NGUYÊN LÝ BẢO HIỂM - CHƯƠNG 1: RỦI RO VÀ CÁC PHƯƠNG THỨC XỬ LÝ RỦI RO

NGUYÊN LÝ BẢO HIỂM - CHƯƠNG 1: RỦI RO VÀ CÁC PHƯƠNG THỨC XỬ LÝ RỦI RO

Giới thiệu môn học:

1 Tên học phần : Nguyên lý Bảo hiểm

2 Mã học phần : 221408111

3 Số tín chỉ : 3

4 Trình độ : Dành cho sinh viên năm thứ 3

5 Phân bổ thời gian:

+ Lên lớp 45 tiết (11 buổi)

+ Tự học 90 tiết

6 Mục tiêu của học phần:

Trang bị những kiến thức chuyên môn chủ yếu

về bảo hiểm giúp sinh viên có khả năng vận dụng

nghiệp vụ bảo hiểm liên quan

2/33

7 Mô tả vắn tắt học phần:

Bảo hiểm là một nghiệp vụ luôn gắn chặt với hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm và là hoạt động tồn tại khách quan trong nền kinh tế thị trường

Môn nguyên lý bảo hiểm nhằm trang bị cho sinh viên những lý luận, kiến thức về nghiệp vụ bảo hiểm, soạn thảo hợp đồng bảo hiểm …

8 Nhiệm vụ của sinh viên:

+ Tham dự lớp học >= 80% thời lượng môn học + Kiểm tra thường kỳ 3 lần

+ Kiểm tra giữa kỳ (trắc nghiệm) + Kiểm tra cuối kỳ (trắc nghiệm) + Mỗi buổi học bắt đầu từ 18h15 đến 21h25

3/33

> 11

45 Tổng cộng:

2

8 Mơi trường pháp lý cho hoạt đơng kinh

doanh Bảo hiểm

6

>1

5

Tổ chức hoạt động kinh doanh bảo hiểm

5

2 8 Hợp đồng bảo hiểm

4

4

12

Cơ sở kỹ thuật của hoạt động bảo hiểm

3

2 8 Những vấn đề lý luận chung về bảo hiểm

2

1 4 Rủi ro và các phương thức xử lý rủi ro

1

Số buổi

Lý thuyết Nội dung

Chương

9 Nội dung chi tiết học phần

4/33

Tài liệu tham khảo:

1 Tổ chức Lao động Quốc tế (1952), Công ước số 102 “Quy phạm tối thiểu về an toàn xã hội”.

2 Quốc hội Nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2006), Luật Bảo hiểm xã hội số 71/2006/QH11 ngày 29/06/2009.

3 Quốc hội Nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2000), Luật Kinh doanh bảo hiểm số 24/2000/QH10 ngày 09/12/2000, Luật số 61/2010/QH12 ngày 24/11/2010 sửa đổi, bổ sung Luật số 24 và có hiệu lực thi hành từ 01/07/2011.

4 Giáo trình chính: Nguyên lý và thực hành bảo hiểm, Trường Đại học kinh tế Tp.HCM, chủ biên Nguyễn Tiến Hùng.

6/33

1.1 Mở đầu:

Trong cuộc sống hàng ngày, có những điều ta không mong đợi nhưng nó vẫn xảy ra như:

+ Tai nạn giao thông bất ngờ xảy ra, làm ta

bị gãy tay, gãy chân, chấn thương sọ não, + Ngôi nhà của ta đang ở chứa đựng bao kỷ niệm buồn vui, bỗng dưng bị cháy rụi …

Nguy cơ xảy ra những tai nạn này là không lớn nhưng một khi xảy ra, thì những hậu quả chúng mang lại là một thảm họa đối với cá nhân và gia đình chúng ta (!

7/33

Có thể nói, rủi ro hiện diện xung quanh

ta, trong cuộc sống cũng như trong hoạt động

sản xuất kinh doanh

Rủi ro được ví như một thứ gia vị, có lúc

cay, có lúc đắng, có lúc nghẹn ngào… chúng

làm cho cuộc sống của chúng ta thêm nhiều

mùi vị, nhiều màu sắc, nhiều tình huống đầy

bất ngờ

Mỗi khi rủi ro đến với ta thì những tổn

thất xảy ra rất khó lường, có khi là những tổn

thất về tài chính, tổn thất về tài sản, tổn thất

1.2 Tổn thất:

1.2.1 Khái niệm:

- Tổn thấtlà sự thiệt hại của một đối tượng nào đó phát sinh từ một biến cố bất ngờ ngoài ý muốn của chủ sở hữu (hoặc người chiếm hữu sử dụng) Ví dụ: thảm họa động đất, đập nước bị vỡ gây lũ lụt … gây tổn hại

- Thiệt hạido sự cố mất mát hoặc sự cố gây

hư hại cho chính đối tượng hoặc do phát sinh trách nhiệm dân sự

- Khả năng tổn thất:là chỉ số đánh giá mức độ tổn thất (tính theo giá trị), tần số tổn thất (tính theo số lượng)(!

1.2.2 Phân loại tổn thất:

Tổn thất

Theo đ ái ư ïng

Theo hìnhthái Theo khảlư ïnghóanăng

Tổn thất tài sản Tổn thất con người Tổn thất phát sinh trách nhiệm dân sự

- Tổn thất động ( !

- Tổn thất tĩnh ( !

- Tổn thất tài chính

- Tổn thất phi tài chính

10/33

1.2.3 Ý nghĩa việc nghiên cứu “Tổn thất”:

- Đối với đời sống kinh tế, xã hội:

Tổn thất phát sinh làm giảm của cải vật chất của xã hội; làm gián đoạn, giảm sút hoặc mất khả năng lao động của con người; làm ảnh hưởng đến quá trình tái sản xuất của nền kinh tế

- Đối với lĩnh vực bảo hiểm:

Tổn thất phát sinh làm cho hoạt động của bảo hiểm được thể hiện và phát huy hiệu quả như thực hiện bồi thường để bù đắp tổn thất, giúp tái tạo lại quá trình sản xuất và sinh hoạt không bị gián đoạn do sự cố rủi ro gây ra

11/33

1.2 Rủi ro:

1.2.1 Khái niệm:

Rủi ro là “sự bất trắc xảy ra liên hệ đến

việc xuất hiện một biến cố không mong đợi”

Thuật ngữ rủi ro sử dụng trong kinh

doanh còn có thể hiểu là sự nguy hiểm cần

được ngăn ngừa (hay bảo hiểm)

12/33

Có nhiều định nghĩa về rủi ro:

+ Quan điểm của Bảo hiểm:rủi ro là sự tổn thất ngẫu nhiên; là khả năng có thể gây ra tổn thất; là khả năng có thể xuất hiện một biến cố không mong đợi

+ Quan điểm xác suất và thống kê: “rủi ro là biến cố ngẫu nhiên có thể đo lường được bằng xác xuất”

+ Quan điểm của các nhà đầu tư: “rủi ro là không có được giá trị hiện tại thuần (NPV) và Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) như dự tính” (!

+ Quan điểm hiện đại:“rủi ro là một điều

kiện trong đó khả năng một sự bất lợi sẽ xuất

hiện so với dự đoán khi có biến cố xảy ra”

2.1.2 Nguyên nhân rủi ro:

- Nguyên nhân khách quan: còn gọi là

nguyên nhân bất khả kháng, độc lập với hoạt

động của con người như: động đất, bão lụt,

sóng thần, dịch bệnh, …

- Nguyên nhân chủ quan: sự rủi ro xảy ra

do hậu quả từ hoạt động của con người

14/33

2.1.3 Phân loại rủi ro:

Có nhiều loại hình rủi ro, gồm có:

2.1.3.1 Rủi ro động và rủi ro tỉnh:

- Rủi ro độngxuất hiện khi nền kinh tế thay đổi dẫn đến tổn thất của doanh nghiệp (như không giữ được thị phần và khách hàng ổn định, không giữ được chi phí và thu nhập ổn định … hậu quả làm cho một số cá nhân gánh chịu tổn thất tài chính)

Rủi ro động còn bao gồm một số tổn thất khác không phải do nguyên nhân thay đổi của nền kinh tế như: thiên tai, sự phá sản của con người … (!)

15/33

- Rủi ro tĩnh: là kết quả của sự thay đổi

trong nền kinh tế (như những thay đổi về mức

giá, thị hiếu khách hàng, công nghệ kỹ thuật …

hậu quả có thể dẫn đến sự tổn thất về tài chính

của các thành phần trong nền kinh tế (!)

2.1.3.2 Rủi ro cơ bản và rủi ro cá biệt:

- Rủi ro cơ bảnkhông mang tính cá nhân

và thường liên quan đến cộng đồng Nguyên

nhân của hầu hết các hiện tượng kinh tế, xã

hội, chính trị gây nên (như: chiến tranh, lạm

phát, thất nghiệp; động đất, bão lụt cũng là các

- Rủi ro cá biệt mang tính chủ quan, do cá nhân gây nên và hậu quả của nó cũng được gánh chịu bởi từng cá nhân Các cá nhân thường phải giải quyết những rủi ro này nhờ việc mua bảo hiểm hoặc các hình thức phòng ngừa tổn thất khác (!

2.1.3.3 Rủi ro thuần túy và rủi ro đầu cơ:

- Rủi ro thuần túylà loại rủi ro chỉ mang lại những hậu quả không có lợi hoặc những tổn thất (rủi ro chỉ có một chiều)

Ví dụ: nhà cửa của bạn có thể bị hỏa hoạn,

xe của bạn có thể bị hư hỏng; có nghĩa là rủi ro thuần túy chỉ có các tổn thất mà thôi

- Rủi ro đầu cơ là tình huống mà vừa có

khả năng tổn thất, vừa có khả năng có lợi

Ví dụ: Đầu tư vốn để sản xuất Có hai

khả năng có thể xảy ra: hoặc mất vốn do sản

phẩm sản xuất ra không bán được; hoặc vốn sẽ

tăng lên khi sản phẩm được thị trường chấp

nhận, có lợi nhuận sau khi đã hoàn đủ chi phí

Rủi ro thuần túy hầu hết thì có thể được

bảo hiểm, rủi ro đầu cơ thì không được bảo

hiểm

18/33

2.2 Nguy cơ:

2.2.1 Khái niệm: nguy cơ là điều kiện làm gia tăng khả năng xảy ra một việc nào đó hoặc làm tăng mức độ tổn thất trước hết là đối với khách hàng và sau đó là đối với công ty bảo hiểm

2.2.2 Phân loại nguy cơ:

2.2.2.1 Nguy cơ về vật chất:

Nguy cơ về vật chất liên quan đến các yếu tố cơ sở vật chất như:

- Xây dựng nhà cửa, nếu kém chất lượng thì nó sẽ dẫn đến các nguy cơ

19/33

- Trên công trường, những nơi chứa hoá chất

hay chất lỏng dễ cháy nổ chính là nguy cơ

2.2.2.2 Nguy cơ về đạo đức:

Nguy cơ đạo đức thường xuất hiện ở con

người, phụ thuộc vào bản chất cũng như học vấn

của mỗi cá nhân trong tổ chức

Nguy cơ đạo đức có những đặc tính:

+ Rất khó nhận dạng

+ Sự cố rủi ro xảy ra không thể lường một

cách chính xác

+ Không dễ thay đổi và không dễ kiểm soát

20/33

Nguy cơ về đạo đức phát sinh từ con người Tổn thất thường có thể là hậu quả của một hay nhiều nguyên nhân sau:

+ Các hành vi phạm pháp như: lừa đảo, gian lận, phá hoại, biến thủ, công kích, trộm cắp

+ Bất cẩn hoặc thờ ơ với công việc

+ Quản lý và giám sát yếu

+ Mối quan hệ với người lao động yếu + Vô học và thiếu rèn luyện

+ Ý thức đạo đức kém

Trong lĩnh vực kinh tế, tổn thất do mối nguy cơ đạo đức gây ra đang chiều hướng gia tăng (tổn thất do bất cẩn giảm, tổn thất do lừa đảo tăng) (!

2.2.2.3 Nguy cơ tinh thần:

Nguy cơ tinh thần thường bị gây ra do sự thờ

ơ bất cẩn chứ không phải do sự không trung thực

của người xin được bảo hiểm

Nguy cơ tinh thần sẽ làm tăng rủi ro vì

người được bảo hiểm có thể có những hành động

bất cẩn dẫn đến những tổn thất (!)

2.2.2.4 Nguy cơ về năng lực chuyên môn:

Nguy cơ về chuyên môn có nguồn gốc từ

việc năng lực chuyên môn không phù hợp với

công việc (!)

22/33

2.2.2.3 Nguy cơ về pháp luật:

Nguy cơ về pháp luật liên quan đến việc áp dụng các điều luật

Giống như các dạng nguy cơ khác, nguy cơ gắn với luật pháp có thể gia tăng khả năng xảy ra một điều gì đó và ảnh hưởng đến mức độ tổn thất

Loại hình nguy cơ này ảnh hưởng đến các vùng sau:

+ Trách nhiệm pháp lý: gồm bảo hiểm tài sản thương mại có chứa trách nhiệm pháp lý

+ Bảo hiểm tài sản:những luật và điều luật về xây dựng, quy định và các yêu cầu về môi trường và cứu hỏa, tất cả điều ảnh hưởng phát sinh rủi ro

23/33

3 Các phương pháp xử lý rủi ro:

3.1 Tránh né rủi ro:

- Chấp nhận rủi ro này

- Né tránh rủi ro kia

Ví dụ: Vì sợ tai nạn máy bay, không đi máy

bay mà chọn đi tàu điện Nếu đi tàu điện thì mất

nhiều thời gian hơn nên sẽ mất đi một chi phí cơ

hội rất lớn

3.2 Gánh chịu rủi ro:

- Khi không còn cách nào tốt hơn

- Do không thấu đáo được rủi ro

- Do sức ỳ, thụ động thành thói quen

3.3 Hoán chuyển rủi ro:

Đối với những rủi ro không thể tránh né, người ta tìm cách chuyển rủi ro bằng cách:

3.4 Giảm thiểu rủi ro:

Bảo hiểm vừa là phương thức hoán chuyển vừa là phương thức giảm thiểu rủi ro

3.5 Giảm thiểu nguy cơ – giảm thiểu tổn thất:giảm thiểu nguy cơ là làm cho rủi ro gần với suy đoán hơn Khi rủi ro xảy ra thì tổn thất ở mức thấp nhất

Nghịch hành Cho thầu lại Bảo hiểm

4 Những rủi ro có thể được bảo hiểm:

- Rủi ro xảy ra trong tương lai,

- Rủi ro đó phải khách quan, không phụ thuộc vào

ý muốn riêng của người được bảo hiểm,

- Rủi ro không thuộc phạm vi cấm của pháp luật,

- Rủi ro phải có thể tập hợp được thành số đông,

- Các rủi ro được nhà bảo hiểm coi như bảo hiểm

được,

- Khả năng thiệt hại phải đánh giá được,

- Một thiệt hại có thể tính được về mặt tài chính

26/33

5 Quản trị rủi ro:

5.1 Giới thiệu về quản trị rủi ro:

Quản trị rủi ro có thể được hiểu là: “Quá trình ra quyết định nhằm loại trừ những kết quả không mong đợi của các biến cố sẽ xảy ra trong tương lai”.!

Quản trị rủi ro là phải quản trị tất cả các tổn thất hiện hữu do hỏa hoạn, cháy nổ, mua bảo, triều cường, sóng thần … hay tất cả các vấn đề về tổ chức, nhân sự, sản xuất và các hoạt động khác sao cho hoạt động kinh doanh của đơn vị được thuận lợi và thành công

27/33

5.2 Khái niệm quản trị rủi ro:

Quản trị rủi ro được định nghĩa là:

Sự nhận dạng, đo lường và kiểm soát các

loại rủi ro có thể đe dọa các loại tài sản và thu

nhập từ các dịch vụ chính hay từ các hoạt

động sản xuất kinh doanh chính của một

ngành kinh doanh hay của một doanh nghiệp

sản xuất.

28/33

5.3 Quá trình quản trị rủi ro:

Quản trị rủi ro là quá trình gồm những bước quan trọng sau:

- Nhận dạng rủi ro (rủi ro về giá, rủi ro tín dụng và rủi ro thuần túy)

- Đánh giá tác động của rủi ro (mức độ nghiêm trọng)

- Lựa chọn phương thức xử lý rủi ro

- Thực hiện phương pháp đã lựa chọn

- Giám sát hiệu quả phương pháp quản trị rủi ro đã thực hiện

5.4 Đo lường rủi ro:

Hai thành phần cơ bản được sử dụng trong đo

lường rủi ro là:

a Xác xuất:

+ Sự xuất hiện ngẫu nhiên một tổn thất

hay một lợi ích là gì?

+ Nó thường xuất hiện như thế nào?

b Mức tổn thất:

+ Mức lợi ích hay tổn thất sẽ lớn cỡ nào?

+ Nếu là một tổn thất, các chi phí nào

khác sẽ đi kèm? Chi phí của một tổn thất có

+ Chi phí tăng thêm do hậu quả của tổn thất,

+ Chi phí tăng thêm để điều tiết rủi ro, + Các chi phí giám tiếp được quy đổi theo tổn thất trực tiếp

Sự nhận thức cũng là một hình thức đo lường rủi ro Chẳng hạn, một cá nhân chỉ nhìn thấy rủi ro đó gây nên tổn thất cho mình, nhưng không nhìn thấy được cũng rủi ro đó lại là cơ hội để thu được lợi nhuận cho người khác.!

31/33

5.4 Các phương pháp quản trị rủi ro:

- Kiểm soát tổn thất: giảm tần suất và mức

độ tổn thất ->tăng mức độ phòng vệ

- Giải pháp tài chính: lưu giữ tổn thất, bảo

hiểm, nghịch hành và hợp đồng chuyển giao rủi

ro khác

- Giảm rủi ro nội bộ: da dạng hóa và đầu tư

vào thông tin (khả năng dự báo chính xác)

32/33

Tóm lại:

Mục tiêu chính của quản trị rủi ro là né tránh các tổn thất từ rủi ro

Mục tiêu thứ hai là tối thiểu hóa tổn thất có thể xuất hiện và tối thiểu hóa hậu quả của một tổn thất

Tất cả các loại rủi ro phải được quản lý chặt chẽ sao cho chi phí tổn thất rủi ro của một tổ chức, cá nhân hay xã hội phải là nhỏ nhất