NGUYÊN LÝ BẢO HIỂM - CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO HIỂM

NGUYÊN LÝ BẢO HIỂM - CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO HIỂM

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

CHUNG VỀ BẢO HIỂM

2/40

1 Sự cần thiết khách quan của bảo hiểm

Để chia sẽ những rủi ro và có khả năng khắc phục nhanh chóng những tổn thất xảy ra, người ta cần có một công cụ quản lý

Một trong những công cụ quản lý hiệu quả nhất Đó chính là bảo hiểm.

Bảo hiểm là một công cụ quản lý rủi ro.

Bảo hiểmcòn là những mối quan hệ kinh tế gắn liền với quá trình hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tập trung, ta gọi là

“quỹ bảo hiểm” nhằm xử lý các rủi ro, các biến cố

3/40

Ở Việt Nam, việc phát triển nền kinh tế

thị trường đã tạo động lực thúc đẩy khai thác

và phát triển mọi tiềm năng sáng tạo, với khối

lượng hàng hóa, dịch vụ phong phú có giá trị

lớn được tạo ra cần phải được bảo vệ

Đây chính là tiền đề cho sự phát triển

mạnh mẽ nhu cầu bảo hiểm và là cơ sở vững

chắc cho sự hình thành và tồn tại của quỹ bảo

hiểm.!

4/40

2 Sự ra đời và phát triển của bảo hiểm!

3 Khái niệm, bản chất bảo hiểm:

3.1 Khái niệm:

Bảo hiểm là một cách thức quản trị rủi ro, thuộc nhóm biện pháp tài trợ rủi ro, được sử dụng để đối phó với những rủi ro có tổn thất thường là tổn thất về tài chính, nhân mạng …

Bảo hiểm được xem như là một cách thức chuyển giao rủi ro tiềm năng một cách công bằng từ một cá thể sang cộng đồng thông qua phí bảo hiểm

3.2 Các định nghĩa về bảo hiểm:(!

- Góc độ xã hội: bảo hiểm là sự đóng góp

của số đông vào sự bất hạnh của số ít !

- Góc độ kinh tế, luật pháp:bảo hiểm là một

nghiệp vụ qua đó, một bên là người được bảo

hiểm cam đoan trả một khoản tiền gọi là phí bảo

hiểm thực hiện mong muốn để cho mình hoặc cho

một người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro sẽ

nhận được một khoản đền bù các tổn thất được trả

bởi một bên khác: đó là người bảo hiểm

6/40

Người bảo hiểm nhận trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của thống kê !

- Góc độ kỷ thuật tính toán: bảo hiểm là một phương sách hạ giảm rủi ro bằng cách kết hợp một số lượng đầy đủ các đơn vị đối tượng để biến tổn thất cá thể thành tổn thất cộng đồng và có thể dự tính được

- Định nghĩa đầy đủ nhất:!

7/40

Bản chấtcủa bảo hiểm là “sự chia sẽ rủi

ro”, “lấy sự đóng góp của số đông, bù đắp cho

sự bất hạnh của số ít”

3.3 Đặc điểm của bảo hiểm:

- Bảo hiểm là một loại dịch vụ đặc biệt !

- Bảo hiểm vừa mang tính bồi hoàn, vừa

mang tính không bồi hoàn !

8/40

3.4 Vai trò – tác dụng của bảo hiểm:

- Bảo toàn vốn sản xuất kinh doanh và ổn định đời sống của người tham gia bảo hiểm,

- Công cụ an toàn: đề phòng và hạn chế tổn thất cho mọi thành viên trong xã hội,

- Bảo hiểm giữ vai trò của một trung gian tài chính quan trọng trong hệ thống tài chính quốc gia, là một công cụ tín dụng đủ mạnh cho nền kinh tế (nguồn huy động vốn và cung cấp vốn)

- Góp phần thúc đẩy phát triển quan hệ kinh tế giữa các nước thông qua hoạt động tái bảo hiểm !

4 Các hình thức bảo hiểm:

4.1 Bảo hiểm xã hội (BHXH):

4.1.1 Khái niệm:

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì:

Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế

hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao

động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do bị

ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh

nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử

tuất,

dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự

có sự bảo trợ của Nhà nước theo pháp luật nhằm bảo đảm an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội

Theo khoản 1 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006: “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội”

11/40

Theo định nghĩa này thì bảo hiểm xã hội

có hai chức năng cơ bản:

- Hạn chế khó khăn về kinh tế của người

lao động.

- Hình thành một hệ thống an toàn cho xã

hội.

12/40

Một khi đảm bảo ổn định kinh tế cho người lao động, khuyến khích họ yên tâm làm việc, giúp cho nền kinh tế phát triển ổn định, thì đó sẽ là cơ sở ổn định xã hội, đảm bảo sự an toàn cho quốc gia về kinh tế và an ninh quốc phòng

Vì thế, hiện nay trên thế giới đã có 182 nước có Luật về BHXH – Có thể nói BHXH là một trong những hoạt động mà ở bất cứ quốc gia nào cũng quan tâm không phân biệt thể chế chính trị, trình độ kinh tế, xã hội.

4.1.2 Nội dung của bảo hiểm xã hội:

Theo công ước số 102 (28/06/1952) của Tổ

chức lao động Quốc tế về BHXH: đã khuyến

khích các nước thành viên thực hiện ít nhất 3

chế độ trong 9 chế độ BHXH Cụ thể như sau:

1 Chăm sóc y tế,

2 Trợ cấp ốm đau,

3 Trợ cấp thất nghiệp,

4 Trợ cấp tuổi già,

5 Trợ cấp tai nạn lao động hoặc bệnh nghề

nghiệp,

6 Trợ cấp gia đình,

8 Trợ cấp tàn tật,

9 Trợ cấp tiền tuất (Công ước 102)

Ở Việt Nam, Nam, Luật bảo hiểm xã hội số 71/2006/QH11, đã được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 29 tháng 6 năm

2006 Nội dung cơ bản gồm:

1 Bảo hiểm xã hội bắt buộc:

- Ốm đau, (!

- Thai sản, (!

- Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, (!)

- Hưu trí, (!

- Tử tuất (!

* Thông tin tham khảo thêm (!

15/40

2 Bảo hiểm xã hội tự nguyện: () Video clip

- Hưu trí,

- Tử tuất

3 Bảo hiểm Thất nghiệp:() Video clip

- Trợ cấp thất nghiệp

- Hỗ trợ thất nghiệp,

- Hỗ trợ tìm việc làm

16/40

Nhìn chung:bảo hiểm xã hội ở nước ta cũng như các nước trên thế giới có cùng một số đặc điểm:

+ BHXH là một định chế pháp lý bắt buộc, + BHXH là một trung tâm phân phối lại của hệ thống kinh tế – xã hội,

+ BHXH được thực hiện trên một “nhóm mở” của những người lao động,

+ BHXH là cơ chế đảm bảo cho người lao động chống đở rủi ro của chính bản thân (rủi ro con người)

* Bảo hiểm y tế:

Luật bảo hiểm y tế số 25/2008/QH12, đã được

Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 4 thông qua

ngày 14 tháng 11 năm 2008 Bao gồm:

- Bảo hiểm y tế bắt buộc

- Bảo hiểm y tế hộ gia đình

- Bảo hiểm y tế học sinh, sinh viên

- Các đối tượng ưu đãi chính sách xã hội

Bảng phụ lục tổng hợp mức đóng:( )

18/40

Tóm lại: BHXH hoạt động không vì mục đích kinh doanh tìm kiếm lợi nhuận mà phục vụ cho lợi ích xã hội, vì quyền lợi của người tham gia

Hiện nay, BHXH được triển khai dưới hai hình thức là BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện

+ Sản phẩm của BHXH bắt buộc là trợ cấp hưu trí, tử tuất, ốm đau, thai sản, TNLĐ-BNN;

+ Sản phẩm của BHXH tự nguyện là trợ cấp hưu trí và tử tuất

Bên cạnh đó còn có hai loại hình bảo hiểm bổ trợ: Bảo hiểm thất nghiệp và Bảo hiểm y tế

19/40

4.2 Bảo hiểm thương mại:

4.2.1 Khái niệm:

- Trên góc độ tài chính, bảo hiểm thương mại

là một hoạt động dịch vụ tài chính nhằm phân phối

lại những tổn thất khirủi roxảy ra

- Trên góc độ pháp lý, bảo hiểm thương mại là

một bản cam kết mà một bên đồng ý bồi thường cho

bên kia khi gặp rủi ro nếu bên kia đóng phí bảo

hiểm

Do đó, bảo hiểm thương mại là các quan hệ

kinh tế gắn liền với việc huy động và phân phối lại

các nguồn tài chính thông qua sự đóng góp của các

tổ chức và cá nhân tham gia bảo hiểm.

20/40

4.2.2 Đặc điểm cơ bản:

- Hoạt động bảo hiểm thương mại là một hoạt động thỏa thuận (bảo hiểm tự nguyện),

- Sự tương hổ trong bảo hiểm thương mại được thực hiện trong một “cộng đồng có giới hạn”, một “nhóm đóng”,

- Bảo hiểm thương mại cung cấp dịch vụ đảm bảo không chỉ cho các rủi ro bản thân con người mà còn cho cả rủi ro tài sản và trách nhiệm

4.2.3 Nguyên tắc của bảo hiểm thương mại:

- Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của

người tham gia bảo hiểm cũng như doanh nghiệp

kinh doanh bảo hiểm;

- Doanh nghiệp bảo hiểm hoạt động theo

nguyên tắc hạch toán kinh doanh;

- Hoạt động theo luật pháp quy định cho

doanh nghiệp nói chung, và cho doanh nghiệp

bảo hiểm nói riêng;

- Hoạt động theo nguyên tắc lấy số đông bù

số ít;

- Doanh nghiệp bảo hiểm phải tuân thủ

4.2.4 Phân loại bảo hiểm thương mại:

4.2.4.1 Căn cứ vào tính chất bảo hiểm:

Phân thành hai loại:

* Bảo hiểm nhân thoï (life insurance): là

bảo hiểm các rủi ro có liên quan đến sinh mạng, cuộc sống và tuổi thọ của con người

Bảo hiểm nhân thọ bao gồm các nghiệp vụ:

+ Bảo hiểm trọn đời, !

+ Bảo hiểm sinh kỳ, !

+ Bảo hiểm tử kỳ,!

23/40

+ Bảo hiểm hỗn hợp, !

+ Bảo hiểm trả tiền định kỳ, !

+ Bảo hiểm liên kết đầu tư

+ Bảo hiểm hưu trí!

* Bảo hiểm phi nhân thoï (non-life

dân sự và các nghiệp vụ bảo hiểm khác không

thuộc bảo hiểm nhân thọ

24/40

Theo Luật kinh doanh bảo hiểm Việt Nam bổ sung (ban hành 21/11/2010) thì bảo hiểm phi nhân thọ gồm:

+ Bảo hiểm tài sản và bảo hiểm thiệt hại;

+ Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển đường bộ, đường biển, đường sông, đường sắt và đường hàng không;

+ Bảo hiểm hàng không;

+ Bảo hiểm xe cơ giới;

+ Bảo hiểm cháy, nổ;

+ Bảo hiểm thân tàu và trách nhiệm dân sự của chủ tàu;

+ Bảo hiểm trách nhiệm;

+ Bảo hiểm tín dụng và rủi ro tài chính;

+ Bảo hiểm thiệt hại kinh doanh;

+ Bảo hiểm nông nghiệp;

* Bảo hiểm sức khỏe:

+ Bảo hiểm tai nạn con người;

+ Bảo hiểm y tế;

+ Bảo hiểm chăm sóc sức khỏe

4.2.4.2 Căn cứ vào đối tượng bảo hiểm:

* Bảo hiểm con người (insurance of the

person): là loại bảo hiểm mà đối tượng bảo hiểm là

tuổi thọ, tính mạng, sức khỏe và tai nạn con người

* Bảo hiểm tài sản (property insurance): là loại bảo hiểm mà đối tượng bảo hiểm là tài sản (cố định hay lưu động) của người được bảo hiểm (tập thể hay cá nhân) bao gồm vật có thực, tiền, giấy tờ trị giá được tiền và các quyền tài sản

4.2.4.3 Căn cứ vào quy định của pháp luật:

* Bảo hiểm bắt buộc, gồm:

+ Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe

cơ giới, của người bảo hiểm hàng không đối với hành khách,

+ Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp đối với hoạt động tư vấn pháp luật

27/40

+ Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của

doanh nghiệp môi giới bảo hiểm,

+ Bảo hiểm cháy, nổ…

* Bảo hiểm không bắt buộc:là những loại

bảo hiểm khác, không thuộc bảo hiểm bắt

buộc

4.2.4.4 Phân loại theo kỹ thuật bảo hiểm:

* Kỹ thuật phân bổ: !

* Kỹ thuật dồn tích vốn: !

28/40

4.3 Các nguyên tắc cơ bản của bảo hiểm thương mại:

Nguyên tắc 1: Chỉ bảo hiểm sự rủi ro,

không bảo hiểm sự chắc chắn xảy ra (fortuity

trước thì được bảo hiểm

Nguyên tắc 2: Trung thực tuyệt đối

doanh cần được thực hiện trên cơ sở tin cậy lẫn nhau, trung thực tuyệt đối, không được lừa dối nhau

Nguyên tắc 2 thể hiện:

* Người bảo hiểm phải công khai tuyên bố

những điều kiện, nguyên tắc, thể lệ, giá cả bảo hiểm

… cho người được bảo hiểm biết

* Người được bảo hiểmphải khai báo chính xác

các chi tiết liên quan đến đối tượng bảo hiểm

Nguyên tắc 3:Quyền lợi có thể được bảo hiểm

(insurable interest): là lợi ích hoặc quyền lợi liên quan đến,

gắn liền với, hay phụ thuộc vào sự an toàn hay không

an toàn của đối tượng bảo hiểm (quyền sở hữu,

quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền tài sản;

quyền nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng đối với đối

Nguyên tắc 4: Nguyên tắc bồi thường

(indemnity): “Bồi thường” có thể hiểu là “sự bảo vệ” hoặc “đảm bảo cho thiệt hại hoặc tổn thất phát sinh” từ trách nhiệm pháp lý

Theo nguyên tắc bồi thường, khi tổn thất xảy ra, người bảo hiểm phải bồi thường như thế nào đó để đảm bảo cho người được bảo hiểm có đủ nguồn tài chính như trước khi có tổn thất xảy

ra, số tiền bồi thường không vượt quá số tiền bảo hiểm, không lớn hơn số tiền thiệt hại thực tế

Điều cần chú ý là các bên không được lợi dụng bảo hiểm để trục lợi.

31/40

Nguyên tắc 5: Nguyên tắc thế quyền

thường cho người được bảo hiểm, có quyền

thay mặt người được bảo hiểm để đòi người

thứ ba trách nhiệm bồi thường cho mình

Để thực hiện được nguyên tắc này, người

được bảo hiểm phải cung cấp các biên bản,

giấy tờ, tài liệu … cần thiết cho người bảo hiểm

32/40

4.5 Phân biệt BHXH với bảo hiểm thương mại:

4.5.1 Sự giống nhau:

- Về sự hình thành và sử dụngquỹ của hai loại bảo hiểm này được thực hiện trên cùng một nguyên tắc là: có tham gia tạo lập hay đóng góp vào quỹ thì mới được hưởng quyền lợi

- Mục đích hoạt độngcủa hai quỹ cũng nhằm để hỗ trợ cho các đối tượng tham gia bảo hiểm một khoản kinh phí theo quy định khi họ gặp những khó khăn về tài chính do rủi ro gây nên

4.5.2 Sự khác nhau:

- Mục tiêu hoạt động của hai quỹ hoàn toàn khác nhau Bảo hiểm thương mại được hình thành để hạn chế rủi ro và hoạt động với mục đích thương mại

4.5.2 Sự khác nhau:

- Mục tiêu hoạt động của hai quỹ hoàn toàn

khác nhau Bảo hiểm thương mại được hình thành để

hạn chế rủi ro và hoạt động vớimục đích kinh doanh

Còn mục tiêu hoạt động BHXH mang tính toàn quốc

gia nhằm thực hiệnchính sách xã hội của nhà nước,

bảo đảm cho người lao động có khoản trợ cấp thiết

yếu lúc khó khăn

- Sự khác nhau của bảo hiểm thương mại và

BHXH còn biểu hiện ở mức độ đóng góp và phương

thức sử dụng của mỗi quỹ Mức độ đóng góp và sử

dụng của bảo hiểm thương mại thực hiện theo cơ chế

hoạt động của thị trường và theo nguyên tắc hạch

Còn mức đóng góp và sử dụng của hoạt động BHXH dựa vào chính sách xã hội trong từng thời kỳ của nhà nước và với mục tiêu là bảo vệ sự phát triển kinh tế, xã hội, sự ổn định chính trị của quốc gia

Do vậy, đa số các nước (theo khuyến cáo của Tổ chức lao động quốc tế – International Labour Organization, viết tắc là ILO) đều thực hiệnBHXH theo hình thức bắt buộc

35/40

5 Vai trò và tác dụng của bảo hiểm:

5.1 Bù đắp thiệt hại, khắc phục tổn thất:

Bù đắp thiệt hại, khắc phục tổn thất là tác dụng

chủ yếu của bảo hiểm và cũng xuất phát chính từ nhu

cầu này mà bảo hiểm đã ra đời

Vai trò của các công ty bảo hiểm là cung cấp

các loại dịch vụ đặc biệt nhằm khôi phục khả năng

vật chất, tài chính như trước khi xảy ra rủi ro, hoặc

bồi thường cho người thụ hưởng trong hợp đồng bảo

hiểm con người

Nhiệm vụ cơ bản của bảo hiểm là bồi thường

khi có tổn thất xảy ra, nhằm khắc phục hậu quả, ổn

5.2 Tăng cường công tác đề phòng và hạn chế tổn thất:

Dựa trên cơ sở các rủi ro xảy ra hàng năm, các tổ chức kinh doanh bảo hiểm tiến hành nghiên cứu các rủi ro, thống kê các tai nạn, tổn thất, từ đó xác định các nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến thiệt hại

Những nghiên cứu này giúp các công ty bảo hiểm có thể đề ra được các biện pháp kiểm soát ngăn ngừa rủi ro hữu hiệu nhất nhằm giảm đến mức thấp nhất tổn thất có thể xảy ra

Đây cũng là một trong những biện pháp kiểm soát rủi ro

5.3 Sử dụng hiệu quả những khoản tiền

nhàn rỗi, tạo được nguồn vốn lớn đển đầu tư

vào các lĩnh vực kinh tế – xã hội:

Các công ty bảo hiểm là một kênh huy

động vốn không thể thiếu được của nền kinh tế

và đang ngày càng được khai thác có hiệu quả

Thông qua các hợp đồng bảo hiểm, các

công ty bảo hiểm đã tập trung lượng tiền phân

tán rải rác thành những quỹ tiền tệ khá lớn

Quỹ bảo hiểm đã trở thành một định chế

tài chính trung gian quan trọng trên thị trường

5.4 Tăng thu cho ngân sách nhà nước:

Hàng năm, thông qua việc nộp thuế, bảo hiểm đã đóng góp một phần không nhỏ vào ngân sách nhà nước

Bảo hiểm thực hiện tốt biện pháp kiểm soát rủi ro nên hạn chế tổn thất, giúp bảo vệ tối đa tài sản công cộng góp phần tiết kiệm cho ngân sách nhà nước chi vào các khoản khắc phục tổn thất như xây dựng lại đường xá, cầu cống, công trình …

39/40

5.5 Tạo tâm lý an tâm trong kinh doanh, trong

cuộc sống:

Những rủi ro do thiên nhiên như bão lụt, hạn

hán, sóng thần, cháy rừng … đang trở nên hết sức

phức tạp, khó dự đoán do môi trường toàn cầu đang

thay đổi theo chiều hướng xấu

Chiến tranh, xung đột, khủng bố, đình công …

ngày càng diễn biến phức tạp nhiều khu vực trên thế

giới

Trong tình hình như vậy, bảo hiểm chính là một

giải pháp hữu hiệu, góp phần tích cực tạo ra tâm lý

an tâm trong kinh doanh, trong cuộc sống cho con