Cho nên các cơ sở giáo dục cũng phải đổi mới chương trình DH đặc biệt là thay đổi sách giáo khoa phổ thông, tài liệu học tập, đồng thời đổi mới phương pháp dạy học PPDH theo hướng phát h
Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn dạy học tại trường đại học, đề xuất một tiến trình dạy học các chủ đề được tích hợp từ nội dung môn Lý luận dạy học theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sư phạm Việc tích hợp nội dung Lý luận dạy học vào các chủ đề giảng dạy cho sinh viên sư phạm giúp hình thành và nâng cao năng lực dạy học, tư duy sư phạm và kỹ năng lên lớp Đề cương này tập trung thiết kế các hoạt động học tập có mục tiêu rõ ràng, đánh giá đa dạng và áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại nhằm tối ưu hóa kết quả đào tạo giáo viên tương lai.
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu là quá trình dạy học môn Lý luận dạy học cho sinh viên đại học sư phạm trong các trường đại học
Đối tượng nghiên cứu là mối quan hệ giữa mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học; đồng thời là mối quan hệ giữa dạy học môn Lý luận dạy học theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sư phạm do giảng viên đảm trách và hoạt động học tập của sinh viên trong quá trình phát triển năng lực dạy học.
Việc dạy học môn Lý luận dạy học cho SV sư phạm ở trường đại học hiện nay chưa thực sự đạt hiệu quả cao theo hướng phát triển Năng lực dạy học (NLDH) Để nâng cao chất lượng, cần tổ chức giảng dạy theo chủ đề được tích hợp từ các nội dung sẵn có, kết hợp với tiến trình dạy học năm bước gồm: hoạt động khởi động; hoạt động hình thành kiến thức và năng lực mới; hoạt động rèn luyện năng lực; hoạt động vận dụng kiến thức vào tình huống thực tế; và hoạt động mở rộng kiến thức đã học Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp phát triển NLDH cho SV sư phạm ở trường đại học, đồng thời tăng cường khả năng vận dụng Lý luận dạy học vào thực tiễn sư phạm.
5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
Bài viết xác định cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của môn Lý luận dạy học theo hướng phát triển năng lực dạy học cho SV sư phạm, nhằm xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục Cơ sở lý luận gồm các nguyên lý nhận thức học tập, thiết kế dạy học và đánh giá năng lực người học; cơ sở thực tiễn được rút từ kinh nghiệm giảng dạy và thực tế tổ chức lớp học của SV sư phạm Mục tiêu của môn học là trang bị cho SV sư phạm năng lực thiết kế và triển khai bài giảng, tổ chức hoạt động dạy học tích cực, vận dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và đánh giá kết quả học tập dựa trên chuẩn năng lực Đồng thời, nội dung được liên kết chặt chẽ giữa lý thuyết và thực tiễn để SV sư phạm có thể vận dụng hiệu quả vào công tác giảng dạy và góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên.
- Điều tra khảo sát thực trạng DH môn Lý luận dạy học tại các trường đại học
- Đề xuất tiến trình DH môn Lý luận dạy học theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sư phạm ở trường đại học
Nghiên cứu thực nghiệm sư phạm tiến hành về tiến trình dạy học môn Lý luận dạy học theo hướng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sư phạm ở trường đại học theo đề xuất, đồng thời tiến hành đánh giá kết quả nghiên cứu Mục tiêu là xây dựng và thử nghiệm một mô hình giảng dạy nhằm nâng cao năng lực sư phạm cho sinh viên thông qua việc triển khai các hoạt động dạy học tích cực và đánh giá dựa trên chuẩn năng lực Phương pháp thực nghiệm bao gồm thiết kế các bài học Lý luận dạy học, triển khai trên lớp tại trường đại học và phân tích dữ liệu thu thập được từ quá trình giảng dạy và kết quả đánh giá Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình giảng dạy được đề xuất có khả năng hỗ trợ sự phát triển năng lực dạy học của sinh viên, với các chỉ số đánh giá về kiến thức lý thuyết, kỹ năng thực hành sư phạm và năng lực ứng dụng vào thực tế sư phạm Các kết quả này gợi ý những yếu tố cấu thành thành công của quá trình giảng dạy và đề xuất các hướng điều chỉnh nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo trong bối cảnh đại học.
5.2 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Để nâng cao chất lượng đào tạo môn Lý luận dạy học tại trường đại học, bài viết đề xuất tổ chức khảo sát thực trạng dạy học môn Lý luận dạy học và đánh giá kết quả học tập của sinh viên ở trường đại học; đồng thời khảo sát thực trạng nhận thức của giảng viên về quan điểm dạy học theo hướng phát triển NLDH cho SV sư phạm ở trường đại học Các kết quả khảo sát sẽ làm sáng rõ mức độ ứng dụng các phương pháp dạy học tích cực, mức độ tham gia và kết quả học tập của sinh viên, cũng như nhận thức và sự đồng thuận của giảng viên về phát triển NLDH cho SV sư phạm Từ đó, đề xuất các giải pháp đổi mới giảng dạy, thiết kế chương trình và đánh giá kết quả học tập nhằm tăng cường năng lực của SV sư phạm và nâng cao chất lượng giáo dục đại học.
Quá trình khảo sát thực trạng dạy học môn Lý luận dạy học được tiến hành với
Vào năm học 2017-2018, sinh viên sư phạm năm 3 tại một số trường đại học phía Nam như Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Sài Gòn và Đại học Đồng Nai đã bước vào giai đoạn chuẩn bị nghề nghiệp với chương trình đào tạo chuyên sâu Các trường này cung cấp lịch giảng dạy và thực tập sư phạm phù hợp, giúp sinh viên tích lũy kiến thức nền tảng và kỹ năng giảng dạy cần thiết, đồng thời mở rộng cơ hội tham gia các hoạt động chuyên môn và thực tập tại nhiều trường phổ thông.
- Tổ chức thực nghiệm sư phạm tại trường Đại học Đồng Nai
6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
6.1.1 Tiếp cận hệ thống cấu trúc
Quá trình dạy học là một hệ thống toàn diện gồm nhiều thành tố có mối quan hệ mật thiết với nhau, luôn tác động và phụ thuộc lẫn nhau Sự vận động và phát triển của mỗi thành tố là cơ sở để thành tố khác vận động và phát triển theo, tạo thành một chu trình liên tục Tiếp cận hệ thống và cấu trúc cho phép nhận diện các vấn đề giáo dục một cách toàn diện, dự báo đầy đủ chức năng của các mối quan hệ, và xem xét các vấn đề ở nhiều trạng thái vận động trong các điều kiện nhất định để tìm ra bản chất và quy luật của đối tượng.
Vận dụng tiếp cận này vào dạy học môn Lý luận dạy học theo hướng phát triển (NLDH) cho SV sư phạm giúp người viết nhận thức sâu sắc hơn về vai trò của môn học trong đào tạo sư phạm ở đại học; đồng thời cụ thể hóa hoạt động dạy học, tác động đến từng thành tố của QTDH và làm rõ mối quan hệ chặt chẽ giữa chúng Phương pháp này có tính ổn định tương đối nhưng luôn vận động và phát triển theo yêu cầu xã hội, được hiện thực hóa một cách cụ thể qua từng giai đoạn của quá trình đào tạo.
Phương pháp tiếp cận lịch sử trong nghiên cứu khoa học là hành trình tìm tòi nhằm phát hiện sự nảy sinh và phát triển của sự vật hiện tượng trong bối cảnh thời gian và không gian cụ thể, giúp người nghiên cứu nhìn thấy toàn cảnh diễn biến và kết thúc của các đối tượng khách quan Đồng thời, nó cho phép nhận diện các quy luật tất yếu chi phối sự phát triển của đối tượng, điều cốt lõi mà mọi công trình nghiên cứu hướng tới Dựa trên quan điểm này, luận án đã phân tích và khái quát quá trình phát triển của NLDH, làm rõ các giai đoạn, yếu tố tác động và các quy luật vận động của hiện tượng, từ đó cung cấp cái nhìn tổng thể và định hướng cho nghiên cứu tiếp theo.
Trong quá trình đào tạo sư phạm, sinh viên sư phạm ở mỗi giai đoạn khác nhau của sự phát triển xã hội sẽ chứng kiến sự thay đổi của năng lực nghề dạy học (NLDH) của giáo viên Năng lực này được hình thành, điều chỉnh và đặt ra những yêu cầu chuyên môn, phương pháp giảng dạy và ứng xử sư phạm ngày càng đa dạng theo từng thời kỳ phát triển xã hội, từ đó phù hợp với bối cảnh giáo dục từng giai đoạn Nhận diện và đáp ứng những thay đổi này giúp điều chỉnh chương trình đào tạo sư phạm theo thực tiễn giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và hiệu quả giảng dạy.
Dựa vào những kinh nghiệm thực tiễn về dạy học theo hướng phát triển năng lực dạy học (NLDH) trong đào tạo giáo viên, ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau hệ thống NLDH của người giáo viên được hình thành, điều chỉnh và tăng cường tương ứng với bối cảnh xã hội, công nghệ và yêu cầu nghề nghiệp Qua các thời kỳ, sự chuyển đổi từ chú trọng kiến thức sang phát triển năng lực thực hành và tự chủ nghề nghiệp cho người học thể hiện rõ trong cấu trúc chương trình và phương pháp sư phạm Việc xem xét hệ thống NLDH theo từng thời kỳ giúp xác định các yếu tố then chốt cần tích hợp vào đào tạo GV, như tư duy phản biện, kỹ năng ứng dụng công nghệ, làm việc theo nhóm và đánh giá liên tục Vì vậy, thiết kế chương trình đào tạo giáo viên hiện đại nên duy trì sự cân bằng giữa kiến thức nền tảng, năng lực sư phạm và năng lực thực hành, đồng thời xây dựng cơ chế đánh giá phù hợp để đảm bảo giáo viên sau tốt nghiệp có thể đáp ứng chuẩn nghề nghiệp và tham gia đổi mới giáo dục một cách hiệu quả.
Giảng viên cũng thay đổi cấu trúc để phù hợp với xu hướng phát triển giáo dục và thực tiễn nghiên cứu Dựa trên các diễn biến của lịch sử và hiện tại, chúng ta phát hiện những khả năng mới cũng như các phương pháp kỹ thuật mới để dạy học theo hướng phát triển NLDH cho sinh viên, đây là một hướng đi đầy triển vọng nhằm thiết kế mô hình dạy học mới trong trường đại học.
Tiếp cận thực tiễn là quá trình hiện thực hóa từng thành tố của QTDH, nhằm làm rõ bản chất, quy luật vận động và sự phát triển của chúng để cải tạo thực tiễn Phương pháp này cho phép người nghiên cứu nhận diện sự xuất hiện, sự phát triển và sự kết thúc của các sự vật hiện tượng; nghiên cứu thực tiễn DH môn Lý luận dạy học ở trường đại học giúp phát hiện mâu thuẫn, các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức DH và lựa chọn những vấn đề cấp thiết để phân tích sâu sắc thực tiễn DH Quan điểm thực tiễn định hướng quá trình nghiên cứu phải xuất phát từ yêu cầu của giáo dục và đào tạo, luôn bám sát nội dung chương trình đào tạo hiện hành, đồng thời tuân thủ chủ trương đổi mới của ngành và theo chỉ đạo của Đảng và Nhà nước để đảm bảo tính kế thừa và phát triển Do đó tổ chức DH môn Lý luận dạy học theo hướng phát triển NLDH cho SV phải đáp ứng chuẩn đầu ra và có tính khả thi với yêu cầu thực tế xã hội và nhu cầu nghề nghiệp của ngành sư phạm.
Phương pháp tiếp cận phát triển trong nghiên cứu khoa học giáo dục là quá trình khám phá bản chất, quy luật vận động và sự phát triển của các hiện tượng dạy học thông qua hoạt động dạy học và giáo dục cụ thể; khi nhận xét sự vật, cần đặt chúng ở trạng thái động và ở trạng thái phát triển Trong quá trình nghiên cứu về phát triển NLDH của sinh viên, tác giả luận án đã xác định các con đường và quy trình tổ chức dạy học môn Lý luận dạy học theo hướng phát triển NLDH cho sinh viên sư phạm để đạt hiệu quả tối ưu.