Tài liệu Định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Trong trường hợp định tội không chính xác, mặc dù mức hình phạt có thể đã tương xứng với tính chất, mức độ của hành vi phạm tội do bị cáo thực hiện nhưng việc kết án sai tội danh sẽ liên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI THỊ NHUNG

ĐịNH TộI DANH ĐốI VớI TộI HủY HOạI HOặC Cố ý LàM HƯ HỏNG TàI SảN THEO LUậT HìNH Sự VIệT NAM (Trên cơ sở số liệu thực tiễn xét xử địa bàn tỉnh Nam Định)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI THỊ NHUNG

ĐịNH TộI DANH ĐốI VớI TộI HủY HOạI HOặC Cố ý LàM HƯ HỏNG TàI SảN THEO LUậT HìNH Sự VIệT NAM (Trên cơ sở số liệu thực tiễn xét xử địa bàn tỉnh Nam Định)

Chuyờn ngành: Luật hỡnh sự và tố tụng hỡnh sự

Mó số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cỏn bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS TRỊNH QUỐC TOẢN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Bùi Thị Nhung

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt Danh mục các bảng

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI

VỚI TỘI HỦY HOẠI HOẶC CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN 9 1.1 Khái niệm, đặc điểm, phân loại và ý nghĩa của việc định tội

danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản 9 1.1.1 Khái niệm định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản 9 1.1.2 Đặc điểm của việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản 11 1.1.3 Phân loại định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng

tài sản 14 1.1.4 Ý nghĩa của việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản 18 1.2 Cơ sở pháp lý và cơ sở khoa học của định tội danh đối với tội

hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản 21 1.2.1 Cơ sở pháp lý của định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản 21 1.2.2 Cơ sở khoa học của định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý

làm hư hỏng tài sản 31

Chương 2: THỰC TRẠNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI HỦY

HOẠI HOẶC CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH 41 2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội và diễn biến tình

hình tội phạm ở Nam Định 41 2.1.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Nam Định 41 2.1.2 Diễn biến tình hình tội phạm ở tỉnh Nam Định 42 2.2 Thực trạng định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Nam Định 42 2.2.1 Tình hình thụ lý, giải quyết án hình sự sơ thẩm trên địa bàn tỉnh

Nam Định 43 2.2.2 Tình hình thụ lý, xét xử sơ thẩm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản của Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Nam Định từ năm (2009 - 2014) 45 2.2.3 Tình hình thụ lý, xét xử phúc thẩm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng

tài sản của TAND hai cấp tỉnh Nam Định từ năm (2009 - 2014) 50 2.2.4 Tình hình thụ lý, xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm tội hủy hoại hoặc

cố ý làm hư hỏng tài sản của TAND tỉnh Nam Định trong thời gian từ năm (2009 - 2014) 51 2.2.5 Thực trạng định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Nam Định từ năm 2009 - 2014 52 2.3 Nguyên nhân của những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn

định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Nam Định 57 2.3.1 Những tồn tại, hạn chế 57 2.3.2 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế 58

Chương 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỊNH

TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI HỦY HOẠI HOẶC CỐ Ý LÀM

HƯ HỎNG TÀI SẢN 62 3.1 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả của việc định tội danh đối

với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản 62 3.2 Giải pháp hoàn thiện Bộ luật hình sự Việt Nam đối với tội hủy

hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản 66 3.2.1 Sửa đổi, bổ sung một số quy định về tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản trong BLHS năm 1999 67 3.2.2 Hoàn thiện hệ thống các văn bản pháp luật liên quan đến tội hủy

hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản 70 3.3 Một số giải pháp nâng cáo hiệu quả của việc định tội danh đối

với tội hủy hoại hoặc làm hư hỏng tài sản 71 3.3.1 Nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trình độ

chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ thẩm phán 71 3.3.2 Thường xuyên tổng kết rút kinh nghiệm kịp thời để đảm bảo hoạt

động áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử 73 3.3.3 Thực hiện chặt chẽ và thường xuyên việc giám sát, kiểm tra đối

với hoạt động xét xử án hình sự của Tòa án 74 3.3.4 Tăng cường nguồn lực và cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật và

hoàn thiện chế độ chính sách đối với Thẩm phán, cán bộ tòa án 75 KẾT LUẬN 79 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLHS: Bộ luật hình sự BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự CTTP: Cấu thành tội phạm TAND: Tòa án nhân dân TNHS: Trách nhiệm hình sự XHCN: Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Thống kê tội phạm trên địa bàn tỉnh Nam Định từ năm

Bảng 2.2: Số kết quả khảo sát thu thập số liệu về tình hình thụ lý,

giải quyết theo trình tự sơ thẩm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản được xét xử sơ thẩm của Tòa án hai cấp tỉnh Nam Định trong những năm gần đây 45 Bảng 2.3: Tình hình xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân hai cấp

tỉnh Nam Định từ năm (2009 - 2014) về tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản và các tội xâm phạm sở

Bảng 2.4: So sánh tỉ lệ số vụ án, số bị cáo xét xử sơ thẩm, của các

tội xâm phạm sở hữu với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Nam Định từ năm (2009 - 2014) 49 Bảng 2.5: Bảng thống kê số vụ án phạm tội hủy hoại hoặc cố ý

làm hư hỏng tài sản xét xử phúc thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Nam Định 51 Bảng 2.6: Bảng thống kê số vụ án phạm tội hủy hoại hoặc cố ý

làm hư hỏng tài sản xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm của TAND tỉnh Nam Định 52 Bảng 2.7: Bảng thống kê số liệu về các trường hợp xác định tội danh

sai của TAND hai cấp tỉnh Nam Định (2009 - 2014) 53

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đã có những tiến bộ quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định cho sự phát triển kinh

tế, hội nhập quốc tế, xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi cơ chế, bên cạnh những mặt tích cực, nền kinh tế thị trường cũng đã làm nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực mặt trái nền kinh tế thị trường làm cho đời sống xã hội có những biến động phức tạp như sự xa hoá, xuống cấp về đạo đức, lối sống , trong đó có nhiều vấn đề mới phát sinh có liên quan đến công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và tệ nạn xã hội Tình hình tội phạm còn diễn biến phức tạp trên tất cả các lĩnh vực, trong đó tình hình tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản đang là vấn đề bức xúc của toàn xã hội Thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử cho thấy, trong không ít vụ án, một số

Công dân không làm tròn nghĩa vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm, hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác, cho nên các cơ quan bảo vệ pháp luật phải tốn rất nhiều công sức để điều tra, khám phá vụ án Việc một số công dân không thực hiện quyền và nghĩa vụ phát hiện, tố giác hành vi phạm tội, có nghĩa là họ không tham gia đấu tranh chống tội phạm nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức và trong các trường hợp do pháp luật hình sự quy định Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, đã đặt ra nhiều vấn đề vướng mắc đòi hỏi khoa học pháp lý phải nghiên cứu, giải quyết như khái niệm, những dấu hiệu pháp lý hình sự đặc trưng, nguyên nhân, điều

kiện của tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản Về mặt lý luận, xung quanh vấn đề đấu tranh phòng, chống tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngược nhau

Ngoài ra, trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện công cuộc cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 08 ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về

"Một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới"; Nghị quyết

số 48-NQ/TW ngày 25/4/2005 của Bộ Chính trị về "Chiến lược xây dựng và

hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020"; và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về "Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020" với nội dung "sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực tư pháp phù hợp mục tiêu của chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật…, đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội Giảm hình phạt tù…” [11, tr.3] Đặc

biệt, trong quá trình giải quyết có nhiều vụ án không xác định đúng tội danh, đã khởi tố sai tội danh, dẫn đến việc phải ra quyết định thay đổi tội danh, hoặc quyết định hình phạt không đúng hoặc phải ra quyết định đình chỉ vụ án Vì thế, định tội được xem là tiền đề, điều kiện cho việc quyết định hình phạt đúng đắn, góp phần mang lại hiệu quả trong đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm Trong trường hợp định tội không chính xác, mặc dù mức hình phạt

có thể đã tương xứng với tính chất, mức độ của hành vi phạm tội do bị cáo thực hiện nhưng việc kết án sai tội danh sẽ liên quan đến nhiều hậu quả pháp

lý khác mà bị cáo phải gánh chịu như: xác định tái phạm, tái phạm nguy hiểm, tính thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, thời hạn xác định án tích…

Thực tiễn xét xử các vụ án hình sự cho thấy các cơ quan tiến hành tố tụng còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong việc định tội danh, đặc biệt là đối với nhóm tội xâm phạm sở hữu nói chung tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng Thời gian gần đây tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản luôn có xu hướng gia tăng, diễn biến phức tạp, gây thiệt hại nghiêm

trọng cho tài sản Nhà nước, tài sản của công dân, ảnh hưởng đến trật tự chung của xã hội với nhiều thủ đoạn tinh vi từ chủ thể thực hiện tội phạm BLHS do Nhà nước ban hành quy định các hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm, tuy vậy những quy định này chỉ nêu lên các dấu hiệu đặc trưng cơ bản nhất của một cấu thành tội phạm, trong khi trên thực tế tội phạm xảy ra vô cùng phức tạp và đa dạng

Quá trình giải quyết vụ án một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật, đồng thời bảo vệ một cách vững chắc các quyền sở hữu về tài sản của công dân bằng pháp luật hình sự là một trong những nguyên tắc trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay Ý thức được tầm quan trọng đó, TAND tỉnh Nam Định không ngừng đẩy nhanh tiến độ, nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử các loại vụ án, phấn đấu không để xảy ra việc kết án oan người không có tội và bỏ lọt tội phạm, hạn chế tới mức thấp nhất các bản án, quyết định bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán, đảm bảo các quyết định của Tòa án đúng pháp luật, đầy đủ, rõ ràng, dễ hiểu, có sức thuyết phục cao và có tính khả thi Tuy nhiên, vẫn còn một số ít trường hợp áp dụng pháp luật không đúng, chưa xem xét đầy đủ tính chất, mức độ phạm tội, các dấu hiệu cấu thành tội phạm (CTTP) nên dẫn đến việc định tội danh thiếu chính xác, việc hủy án, sửa án vẫn còn tồn tại, phổ biến nhất là ở các tội xâm phạm sở hữu mang tính chất chiếm đoạt

Do vậy, việc xác định đúng tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản để khi quyết định hình phạt nhằm trừng trị đồng thời giáo dục người phạm tội trở thành người có ích cho xã hội, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội là vấn đề vô cùng quan trọng Xuất phát từ tính

cấp thiết nêu trên tôi lựa chọn đề tài "Định tội danh đối với tội hủy hoại

hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo luật hình sự Việt Nam (trên cơ sở số liệu thực tiễn xét xử địa bàn tỉnh Nam Định" để nghiên cứu làm luận văn

thạc sĩ luật học

2 Tình hình nghiên cứu Nghiên cứu những vấn đề liên quan đến việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản đã được một số nhà khoa học và cán

bộ làm công tác thực tiễn tiến hành, công bố trong nhiều công trình khoa học

Có một số luận án tiến sỹ, luận văn thạc sỹ, một số giáo trình giảng dạy, bài viết trên tạp chí và một số sách chuyên khảo đã nghiên cứu về những vấn đề này Cụ thể như sau:

Về tài liệu nghiên cứu là sách giáo trình, sách chuyên khảo, gồm có:

“Giáo trình luật hình sự Việt Nam - Phần các tội phạm)” của GS.TSKH Lê

Cảm, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2007; “Định tội danh - Lý luận, lời

giải mẫu và 500 bài tập thực hành” của GS.TSKH Lê Cảm và PGS.TS Trịnh

Quốc Toản, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2011; “Bình luận khoa học Bộ

luật hình sự - Phần các tội phạm”, tập II của Đinh Văn Quế, năm 2005; “Các tội xâm phạm sở hữu trong Bộ luật hình sự năm 1999 (được sửa đổi, bổ sung năm 2009)” của tác giả Nguyễn Mai Bộ, Nxb Chính trị Quốc gia, năm 2010, Hà Nội;

“Giáo trình luật hình sự Việt Nam - Phần các tội phạm” của GS.TS Võ Khánh

Vinh, Nxb Công an nhân dân năm 2001; “Bình luận khoa học chuyên sâu Bộ

luật hình sự - Phần các tội phạm”, cuả ThS Đinh Văn Quế, Nxb thành phố Hồ

Chí Minh, năm 2005; “Bình luận khoa học Bộ luật hình sự - Phần các tội

phạm” của TS Uông Chu Lưu (Chủ biên), Nxb Chính trị Quốc gia, năm 2004;

“Luật hình sự Việt Nam - Phần các tội phạm” của Khoa luật, Đại học Quốc gia

Hà Nội”, Nxb Chính trị Quốc, năm 2010), Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội, 1997

Sau khi BLHS năm 1999 được ban hành, tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài

sản được tiếp tục đề cập trong “Giáo trình luật hình sự Việt Nam” của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, năm 2000, Hà Nội; “Giáo trình

luật hình sự Việt Nam - Phần các tội phạm” của Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà

Nội, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, năm 2002

Tài liệu nghiên cứu dưới góc độ là luận văn, luận án, gồm có: “Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản trong luật hình sự Việt Nam” của Ngô Thị

Huyền Phương, Viện Nhà nước và pháp luật, năm 2010; “Trách nhiệm hình

sự đối với các tội xâm phạm sở hữu”, của tác giả Nguyễn Ngọc Chí, luận án

tiến sĩ luật học, Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật, năm 2000, Hà Nội

Lê Văn Đệ (2005), Định tội danh và quyết định hình phạt trong luật hình sự

Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

Tài liệu là bài viết tạp chí, đề tài nghiên cứu khoa học, gồm có: Lê Cảm

(2009), Hệ thống tư pháp hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp

quyền, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội Học viện Tư pháp (2009), Chỉ dẫn tra cứu Bộ luật hình sự năm 1999 (được sửa đổi, bổ sung năm 2009), Hà

Nội Nguyễn Văn Hương (2003), “Vấn đề tình tiết hình sự trong Bộ luật

hình sự”, Tạp chí Luật học, Hà Nội Dương Tuyết Miên (2005), Định tội danh

và quyết định hình phạt, Nxb Lao động - Xã hội, Hà Nội Đoàn Tấn Minh

(2010), Phương pháp định tội danh và hướng dẫn định tội danh đối với các

tội phạm trong Bộ luật hình sự hiện hành, Nxb Tư pháp, Hà Nội Đinh Văn

Quế (2000), Thực tiễn xét xử và pháp luật hình sự, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng Đinh Văn Quế (2005) Bình luận khoa học về các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ,

Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh Đào Trí Úc (2001), "Tìm hiểu khái niệm và những đặc trưng cơ bản của tội phạm theo

Luật hình sự Việt Nam", Nhà nước và Pháp luật Trịnh Tiến Việt (2001),

"Một số điểm mới về các tội xâm phạm sở hữu trong luật hình sự năm 1999",

Pháp lý Võ Khánh Vinh (2003), "Thay đổi định tội danh, một số vấn đề lý

luận và thực tiễn", Tòa án nhân dân

Tuy nhiên, các công trình đã nêu trên chỉ nghiên cứu riêng rẽ qua việc tranh luận tội danh để áp dụng giữa tội phạm này với tội phạm khác hay chỉ

đề cập phân tích chung trong các chương giáo trình, sách tham khảo, khóa luận tốt nghiệp mà chưa có một công trình khoa học nào ở cấp độ một luận văn thạc sĩ giải quyết riêng rẽ và độc lập một tội phạm cụ thể, việc định tội

danh tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản và thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Nam Định để qua đó đưa ra những giải pháp định tội danh, cũng như

để đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các qui định trong việc phòng, chống tội phạm này trong thực tiễn Tính cấp thiết và ý nghĩa khoa học thực tiễn của luận văn hoàn toàn có tính thời sự, nhất là trong giai đoạn hiện nay tình hình các loại tội phạm nói chung diễn biến phức tạp, hành vi thực hiện tội phạm ngày càng tinh vi

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trong phạm vi của luận văn tốt nghiệp, tôi mong muốn đưa ra cái nhìn tổng quát về các quy định của pháp luật hình sự đối với việc định tội danh đối

với tội “Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản”, thực tiễn xét xử trên địa

bàn tỉnh Nam Định Từ đó làm sáng tỏ những ưu điểm, tồn tại và đưa ra giải

pháp góp phần hoàn thiện về "Định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý

làm hư hỏng tài sản", nâng cao việc áp dụng pháp luật của những người tiến

hành tố tụng và các cơ quan tiến hành tố tụng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu, luận văn làm rõ một số vấn đề sau đây:

Thứ nhất, nghiên cứu làm rõ khái niệm, đặc điểm, phân loại, ý nghĩa và

căn cứ của việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản cũng như những phân tích làm rõ những căn cứ pháp lý và căn cứ khoa

học của việc định tội danh đối với tội “Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài

sản” được quy định tại điều 143 của BLHS

Thứ hai, phân tích thực trạng của việc định tội danh đối với tội “Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản” trên địa bàn tỉnh Nam Định trong thời

gian từ năm 2009 - 2014; đồng thời phân tích làm rõ những tồn tại hạn chế xung quanh việc thực hiện và những nguyên nhân cơ bản của nó

Thứ ba, đề xuất một số giải pháp và kiến nghị việc hoàn thiện các quy

định của BLHS Việt Nam hiện hành cũng như những giải pháp bảo đảm thực

hiện nâng cao hiệu quả của việc định tội danh đối với tội “Hủy hoại hoặc cố ý

làm hư hỏng tài sản”, cũng như công tác đấu tranh phòng, chống tội hủy hoại

hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

3.3 Phạm vi phiên cứu

Luận văn nghiên cứu và giải quyết những vấn đề xung quanh việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, kết hợp với việc nghiên cứu thực trạng định tội danh đối với tội này trên địa bàn tỉnh Nam Định và tìm ra nguyên nhân của những tồn tại hạn chế để kiến nghị những giải pháp hoàn thiện luật thực định và đề xuất những biện pháp bảo đảm thực hiện các quy định của BLHS Việt Nam đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, nâng cao hiệu quả của việc định tội danh đối với tội phạm trong thực tiễn phòng ngừa vi phạm pháp luật

Luận văn nghiên cứu về thực tiễn định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố

ý làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Nam Định trong 06 năm (2009 - 2014)

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận văn là hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các văn kiện Đại hội Đảng lần thứ X, XI của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền

Cơ sở thực tiễn của luận văn là những việc tiến hành tố tụng của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân và TAND trong việc định tội danh về tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Nam Định; số liệu thống kê, báo cáo tổng kết của TAND tỉnh Nam Định về tội phạm này

Phương pháp luận của luận văn là dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng và nhà nước ta về xây dựng nhà nước pháp

quyền, về chính sách pháp luật tố tụng hình sự, về vấn đề cải cách tư pháp được thể hiện trong các nghị quyết đại hội Đảng lần thứ IX, X và các nghị

quyết số 08 - NQ/TW; Nghị quyết số 49-NQ/TW về “Chiến lược cải cách tư

pháp đến năm 2020” của Bộ Chính trị

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã sử dụng các phương pháp

cụ thể và đặc thù như: phương pháp tổng hợp và phân tích, phương pháp so sánh, đối chiếu, phương pháp quy nạp, phương pháp diễn dịch và quan trọng hơn cả là phương pháp loại trừ

5 Những đóng góp mới của đề tài Kết quả nghiên cứu và những giải pháp trong của luận văn có ý nghĩa nhất định đối với việc nâng cao hiệu quả về định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản đồng thời góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và trên địa bàn tỉnh Nam Định nói riêng Thông qua kết quả nghiên cứu và những giải pháp, tác giả mong muốn đóng góp phần nhỏ bé của mình vào việc phát triển lý luận về định tội danh giúp việc điều tra, truy tố, xét xử các loại tội phạm nói chung và tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng được chính xác, tránh truy tố, xét xử oan và tránh bỏ lọt người phạm tội, giúp cho hoạt động của các cơ quan tư pháp có hiệu quả góp phần hữu hiệu vào công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm

6 Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về định tội danh đối với tội hủy hoại

hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Chương 2: Thực trạng định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý

làm hư hỏng tài sản trên địa bàn tỉnh Nam Định

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả của việc định tội danh

đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

pháp luật xã hội chủ nghĩa [21, tr.51]

- Bên cạnh đó theo quan điểm của GS.TSKH Lê Cảm cho rằng:

Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính logic, đồng thời là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành bằng cách trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được

và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để đối chiếu, so sánh và kiểm tra nhằm xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng do luật hình sự quy định [4, tr.33]

- Còn theo quan điểm của PGS.TS Dương Tuyết Miên:

Định tội danh được hiểu là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội hay không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của BLHS hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện [15, tr 9] Tổng hợp các quan điểm trên đây, đồng thời nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự liên quan đến việc định tội danh ở Việt Nam, có thể đưa ra định nghĩa khoa học khái niệm định tội danh như sau: Định tội danh có thể được hiểu là một quá trình nhận thức lý luận có tính logic, đồng thời là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, cũng như pháp luật tố tụng hình sự

và được tiến hành bằng cách trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để đối chiếu, so sánh và kiểm tra nhằm xác định sự phù hợp giữa hành vi thực tế đã thực hiện với các cấu thành tội phạm cụ thể, tương ứng do luật hình sự quy định [4, tr.21]

Đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là một loại tội phạm

cụ thể được quy định tại Điều 143 BLHS Việt Nam Một người được coi là chủ thể của tội phạm này khi đáp ứng các điều kiện là người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, và là người đã thực hiện các hành vi được quy định tại điều 143 BLHS với lỗi cố ý, xâm phạm đến quan hệ sở hữu

Từ cơ sở lý luận cùng với các quy định của BLHS có thể đưa ra khái niệm định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản như sau: Định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự của các

cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án) và một

số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án nhằm xác định sự phù hợp giữa hành vi thực tế đã thực hiện với các CTTP cụ thể được quy định trong điều 143 của BLHS, từ đó xác định một người có phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản hay không, và phạm tội theo khoản nào của điều luật này

1.1.2 Đặc điểm của việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có những đặc điểm được dựa trên những đặc điểm đặc trưng của tội phạm này như phải dựa vào CTTP của tội phạm được quy định trong điều 143 của BLHS, việc định tội danh phải được tiến hành trước, trên cơ sở đó mới có thể tiến hành được việc quyết định hình phạt

Do đó, định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

có các đặc điểm sau:

Thứ nhất, định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài

sản là một quá trình nhận thức lý luận có tính logic được thể hiện dưới hai khía cạnh: Xác định xem các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện có phù hợp với các dấu hiệu của CTTP cụ thể do điều tương ứng trong phần các tội phạm của BLHS này hay không Trên cơ sở đó, đưa ra sự đánh giá nhất định về mặt pháp lý hình sự đối với một hành vi nguy hiểm cho

xã hội cụ thể đã xảy ra trong thực tế khách quan

Tuy nhiên, cũng cần phải thấy rằng, pháp luật không thể phản ánh được hết tất cả các mặt của đời sống xã hội vốn rất sinh động và phong phú mà chỉ ghi nhận những nét khái quát, phổ biến đặc trưng của thực tế để từ đó áp dụng cho các trường hợp cụ thể trong cuộc sống Tính chất khái quát và phổ biến

của quy phạm pháp luật và yêu cầu phải áp dụng nó một cách cụ thể là hai mặt của một sự thống nhất biện chứng, đòi hỏi phải có sự nhận thức và phán ánh chính xác, theo kịp và đáp ứng được nhu cầu cuộc sống của hoạt động lập pháp và vai trò quan trọng của các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử trong hoạt động áp dụng pháp luật

Về nguyên tắc, chỉ khi sự đối chiếu giữa các dấu hiệu thực tế của CTTP với các dấu hiệu pháp lý của CTTP được xác định là tương ứng và phù hợp với nhau thì mới có thể kết luận được chính xác tội phạm đã xảy ra có phải là tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản hay không và người phạm tội đã phạm vào tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản hay không, đồng thời buộc họ chịu trách nhiệm về hành vi phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản mà họ đã thực hiện

Thứ hai, định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài

sản còn được hiểu là một hình thức hoạt động tiến hành tố tụng được tiến hành bởi cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát và Toà án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền để cụ thể hóa các quy phạm pháp luật hình sự trừu tượng vào đời sống thực tế, tức là lựa chọn đúng quy phạm pháp luật hình sự để áp dụng đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể nào

đó được thực hiện trong thực tế khách quan và từ đó đưa ra kết luận là hành vi được xem xét ấy có đầy đủ các dấu hiệu của tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản được quy định trong pháp luật hình sự thực định hay không

Thứ ba, việc thiết lập các dấu hiệu đặc trưng cơ bản và điển hình để xác

định bản chất pháp lý của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện trong thực tế khách quan là một vấn đề rất quan trọng của quá trình định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, mà toàn bộ quá trình này phải tuân thủ nghiêm chỉnh các quy phạm của luật nội dung - được quy định trong BLHS hiện hành, cũng như của luật hình thức - được quy định trong BLTTHS

Thứ tư, với tính chất là hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự,

được tiến hành về cơ bản theo bốn bước cụ thể:

- Xem xét và thiết lập đúng các tình tiết thực tế của vụ án đã xảy ra trong sự phù hợp với hiện thực khách quan và các quy định của pháp luật đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

- Nhận thức một cách thống nhất và chính xác nội dung các quy phạm pháp luật hình sự đang có hiệu lực thi hành

- Lựa chọn đúng điều luật tương ứng trong phần các tội phạm của BLHS quy định trách nhiệm hình sự đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, để so sánh, đối chiếu và kiểm tra các dấu hiệu CTTP này với các tình tiết cụ thể của hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện

- Sau khi đã so sánh, đối chiếu, kiểm tra đầy đủ, chính xác thì ra một văn bản áp dụng pháp luật mà trong đó đưa ra kết luận có căn cứ và đảm bảo sức thuyết phục về sự phù hợp của hành vi thực tế đã được thực hiện với cấu thành tội phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản được quy định tại điều 143 BLHS Việt Nam năm 1999

Định tội danh là quá trình đối chiếu những tình tiết thực tế của tội phạm

đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành một loại tội phạm nhất định,

đó là sự thống nhất giữa các yếu tố: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan Các yếu tố này có mối quan hệ chặt chẽ nhưng lại cũng có tính độc lập tương đối trong mối quan hệ với các yếu tố khác Căn cứ theo những dấu hiệu chung đó, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, khi định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản cần làm rõ những vấn đề

cơ bản sau:

Định tội danh theo khách thể của tội phạm Định tội danh theo mặt khách quan của tội phạm Định tội danh theo chủ thể của tội phạm

Định tội danh theo mặt chủ quan của tội phạm

1.1.3 Phân loại định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Căn cứ vào chủ thể tương ứng thực hiện việc định tội danh, Khoa học Luật hình sự phân chia định tội danh làm hai dạng: Định tội danh chính thức

và định tội danh không chính thức [4, tr.23] Đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có thể phân chia thành hai dạng định tội danh tương ứng

là định tội danh chính thức và định tội danh không chính thức

1.1.3.1 Định tội danh chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

“Định tội danh chính thức là sự đánh giá về mặt nhà nước, tính chất

pháp lý hình sự về một hành vi phạm tội cụ thể do các chủ thể được Nhà nước

ủy quyền thực hiện” [4, tr.23]

Do đó định tội danh chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có các đặc điểm cơ bản như sau:

- Định tội danh chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản do các chủ thể được nhà nước ủy quyền thực hiện, do đó chủ thể của dạng định tội danh này nhất thiết phải là người có thẩm quyền trực tiếp tiến hành tố tụng đối với vụ án hình sự cụ thể đó là cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng Theo quy định tại điều 33 BLHS năm 1999 thì, các

cơ quan tiến hành tố tụng gồm có: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án; Những người tiến hành tố tụng gồm có: Thủ trưởng, phó thủ trưởng cơ quan điều tra, điều tra viên, Viện trưởng, phó viện trưởng viện kiểm sát, kiểm sát viên, Chánh án, phó Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, thư ký Tòa án [23, tr.23] Họ tiến hành các hoạt động định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản tùy theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn

và trách nhiệm được quy định trong BLTTHS

- Hậu quả của việc định tội danh do các chủ thể đã nêu trên đây tiến

hành là các hậu quả pháp lý trách nhiệm hình sự như khởi tố vụ án hình sự, bắt đầu quá trình điều tra, khởi tố bị can, truy tố hoặc xét xử Vì ngay sau khi nhận được đầy đủ các tin báo về tội phạm do các cá nhân, cơ quan, tổ chức chuyển đến thì cơ quan điều tra trong phạm vi quyền hạn của mình phải kiểm tra, xác minh nguồn tin và quyết định việc khởi tố vụ án hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nếu có những dấu hiệu của tội phạm này hoặc không khởi

tố vụ án hình sự nếu có những căn cứ được quy định tại điều 107 BLTTHS đó

là những căn cứ sau:

Không có sự việc phạm tội; hành vi không cấu thành tội phạm; người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự; người mà hành vi phạm tội của họ đã có bản án hoặc quyết định đình chỉ vụ án có hiệu lực pháp luật; đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; tội phạm đã được đại xá; người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đã chết, trừ trường hợp cần tái thẩm đối với người khác [23, tr.85]

Ngoài ra hậu quả của việc định tội danh chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản còn là các hậu quả pháp lý hình sự như miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt hoặc ra bản án kết tội

- Trường hợp người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự trong giai đoạn trước khi Tòa án quyết định đưa vụ án ra xét xử, thì căn cứ vào BLTTHS năm 2003, chỉ có tội danh cuối cùng trong bản án (quyết định) của Tòa án đã

có hiệu lực pháp luật mới được coi là tội danh chính thức mà người phạm tội

đã thực hiện [4, tr.24] Định tội danh chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản do nhiều chủ thể tiến hành và trong rất nhiều các giai đoạn tố tụng khác nhau nhưng không có nghĩa là đối tượng phải gánh chịu hậu quả của hoạt động định tội danh đó là người phạm tội hủy hoại hoặc cố ý

làm hư hỏng tài sản Điều 9 BLTTHS năm 2003 quy định “không ai bị coi là

có tội và phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật” [23, tr.12]

Khoản 1 điều 31 Hiến pháp năm 2013 quy định “Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định

và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật”

Điều 102 Hiến pháp 2013 cũng khẳng định: "Tòa án nhân dân là cơ

quan xét xử của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp" [25] Như vậy, Hiến pháp đã khẳng định chức năng xét xử (định tội

danh) chỉ thuộc về Tòa án chứ không thuộc bất kỳ cơ quan nhà nước nào khác

Trong quá trình xét xử công khai tại phiên tòa Nếu có căn cứ để khẳng định một người phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản thì Tòa án sẽ

ra bản án kết tội Trong trường hợp bản án kết tội không bị kháng cáo, kháng nghị thì bản án có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị Trong trường hợp bản án kết tội có kháng cáo hoặc kháng nghị thì bản

án đó chưa có hiệu lực pháp luật và vụ án bắt buộc phải xét xử theo thủ tục phúc thẩm Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hội đồng xét

xử tuyên án Như vậy bản án (quyết định) có hiệu lực pháp luật của Tòa án là văn bản định tội danh cuối cùng khẳng định về tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản đối với hành vi phạm tội đã xảy ra

1.1.3.2 Định tội danh không chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Theo quan điểm của GS - TSKH Lê Cảm thì “Định tội danh không

chính thức là sự đánh giá không phải về mặt nhà nước tính chất pháp lý hình

sự của một hành vi phạm tội cụ thể” [4, tr.24]

Theo quan điểm của GS - TS Võ Khánh Vinh thì:

Định tội danh không chính thức là sự đánh giá pháp lý về hành vi phạm tội do các nhà nghiên cứu khoa học pháp lý, tác giả

bài báo, tạp chí, công trình khoa học, sinh viên, học viên hoặc bất

kỳ một người nào đó quan tâm nghiên cứu cụ thể vụ án này hay vụ

- Về hình thức thể hiện của định tội danh không chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là các công trình nghiên cứu khoa học, giáo trình, sách giáo khoa hay các bài báo Hình thức thể hiện của định tội danh không chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản được viết theo ý chí chủ quan của chủ thể định tội danh không chính thức chứ không theo quy định của pháp luật vì nó không được pháp luật điều chỉnh

- Hậu quả của định tội danh không chính thức đối với tội hủy hoại hoặc

cố ý làm hư hỏng tài sản không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ hình sự trong các quan hệ pháp luật hình sự hay pháp luật tố tụng hình sự của các chủ thể tham gia các quan hệ đó mà chỉ là các quan điểm khoa học hay ý kiến riêng của các chủ thể định tội danh không chính thức đối với tội phạm này Nếu hoạt động định tội danh không chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản được dư luận xã hội quan tâm nhất là trong trường hợp nó đối lập với kết quả của hoạt động định tội danh chính thức và phản ánh đúng yêu

cầu của pháp luật hình sự thì có thể có sự chuyển hóa từ định tội danh không chính thức thành định tội danh chính thức Vì không phải lúc nào việc định tội danh chính thức cũng là đúng, những vụ án oan sai trong thực tế vẫn xảy ra tuy không nhiều nhưng nó cũng thu hút được sự quan tâm của dư luận xã hội Lúc này các chủ thể của định tội danh chính thức đối với tội hủy hoại hoặc cố

ý làm hư hỏng tài sản có thể tham khảo kết quả của định tội danh không chính thức đối với tội phạm này của giới khoa học pháp lý

1.1.4 Ý nghĩa của việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Hoạt động định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của các chủ thể có thể theo 2 xu hướng: Định tội danh đúng hoặc định tội danh sai

* Đối với hoạt động định tội danh đúng:

Thứ nhất, việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng

tài sản đúng là tiền đề cho việc phân hoá trách nhiệm hình sự và cá thể hoá hình phạt một cách công minh có căn cứ pháp luật

Thứ hai, Việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng

tài sản đúng sẽ hỗ trợ cho việc thực hiện một loạt các nguyên tắc tiến bộ được thừa nhận trong Nhà nước pháp quyền như: nguyên tắc pháp chế, trách nhiệm

do lỗi, trách nhiệm cá nhân, bình đẳng trước pháp luật hình sự, nguyên tắc công minh nhân đạo và nguyên tắc không tránh khỏi trách nhiệm Định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản đúng góp phần đưa các quy định của pháp luật, nhất là quy định của BLHS vào thực tiễn cuộc sống Điều này đúng như GS TS Võ Khánh Vinh đã viết:

Đạo luật hình sự thể hiện ý chí về mặt Nhà nước của nhân dân ta đối với vấn đề đấu tranh với tình hình tội phạm Việc tuân thủ nghiêm chỉnh đạo luật hình sự trong khi định tội danh là điều

kiện cần thiết và quan trọng của việc thực hiện chính sách của Nhà nước nhằm khắc phục tình trạng tội phạm ở nước ta [26, tr.28]

Thứ ba, Việc định tội danh đúng đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản là một trong những cơ sở để áp dụng chính xác các quy phạm pháp luật tố tụng hình sự về tạm giam, về thẩm quyền điều tra, xét xử qua đó góp phần hữu hiệu cho việc bảo vệ các quyền và tự do dân chủ của công dân trong lĩnh vực tư pháp hình sự

Thứ tư, Việc định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài

sản đúng, còn thể hiện nhà nước ta thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế về quyền con người, vì quyền sở hữu tài sản là một trong những quyền cơ bản của con người mà pháp luật quốc gia và quốc tế đều quan tâm bảo vệ Hiến pháp

năm 2013 của Việt Nam (điều 32) cũng quy định: “1 Mọi người có quyền sở

hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để danh, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, phần vốn góp trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác; 2 Quyền sở hữu tư nhân và quyền thừa kế được pháp luật bảo hộ” [25]

Do quyền sở hữu tài sản nói trên bị hành vi phạm tội hủy hoại hoặc cố

ý làm hư hỏng tài sản nên định tội danh có chức năng góp phần xác định trách nhiệm hình sự, đấu tranh phòng chống lại hành vi phạm tội này góp phần quan trọng trong phòng chống oan sai, phòng, chống việc lạm dụng quyền lực của một số người có chức, có quyền tha hóa biến chất xâm hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân

Thứ năm, định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài

sản đúng còn góp phần củng cố lòng tin của người dân vào công lý và sự chí công, vô tư của các cơ quan bảo vệ pháp luật; củng cố lòng tin của các nhà đầu tư nước ngoài về tính minh bạch và đúng đắn của pháp luật Việt Nam

* Đối với hoạt động định tội danh sai:

Định tội danh sai không chỉ làm việc quyết định hình phạt không

đúng, không công bằng mà còn áp dụng không có căn cứ, không công bằng hoặc không áp dụng một loạt các biện pháp pháp lý khác (quyết định hình phạt bổ sung…), áp dụng hoặc không áp dụng đại xá, miễn trách nhiệm hình

sự, giảm thời hạn chấp hành hình phạt, tính toán không đúng thời hiệu, án tích… Cũng không kém phần có hại và bất công những trường hợp ngược lại, khi hành vi của người có lỗi cấu thành tội phạm nghiêm trọng hơn nhưng lại được định tội danh theo tội nhẹ hơn Trong trường hợp đó, người có lỗi chịu hình phạt ít nghiêm khắc hơn so với hình phạt đáng lẽ người đó phải chịu theo pháp luật, còn tội phạm lại được giảm nhẹ về đạo đức, chính trị và pháp lý một cách thiếu cơ sở Điều đó làm giảm hiệu quả của công tác đấu tranh với tình hình tội phạm mà cùng lúc gây sự công phẫn hợp pháp, công bằng của nhân dân, làm nảy sinh những quan niệm không đúng về thực trạng

và các biện pháp đấu tranh với tội phạm, làm giảm uy tín của các cơ quan tư pháp Rõ ràng đó là những vi phạm nghiêm trọng các đòi hỏi của nguyên tắc công bằng, pháp chế [43, tr.29]

Việc định tội danh sai đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản sẽ dẫn đến các hậu quả sau:

Thứ nhất, Việc định tội danh sai đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản sẽ dẫn đến một loạt các hậu quả tiêu cực như: không đảm bảo được tính công minh có căn cứ đúng pháp luật, truy cứu trách nhiệm hình sự người vô tội, bỏ lọt người phạm tội, xâm phạm thô bạo danh dự nhân phẩm các quyền tự do dân chủ của công dân là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận trong Hiến pháp và pháp luật, làm giảm lòng tin của người dân vào công

lý và sự chí công, vô tư của các cơ quan bảo vệ pháp luật

Thứ hai, Việc định tội danh sai đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư

hỏng tài sản làm giảm uy tín của cơ quan tư pháp, vi phạm pháp chế XHCN, ảnh hưởng đến hiệu quả của đấu tranh phòng chống tội phạm này

1.2 Cơ sở pháp lý và cơ sở khoa học của định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

1.2.1 Cơ sở pháp lý của định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

Xác định tội danh là một vấn đề hết sức quan trọng, là giai đoạn cơ bản trong quá trình áp dụng pháp luật hình sự Tất cả các hoạt động tố tụng

từ khởi tố, điều tra, truy tố suy cho cùng là nhằm phục vụ cho việc định tội được chính xác

Trong trường hợp định tội không chính xác sẽ dẫn đến kết án sai, không phù hợp với sự thật khách quan của vụ án, xử lý oan người vô tội, để lọt tội phạm, xử nhẹ hoặc nặng hơn so với tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội Việc xử lý thiếu chính xác như thế sẽ xâm phạm đến những quyền và lợi ích của công dân, làm giảm uy tín của các cơ quan tư pháp, vi phạm pháp chế, ảnh hưởng không nhỏ đến công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm

GS TSKH Lê Cảm cho rằng:

Về cơ bản, những căn cứ pháp lý của việc định tội danh có thể được hiểu trên hai bình diện (hoặc theo hai nghĩa) rộng và hẹp dưới đây:

- Trên bình diện rộng (hay hiểu theo nghĩa cả về nội dung và hình thức) thì những căn cứ pháp lý của việc định tội danh là hệ thống các quy phạm pháp luật hình sự với tính chất là cơ sở pháp lý duy nhất (trực tiếp) cũng như hệ thống các quy phạm luật tố tụng hình sự với tính chất là cơ sở pháp lý bổ trợ (gián tiếp) cho toàn bộ quá trình xác định các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện là tội phạm

- Trên bình diện hẹp (chỉ hiểu theo nghĩa về nội dung) thì những căn cứ pháp lý của việc định tội danh là chỉ có hệ thống các

quy phạm luật hình sự với tính chất là cơ sở pháp lý duy nhất (trực tiếp) cho toàn bộ quá trình xác định các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện là tội phạm [4, tr.26, 27]

Với tư cách là một đạo luật, đồng thời là một văn bản quy phạm pháp luật duy nhất quy định về tội danh, BLHS quy định chỉ có người nào xâm phạm đến quan hệ được luật hình sự bảo vệ (tức được quy định trong BLHS) thì mới bị coi là có tội và bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phạm mà họ

đã thực hiện Bất kỳ trường hợp nào khi tiến hành truy cứu trách nhiệm hình

sự đối với người phạm tội đều phải nêu rõ căn cứ điều luật của BLHS được áp dụng để xử lý Như vậy, việc áp dụng quy định của BLHS cũng chính là việc chuyển hóa nội dung quy định về tội phạm của luật hình sự trong quá trình xét

xử vụ án hình sự

Tuy nhiên, việc định tội không phải chỉ chuyển hóa những nội dung của điều luật quy định về tội phạm cụ thể Mỗi mô hình pháp lý về tội phạm cụ thể của BLHS thông thường không phản ánh đầy đủ các đặc điểm, các dấu hiệu về tội phạm Vì vậy, tự bản thân nó chưa thể là một cơ sở đầy đủ cho việc định tội Về mặt cấu trúc, các tội phạm cụ thể được quy định trong luật hình sự thường chỉ là sự mô tả cơ bản về những dấu hiệu thuộc về khách thể

và mặt khách quan, đôi khi tội phạm cụ thể được mô tả đơn giản đến mức chỉ nêu ra tên tội phạm mà không kèm theo bất cứ một sự mô tả nào Những dấu hiệu về chủ thể và mặt chủ quan thường ít được quy định hoặc coi như hệ quả đương nhiên của hành vi phạm

1.2.1.1 Cơ sở pháp lý về nội dung của định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

* BLHS - cơ sở pháp lý trực tiếp của việc định tội danh vì BLHS được coi là nguồn trực tiếp và duy nhất ghi nhận toàn bộ hệ thống các quy phạm pháp luật hình sự được áp dụng trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội

phạm nói chung cũng như quá trình định tội danh và quyết định hình phạt nói riêng [4, tr.27] Bởi vậy, khi định tội danh phải dựa vào quy định ở cả hai phần của BLHS đó là các quy phạm pháp luật ở phần chung và các quy phạm pháp luật phần các tội phạm cụ thể Hai nhóm quy phạm pháp luật này có mối liên quan hữu cơ, thống nhất với nhau trong quá trình định tội danh và quyết định hình phạt Để áp dụng được các quy phạm pháp luật phần riêng phải dựa vào các quy phạm pháp luật phần chung và ngược lại các quy phạm pháp luật phần chung nếu không có các quy phạm pháp luật phần riêng thì chúng hoàn toàn không có ý nghĩa Chính vì vậy mà các dấu hiệu trong mỗi CTTP được quy định trong cả phần chung và phần riêng

- Phần chung bao gồm các quy phạm quy định nhiệm vụ, nguyên tắc của luật hình sự, cơ sở trách nhiệm hình sự, hiệu lực của Bộ luật hình sự, các khái niệm chung về tội phạm và hình phạt Bộ luật hình sự năm 1999 có 10 chương,

ví dụ chương I quy định về những điều khoản cơ bản, chương II quy định về hiệu lực của Bộ luật hình sự, chương III quy định về tội phạm, chương IV quy định về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, chương V quy định về hình phạt… Các quy phạm pháp luật hình sự được quy định tại Phần chung như về lỗi, hiệu lực áp dụng của tội phạm, các giai đoạn thực hiện tội phạm, đồng phạm, tự ý nửa chừng chấm dứt hành vi phạm tội… giúp người định tội danh nhận biết được một cách nhanh chóng và chính xác các dấu hiệu của cấu thành tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (CTTP cơ bản, CTTP tăng nặng, CTTP đặc biệt tăng nặng hay CTTP giảm nhẹ) của tội phạm này

Trong khoa học pháp lý hình sự, một hành vi nguy hiểm cho xã hội được định tính và định lượng là tội phạm là tổng thể biện chứng hàng loạt những dấu hiệu khác nhau về khách quan cũng như chủ quan được gọi là cấu CTTP Nói một cách cụ thể hơn, CTTP bao gồm mô hình pháp lý về tội phạm

cụ thể và những nội dung khác của BLHS quy định về tội phạm và các vấn đề

có liên quan

Tuy vậy, cũng cần lưu ý rằng việc xác định một hành vi là nguy hiểm cho xã hội là tội phạm còn phụ thuộc vào những tình tiết loại trừ tính nguy hiểm và tính trái pháp luật hình sự của hành vi Trong những trường hợp nhất định, những hành vi nguy hiểm cho xã hội có bề ngoài giống với một tội phạm nhưng lại thỏa mãn một số điều kiện khác được quy định trong BLHS nên không được coi là nguy hiểm cho xã hội và trái pháp luật hình sự nữa Đó là những trường hợp loại trừ tính chất tội phạm của hành vi, điển hình nhất là Phòng vệ chính đáng (Điều 15 Bộ luật hình sự) và tình thế cấp thiết (Điều 16 BLHS) Việc thực hiện hành vi trong phòng vệ chính đáng hoặc tình thế cấp thiết gắn liền với việc gây ra (hoặc cũng có thể là đe dọa gây ra) một thiệt hại nào đó đến lợi ích được pháp luật hình sự bảo vệ trong trường hợp bình thường nhưng để nhằm bảo vệ một lợi ích khác của Nhà nước, của tập thể hay của công dân Hành vi được thực hiện trong những trường hợp đó không phải là tội phạm

Như vậy, nếu BLHS thể hiện sự đánh giá về mặt pháp lý của Nhà nước đối với những hành vi nguy hiểm cho xã hội, thì định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản chính là việc xác định sự phù hợp của hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện với các dấu hiệu của CTTP được quy định trong Phần chung BLHS Đây là vấn đề mang tính nguyên tắc khi định tội danh đối với một hành vi phạm tội cụ thể

- Phần riêng (phần các tội phạm) trong BLHS gồm các quy phạm quy

định dấu hiệu pháp lý của các tội phạm cụ thể, là cơ sở pháp lý thống nhất để giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự Phần riêng Bộ luật hình sự quy định một nhóm tội phạm cụ thể nhất định trong mỗi chương, từ chương

XI đến chương XXIV, quy định 14 nhóm tội phạm khác nhau Đối với tội hủy hoại hoặc cố ý là hư hỏng tài sản được quy định tại điều 143 của BLHS Điều luật quy định tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản gồm hai phần, đó là phần quy định và phần chế tài

Phần quy định là phần nêu ra và mô tả một tội hủy hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản, khoản 1 Điều 143 Bộ luật hình sự quy định: "Người nào hủy

hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác gây thiệt hại từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới năm mươi triệu đồng nhưng gây thiệt hại nghiêm trọng " [21, tr.133] Trong luật hình sự Việt Nam có

các loại quy định như quy định giản đơn, quy định mô tả, quy định viện dẫn

Phần chế tài là phần xác định loại và mức độ hình phạt đối với người thực hiện tội phạm đã nêu trong phần quy định Có thể nói chế tài phản ánh sự đánh giá của nhà làm luật về tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của loại tội phạm cụ thể [38, tr.31] Phần chế tài được quy định trong khoản 1

điều 143 BLHS “ thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt

tù từ sáu tháng đến ba năm”

Trong quá trình định tội danh, các quy phạm pháp luật hình sự tại Phần các tội phạm quy định trách nhiệm hình sự đối với tội phạm tương ứng giúp cho chúng ta xác định sự giống nhau của các dấu hiệu của một hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể được thực hiện có phù hợp với các dấu hiệu của CTTP

cụ thể do điều luật quy định tương ứng hay không Như vậy, điều quan trọng trong quá trình định tội danh là phải tìm được những dấu hiệu cơ bản, điển hình và quan trọng nhất phải có những dấu hiệu cần và đủ để xác định thực chất của hành vi xảy ra trên thực tế

Khi định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, chủ thể định tội danh phải căn cứ vào quy định của BLHS Điều 143 BLHS năm

1999 (được sửa đổi bổ sung năm 2009) quy định về tội phạm này như sau:

1 Người nào hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác gây thiệt hại từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về

tội này, chưa được xoá án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm

2 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm:

a) Có tổ chức;

b) Dùng chất nổ, chất cháy hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác; c) Gây hậu quả nghiêm trọng;

d) Để che giấu tội phạm khác;

đ) Vì lý do công vụ của người bị hại;

e) Tái phạm nguy hiểm;

g) Gây thiệt hại cho tài sản có giá trị từ năm mươi triệu đồng đến dưới hai trăm triệu đồng

3 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ bảy năm đến mười lăm năm:

a) Gây thiệt hại cho tài sản có giá trị từ hai trăm triệu đồng đến dưới năm trăm triệu đồng;

b) Gây hậu quả rất nghiêm trọng

4 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ mười hai năm đến hai mươi năm hoặc tù chung thân:

a) Gây thiệt hại cho tài sản có giá trị từ năm trăm triệu đồng trở lên;

b) Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng

5 Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ mười triệu đồng đến một trăm triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm

Trong quá trình định tội danh, các quy phạm pháp luật hình sự tại Phần các tội phạm quy định trách nhiệm hình sự đối với tội phạm tương ứng giúp cho chúng ta xác định sự giống nhau của các dấu hiệu của một hành vi nguy

hiểm cho xã hội cụ thể được thực hiện có phù hợp với các dấu hiệu của CTTP

cụ thể do điều luật quy định tương ứng hay không Như vậy, điều quan trọng trong quá trình định tội danh là phải tìm được những dấu hiệu cơ bản, điển hình và quan trọng nhất phải có những dấu hiệu cần và đủ để xác định thực chất của hành vi xảy ra trên thực tế

* Căn cứ vào các tình tiết có ý nghĩa định tội

Tình tiết hình sự được hiểu là những biểu hiện của tội phạm bao gồm những biểu hiện của hành vi phạm tội, những điều kiện, đặc điểm của người phạm tội, những hoàn cảnh, tình huống, đối tượng có ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện tội phạm qua đó phản ánh tính nguy hiểm của tội phạm, trách nhiệm hình sự của người phạm tội phản ánh quan điểm của Nhà nước ta về tội phạm cũng như chính sách hình sự của Nhà nước ta [14]

Tình tiết hình sự được phân thành: tình tiết định tội, tình tiết định khung, tình tiết giảm nhẹ hoặc tăng nặng trách nhiệm hình sự, tình tiết loại trừ trách nhiệm hình sự, tình tiết miễn trách nhiệm hình sự…trong đó, tình tiết định tội là tình tiết có ý nghĩa và là một trong những căn cứ quyết định trong hoạt động định tội danh

Tình tiết định tội là những tình tiết, biểu hiện của tội phạm phù hợp với các dấu hiệu định tội (dấu hiệu CTTP cơ bản) của tội cụ thể trong BLHS Tình tiết định tội là tình tiết thực tế của vụ án cụ thể được sử dụng để xác định người phạm tội trong vụ án đó đã phạm tội gì Đó là những tình tiết thoả mãn dấu hiệu định tội đã được quy định trong luật

Định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là hoạt động nhận thức, là quá trình xem xét, xác định hành vi nguy hiểm cho xã hội

đã thực hiện có là tội phạm hay không trên cơ sở đối chiếu các tình tiết thực tế của hành vi với các dấu hiệu của CTTP, tìm ra sự phù hợp giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội đã thực hiện với CTTP cụ thể của tội hủy hoại hoặc cố ý làm

hư hỏng tài sản được quy định tại điều 143 của BLHS Nếu các dấu hiệu trong CTTP cụ thể được thỏa mãn thì hành vi nguy hiểm cho xã hội đã thực hiện là hành vi phạm tội và hành vi đó mang tội danh mà CTTP đó phản ánh

Tình tiết định tội được hiểu là tình tiết thực tế của vụ án cụ thể được sử dụng để xác định người phạm tội trong vụ án đó đã phạm tội gì Đó là những tình tiết thỏa mãn dấu hiệu định tội đã được quy định trong luật hình sự Các tình tiết hình sự luôn gắn với sự kiện phạm tội, phản ánh tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội và những đặc điểm riêng biệt của người phạm tội Khi các tình tiết phù hợp và thỏa mãn dấu hiệu cấu thành tội phạm cơ bản của tội phạm cụ thể trong Bộ luật hình sự sẽ cho phép xác định được người phạm tội đã phạm tội gì, theo điều nào trong Bộ luật hình sự

* Căn cứ vào quy định của pháp luật khác

Khi định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản

để biết một trường hợp có dấu hiệu của tội phạm này hay không hoặc để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản, căn cứ chủ yếu là BLHS Ngoài ra, các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan cũng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xử

lý vụ án hình sự nhằm đảm bảo xử đúng người, đúng tội Các văn bản quy phạm pháp luật đó như:

- Các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật hình sự gồm: Nghị quyết của Quốc hội về thi hành BLHS; nghị quyết của hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành các quy định của BLHS; thông tư liên tịch giữa các cơ quan tiến hành tố tụng với nhau hoặc với các cơ quan hữu quan khác (như thông tư liên tịch giữa Tòa án nhân dân tối cao với Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an…) Các văn bản quy phạm pháp luật nêu trên hướng dẫn chi tiết việc áp dụng những quy định của BLHS (mô tả chi tiết các dấu hiệu định tội mà BLHS không mô tả hoặc mô tả chung chưa cụ thể)

Trong định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản ngoài việc áp dụng BLHS, BLTTHS, việc định tội danh còn căn cứ vào các văn bản pháp luật khác nhau như Thông tư liên tịch số 02/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP ngày 25 tháng 12 năm 2001 của Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp, Bộ Công an hướng dẫn áp dụng một số quy định tại chương XIV "Các tội xâm phạm sở hữu của Bộ luật hình sự năm 1999",

Các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan Loại văn bản này khá nhiều và mang tính chuyên ngành, trong đó, chỉ

có một số quy định trong văn bản đó được áp dụng để làm cơ sở xác định tội danh như: Luật phòng chống tham nhũng, Luật giao thông đường bộ, Luật phòng chống ma túy, Pháp lệnh phòng chống mại dâm, Luật an ninh quốc gia… Tuy nhiên, các văn bản này chỉ giữ vai trò thứ yếu Nó bổ sung và quy định cụ thể hơn, chi tiết hơn nhằm giải thích rõ và bổ trợ cho các quy định của

tố tụng hình sự là cơ sở pháp lý gián tiếp không kém quan trọng [4, tr.30]

Cơ sở pháp lý về hình thức được hiểu là các băn bản pháp luật quy định

về thủ tục tố tụng làm cơ sở cho việc định tội danh và giải quyết vụ án hình

sự GS TSKH Lê Văn Cảm cho rằng:

Mặc dù các quy phạm pháp luật tố tụng hình sự ở chừng mực nhất định có ý nghĩa gián tiếp đối với việc định tội danh nhưng chúng có ý nghĩa pháp lý quan trọng đối với việc bảo vệ

các quyền và tự do của công dân trong lĩnh vực pháp luật hình sự, nhất là trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay [4, tr.30, 31]

Nhằm chủ động phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm, phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội BLTTHS quy định trình tự, thủ tục các giai đoạn tố tụng, điều này cũng có nghĩa rằng mọi hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng như cơ quan điều tra ở giai đoạn khởi tố, Viện kiểm sát ở giai đoạn truy tố và Tòa án ở giai đoạn xét xử phải tuân theo đúng các quy định của BLTTHS

- Pháp luật tố tụng hình sự quy định trình tự, thủ tục tố tụng đối với

vụ án hình sự nói chung Đó là khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành

án, trong mỗi khâu này đều có trình tự tiến hành và theo một thủ tục tố tụng nhất định

- Pháp luật tố tụng hình sự quy định về chứng cứ, về trình tự, thủ tục thu thập, kiểm tra, đánh giá, sử dụng chứng cứ chứng minh đối với tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, các cơ quan tiến hành tố tụng phải bằng các biện pháp hợp pháp thu thập và phản ánh chứng cứ thu thập được trong những nguồn mà BLTTHS quy định Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng bởi nếu không chứng minh được sự tồn tại tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản và người thực hiện hành vi đó thì không thể định tội danh đối với tội phạm này

- Ngoài ra, pháp luật tố tụng hình sự còn quy định các vấn đề khác liên quan đến việc thay đổi tội danh, việc tách hoặc nhập vụ án hình sự và các vấn

đề khác phục vụ cho định tội danh định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố

ý làm hư hỏng tài sản

1.2.2 Cơ sở khoa học của định tội danh đối với tội hủy hoại hoặc cố

Về nội dung của CTTP là các yếu tố cần và đủ cho việc định tội, nó là các dấu hiệu điển hình nhất, đặc trưng nhất có tính lặp đi lặp lại trong các hành vi phạm tội cùng loại nói lên bản chất của tội phạm ấy và được nhà làm luật pháp điển hóa trong BLHS Chỉ có trên cơ sở xác nhận sự phù hợp đầy đủ các dấu hiệu của CTTP thì mới có căn cứ để khẳng định hành vi của một người bị luật hình sự cấm và bị trở thành người phạm tội

Cấu trúc của CTTP có 04 yếu tố là khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan và chủ thể

CTTP là một trong những yếu tố quan trọng nhất, có liên quan mật thiết đến tội phạm, và là tổng hợp các dấu hiệu pháp lý (khách quan và chủ quan)

do luật hình sự quy định thể hiện một hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể là tội phạm, tức là căn cứ vào các dấu hiệu đó một hành vi nguy hiểm cho xã hội

bị coi là tội phạm Dấu hiệu pháp lý hay dấu hiệu cấu thành của một loại tội phạm có tính đặc trưng và điển hình cho loại tội phạm ấy, nó phản ánh đầy đủ bản chất và đủ để phân biệt loại tội phạm này với các tội phạm khác Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản có các dấu hiệu thuộc cấu thành tội phạm

cơ bản được mô tả trong Khoản 1 Điều 143 BLHS năm 1999, gồm:

1.2.2.1 Khách thể của tội phạm

Khoa học luật hình sự cho rằng, trong hệ thống những quan hệ xã hội

phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị, các quan hệ xã hội có ý nghĩa khác nhau đối với sự củng cố và phát triển của xã hội, được Nhà nước bảo vệ bằng những quy phạm pháp luật khác nhau Khách thể bảo vệ của luật hình sự là những quan hệ xã hội được Nhà nước xác định cần được bảo vệ bằng những quy phạm pháp luật hình sự Những quan hệ xã hội đó sẽ là khách thể của tội phạm trong trường hợp chúng bị gây thiệt hại hoặc bị đe dọa gây thiệt hại ở mức độ nhất định

Khách thể của tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản là những hành vi xâm phạm đến quyền ở hữu tài sản của người khác Sự gây thiệt hại này phải phản ánh được đầy đủ nhất bản chất nguy hiểm cho xã hội của hành

Đối tượng tác động của tội phạm: Như mọi hành vi phạm tội khác, hành vi xâm phạm sở hữu cũng có đối tượng tác động cụ thể đó là tài sản - đối tượng vật chất nhờ đó có sự tồn tại của quan hệ sở hữu Tài sản theo điều 172

Bộ luật dân sự Việt Nam bao gồm vật có thực, tiền, giấy tờ có trị giá được bằng tiền và các quyền về tài sản

Khi xác định đối tượng tác động của các tội xâm phạm sở hữu nói chung tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản nói riêng cần chú ý:

- Một số vật có thực do tính chất và công dụng đặc biệt không được coi là đối tượng tác động của các tội hoặc một số tội xâm phạm sở hữu mà là đối tượng tác động của các hành vi phạm tội khác như công trình, phương tiện giao thông vận tải, thông tin liên lạc, các loại vũ khí quân dụng, tài nguyên rừng