố Hà Nội;

1.3 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.3.1 Thực trạng về công tác bồi thường HTTĐC một số nước trên Thế giới

Với bất cứ quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan trọng, cơ bảncủa mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ chocác mục đích của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của hàng triệungười dân, người bị ảnh hưởng có xu hướng ngày càng tăng về số lượng Đặc biệt, ởnhững nước đang phát triển, người dân chủ yếu sống bằng nông nghiệp thì đó là vấn

đề sống còn của họ Dưới đây là một số kinh nghiệm trong công tác bồi thường,HTTĐC của một số nước trong khu vực Châu Á

1.3.1.1 Tại Thái Lan

Giống như ở nhiều nước khác trong khu vực châu Á, quá trình đô thị hoá ởThái Lan diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường điềutiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù được tiến hànhtheo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; định giá đền bù

Giá đền bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mang tínhchiến lược quốc gia thì nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường Nhìnchung, khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền bù vớimức cao hơn giá thị trường

Về giá đất làm căn cứ bồi thường thì căn cứ mức giá do một ủy ban của Chínhphủ xác định trên cơ sở thực tế giá thị trường chuyển nhượng bất động sản Quá trìnhbồi thường chủ yếu bằng tiền mặt

Việc chuẩn bị khu tái định cư được chính quyền Nhà nước quan tâm đúng mức,luôn đáp ứng đầy đủ các nhu cầu tái định cư, cho nên họ chủ động được công tác này.Việc tuyên truyền vận động đối với các đối tượng được di dời được thực hiện rấttốt, việc bố trí cán bộ có phẩm chất, năng lực phục vụ công tác bồi thường, HTTĐCrất được quan tâm, các tổ chức chuyên trách thực hiện công tác này

1.3.1.2 Tại Trung Quốc

Việc lựa chọn Trung Quốc để so sánh bởi lẽ chính sách pháp luật đất đai củaTrung Quốc có nhiều nét tương đồng với pháp luật đất đai của Việt Nam Tuy nhiênxét về tổng thể thì việc ý thức chấp hành pháp luật của người Trung Quốc luôn caohơn ở Việt Nam Việc sử dụng đất đai tại Trung Quốc thực sự tiết kiệm, Nhà nướcTrung Quốc hoàn toàn cấm việc mua bán chuyển nhượng đất đai Do vậy thị trườngđất đai gần như không tồn tại mà chỉ có thị trường nhà cửa.

Với Trung Quốc, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư luôn hạn chế đếnmức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnh hưởngbởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư

Về trình tự, thủ tục thu hồi đất: Nhà nước thông báo cho người sử dụng đất biếttrước việc họ sẽ bị thu hồi đất trong thời hạn một năm

Về phương thức bồi thường, người dân có quyền lựa chọn các hình thức bồithường bằng tiền hoặc bằng nhà tại khu ở mới Người dân thường lựa chọn bồithường thiệt hại bằng tiền và tự tìm chỗ ở mới phù hợp với nơi làm việc của mình

Về giá bồi thường lấy tiêu chuẩn là giá thị trường, mức giá này cũng được Nhànước quy định cho từng khu vực và chất lượng nhà Đối với nhà ở của người dânthành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền là chính, với mức giá do thị trường bấtđộng sản quyết định qua các tổ chức trung gian để đánh giá, xác định giá Với ngườidân nông thôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất linh hoạt, theo đó, mỗiđối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau: tiền bồi thường sử dụng đấtđai; tiền bồi thường hoa màu; bồi thường tài sản tập thể

Về tái định cư, thực hiện nguyên tắc chỗ ở mới tốt hơn chỗ ở cũ, các khu TĐCđược quy hoạch tổng thể với nhiều hạng mục hạ tầng nhà ở, trường học …, bố trí hệthống giao thông động và tĩnh Nhà ở được xây dựng đồng bộ và kịp thời đáp ứng nhucầu nhiều loại căn hộ với các nhu cầu sử dụng khác nhau Các chủ sử dụng phải dichuyển đều được chính quyền quan tâm tạo điều kiện về việc làm, đối với các đốitượng chính sách xã hội được Nhà nước có chính sách ưu tiên đặc biệt

1.3.2 Công tác bồi thường HTTĐC tại một vài tỉnh ở Việt Nam

1.3.2.1 Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Thành phố Việt Trì,tỉnh Phú Thọ

Hiện nay, trên địa bàn TP Việt Trì có 62 dự án đang tiếp tục triển khai thực hiện bồi thường HTTĐC và giải quyết các tồn tại trong công tác HTTĐC

Các dự án trọng điểm được Ban Bồi thường HTTĐC thành phố (Cơ quanthường trực của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thành phố) tập trung chỉđạo giải quyết các vướng mắc về HTTĐC như: Dự án Hoàn thiện, tu bổ, tôn tạo hạtầng cảnh quan Trung tâm lễ hội; dự án Hạ tầng kỹ thuật khu di tích lịch sử ĐềnHùng giai đoạn 2016-2020; Hệ thống kênh tiêu đồng Láng Bỗng; Đường Nguyễn Du

và hạ tầng hai bên đường; Cải tạo, gia cố và nâng cấp đường Âu Cơ; Khu nhà ở đôthị phía nam đồng Lạc Ngàn; Xây dựng Quảng trường Hùng Vương và Trung tâmDVTH Thành phố; Đường Vũ Thê Lang và hạ tầng kỹ thuật hai bên đường (đoạn từnút E4 đến đường Nguyễn Tất Thành), TP Việt Trì; Đường Phù Đổng; Đường HoàPhong kéo dài đoạn C9-E7; Đường Trường Chinh; đường nối từ đường Hùng Vươngqua khu công nghiệp Thụy Vân đi đê Sông Hồng; Hạ tầng kỹ thuật khu nhà ở đồngLáng Cầu tại phường Minh Nông và phường Gia Cẩm; Khu nhà ở cao cấp VươngCường; đường Thụy Vân-Thanh Đình-Chu Hóa; Ao Thành đội phường Thọ Sơn; các

dự án mở rộng khu công nghiệp Thụy Vân Tập trung rà soát để đề xuất giải quyếtvướng mắc tại dự án phụ trách trên địa bàn TP Việt Trì

Trong năm 2019, Ban Bồi thường HTTĐC đã phối hợp với các chủ dự án thựchiện việc kiểm kê, lập và trình duyệt phương án bồi thường hỗ trợ, chi trả tiền bồithường hỗ trợ; kiểm tra, rà soát, đôn đốc HTTĐC và giải quyết các tồn tại, vướngmắc về bồi thường HTTĐC Cụ thể:

- Đã tiến hành kiểm đếm 24,34 ha đất của 1.373 lượt hộ

- Trình thẩm định phương án bồi thường hỗ trợ 12,23 ha đất của 534 lượt hộvới tổng số tiền 48,92 tỷ đồng

- Phối hợp với các Chủ dự án tổ chức chi trả tiền đối với 839 lượt hộ trên12,11 ha đất, với tổng số tiền 48,44 tỷ đồng

- Tập trung kiểm tra, giải quyết và tham mưu cho Chủ tịch UBND thành phốgiải quyết các vụ việc, đơn thư khiếu nại có liên quan đến công tác bồi thườngHTTĐC (Báo cáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ tái định cư tại các dự án trên địa bản Huyện)

1.3.2.2 Công tác hỗ trợ tái định cư ở huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc

Những năm qua, công tác HTTĐC của huyện luôn nhận được sự quan tâm,lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và sự giúp đỡ của các sở, ban,

ngành của tỉnh, cấp ủy, chính quyền các cấp trong huyện đã chỉ đạo quyết liệt, vàocuộc tích cực để chỉ đạo thực hiện các bước trong công tác bồi thường- hỗ trợ táiđịnh cư, triển khai thực hiện các dự án, xây dựng các khu, cụm công nghiệp, tiêubiểu như: Cụm công nghiệp Đồng Sóc, Khu công nghiệp Chấn Hưng, Khu chợ đầumối nông sản thực phẩm, hệ thống kho vận và khu đô thị Thương mại Vĩnh Tường đặc biệt là trong 2 năm (2018, 2019), Huyện đã tập trung chỉ đạo đẩy mạnh công táctuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành nghiêm túc các chủ trương, chính sáchcủa Đảng, pháp luật của Nhà nước trên các lĩnh vực đất đai, bồi thường HTTĐC,quản lý quy hoạch, trật tự xây dựng Qua đó, đã góp phần nâng cao nhận thức của cáccấp, các ngành, cán bộ và nhân dân về lĩnh vực đất đai, bồi thường HTTĐC, tạo thuậnlợi trong quá trình triển khai các dự án, bàn giao mặt bằng đúng thời hạn.

Kết quả cụ thể: Tính đến tháng 12/2019, Huyện đã thực hiện HTTĐC được317,48/377,17ha (đạt 84,17% so với kế hoạch) Trong đó, Cụm công nghiệp ĐồngSóc đã HTTĐC được 40/44,98ha; Khu chợ đầu mối nông sản thực phẩm, hệ thốngkho vận và khu đô thị Thương mại Vĩnh Tường đã HTTĐC được 84/154,17ha; Khu

đô thị du lịch sinh thái Vĩnh Thịnh - An Tường đã HTTĐC được 2,16/4,81ha RiêngKhu Công nghiệp Chấn Hưng, Hội đồng Bồi thường-HTTĐC (BT-HTTĐC) đã chitrả tiền đất dịch vụ cho 597/662 hộ phải chi trả; thực hiện phá vỡ bờ vùng, bờthửa khoảng 50ha tại một số thôn đã hoàn thành xong chi trả tiền đất dịch vụ chonhân dân Góp phần đẩy nhanh tiến độ đầu tư của các doanh nghiệp vào huyện (Báocáo kết quả công tác bồi thường và hỗ trợ tái định cư tại các dự án trên địa bảnHuyện)

1.3.2.3 Thực trạng về công tác bồi thường HTTĐC trên địa bàn huyện Gia

Lâm

Qua khảo sát và nghiên cứu thực tế, cho thất việc thực hiện chính sách hỗ trợ vàđào tạo việc làm cho các hộ bị thu hồi đất chưa phù hợp Thời gian triển khai côngtác thu hồi đất kéo dài nhiều năm gây bất lợi đến tâm lý cũng như việc ổn định đờisống và việc làm của các hộ dân nằm trong diện bị HTTĐC Các yếu tố trượt giá hầunhư được tính đến trong định giá đất đền bù cho người dân Công tác tuyển dụng laođộng tại các địa phương có đất bị thu hồi chưa thực sự hiệu quả Do vậy, lao độngnông nghiệp nhìn chung không đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp

Vấn đề đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi đang được khá nhiều cơquan, đơn vị quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu Do tốc độ đô thị hóa nhanh cùng vớiviệc tăng cường đầu tư phát triển công nghiệp và đô thị ở một số địa phương trongnhững năm gần đây nên một diện tích lớn đất nông nghiệp đã phải chuyển sang đểxây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị mới và các công trình kết cấu hạ tầng kỹthuật Việc chuyển mục đích đối với đất nông nghiệp đã ảnh hưởng không nhỏ đếnđời sống, việc làm của người dân bị HTTĐC.

Những tồn tại về lao động, việc làm do bị thu hồi đất sản xuất đã dẫn đến hậuquả: Tỷ lệ hộ đói nghèo giảm so với chỉ tiêu, phân bố giàu nghèo rõ rệt, theo đánhgiá của viện nghiên cứu địa chính do ảnh hưởng khi người dân bị thu hồi đất trongnhững năm gần đây trên cả nước, việc làm của các hộ bị thu hồi đất chủ yếu dựa vàosản xuất nông nghiệp chiếm 60 - 65%, còn lại là các hộ làm nghề khác

Người dân chưa kịp chuẩn bị để kiếm một nghề mới khi đột ngột mất đất, mấtviệc làm Bản thân họ ít có khả năng tìm ngay việc làm mới để đảm bào thu nhập hậuquả là người dân hoàn toàn thất nghiệp sau khi thu hồi đất Đa số thanh niên cácvùng bị thu hồi đất có trình độ văn hóa thấp Các doanh nghiệp có xu hướng tuyểndụng lao động trẻ Những lao động lớn tuổi (trên 35 thậm chí từ 26 - 35 tuổi) chưaqua đào tạo rất khó tìm việc làm trong khi, đa số họ là người phải chịu trách nhiệmchính nuôi sống gia đình, dẫn đến một bộ phận không nhỏ đứng trước nguy cơ thấtnghiệp kéo dài

Số tiền chuyển đổi nghề chỉ đủ tham gia một khóa học đào tạo ngắn hạn vớingành nghề đơn giản Tình trạng người lao động còn thụ động, ỷ lại vào chính sách

hỗ trợ của Nhà nước, vào tiền đền bù, tâm lý chờ chính sách ưu đãi của Nhà nướcđang tồn tại khá phổ biến ở các vùng bị thu hồi đất Nhiều địa phương đã có chínhsách quy định các doanh nghiệp lấy đất đai phải có trách nhiệm sử dụng lao động tạichỗ nhưng hiệu quả chưa cao Do tình trạng quy hoạch treo, chủ đầu tư nhận đấtnhưng không triển khai dự án dẫn đến mất đất mà không có việc làm

* Diện tích đất bồi thường, giá đất bồi thường

+ Diện tích đất bồi thường

Trước khi bị thu hồi đất, phần lớn người dân đều có cuộc sống ổn định vì hộ cóđất sản xuất, có tư liệu sản xuất mà đất sản xuất, tư liệu sản xuất đó được kết thừa từthế hệ

này cho các thế hệ sau Sau khi bị thu hồi đất, đặc biệt là những hộ nông dân bị thuhồi hết đất sản xuất, điều kiện sống và sản xuất của họ bị thay đổi hoàn toàn Mặc dùnông dân được giải quyết bồi thường bằng tiền, song họ vẫn chưa định hướng ngayđược những ngành nghề hợp lý để có thể ổn định được cuộc sống.

Diện tích đất bồi thường hầu hết là đất nông nghiệp tốt, có điều kiện thuận lợicho canh tác, trong khi các diện tích đất đền bù là đất xấu, cách xa khu dân cư vàđiều kiện hạ tầng phục vụ sản xuất còn nhiều khó khăn

Giá đất bồi thường, hỗ trợ nhìn chung chưa sát giá thị trường trong điều kiệnbình thường trong nhiều trường hợp quá thấp so với giá đất cùng loại chuyển nhượngthực tế, đặc biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị và liền kề với khudân cư Tại vùng giáp ranh giữa các tỉnh và vùng giáp ranh giữa đô thị và nông thôncòn chênh lệch quá lớn về giá đất bồi thường, hỗ trợ

* Bồi thường về tài sản, cây cối, hoa màu gắn liền với đất bị thu hồi

+ Bồi thường thiệt hại về nhà, công trình xây dựng trên đất khi Nhà nước thuhồi đất Tại Điều 89, mục 3 Luật đất đai năm 2013 cho biết:

1 Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt gắn liền với đất của hộ gia đình,

cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi Nhà nước thu hồi đất phải tháo

dỡ toàn bộ hoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theoquy định của pháp luật thì chủ sở hữu nhà ở, công trình đó được bồi thường bằng giátrị xây dựng mới của nhà ở, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương

Trường hợp phần còn lại của nhà ở, công trình vẫn bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuậttheo quy định của pháp luật thì bồi thường theo thiệt hại thực tế

2 Đối với nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất không thuộc trườnghợp quy định tại khoản 1 Điều này, khi Nhà nước thu hồi đất mà bị tháo dỡ toàn bộhoặc một phần mà phần còn lại không bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định củapháp luật thì được bồi thường thiệt hại theo quy định của Chính phủ

3 Đối với công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội gắn liền với đất đang sửdụng không thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều này thì mức bồithường tính bằng giá trị xây dựng mới của công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tươngđương theo quy định của pháp luật chuyên ngành

+ Cây cối, hoa màu: Tại điều 90, mục 3 Luật đất đai năm 2013 cho biết:

1 Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với cây trồng thì việc bồithường thực hiện theo quy định sau đây:

a) Đối với cây hàng năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị sản lượng của

vụ thu hoạch Giá trị sản lượng của vụ thu hoạch được tính theo năng suất của vụ caonhất trong 03 năm trước liền kề của cây trồng chính tại địa phương và giá trung bìnhtại thời điểm thu hồi đất;

b) Đối với cây lâu năm, mức bồi thường được tính bằng giá trị hiện có củavườn cây theo giá ở địa phương tại thời điểm thu hồi đất mà không bao gồm giá trịquyền sử dụng đất;

c) Đối với cây trồng chưa thu hoạch nhưng có thể di chuyển đến địa điểm khácthì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại thực tế do phải di chuyển, phảitrồng lại;

d) Đối với cây rừng trồng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, cây rừng tựnhiên giao cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân trồng, quản lý, chăm sóc, bảo vệ thìbồi thường theo giá trị thiệt hại thực tế của vườn cây; tiền bồi thường được phânchia cho người quản lý, chăm sóc, bảo vệ theo quy định của pháp luật về bảo vệ vàphát triển rừng

2 Khi Nhà nước thu hồi đất mà gây thiệt hại đối với vật nuôi là thủy sản thìviệc bồi thường thực hiện theo quy định sau đây:

a) Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất đã đến thời kỳ thuhoạch thì không phải bồi thường;

b) Đối với vật nuôi là thủy sản mà tại thời điểm thu hồi đất chưa đến thời kỳ thuhoạch thì được bồi thường thiệt hại thực tế do phải thu hoạch sớm; trường hợp có thể

di chuyển được thì được bồi thường chi phí di chuyển và thiệt hại do di chuyển gâyra; mức bồi thường cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định

*Tái định cư và cơ sở hạ tầng khu tái định cư

Theo Điều 86, Mục 3 Luật đất đai năm 2013 cho biết:

1 Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ tái định cư được Ủy ban nhân dâncấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện giao trách nhiệm bố trí tái định cư phải thôngbáo cho người có đất ở thu hồi thuộc đối tượng phải di chuyển chỗ ở về dự kiến

phương án bố trí tái định cư và niêm yết công khai ít nhất là 15 ngày tại trụ sở Ủyban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi vàtại nơi tái định cư trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt phương án

bố trí tái định cư

Nội dung thông báo gồm địa điểm, quy mô quỹ đất, quỹ nhà tái định cư, thiết

kế, diện tích từng lô đất, căn hộ, giá đất, giá nhà tái định cư; dự kiến bố trí tái định cưcho người có đất thu hồi

2 Người có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ nếu tại khu vực thu hồiđất có dự án tái định cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư Ưu tiên vị trí thuận lợicho người có đất thu hồi sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người cócông với cách mạng

Phương án bố trí tái định cư đã được phê duyệt phải được công bố công khai tạitrụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đấtthu hồi và tại nơi tái định cư

3 Giá đất cụ thể tính thu tiền sử dụng đất tại nơi tái định cư, giá bán nhà ở táiđịnh cư do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định

4 Trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường,

hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền

đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu

Chính phủ quy định cụ thể suất tái định cư tối thiểu cho phù hợp với điều kiệntừng vùng, miền và địa phương

Việc Nhà nước thu hồi đất là mang tính chất bắt buộc đối với người dân để pháttriển kinh tế - xã hội Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản

lý, Nhà nước giao đất cho các Tổ chức kinh tế, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân,

cơ quan Nhà nước, Tổ chức Chính trị xã hội, hộ gia đình cá nhân sử dụng ổn định lâudài Nhưng khi cần thiết Nhà nước có thể thu hồi đất phục vụ lợi ích an ninh, quốcphòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Tuy nhiên việc thu hồi đất nó không chỉảnh hưởng đến lợi ích kinh tế về đất đai, nhà cửa của người dân mà nó còn ảnhhưởng đến nghề nghiệp, mức ổn định về thu nhập cuộc sống, phong tục tập quán thóiquen của người dân Do đó, khi tiến hành công tác đền bù thiệt hại HTTĐC Nhà

nước cần phải có chính sách lập khu TĐC nhằm đảm bảo ổn định lại cuộc sống mộtcách nhanh nhất, tốt nhất cho người bị thu hồi đất Có như vậy thì người dân mới yêntâm nhận bồi thường và nhanh chóng di chuyển đến nơi ở mới Điều đó chứng tỏchính sách TĐC của Nhà nước cũng có ảnh hưởng trực tiếp đến công tác đền bù thiệthại HTTĐC (Trương Ánh Tuyết, 2002).

1.4 Ảnh hưởng của công tác thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định cư đến đời sống của người dân sau khi bị thu hồi.

* Tạo sức ép mạnh mẽ trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH

+ Trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, một bộ phận đất nông nghiệp bịthu hồi để xây dựng, cải tạo, phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế- kỹ thuật và

KT - XH gắn với việc hình thành các KCN, khu kinh tế, khu đô thị, KCX, khuthương mại, du lịch Thực tế cho thấy hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - kỹ thuật và

KT - XH càng hiện đại thì sẽ kích thích gia tăng hội tụ các nguồn lực đầu tư cho pháttriển sản xuất, thúc đẩy các ngành công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ pháttriển Từ đó tạo ra ngày càng nhiều việc làm mới trong công nghiệp, xây dựng,thương mại, dịch vụ có giá trị gia tăng cao Tuy nhiên, đi liền với quá trình này làsức ép mạnh mẽ đối với cả nước cũng như từng địa phương trong chuyển dịch cơ cấukinh tế theo hướng CNH, HĐH

+ Thu hồi đất để phục vụ công nghiệp hóa, đô thị hóa còn thúc đẩy quá trìnhCNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, đặc biệt là sự phát triển công nghiệp chế biến

và đa dạng hóa các ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp Từ đó, thu hút một bộ phận laođộng nông nhàn, lao động dư dôi từ nông nghiệp (do không còn đất nông nghiệp đểcanh tác hoặc chuyển mục đích sử dụng đất) vào làm việc và tăng thời gian lao động

ở khu vực nông thôn Do vậy, tạo sức ép chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp,nông thôn theo hướng CNH, HĐH

* Thúc đẩy khả năng tự tạo việc làm và tìm kiếm việc làm đối với người lao

động, đặc biệt, đối tượng là nông dân bị thu hồi đất

+ Trình độ người lao động ngày càng được nâng cao Do xu hướng giảm laođộng, việc làm có trình độ chuyên môn thấp và tốc độ gia tăng dân số nên một bộphận người lao động, nhất là nông dân trong độ tuổi lao động khi chuyển mục đích

sử dụng đất nông nghiệp, buộc phải tự trang bị cho mình kiến thức, trình độ chuyên

môn kỹ thuật nhất định Vì vậy, thu hồi đất cho 18 công nghiệp hóa, đô thị hóa đã tựđộng hướng một bộ phận lao động tham gia vào các chương trình giáo dục, đào tạo,chuyển đổi nghề nghiệp Đồng thời làm chuyển biến nhận thức của người dân trongviệc thực hiện kế hoạch hoá gia đình, thể hiện thông qua việc xã hội chuyển từ môhình đại gia đình nhiều thế hệ đông con của xã hội nông thôn truyền thống, sang môhình gia đình ít con theo kiểu đô thị Điều này giúp cho những người lao động cóđiều kiện thuận lợi hơn về thời gian, tiền bạc, công sức, để ưu tiên đầu tư cho giáodục, đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật, vừa làm giảm áp lực về nhucầu phải giải quyết việc làm hiện tại ở đô thị, vừa nâng cao khả năng tự tạo việc làmhoặc tìm kiếm việc làm cho bản thân và con em họ.

+ Thị trường lao động hoạt động sôi động hơn Tốc độ chuyển đổi mục đích sửdụng đất sang công nghiệp hóa, đô thị hóa càng cao thì tốc độ tăng trưởng việc làm

và tốc độ hội tụ dân số, lao động ở đô thị có quy mô càng lớn Sự gia tăng về cả haiphía cung và cầu lao động cùng với môi trường kinh tế năng động như đô thị chính lànhững điều kiện cơ bản để phát triển mạnh mẽ các hoạt động tư vấn, giới thiệu việclàm giáo dục, đào tạo nghề, dịch vụ thông tin thị trường sức lao động, Do đó, ngườilao động có điều kiện thuận lợi hơn để tiếp cận các dịch vụ việc làm thiết lập, mởrộng các mối quan hệ làm ăn và thực hiện các giao dịch trên thị trường sức lao động

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

- Công tác bồi thường HTTĐC dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn

từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 đoạn qua xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện GiaLâm, thành phố Hà Nội

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Nghiên cứu đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư trên địa bàn xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện Gia Lâm, thànhphố Hà Nội

- Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ táiđịnh cư từ năm 2016 đến năm 2018, và số liệu về kinh tế xã hội năm 2018-2020

- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu, đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư dự án cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường

181 đoạn qua xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện Gia Lâm, thành phố Hà

Nội

2.2 Nội dung nghiên cứu

2.2.1 Điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội tại xã Đặng Xá và Dương Xá huyện Gia Lâm

+ Điều kiện tự nhiên

+ Điều kiện kinh tế - xã hội

2.2.2 Hiện trạng sử dụng đất đai tại xã Đặng Xá và Dương Xá huyện Gia Lâm năm 2020

2.2.3 Đánh giá công tác bồi thường HTTĐC, ảnh hưởng của công tác bồi thường HTTĐC, những thuận lợi và khó khăn trong công tác bồi thường HTTĐC tại dự

án “Cải tạo nâng cấp đường tỉnh lộ 179 đoạn từ Dốc Lời đến ngã tư đường 181 đoạn qua xã Đặng Xá và xã Dương Xá huyện Gia Lâm”

2.2.3.1 Tổng quan về dự án và những vẫn đề liên quan

- Khái quát về dự án

- Tình hình dân số và lao động trong khu vực HTTĐC thực hiện dự án

2.2.3.2 Kết quả công tác bồi thường HTTĐC tại dự án

- Đối tượng và điều kiện bồi thường