sáng kiến một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử địa phương ở trường THPT lạng giang số 1

Thực trạng cụ thể trong nhiều trường phổ thông trên cả nước nói chung và ở trường THPT Lạng Giang số 1 nói riêng, hiện nay có khá nhiều học sinhkhông có hứng thú với việc học tập môn họ

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP

VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: “Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử địa phương ở trường THPT Lạng Giang số 1”

2 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 4/2019

3 Các thông tin cần bảo mật: không

4 Mô tả các giải pháp cũ thường làm

- Tên giải pháp cũ thường tiến hành: Dạy học trên lớp theo kiểu truyền thụ kiến

thức (Thuyết trình các nội dung về lịch sử địa phương và cung cấp các tài liệu vềlịch sử địa phương)

- Tình trạng của giải pháp cũ

Trong những năm gần đây dư luận xã hội đặc biệt quan tâm về vấn đề thựctrạng dạy và học môn Lịch sử Báo chí, các phương tiện thông tin đại chúngcũng phản ánh rất nhiều, nhất là học sinh phổ thông ít chịu học Lịch sử, hiểu ít

về Lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương Điều đó cũng thể hiện rõ qua kết quảcác bài thi khảo sát, kiểm tra, thi THPT quốc gia, thi Tốt nghiệp THPT… Nếunhư hỏi các em về các vấn đề thời trang, điện ảnh, âm nhạc Hàn Quốc, TrungQuốc hay những mẫu tóc sành điệu có thể các em sẽ hào hứng và trả lời nhanhchóng Thế nhưng để hỏi các em về một phong tục tập quán của quê hương, đấtnước thì khá đông đều lắc đầu không hay biết cũng như không quan tâm Vậythử hỏi tương lai vận mệnh dân tộc sẽ đi về đâu nếu cứ tiếp tục với thực trạngtrên ?

Thực trạng cụ thể trong nhiều trường phổ thông trên cả nước nói chung và

ở trường THPT Lạng Giang số 1 nói riêng, hiện nay có khá nhiều học sinhkhông có hứng thú với việc học tập môn học Lịch sử bao gồm cả phần lịch sửthế giới, lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương vì cho rằng đây là môn học phụ,khô khan, cứng nhắc… Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tâm lý của học sinh nhưvậy, nhưng theo tôi một nguyên nhân không kém phần quan trọng là do:Phương pháp dạy học lịch sử của giáo viên chưa sáng tạo, tích cực nên không

có khả năng tạo ra được tình yêu của các em với môn học Từ đó dẫn tới tâm lýcủa học sinh sợ, thậm chí là chán ghét môn học này

Bên cạnh đó, việc giảng dạy lịch sử địa phương lại ít được quan tâm Doảnh hưởng nhịp sống hiện đại, học sinh đổ xô vào học các môn học khác,nhằm thi đỗ đại học, tìm chỗ đứng trong tương lai mà sao nhãng học Lịch sử,đặc biệt là tìm hiểu về lịch sử địa phương

Thời gian qua, việc tổ chức các hình thức dạy học lịch sử địa phương chưaphong phú Nếu có thì các tiết dạy chủ yếu được tổ chức trên lớp, việc dạy họctại di tích lịch sử, bảo tàng hoặc tổ chức ngoại khóa lịch sử địa phương, ứngdụng công nghệ thông tin ít được quan tâm Hình thức tổ chức cho học sinhtham quan, học tập ở các di tích lịch sử chỉ diễn ra đối với các trường nằm ởtrung tâm hoặc là gần các di tích, còn những trường ở xa, vùng khó khăn hầunhư không được tiến hành

Ngoài ra, tại thời điểm hiện nay, tài liệu về địa phương cung cấp cho cácnhà trường phổ thông còn rất ít, việc biên soạn lịch sử địa phương chưa đượcquan tâm đúng mức khiến cho việc giáo dục lịch sử địa phương của đội ngũgiáo viên còn gặp nhiều khó khăn Việc bỏ kinh phí, thời gian và tâm huyết chodạy học lịch sử địa phương cũng chưa được giáo viên lưu tâm, chú ý Trong giờhọc lịch sử địa phương, giáo viên chủ yếu sử dụng tài liệu thành văn, các loạitài liệu khác như : tài liệu đồ dùng trực quan, tài liệu truyền miệng dân gian, tàiliệu điền dã ít được khai thác, sử dụng nên bài học thường khô khan, nhàmchán Thực trạng học sinh không ham thích học lịch sử địa phương đang còndiễn ra ở một số trường học, dẫn đến tình trạng một số tiết học chưa đảm bảođược nội dung và yêu cầu của chương trình

Không những vậy, số tiết quy định trong phân phối chương trình rất ít, chỉ

từ 1 - 2 tiết/khối lớp/năm học Nội dung lịch sử địa phương lại không nằm trong

ma trận đề kiểm tra giữa kì, cuối kì nên tác động đến nhận thức về tầm quantrọng của giảng dạy lịch sử địa phương chưa đúng Nhiều giáo viên và học sinhchưa coi trọng chất lượng giờ dạy của tiết lịch sử địa phương

Từ những điều đã phân tích ở trên có thể nói hiện nay chất lượng giảng dạyLịch sử địa phương ở nhiều trường phổ thông trong đó có trường THPT LạngGiang số 1 chưa có hiệu quả cao

- Nhược điểm, hạn chế của giải pháp cũ

+ Học sinh thấy tiết học khô khan, nhàm chán, không hứng thú với tìm hiểu

về lịch sử địa phương dẫn đến đa số học sinh chưa hiểu sâu về các nhân vật lịch sử,

di tích và phong tục tập quán của địa phương mình

+ Chưa phát huy được sự chủ động, sáng tạo trong học tập và nghiên cứu củahọc sinh

+ Chưa thể hiện rõ phương châm “nhà trường gắn liền với cuộc sống” khiếncho việc vận dụng tri thức lịch sử trong sách vở vào thực tiễn cuộc sống còn nhiềuhạn chế.

5 Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp sáng kiến

Trong lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương là một bộ phận không thể tách rời.Lịch sử địa phương là biểu hiện của lịch sử dân tộc, là sự minh họa cho lịch sử dântộc Nó chứng minh sự phát triển hợp quy luật của địa phương trong sự phát triểnchung của cả nước Nó không chỉ giúp học sinh hiểu về mảnh đất, con người nơimình chôn nhau cắt rốn, hun đúc niềm tự hào, giáo dục truyền thống yêu quêhương, đất nước mà còn giúp học sinh nhận thức sâu sắc lịch sử dân tộc

Giảng dạy lịch sử địa phương có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần thựchiện mục tiêu giáo dục ở trường phổ thông Việc giảng dạy lịch sử địa phương bồidưỡng cho các em học sinh những kĩ năng cần thiết trong việc vận dụng tri thức líthuyết vào việc giải quyết những nhiệm vụ cụ thể mà thực tiễn đang đòi hỏi Giảngdạy lịch sử địa phương còn góp phần rèn luyện và phát triển năng lực học tập vànghiên cứu của học sinh Các em thấy được sự phát triển đa dạng, sinh động, phứctạp và thú vị của lịch sử, văn hóa ở các địa phương, thấy được mối quan hệ chặtchẽ của lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc, thấy được nét độc đáo, đặc thù củalịch sử địa phương song vẫn tuân theo quy luật phát triển chung của lịch sử dân tộc

và lịch sử nhân loại

Ngày nay, do sự bùng nổ của cách mạng khoa học kĩ thuật, những biếnđộng to lớn về chính trị, xã hội cùng với công cuộc công nghiệp hóa, hiện đạihóa của đất nước và sự hợp tác trở thành yếu tố quyết định sự phát triển của lịch

sử nhân loại Tuy nhiên, một dân tộc lãng quên quá khứ, dân tộc đó tất yếu sẽ bịdiệt vong Vì vậy, hòa nhập vào sự phát triển chung của thế giới không có nghĩa

là quên đi cội nguồn của mình, mà phải “đặc biệt quan tâm giữ gìn và nâng caobản sắc văn hóa dân tộc” thông qua việc nắm vững những kiến thức cơ bản củalịch sử thế giới, lịch sử dân tộc và một phần rất quan trọng là lịch sử địa phương.Tuy nhiên, hiện nay do nhiều nguyên nhân bao gồm cả chủ quan và kháchquan khiến chất lượng học tập lịch sử địa phương chưa đạt hiệu quả: Do giáo viênthiếu thời gian, giáo viên thiếu kiến thức và năng lực tổ chức hoạt động Nhiềugiáo viên nhận xét rằng giảng dạy lịch sử địa phương là việc làm chưa “thuận tay”với các giáo viên THPT Thực tế trong trường THPT lâu nay giáo viên chỉ chú tâmđến dạy học lịch sử dân tộc, chưa quan tâm thoả đáng đến lịch sử địa phương Mặtkhác để giảng dạy lịch sử địa phương thực sự có hiệu quả đòi hỏi người giáo viênphải tốn nhiều công sức, tốn nhiều thời gian từ khâu sưu tầm, lựa chọn tài liệu cầnthiết để sử dụng đến khâu lập kế hoạch, thiết kế nội dung và triển khai, tổ chức

thực hiện Ở một số nơi, các tiết lịch sử địa phương được quy định trong chươngtrình còn bị xem nhẹ, thiếu sự quan tâm, đầu tư nên giờ học nhàm chán, mang tínhchất hình thức; có giáo viên còn sử dụng các tiết lịch sử địa phương để dạy bù, ôntập Mặt khác, phương pháp tiến hành các tiết dạy lịch sử địa phương vẫn theo lốidạy học trên lớp là chủ yếu nên chưa tạo được hứng thú cho học sinh trong các giờhọc lịch sử địa phương Bên cạnh đó, nhiều trường THPT thiếu thiết bị, phươngtiện, cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động, thiếu tài liệu, sách hướng dẫn cũng làmhạn chế hiệu quả giảng dạy lịch sử địa phương Muốn giảng dạy lịch sử địa

phương ở THPT hiện nay ngoài điều kiện nhân cách – tấm lòng và tài năng của

nhà giáo, rất cần có những điều kiện về cơ sở vật chất, kinh phí, môi trường hoạtđộng để thu hút, lôi cuốn học sinh Thực tế điều kiện của các trường THPT hiệnnay phải học cả sáng cả chiều, giáo viên kiêm nhiệm nhiều việc, các trường không

có kinh phí dành cho chương trình lịch sử địa phương nên chỉ thực hiện theo hìnhthức cho học sinh nghe thuyết giảng… Bên cạnh đó, tài liệu lịch sử địa phươngđược sưu tầm, lưu giữ trong các nhà trường còn nghèo nàn

Việc giảng dạy lịch sử địa phương chỉ được dành thời lượng 2 tiết/1năm học/

1 lớp trong chương trình vì vậy nên cán bộ quản lí giáo dục THPT dễ xem nhẹ,giao khoán cho giáo viên làm, ít kiểm tra Mặt khác các cấp quản lí giáo dục THPTkhi xuống kiểm tra cũng nặng về kiểm tra, đánh giá công việc chính khoá của giáoviên là dạy học trên lớp

Công tác bồi dưỡng giáo viên hướng dẫn hoạt động này trong những năm quachưa thực sự được chú trọng Việc bồi dưỡng năng lực thiết kế, tổ chức và thựchiện giảng dạy lịch sử địa phương cho giáo viên chưa được tổ chức Vì thế, khiphải giảng dạy lịch sử địa phương không ít giáo viên ngại việc và chưa biết cáchlàm cho học sinh hứng thú với việc tìm hiểu lịch sử địa phương

Tóm lại thực tiễn hiện nay, việc giảng dạy lịch sử địa phương ở các trườngTHPT đang diễn ra theo hướng “tự nhiên”, đa dạng, phong phú : có nơi hoạt độngnày dược diễn ra thường xuyên, có bài bản, có nơi chỉ diễn ra rất giản đơn, hìnhthức và nhiều hạn chế Vì thế, việc giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh THPTcòn rất phức tạp và khó khăn, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện

Muốn khắc phục được tình trạng này, theo PGS.TS Trần Vĩnh Tường, cáctrường cần phải đổi mới việc giảng dạy lịch sử địa phương từ khâu nhận thức, nộidung, phương pháp, hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá Nâng cao nhận thứccủa giáo viên về vai trò, ý nghĩa của việc giảng dạy lịch sử địa phương Bởi vì,giáo viên là người trực tiếp quyết định đến chất lượng dạy học lịch sử nói chung,dạy học lịch sử địa phương nói riêng Có nhận thức được điều này, giáo viên mớichủ động nghiên cứu, tìm tòi các phương pháp nâng cao chất lượng dạy học lịch sửđịa phương Ngoài việc nâng cao nhận thức về ý nghĩa của việc dạy học lịch sử địa

phương, các trường cần đổi mới về nội dung và nhất là phương pháp, hình thứcdạy học Khi biên soạn lịch sử địa phương, giáo viên có thể xây dựng thành cácchủ đề lớn và tùy theo điều kiện, thực tiễn ở địa phương, giáo viên có thể lựa chọnmột số chủ đề để dạy học, còn các chủ đề khác sẽ hướng dẫn học sinh tự nghiêncứu, tìm hiểu Bên cạnh việc cải tiến, làm mới phương pháp dạy học truyền thống,giáo viên cần vận dụng linh hoạt các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực,đặc biệt là phương pháp dạy học dự án Giáo viên nên khuyến khích sự sáng tạotrong sản phẩm của học sinh như làm phim, làm poster, làm sách ảnh giới thiệulịch sử địa phương.

Thực trạng chất lượng dạy - học lịch sử địa phương những năm qua cho thấyyêu cầu cần đa dạng hóa các hình thức dạy học nội khóa theo hướng tăng cường tổchức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học lịch sử địa phương Rõràng, muốn học sinh hứng thú với lịch sử đòi hỏi giáo viên phải đổi mới, thay thếcác phương pháp thiên về truyền thụ kiến thức nặng nề, bằng cách tổ chức nhữnghoạt động trải nghiệm khám phá mới mẻ, “phá vỡ” không gian lớp học, gắn họctập với thực tiễn, gắn giáo dục trong nhà trường với giáo dục ngoài xã hội Từ đó,học sinh không những say mê, lĩnh hội, tìm tòi, khám phá những tri thức lịch sử,

mà còn hình thành ở các em thái độ và động cơ học tập đúng đắn, nâng cao chấtlượng dạy học bộ môn

Từ sự phân tích ở trên, bản thân tôi nhận thấy sự cần thiết phải đề ra và thựchiện những giải pháp mới nhằm tăng hiệu quả của việc dạy và học lịch sử địaphương ở trường THPT Lạng Giang số 1- nơi tôi đang công tác

6 Mục đích của giải pháp sáng kiến

- Kích thích sự hứng thú tự chiếm lĩnh tri thức của học sinh Sáng kiến này làcông cụ quan trọng của giáo viên trong việc giúp học sinh nhận thức được kiếnthức lịch sử

- Huy động được vốn kiến thức, những hiểu biết sẵn có của học sinh về lịch

sử thế giới, lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương

- Thu hút học sinh hăng say tìm hiểu kiến thức về lịch sử địa phương

- Giúp học sinh có cái nhìn tổng thể về trực quan sinh động về những danhlam, di tích ngay trên chính địa phương mình

- Việc sử dụng phương pháp đổi mới trong giảng dạy lịch sử địa phương giúpcác em hiểu vấn đề một cách tập trung nhất, say mê và hào hứng nhất mà khôngrơi vào tình trạng chán nản, và khô khan khi phải học bộ môn Lịch sử

- Bản thân tôi mong muốn sau khi nghiên cứu có thể tạo ra một bước đột phátrong giảng dạy, trước hết là trong dạy lịch sử địa phương để có thể thay đổi được

chất lượng và sự hứng thú trong học tập của học sinh mình đang trực tiếp giảngdạy tại trường THPT Lạng Giang số 1.

- Nội dung: Cán bộ giáo viên là lực lượng nòng cốt quyết định chất lượng giáo dục

và giảng dạy vì vậy nâng cao nhận thức là một việc làm cần thiết

Trước hết là đối với người cán bộ quản lý trường học phải nhận thức đượctầm quan trọng của giảng dạy lịch sử địa phương, không được xem nhẹ công tácnày và biết đầu tư đúng mức để việc giảng dạy lịch sử địa phương có chất lượng vàđạt được hiệu quả cao nhất

Đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy cần nắm vững mục đích, yêu cầu, nộidung, nhiệm vụ và phương pháp giáo dục của giảng dạy lịch sử địa phương; khắcphục tư tưởng ngại khó, không tổ chức đa dạng các hoạt động tiếp cận lịch sử địaphương cho học sinh hoặc thực hiện một cách sơ sài

Đối với giáo viên chủ nhiệm phải hiểu được tầm quan trọng lịch sử địaphương trong hình thành tư tưởng, đạo đức, nhân cách cho học sinh Từ đó có biệnpháp hỗ trợ phù hợp với giáo viên bộ môn Lịch sử và học sinh lớp chủ nhiệm đểviệc tổ chức giảng dạy lịch sử địa phương đạt hiệu quả cao nhất

Đối với học sinh THPT, dưới sự định hướng của giáo viên chủ nhiệm và giáoviên bộ môn, các em phải hiểu được tầm quan trọng của lịch sử địa phương để các

em tham gia đầy đủ, tích cực và có ý thức hoạt động tốt

- Các bước tiến hành thực hiện giải pháp

+ Bước 1 : Tổ, nhóm chuyên môn quán triệt yêu cầu với việc giảng dạy lịch

sử địa phương, yêu cầu các giáo viên bộ môn nắm rõ tầm quan trọng của lịch sửđịa phương

+ Bước 2 : Tổ, nhóm chuyên môn họp, soạn văn bản trình bày rõ ràng, mạchlạc về vai trò, vị trí, tầm quan trọng của công tác giảng dạy lịch sử địa phương vớiBan giám hiệu

+ Bước 3 : Đề nghị Ban giám hiệu có công văn tới các tổ chuyên môn khác vàgiáo viên chủ nhiệm đề nghị phối hợp với giáo viên bộ môn tổ chức tốt các hoạtđộng giáo dục, giảng dạy lịch sử địa phương

- Kết quả khi thực hiện giải pháp

Ban giám hiệu trường THPT Lạng Giang số 1 rất quan tâm, hỗ trợ kinh phí,tạo điều kiện về cơ sở vật chất, kĩ thuật để giáo viên bộ môn đổi mới hình thức,phương pháp dạy học lịch sử địa phương tại nhà trường

Giáo viên bộ môn tâm huyết, chú trọng bổ sung thêm nội dung gắn với lịch sử

ở huyện Lạng Giang vào cuốn tài liệu chung đã được Sở Giáo dục và Đào tạo cungcấp làm phong phú thêm chương trình giảng dạy lịch sử địa phương ở nơi mìnhcông tác Nhiều giáo viên cũng có ý thức hơn trong việc học hỏi kỹ năng tổ chứccác hoạt động đổi mới trong giáo dục lịch sử địa phương ở các lớp mình giảng dạy.Giáo viên chủ nhiệm quan tâm, tạo điều kiện, phối hợp với giáo viên bộ môn,

có sự hỗ trợ kịp thời, tích cực cho giáo viên bộ môn để nâng cao chất lượng dạyhọc lịch sử địa phương Cụ thể, giáo viên chủ nhiệm động viên, giúp đỡ và có hìnhthức tuyên dương, khen thưởng học sinh tích cực tham gia các hình thức đổi mới,nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương hoặc phối hợp với giáo viên bộmôn Lịch sử tổ chức trải nghiệm lịch sử, văn hóa địa phương để giáo dục tư tưởng,đạo đức cho học sinh lớp chủ nhiệm

Bên cạnh đó, do sự phổ biến của giáo viên chủ nhiệm tới phụ huynh nên phụhuynh học sinh rất quan tâm, giúp đỡ các thày cô bộ môn trong việc thực hiện cácgiải pháp nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương ở nhà trường

Khi xây dựng kế hoạch hoạt động phải dựa trên các căn cứ sau :

+ Căn cứ vào mục tiêu giáo dục THPT, kế hoạch giáo dục của trường THPT.+ Căn cứ vào các hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Bộ Giáo dục vàĐào tạo, của Sở Giáo dục và Đào tạo

+ Căn cứ vào kế hoạch hoạt động giáo dục của toàn trường, của Đoàn TNCS

Hồ Chí Minh trong năm học

+ Căn cứ nội dung chương trình lịch sử địa phương trong phân phối chươngtrình

+ Căn cứ vào khả năng hiện có về các mặt của học sinh trong lớp

+ Căn cứ vào khả năng phối kết hợp của các lực lượng giáo dục khác (Hộiphụ huynh học sinh, các cơ quan bảo trợ, các tổ chức xã hội, các giáo viên bộ môn,Đoàn thanh niên…) trong năm học

Xây dựng kế hoạch hoạt động gáo dục lịch sử địa phương cần tuân theo cácyêu cầu sư phạm sau đây :

+ Đảm bảo sự thống nhất giữa mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp vàhình thức tổ chức giảng dạy lịch sử địa phương

+ Lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức hoạt động phải phù hợp với đặcđiểm lứa tuổi và cá nhân học sinh

+ Đảm bảo tính hệ thống, tính liên tục của việc giảng dạy lịch sử địa phươngtheo khối lớp

+ Đảm bảo sự thống nhất giữa kế hoạch của từng lớp với kế hoạch trong toàntrường với kế hoạch hoạt động của Đoàn Thanh niên…

+ Lập kế hoạch giảng dạy phải phù hợp môi trường, cơ sở vật chất dạy họccủa nhà trường, địa phương

+ Việc xây dựng kế hoạch giảng dạy, giáo dục cần lấy phân phối chương trìnhlàm định hướng Trong phân phối chương trình môn học lịch sử địa phương ban cơbản : Lớp 10 : có 01 tiết; Lớp 11 : có 01 tiết; Lớp 12 có 02 tiết Các tiết lịch sử địaphương được phân bổ vào khoảng cuối học kì 2 Vì vậy để chọn phương pháp,hình thức giảng dạy cho phù hợp để đem lại hiệu quả cao là vô cùng quan trọng và

có ý nghĩa bởi ở thời điểm đó, các em chỉ chú tâm vào các nội dung ôn tập phục vụthi học kì và thi tốt nghiệp THPT

Các nội dung trong việc xây dựng chương trình :

+ Xây dựng nhiệm vụ giáo dục :

Căn cứ vào các tính chất của các bài giảng và đặc điểm giáo dục của học sinhtrong lớp (điểm mạnh và điểm hạn chế) để xác định nhiệm vụ giáo dục về các mặt

ý thức, thái độ, tình cảm và hành vi, kĩ năng cần đạt được theo từng tiết học

+ Dự kiến người thực hiện :

Lực lượng chủ yếu thực hiện các hoạt động là học sinh của lớp nên cần lênphương án phân công cụ thể chi tiết Ngoài ra giáo viên cần có kế hoạch mời, phốihợp các lực lượng tham gia cùng học sinh như: phụ huynh, các tổ chức giáo dục xãhội, các chứng nhân lịch sử…

+ Dự kiến thời gian dành cho việc thực hiện :

Tuỳ theo nội dung, tính chất tiết dạy cũng như quỹ thời gian hiện có để phânphối thời gian một cách hợp lý

+ Dự kiến địa điểm tiến hành các hoạt động giáo dục lịch sử địa phương :Địa điểm tiến hành các hoạt động có thể ở lớp, ở sân trường, ngoài trường.Trong đó, cần lưu ý những địa điểm ngoài trường khi tổ chức đi tham quan, tìmhiểu phải đảm bảo an toàn cho học sinh Ngoài ra, nếu địa điểm tổ chức ngoài trời,giáo viên cần chú ý nắm bắt cả thông tin dự báo thời tiết

Dưới đây là mẫu kế hoạch giảng dạy lịch sử địa phương mà cá nhân tôi đãxây dựng

bài

giảng

Mục tiêugiáo dục

Nội dung,phương pháp,hình thức

Người thựchiện

Thời gianthực hiện

Ghichú

+ Bước 1 : Khảo sát các điều kiện để dạy học và giáo dục

+ Bước 2 : Xác định tên bài, chủ đề dạy học và xác định yêu cầu giáo dục

+ Bước 3 : Xây dựng nội dung và xác định hình thức tổ chức bài học

+ Bước 4 : Đề xuất kế hoạch giảng dạy, giáo dục với Ban giám hiệu, tổ chuyênmôn

+ Bước 5 : Chuẩn bị cho bài học dành cho thầy và trò, phân công nhiệm vụ chohọc sinh

- Kết quả khi thực hiện giải pháp

Nhờ lập kế hoạch khoa học, tôi có được sự hỗ trợ kịp thời, có hiệu quả từ cáclực lượng giáo dục khác Từ đó, tôi có các tiết lịch sử địa phương có hiệu quả,củng cố cho học sinh các kiến thức lịch sử dân tộc và nâng cao hiểu biết về lịch sửđịa phương Đa số học trò hứng thú với lịch sử địa phương hơn, ham thích thamgia các hoạt động ngoại khóa của lịch sử địa phương, phát huy tính tích cực tựgiác, sáng tạo trong học tập và cũng rèn khả năng tự tìm hiểu, sưu tầm kiến thức

về lịch sử địa phương… Giờ đây những học sinh của tôi đã trở thành những emnăng động, sáng tạo trong học tập, hình thành ở các em thái độ trân trọng và tự hào

về lịch sử địa phương cũng như lịch sử dân tộc

Trong năm học 2018 - 2019, 2019 - 2020 và đang tiếp tục triển khai trongnăm học 2020 - 2021, bản thân tôi đã áp dụng giải pháp này để giảng dạy lịch sửđịa phương thì nhận thấy rằng việc tổ chức các hoạt động giảng dạy, giáo dục lịch

sử địa phương trở nên dễ dàng, hiệu quả hơn

* Giải pháp 3

- Tên giải pháp : Cải tiến nội dung và hình thức giảng dạy lịch sử địa phương

- Nội dung :

Thứ nhất : Cải tiến nội dung giảng dạy lịch sử địa phương

Nội dung phân phối chương trình đã được Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Giangban hành nhưng các trường cần có kế hoạch biên soạn chương trình giảng dạy, sinhhoạt ngoại khoá trên cơ sở phần cứng theo quy định của Bộ, của Sở và phần mềmphù hợp với tình hình của trường và địa phương

Các tổ chuyên môn cần lập kế hoạch cụ thể và phân công các giáo viên phụtrách các chuyên đề lịch sử địa phương Những chuyên đề khi phân công cho giáoviên phụ trách phải phù hợp với sở trường, chuyên môn của từng người hoặc người

có khả năng tìm hiểu và hứng thú với chuyên đề đó Việc phân công các giáo viênđảm nhận một số chuyên đề sẽ giúp giáo viên có điều kiện tìm hiểu, nghiên cứusâu, khai thác tư liệu đó nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy lịch sử địa phương

Thứ hai: Cải tiến hình thức giảng dạy, giáo dục lịch sử địa phương

Thực tế ở các trường phổ thông hiện nay nội dung hoạt động sau đây đã đượcthường xuyên tổ chức thực hiện :

+ Thuyết trình các nội dung về lịch sử địa phương

+ Cung cấp các tài liệu về lịch sử địa phương

Các hoạt động sau đây ít được tổ chức thực hiện một cách thường xuyên:+ Chăm sóc các di tích lịch sử

+ Hoạt động nhân đạo từ thiện, đền ơn đáp nghĩa với gia đình có công vớicách mạng, anh hùng liệt sĩ, Mẹ Việt Nam anh hùng

+ Sinh hoạt văn hoá, văn nghệ với chủ đề liên quan lịch sử địa phương

+ Trò chơi lịch sử

+ Tham quan các di tích cách mạng, các danh lam thắng cảnh

+ Tổ chức bài học tại địa phương, trong nhà bảo tàng, phòng truyền thống

+ Nói chuyện về thời sự, chính trị, văn hoá, xã hội liên quan địa phương

+ Thảo luận, trao đổi hoặc thi tìm hiểu về lịch sử địa phương

+ Các hội thi khéo tay, đố vui, ứng xử… liên quan lịch sử địa phương

+ Tổ chức các câu lạc bộ lịch sử về lịch sử địa phương

+ Sưu tầm, tìm hiểu về các anh hùng liệt sĩ, danh nhân văn hoá của địaphương

+ Tổ chức cho các nhân chứng lịch sử kể lại cho học sinh về các vấn đề cóliên quan đến các sự kiện lịch sử ở địa phương

+ Tham quan các di tích lịch sử địa phương ở các huyện lân cận

Từ liệt kê ở trên cho thấy đa số các nội dung ít được thực hiện hoặc chưathực hiện khi dạy học lịch sử địa phương thuộc về hình thức học tập ngoại khóahoặc yêu cầu sự chuẩn bị công phu, đòi hỏi có tính sáng tạo Trong phạm vi sángkiến, tôi xin đề xuất một số hình thức đổi mới khi dạy lịch sử địa phương đã ápdụng tại trường THPT Lạng Giang số 1 Cụ thể như sau:

Hình thức Dạy học tại thực địa

Dạy học tại thực địa là hình thức tổ chức dạy học thông quanhững hoạt động cụ thể với những trải nghiệm thực tế nhằm tăngkhả năng cảm nhận, học tập, đánh giá và áp dụng của học sinhqua các bài học Đó chính là việc tổ chức các hoạt động dạy họctrong môi trường thực tế; gắn với việc trao quyền và trách nhiệmgiải quyết vấn đề cho HS thông qua các hoạt động tích cực nhưhoạt động cá nhân, hoạt động nhóm, thu thập thông tin phản hồi,

… nhằm đáp ứng sở thích học tập của người học và nâng cao hiệuquả giáo dục

Ở hình thức này, giáo viên phối hợp với Đoàn thanh niên, lồng ghép các nộidung lịch sử địa phương vào các hoạt động ngoại khoá Thành lập các tổ ngoạikhóa lịch sử địa phương và tổ chức cho học sinh tham quan dã ngoại liên quan lịch

sử địa phương

Theo kinh nghiệm, có hai loại bài có thể tổ chức dạy tại thực địa địaphương: Thứ nhất, những bài về lịch sử địa phương Thứ hai, những bài học trongchương trình lịch sử dân tộc nói về một sự kiện lớn xảy ra ở địa phương như ởLịch sử lớp 12 Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc (1939- 1945) với các nộidung liên quan đến chuẩn bị khởi nghĩa Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh đitrải nghiệm tại di tích chiến khu Bừng, xã Tân Thanh, huyện Lạng Giang Cũng ởBài 16, khi dạy sự kiện giành chính quyền ở Bắc Giang - 1 trong 4 tỉnh đầu tiêncủa cả nước giành chính quyền với nội dung : Ngày 12/03/1945, diễn ra cuộc míttinh, khởi nghĩa giành chính quyền ở Đình Xuân Biều, xã Xuân Cẩm, huyện HiệpHòa Ngay đêm 17 tháng 8, một cuộc họp cán bộ chủ chốt hai huyện Việt Yên,Yên Dũng tại đình Song Khê quyết định khởi nghĩa giành chính quyền tỉnh trướckhi Tỉnh trưởng Bắc Giang và bọn Đại Việt hành động Khoảng 4 giờ sáng ngày 18tháng 8 năm 1945, hai đồng chí Hồ Công Dự và Ninh Văn Phan dẫn đầu một đội

tự vệ khoảng 6, 7 người được trang bị vũ khí xuất phát từ đình Song Khê đột nhậpvào dinh tỉnh trưởng lúc 6 giờ sáng Ngày 18/08/1945, ta giành chính quyền trongtoàn tỉnh Với nội dung lịch sử này, để khắc sâu kiến thức, giáo viên có thể tổ chứccho học sinh đi trải nghiệm, học tập tại An toàn khu II, huyện Hiệp Hòa

Để hình thức dạy học thực địa có kết quả cao cần:

+ Chọn nơi tham quan phù hợp với nội dung giảng dạy, giáo dục về lịch sửđịa phương

+ Lập dự trù kinh phí cho chuyến đi, huy động nguồn kinh phí từ các nguồnlực

+ Cử người đi tiền trạm, liên hệ trước Người đi tiền trạm thường sẽ là ngườihướng dẫn học sinh đi tham quan Đó phải là người có hiểu biết về nơi cần đến và

có kinh nghiệm tổ chức các hoạt động tập thể

+ Trước khi đi tham quan phải trang bị kiến thức cho học sinh về nơi đếntham quan

+ Sau khi tham quan tổ chức cho học sinh viết thu hoạch hoặc trao đổi trựctiếp về cảm nhận của các em sau chuyến đi để nhà trường nắm được kết quả, chấtlượng của chuyến tham quan, từ đó rút kinh nghiệm cho những chuyến tham quankhác