Khi cả thế giới bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 thời đại của kết nối vạn vật, của công nghệ, của trí tuệ nhân tạo, con người đứng trước cơ hội được thụ hưởng những tiện ích vượt trội, những văn minh mới mẻ nhưng cũng phải đối mặt với muôn vàn thử thách: Nạn thất nghiệp, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh hoành hành... Trước sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế ngày càng lớn, con người lại càng phải cần đến nhau để đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ, san sẻ, cùng vượt khó để đi tới tương lai. Trong bối cảnh dịch Covid19 nguy hiểm đang ngày càng lan rộng, nhân dân Việt Nam đã chung sức, chung lòng, bằng nhiều biện pháp, từng bước ngăn chặn được sự lây lan của dịch bệnh; tình người trở thành sức mạnh to lớn, giúp dân ta vượt qua mọi gian nan, thử thách. Tuy còn nhiều khó khăn nhưng Việt Nam vẫn hỗ trợ vật tư, trang thiết bị y tế cho gần 40 quốc gia, tổ chức trên thế giới. Phong cách ứng xử rất văn hóa ấy được thế giới ngưỡng mộ; lấy đó là một trong những “điển hình” để lan tỏa tới các quốc gia khác trong cuộc chiến đẩy lùi dịch bệnh. Không chỉ có vậy, năm 2020 cũng là năm nhân dân miền Trung ở nước ta đã phải hứng chịu những tổn thất nặng nề do bão lũ gây ra. Đối với ngành Giáo dục, bão lũ gây thiệt hại rất nghiêm trọng: Hàng chục giáo viên, học sinh thiệt mạng; nhiều trường học ngập sâu; thiết bị dạy học, sách vở bị cuốn trôi, mất mát và hư hỏng nặng… Sau bão, hầu hết các em học sinh ở vùng lũ đều bị thiếu sách giáo khoa và đồ dùng học tập. Cuộc sống của nhân dân bị đảo lộn. Nhiều mảnh đời bất hạnh vẫn từng ngày, từng giờ cần sự sẻ chia, hỗ trợ từ phía cộng đồng. Lòng nhân ái hay tình yêu thương con người truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam tiếp tục được hun đúc trên tinh thần “thương người như thể thương thân”, “lá lành đùm lá rách”... là cơ sở hình thành khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo nên sức mạnh to lớn để nhân dân Việt Nam có thể đẩy lùi được mọi thách thức, khó khăn. Tuy nhiên, có một thực tế là xã hội càng hiện đại thì lòng nhân ái cũng càng trở nên phai nhạt: Người ta bắt đầu trở nên thờ ơ với nỗi đau của đồng loại, thay vào đó là chăm chú, tập trung một cách ích kỷ vào cuộc sống của mình; người ta vội vàng bỏ đi khi chứng kiến một vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng vì sợ gặp phải phiền phức, hoặc sẵn sàng lừa lọc lẫn nhau để chuộc lợi cho bản thân, chẳng mảy may quan tâm gì đến những việc thiện nguyện, coi đó là hành động rỗi việc, thậm chí có cả những kẻ lợi dụng danh nghĩa tình nguyện để chuộc lợi, kiếm ăn trên chính nỗi đau của đồng loại… Thực trạng đạo đức của một bộ phận giới trẻ hiện nay: Sống khép kín, thiếu cởi mở, hoà đồng; ích kỷ, không quan tâm đến những người xung quanh; ỷ lại, lúc nào cũng muốn mình ở vị trí trung tâm, được thỏa mãn mọi yêu cầu; giải quyết vấn đề theo kiểu “mạnh được, yếu thua”, tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng… Những hiện tượng kể trên mặc dù chỉ xảy ra ở một số cá nhân, nhưng nó lại đem đến nhiều ảnh hưởng tiêu cực trong xã hội, đặc biệt là đối với học sinh trung học phổ thông. Tất cả những vấn đề trên đủ để khẳng định việc giáo dục, khởi dậy lòng nhân ái trong học sinh càng trở nên cấp thiết. Điều đó không chỉ đúng với truyền thống người Việt Nam, đúng với tư tưởng của Bác Hồ: “Vì lợi ích trăm năm phải trồng người”, mà còn đúng với bản chất khoa học giáo dục và phù hợp với xu hướng giáo dục của hầu hết các quốc gia trên thế giới. Trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể 2018 đã và đang được áp dụng ở nước ta, lòng nhân ái được khẳng định là một trong những phẩm chất cơ bản cần được hình thành và phát triển cho học sinh. Giáo dục lòng nhân ái là giáo dục học sinh vừa có tình yêu thương, vừa biết cách trao gửi, chia sẻ, lan tỏa tình yêu thương đó đến với nhiều người. Trong những năm học vừa qua, trường trung học phổ thông (THPT) Nguyễn Thiện Thuật đã có nhiều hoạt động cụ thể để đẩy mạnh việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh, khơi gợi trong các em tình yêu thương, sẻ chia với đồng loại. Việc giáo dục không chỉ dừng lại ở sách vở, lý thuyết mà đã biến thành những hành động cụ thể, đầy tính nhân văn. Tuy nhiên, việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh vẫn còn một số bất cập như: Tình trạng làm cho có lệ, chưa tác động đúng vào nhận thức và tình cảm của học sinh, chưa lôi kéo được đông đảo các lực lượng trong và ngoài nhà trường… khiến cho một bộ phận học sinh nhận thức chưa đầy đủ về lòng nhân ái đối với cá nhân và đối với cộng đồng. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục lòng nhân ái cho học sinh Trường trung học phổ thông Nguyễn Thiện Thuật” để nghiên cứu.
Trang 1MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 2
1 Lí do chọn đề tài 2
2 Mục đích nghiên cứu 3
3 Phạm vi nghiên cứu 4
4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4
5 Phương pháp nghiên cứu 4
NỘI DUNG 5
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 5
1.1 Lòng nhân ái là gì? 5
1.2 Lý luận liên quan đến giáo dục “lòng nhân ái” cho học sinh 6
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VIỆC GIÁO DỤC LÒNG NHÂN ÁI CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT NGUYỄN THIỆN THUẬT 9
2.1 Những thuận lợi và khó khăn trong việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh 9
2.1.1 Thuận lợi 9
2.2.2 Khó khăn 10
2.2 Những kết quả đã đạt được 11
2.3 Những tồn tại cần khắc phục 15
CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC LÒNG NHÂN ÁI CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT NGUYỄN THIỆN THUẬT 16
3.1 Đẩy mạnh các hoạt động giáo dục, tuyên truyền về ý nghĩa và tầm quan trọng của công tác giáo dục lòng nhân ái trong học sinh 16
3.2 Tích cực đổi mới phương pháp giáo dục lòng nhân ái cho học sinh 16
3.2.1 Phương pháp động não 17
3.2.2 Phương pháp thảo luận nhóm 17
3.2.3 Phương pháp trò chuyện 18
3.2.4 Phương pháp đóng vai 18
3.2.5 Phương pháp giáo dục qua dự án 19
3.3 Huy động các nguồn lực để hoàn thiện hệ thống cơ sở vật chất phục vụ giáo dục lòng nhân ái cho học sinh 19
3.4 Công tác kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động giáo dục lòng nhân ái cho học sinh 20
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO 22
PHỤ LỤC 23
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Khi cả thế giới bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 - thời đại của kết nối vạnvật, của công nghệ, của trí tuệ nhân tạo, con người đứng trước cơ hội được thụ hưởng nhữngtiện ích vượt trội, những văn minh mới mẻ nhưng cũng phải đối mặt với muôn vàn thửthách: Nạn thất nghiệp, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh hoành hành Trước sự phụ thuộc lẫnnhau giữa các nền kinh tế ngày càng lớn, con người lại càng phải cần đến nhau để đoàn kết,tương trợ, giúp đỡ, san sẻ, cùng vượt khó để đi tới tương lai
Trong bối cảnh dịch Covid-19 nguy hiểm đang ngày càng lan rộng, nhân dân ViệtNam đã chung sức, chung lòng, bằng nhiều biện pháp, từng bước ngăn chặn được sự lây lancủa dịch bệnh; tình người trở thành sức mạnh to lớn, giúp dân ta vượt qua mọi gian nan, thửthách Tuy còn nhiều khó khăn nhưng Việt Nam vẫn hỗ trợ vật tư, trang thiết bị y tế cho gần
40 quốc gia, tổ chức trên thế giới Phong cách ứng xử rất văn hóa ấy được thế giới ngưỡngmộ; lấy đó là một trong những “điển hình” để lan tỏa tới các quốc gia khác trong cuộc chiếnđẩy lùi dịch bệnh Không chỉ có vậy, năm 2020 cũng là năm nhân dân miền Trung ở nước ta
đã phải hứng chịu những tổn thất nặng nề do bão lũ gây ra Đối với ngành Giáo dục, bão lũgây thiệt hại rất nghiêm trọng: Hàng chục giáo viên, học sinh thiệt mạng; nhiều trường họcngập sâu; thiết bị dạy học, sách vở bị cuốn trôi, mất mát và hư hỏng nặng… Sau bão, hầu hếtcác em học sinh ở vùng lũ đều bị thiếu sách giáo khoa và đồ dùng học tập Cuộc sống củanhân dân bị đảo lộn Nhiều mảnh đời bất hạnh vẫn từng ngày, từng giờ cần sự sẻ chia, hỗ trợ
từ phía cộng đồng Lòng nhân ái hay tình yêu thương con người - truyền thống tốt đẹp củadân tộc Việt Nam tiếp tục được hun đúc trên tinh thần “thương người như thể thương thân”,
“lá lành đùm lá rách” là cơ sở hình thành khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo nên sức mạnh
to lớn để nhân dân Việt Nam có thể đẩy lùi được mọi thách thức, khó khăn
Tuy nhiên, có một thực tế là xã hội càng hiện đại thì lòng nhân ái cũng càng trở nênphai nhạt: Người ta bắt đầu trở nên thờ ơ với nỗi đau của đồng loại, thay vào đó là chăm chú,tập trung một cách ích kỷ vào cuộc sống của mình; người ta vội vàng bỏ đi khi chứng kiếnmột vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng vì sợ gặp phải phiền phức, hoặc sẵn sàng lừa lọc lẫnnhau để chuộc lợi cho bản thân, chẳng mảy may quan tâm gì đến những việc thiện nguyện,coi đó là hành động rỗi việc, thậm chí có cả những kẻ lợi dụng danh nghĩa tình nguyện đểchuộc lợi, kiếm ăn trên chính nỗi đau của đồng loại… Thực trạng đạo đức của một bộ phận
Trang 3người xung quanh; ỷ lại, lúc nào cũng muốn mình ở vị trí trung tâm, được thỏa mãn mọi yêucầu; giải quyết vấn đề theo kiểu “mạnh được, yếu thua”, tình trạng bạo lực học đường ngàycàng gia tăng… Những hiện tượng kể trên mặc dù chỉ xảy ra ở một số cá nhân, nhưng nó lạiđem đến nhiều ảnh hưởng tiêu cực trong xã hội, đặc biệt là đối với học sinh trung học phổthông.
Tất cả những vấn đề trên đủ để khẳng định việc giáo dục, khởi dậy lòng nhân ái tronghọc sinh càng trở nên cấp thiết Điều đó không chỉ đúng với truyền thống người Việt Nam,đúng với tư tưởng của Bác Hồ: “Vì lợi ích trăm năm phải trồng người”, mà còn đúng với bảnchất khoa học giáo dục và phù hợp với xu hướng giáo dục của hầu hết các quốc gia trên thếgiới
Trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể 2018 đã và đang được áp dụng ởnước ta, lòng nhân ái được khẳng định là một trong những phẩm chất cơ bản cần được hìnhthành và phát triển cho học sinh Giáo dục lòng nhân ái là giáo dục học sinh vừa có tình yêuthương, vừa biết cách trao gửi, chia sẻ, lan tỏa tình yêu thương đó đến với nhiều người
Trong những năm học vừa qua, trường trung học phổ thông (THPT) Nguyễn ThiệnThuật đã có nhiều hoạt động cụ thể để đẩy mạnh việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh,khơi gợi trong các em tình yêu thương, sẻ chia với đồng loại Việc giáo dục không chỉ dừnglại ở sách vở, lý thuyết mà đã biến thành những hành động cụ thể, đầy tính nhân văn Tuynhiên, việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh vẫn còn một số bất cập như: Tình trạng làmcho có lệ, chưa tác động đúng vào nhận thức và tình cảm của học sinh, chưa lôi kéo đượcđông đảo các lực lượng trong và ngoài nhà trường… khiến cho một bộ phận học sinh nhậnthức chưa đầy đủ về lòng nhân ái đối với cá nhân và đối với cộng đồng
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục lòng nhân ái cho học sinh Trường trung học phổ thông Nguyễn Thiện Thuật” để nghiên cứu.
2 Mục đích nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận chung về giáo dục lòng nhân ái cho học sinh trong nhàtrường - một trong những nội dung thiết thực để tiếp tục thực hiện Cuộc vận động “Học tập
và làm theo tư tưởng đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”
- Thông qua các hoạt động cụ thể để tổng hợp, báo cáo cũng như rút ra bài học kinhnghiệm, đề xuất các giải pháp để đưa nội dung giáo dục lòng nhân ái cho học sinh thực sự đivào thực tiễn, phù hợp với điều kiện cụ thể của nhà trường
Trang 43 Phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Một số giải pháp để nâng cao hiệu quả giáo dục lòng nhân ái
cho học sinh Trường trung học phổ thông Nguyễn Thiện Thuật
- Không gian: Trường THPT Nguyễn Thiện Thuật.
- Thời gian: Từ năm học 2019 – 2020 cho đến nay.
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Các hình thức thực hiện việc giáo dục lòng nhân ái đã được triển khai tại trườngTHPT Nguyễn Thiện Thuật
- Các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục lòng nhân ái cho học sinhtrường trung học phổ thông Nguyễn Thiện Thuật
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
- Phương pháp lịch sử, lôgic
- Phương pháp phỏng vấn, điều tra
- Phương pháp thống kê tài liệu; sưu tầm, xử lý thông tin
- Phương pháp phân tích số liệu, tổng hợp…
NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Lòng nhân ái là gì?
Có rất nhiều quan niệm về “ lòng nhân ái”:
Quan niệm “lòng nhân ái” là thuộc tính tình cảm, là tình thương, tình yêu của con người:
Theo Khổng Tử, Nhân là thương người, người nào thật lòng thương người khác thì có
Trang 5rễ của mọi cách hành xử của con người Ông quan niệm lòng nhân ái ở đây không phải làthứ tình cảm mơ hồ mà còn được thể hiện qua những tương tác cụ thể và khởi đầu với nhữngngười xung quanh mình, ở trong nhà thì hiếu với cha mẹ, ra ngoài kính nhường người hơntuổi, thận trọng giữ chữ tín, yêu thương mọi người và học hỏi người nhân đức
Theo Mạnh Tử thì Nhân là “lòng thương xót con người” và đó là “đầu mối của mọiđức nhân” Mạnh Tử cũng nói nhiều đến Đức của con người, đó là nhân nghĩa và được hiểu
là “kiêm ái - thương yêu tất cả mọi người”
Như vậy, quan điểm Nho giáo coi bản chất đạo đức khái quát chung nhất là ở nhân ái,nhân luân, nhân nghĩa Đó chính là lòng thương người “thương người như thể thương thân”
Rubinstein - nghệ sĩ Piano vĩ đại nhất thế kỉ XIX cho rằng: “Lòng nhân ái là tình yêuđối với con người, với bản thân cũng như đối với mọi thực thể sống Ông cho rằng, người cólòng nhân ái trước hết phải biết yêu bản thân, yêu thương mọi người, gần gũi xung quanh vàtất cả mọi thứ gắn bó đến cuộc sống của họ”
Quan niệm lòng nhân ái là phẩm chất đạo đức, thể hiện tính người:
Theo quan điểm Triết học: “Lòng nhân ái là giá trị nhân văn căn bản, phân biệt conngười - ý thức và có đạo đức với con vật, bản năng và thú tính” Người có lòng nhân ái giàucảm xúc, dễ động lòng trắc ẩn trước những sự bất hạnh của người khác: ân cần, chu đáo,quan tâm giúp đỡ mọi người, có thể hy sinh vì người khác; giàu lòng vị tha, khoan dung, độlượng, không chỉ biết suy nghĩ tốt đẹp về người khác mà còn làm những điều tốt đẹp chongười khác một cách vô tư, trong sáng như một sự thôi thúc, tự nguyện bởi sức mạnh nộitâm, xuất phát từ những rung động sâu xa và tinh tế của một tâm hồn luôn có nhu cầu cảmthông và chia sẻ, từ một tấm lòng và trái tim nhân hậu
Nhà tâm lý học nổi tiếng Daparogiet quan niệm “lòng nhân ái” như phẩm chất đạo đứcgồm 3 yếu tố cơ bản: tình cảm đạo đức, hành vi đạo đức và ý niệm đạo đức về tốt, xấu, vềcác hiện tượng trong đời sống xã hội
Đặng Thành Hưng, Trần Thị Tố Oanh trong tác phẩm “Nhận diện và đánh giá kĩnăng” nhấn mạnh: Không phải mọi biểu hiện của nhân tính đều là nhân ái, nhưng nhân ái làmột biểu hiện cao đẹp của nhân tính Đó là tình yêu trong đó có quan tâm, ân cần, trân trọng,thân thiết, vị tha, bao dung, tự nguyện, đằm thắm…
Từ những phân tích ở trên có thể định nghĩa về “lòng nhân ái” như sau:
Trang 6Lòng nhân ái là giá trị nhân văn, là tình thương yêu của con người, thể hiện sự đồng cảm, quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ, bảo vệ và khoan dung đối với bản thân, mọi người và sự vật xung quanh không chỉ bằng nhận thức mà còn bằng thái độ, hành vi tích cực của họ.
1.2 Lý luận liên quan đến giáo dục “lòng nhân ái” cho học sinh
“Lòng nhân ái” là một giá trị lớn, trong đó bao hàm các giá trị cụ thể sau đây:
Đồng cảm: Là thể hiện cảm xúc của bản thân cho phù hợp với tâm trạng, trạng thái,cảm xúc của người khác, hoặc sự vật, hiện tượng trong các tình huống, hoàn cảnh cụ thể.Trong thực tiễn cuộc sống, mọi người cần có năng lực đồng cảm, biết thể hiện niềm vuitrong các tình huống, hoàn cảnh khi thấy người khác vui Khi thấy người khác buồn, mệtmỏi, đau đớn biết cảm thông với họ, cảm nhận được nỗi buồn đau của người khác, có cảmgiác buồn, đau như chính mình đang ở trạng thái, tâm trạng của họ
Quan tâm: Đối với bản thân là chú ý đến sức khỏe, diện mạo bên ngoài, nhận biếtđược tâm trạng, mong muốn, cảm xúc của bản thân Đối với mọi người, nhận biết và chú ýđến sự thay đổi về diện mạo, cảm xúc của mọi người xung quanh, biết được sở thích, nhucầu của bạn bè, người thân trong sinh hoạt hàng ngày Đối với các sự vật, hiện tượng là nhận
ra sự thay đổi trạng thái của nó, nhất là trạng thái không tốt
Chia sẻ: Là cho đi và nhận lại về cả vật chất và tinh thần Về tinh thần, khi san sẻniềm vui thì niềm vui sẽ được nhân lên, khi san sẻ nỗi buồn thì nỗi buồn sẽ vơi đi Về vậtchất, khi chia sẻ là cho đi, nhưng đổi lại con người sẽ cảm thấy hạnh phúc hơn, vui hơn,thoải mái hơn về tinh thần vì thấy mọi người cũng vui và hạnh phúc như mình
Giúp đỡ: Động viên khích lệ người khác, sẵn sàng hỗ trợ người khác khi thấy họ gặpkhó khăn hoặc họ đề nghị được giúp đỡ, yêu cầu Sử dụng các hình thức hỗ trợ phù hợp vớihoàn cảnh và khả năng của bản thân, hỗ trợ về vật chất và tinh thần như: tặng quà, góp côngsức lao động, đưa ra ý kiến đóng góp, đưa ra lời khuyên chân thành
Bảo vệ: Chống lại mọi sự xâm phạm về thể chất, tinh thần, vật chất đến bản thân, mọingười và sự vật xung quanh Bênh vực những điều đúng, tốt bằng lý lẽ và hành động phùhợp với khả năng và đối tượng trong các tình huống cụ thể của cuộc sống
Khoan dung: Biết chấp nhận ngay cả khi bản thân và người khác mắc lỗi hoặc làmnhững điều chưa đúng, chưa tốt Chấp nhận sự khác biệt của người khác về diện mạo bênngoài, nhu cầu, cảm xúc, suy nghĩ Sử dụng các phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để
an ủi, động viên bản thân hoặc người khác lần sau làm tốt hơn, đúng hơn với thái độ chânthành
Trang 7Việc giáo dục “lòng nhân ái” phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm lứa tuổi, môi trườnggiáo dục và các tác động giáo dục từ phía người lớn Do vậy, quá trình giáo dục “lòng nhânái” luôn đòi hỏi các thầy cô giáo cần tìm hiểu kĩ lưỡng đặc điểm nhận thức, tình cảm, khảnăng, kinh nghiệm cũng như mong muốn và môi trường giáo dục của gia đình, nhà trường,
xã hội đối với học sinh
Có thể thấy, trong nội hàm khái niệm “lòng nhân ái” nổi bật lên ba điểm quan trọngsau đây:
Thứ nhất, “lòng nhân ái” là một giá trị - giá trị quan trọng nhất trong các giá trị của con
người, đó là giá trị nhân văn, là nấc thang cao nhất của sự hoàn thiện nhân tính con người,được thể hiện ở sự đồng cảm, quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ, bảo vệ và khoan dung
Thứ hai, “lòng nhân ái” là một giá trị, với cấu trúc gồm ba thành phần có liên quan mật
thiết với nhau là nhận thức, thái độ, hành vi Điều này có nghĩa là việc giáo dục “lòng nhânái” cần tác động đồng bộ đến cả ba thành phần của nó thì mới đem lại hiệu quả thực tế Nóicách khác là cần hình thành năng lực thực sự ở học sinh trong quá trình tác động:
Yếu tố tình cảm: Là sự hứng thú, vui thích khi thể hiện “lòng nhân ái” với bản thân và
mọi người xung quanh; sự thể hiện xúc cảm, tình cảm ra bên ngoài qua nét mặt, cử chỉ, điệu
bộ phù hợp tình huống và hoàn cảnh
Yếu tố nhận thức: Là hiểu biết của con người về “lòng nhân ái”, biết được nhân ái là
đồng cảm, quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ, tha thứ và bảo vệ bản thân, mọi người, sự vật xungquanh Nhận biết được các hành vi; xúc cảm nhân ái; nhận xét các biểu hiện nhân ái; nhậnthức các tình huống, hoàn cảnh cần đồng cảm…
Yếu tố hành vi: Là những hành động nhân ái được thể hiện ra bên ngoài bằng ngôn ngữ
và những hành vi phi ngôn ngữ (cử chỉ, điệu bộ, nét mặt ) trong mối quan hệ với bản thân
và mọi người, với sự vật xung quanh Đó là những hành động thể hiện sự đồng cảm, quantâm, chia sẻ, giúp đỡ, bảo vệ và khoan dung Hành vi nhân ái của con người được thể hiệnbằng hành động cụ thể dựa trên thống nhất giữa nhận thức đúng đắn và tình cảm tích cực củacon người trong các tình huống cụ thể của cuộc sống
Các yếu tố cấu thành “lòng nhân ái” có liên quan mật thiết với nhau:
Yếu tố “tình cảm” đóng vai trò chủ đạo, có tác dụng như động lực thúc đẩy con ngườitích cực lĩnh hội kiến thức để có hiểu biết đúng về “lòng nhân ái” và thể hiện hành vi nhân
ái với mọi người và sự vật xung quanh
Yếu tố “nhận thức” đảm bảo nội dung, nghĩa là nhờ có nhận thức đúng mà con người
có hiểu biết “lòng nhân ái” là đồng cảm, quan tâm chia sẻ, giúp đỡ, bảo vệ và khoan dungvới bản thân, mọi người và sự vật xung quanh, ý nghĩa của nhân ái Từ đó, sẽ cố gắng thểhiện hành vi nhân ái ở mọi nơi, mọi lúc với mọi đối tượng, tình huống và hoàn cảnh khác nhau
Trang 8Yếu tố “hành vi” giữ vai trò điều chỉnh và kiểm tra Điều này có nghĩa là chỉ thôngqua hành động cụ thể của con người được thể hiện trong các mối quan hệ với con người và
sự vật xung quanh mới hiểu được thái độ tình cảm thực sự của họ, nhận thức của họ
Trong thực tế cuộc sống, các yếu tố cấu thành “lòng nhân ái” không tồn tại riêng biệt,rời rạc mà gắn kết, thống nhất với nhau tạo thành một kết cấu vững chắc, thể hiện năng lựcthực sự của con người trong ứng xử với bản thân, mọi người và sự vật xung quanh
Thứ ba, xét về khía cách đối tượng để con người thể hiện “lòng nhân ái” là bản thân,
mọi người và sự vật xung quanh Một người không biết yêu thương, khoan dung với chínhmình thì cũng khó có thể yêu thương, khoan dung với người khác và càng không thể quantâm, bảo vệ mọi thứ xung quanh Tuy nhiên, nếu chỉ biết lo cho bản thân mà không nghĩ đếnmọi người và môi trường xung quanh thì không bao giờ là người có “lòng nhân ái” mà là ích
kỉ, vô cảm, cần phải lên án
Chương trình giáo dục phổ thông mới xác định việc hình thành và phát triển chohọc sinh 5 phẩm chất là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm Trong
đó, nhân ái được hiểu là biết yêu thương, đùm bọc mọi người; yêu cái đẹp, yêu cáithiện; tôn trọng sự khác biệt; cảm thông, độ lượng và sẵn lòng giúp đỡ người khác.Giáo dục lòng nhân ái cho học sinh là quá trình tổ chức hoạt động để học sinh tiếp xúctrực tiếp với sự vật, hiện tượng, sự kiện trong thực tế nhằm lĩnh hội kiến thức, hình thànhthành độ và hành vi tích cực thể hiện tình cảm yêu thương đối với bản thân, mọi người và
Trang 9CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG VIỆC GIÁO DỤC LÒNG NHÂN ÁI CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT NGUYỄN THIỆN THUẬT 2.1 Những thuận lợi và khó khăn trong việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh
2.1.1 Thuận lợi
Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời của Sở Giáo dục và Đào tạoKhánh Hoà; sự phối hợp đồng bộ giữa các tổ chức trong nhà trường; sự hỗ trợ của Ban đạidiện cha mẹ học sinh trường trong mọi hoạt động Tập thể CB-GV có phẩm chất đạo đức tốt,đoàn kết, nhiệt tình trong công tác 100% giáo viên đạt chuẩn đào tạo, trong đó 50% GV đạttrình độ trên chuẩn 100% cán bộ, giáo viên đều nhận thức đúng về tầm quan trọng của việcgiáo dục lòng nhân ái cho học sinh, đã xây dựng được nhiều chủ đề giúp các em hoàn thiệnđược kỹ năng sống cũng như nhân cách của bản thân
Đa số học sinh có ý thức rèn luyện đạo đức và học tập Chúng tôi tiến hành khảo sáthọc sinh các khối lớp bằng phỏng vấn qua một số câu hỏi và nhận được các câu trả lời nhưsau:
Câu hỏi: Theo em, lòng nhân ái là gì?
Câu trả lời: Lòng nhân ái là:
- Con người biết yêu thương bản thân, biết khoan dung, tha thứ cho bản thân
- Giúp cho con người biết chăm sóc, bảo vệ bản thân trước nguy hiểm
- Là tình yêu thương của con người với con người
- Sự bao dung, quan tâm đến người khác và không làm tổn thương người khác
- Sự quan tâm, giúp đỡ làm những điều tốt đẹp cho người khác, nhất là những ngườigặp khó khăn, hoạn nạn
- Lòng nhân ái là một giá trị nhân văn, thể hiện sự thương yêu con người với bảnthân, mọi người và sự vật xung quanh qua nhận thức, thái độ, tình cảm và các hành vi phùhợp
- Thể hiện sự thương xót, mong muốn chia sẻ về tình cảm, vật chất của bản thân vớingười nghèo khổ, thấp kém hơn mình
Câu hỏi: Theo em, việc giáo dục lòng nhân ái cho học sinh có vai trò và tác dụng như thế nào?
Câu trả lời:
Trang 10- Giúp cho học sinh biết khoan dung, tha thứ cho bản thân và biết cách chăm sóc, bảo
vệ bản thân trước nguy hiểm
- Để gắn kết những trái tim lại với nhau, giúp cho xã hội ngày càng vững mạnh hơn
- Giáo dục lòng nhân ái để học sinh tránh làm tổn thương người khác
- Giáo dục lòng nhân ái giúp học sinh làm những điều tốt đẹp cho người khác, nhất lànhững người gặp khó khăn, hoạn nạn
Từ những câu trả lời trên của học sinh có thể thấy:
Về nhận thức: Đa số học sinh có nhận thức tương đối tốt về nội dung, biểu hiện của
lòng nhân ái Các em đều nhận thức được sự cần thiết phải giáo dục lòng nhân ái cho họcsinh trong giai đoạn hiện nay Về những nội dung biểu hiện của lòng nhân ái, các em mongmuốn quan tâm, chia sẻ, giúp đỡ bạn bè và những người xung quanh lúc gặp khó khăn, hoạnnạn; lên án, phản đối những quan điểm sống ích kỉ, thờ ơ, vô cảm…
Về thái độ: Đa số học sinh bày tỏ thái độ đồng tình với các giá trị của lòng nhân ái;
các em sẵn sàng tham gia giúp đỡ người khác khi họ gặp khó khăn; thích tham gia các hoạtđộng xã hội, hoạt động nhân đạo; đề cao giá trị nhân ái giữa con người với con người Điềunày hoàn toàn phù hợp với lứa tuổi học sinh THPT - lứa tuổi sôi nổi, nhiệt tình, có cảm xúcmạnh mẽ; nếu được động viên và giáo dục đúng đắn các em dễ cảm thông, giúp đỡ ngườikhác Đây chính là một trong những yếu tố thuận lợi để các thầy cô giáo triển khai các hoạtđộng giáo dục lòng nhân ái trong thực tiễn
Về hành vi: Đa số học sinh hào hứng, phấn khởi, tích cực tham gia vào các hoạt động
thiện nguyện, nhân đạo, vì cộng đồng
2.2.2 Khó khăn
Hiện nay, trong xã hội hiện đại, cuộc sống của nhiều gia đình học sinh đủ đầy Nhiềucha mẹ học sinh không có nhiều thời gian ở bên con do mải lo làm kinh tế và luôn mongmuốn con học giỏi; chưa quan tâm nhiều đến cảm xúc và kĩ năng sống của các em
Mặt khác, chương trình học hiện còn nặng lý thuyết, nhẹ về thực hành và giáo dục kĩnăng sống nên việc dạy học để khai thác vốn sống, kiến thức thực tế, giáo dục lòng nhân ái
và giá trị sống cho học sinh còn hạn chế dẫn đến các em còn gặp khó khăn, thiếu kĩ năngthích ứng, lúng túng trong ứng xử trước vấn đề gặp phải hoặc có biểu hiện không quan tâm,ích kỉ, thờ ơ vô cảm, thiếu trách nhiệm trước khó khăn của người khác
Trang 11Bên cạnh đó, do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid -19, nhiều gia đình lâm vào cảnhkhó khăn về kinh tế khiến một bộ phận học sinh bị tác động về tâm lý: mặc cảm, không cóđiều kiện tham gia vào các hoạt động nhân ái, vì cộng đồng.
Nắm bắt được những khó khăn đó, Ban Giám hiệu nhà trường đã đẩy mạnh việc đổi
mới phương pháp giáo dục lòng nhân ái, giúp học sinh biết thể hiện tình cảm, thích ứng với mọi điều kiện, hoàn cảnh cụ thể để đồng cảm, yêu thương và sẻ chia
Từ năm học 2019 - 2020 đến nay, việc giáo dục lòng nhân ái và giá trị sống cho họcsinh được thực hiện bài bản tại trường bằng việc nâng cao nhận thức cho cán bộ, người laođộng, học sinh và cha mẹ học sinh qua từng việc làm, hành động cụ thể
2.2 Những kết quả đã đạt được
Qua 2 năm thực hiện, từ những việc làm thiết thực, việc giáo dục lòng nhân ái và giátrị sống cho học sinh đem lại hiệu quả rõ nét như:
Một là, học sinh không còn những biểu hiện ích kỉ, vô cảm; biết quan tâm một cách
thực sự đến mọi người xung quanh như: những bạn có hoàn cảnh khó khăn, trực tiếp đếnbệnh viện thăm và hỗ trợ những bệnh nhân nghèo; tặng quần áo cũ cho đồng bào vùng lũ,những người dân khó khăn ở Khánh Vĩnh, nạn nhân chất độc da cam…
Hai là, học sinh có vốn sống, cách ứng xử linh hoạt, tự giác; tự nguyện cùng nhau
đóng góp xây dựng “Gian hàng 0 đồng”, lên vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Khánh Vĩnhtặng quà Từ đó, các em biết quý trọng người lao động và được hình thành nhân cách tốt,nuôi dưỡng tâm hồn trong sáng, nhận biết phải - trái, thiệt - hơn, có lối sống lành mạnh, thân
ái, thân thiện; giảm áp lực học hành thi cử, tăng cường giáo dục cảm xúc và thực hành thôngqua trải nghiệm
Ba là, cán bộ, giáo viên nhận diện đúng và nắm bắt được giá trị cốt lõi của cuộc sống
đó là tình yêu thương, lòng nhân ái, quan tâm nhiều hơn đến học sinh khó khăn, tìm hiểuhoàn cảnh của từng em, đặc biệt bằng việc làm: ủng hộ vật chất; động viên, an ủi các em cố
gắng vươn lên, huy động nhà tài trợ giúp đỡ các em… giúp các em tự tin, hòa đồng, yêu
trường, kết quả học tập tốt hơn
Bốn là, cha mẹ đồng thuận, đồng cảm, chia sẻ, không chỉ quan tâm đến con em mình
mà còn quan tâm đến các em khác Ngoài ra còn tìm hiến kế để nhà trường giáo dục học sinhtốt hơn như: đến trường đề xuất, cho con giúp HS khó khăn tặng sách vở, quần áo mới vào
đầu năm học mới, nuôi heo đất nhân ái… dành thời gian đến dự, trực tiếp tham gia vào các
Trang 12hoạt động của trường tự nguyện và thực chất; mời gọi nhà hảo tâm, các mạnh thường quânủng hộ trực tiếp học sinh và cộng đồng trong các hoạt động nhân ái.
Năm là, thu hút và gắn kết các lực lượng: Gia đình - Nhà trường- Xã hội và cộng
đồng cùng vào cuộc, tích cực đóng góp công sức, tiền mặt giúp đỡ học sinh khó khăn, biếtvươn lên trong học tập Năm học 2019 - 2020, nhà trường giúp 26 học sinh với tổng số tiền
là 14.450.000 Hội cha mẹ học sinh phát động quỹ “Xây dựng ngôi nhà nhân ái ” và đã thuđược 61.950.000 đồng Hội Cha mẹ học sinh các lớp cùng cán bộ - giáo viên xây dựng
“Gian hàng không đồng” giúp 70 các em khó khăn ăn Tết với tổng số tiền là 21.000.000đồng Cùng Công đoàn ngành, trường giúp 01 giáo viên có khó khăn với số tiền là 5.000.000đồng Để tạo điều kiện cho học sinh giỏi học tập và rèn luyện tốt, trường cũng đã giảm họcphí cho học sinh giỏi 500.000 đồng/tháng với tổng số tiền là: 82.500.000 đồng; đồng thờicấp học phí cho em Trần Đình Trọng - học sinh giỏi đậu vào trường Đại học Bách khoathành phố Hồ Chí Minh số tiền 10.880.000 đồng Nhà trường cũng đã ủng hộ cho các tổchức xã hội trong tỉnh Khánh Hòa với số tiền là 13.500.000 đồng như Hội chất độc da camĐioxin, Hội Khuyến học, ủng hộ đồng bào xã Giang Ly (Khánh Vĩnh)…
Học kì I năm học 2020 - 2021, thực hiện chuyên đề “Tấm lòng nhân ái”, tập thể cán
bộ, người lao động, Hội cha mẹ học sinh và học sinh đã ủng hộ và giúp đỡ những học sinhnghèo vượt khó, cụ thể như sau: Giáo viên giúp học sinh nghèo đóng tiền học với tổng sốtiền là 45.836.000 đồng Học sinh nghèo học thêm không thu tiền: 25.700.000 đồng Hội cha
mẹ học sinh phát động ủng hộ đồng bào miền Trung bị lũ lụt số tiền: 67.747.000 đồng.Chuyển 1 ngày lương của người lao động qua Sở Giáo dục và Đào tạo 7.945.000 đồng Hộicha mẹ học sinh các lớp cùng cán bộ - giáo viên xây dựng “Gian hàng quà không đồng” đểgiúp các em khó khăn ăn Tết với tổng số tiền là 30.130.000 đồng Để tạo điều kiện cho họcsinh giỏi học tập và rèn luyện tốt, trường cũng đã giảm học phí cho học sinh giỏi 500.000đồng/tháng với tổng số tiền là: 52.500.000 đồng Trường cũng đã ủng hộ cho các tổ chức xãhội trong tỉnh Khánh Hòa như: Hội chất độc da cam Đioxin 2.000.000 đồng; ủng hộ biển đảo3.500.000 đồng, đồng bào xã Giang Ly – Khánh Vĩnh: 2.000.000 đồng Học sinh lớp 11B1cùng hội cha mẹ học sinh tổ chức chuyến từ thiện ở Khánh Vĩnh với số tiền 17.000.000đồng
Với mục tiêu giáo dục mới, việc giáo dục lòng nhân ái và giá trị sống cho học sinh làviệc làm cần thiết giúp phát triển nhân cách đúng hướng, toàn diện bởi yêu thương chính làngọn lửa sưởi ấm trái tim con người và tạo môi trường giáo dục cân bằng giữa học chữ và
Trang 13học làm người, trong thời gian vừa qua, nhà trường tiến hành thực hiện lồng ghép các nộidung giáo dục lòng nhân ái vào các nhiệm vụ chính trị và các phong trào thi đua hiện có củanhà trường Đó là Cuộc vận động “Hai không”; Cuộc vận động “Mỗi thầy, cô giáo là mộttấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”; Cuộc vận động “Học sinh gương mẫu thực hiện vàvận động gia đình chấp hành nghiêm túc luật giao thông”; Phong trào thi đua “Xây dựngtrường học thân thiện, học sinh tích cực”, “Học sinh trường THPT Nguyễn Thiện Thuật nóikhông với bạo lực học đường”; việc thực hiện Quy định 13-QĐ/TU của Ban Thường vụTỉnh ủy về chuẩn mực đạo đức cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức theo tư tưởng, tấmgương đạo đức, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay; việc xây dựngchuẩn mực đạo đức trong nhà trường…
Cấp ủy, Ban Giám hiệu đã chỉ đạo chuẩn hóa các nội dung, hiểu biết về Bác Hồ kể cảnội khóa và ngoại khóa theo hướng kết hợp, lồng ghép một cách nhẹ nhàng, tự nhiên quamột số mẩu chuyện về tác phong làm việc của Bác nhưng nói lên tinh thần trách nhiệm caocủa một lãnh tụ, của một người luôn sống có trách nhiệm và suy nghĩ vì người khác, đề caotấm lòng nhân ái của Bác Ngoài ra, tăng cường đưa nội dung giáo dục giáo dục lòng nhân áivào một số môn học như Giáo dục công dân, Ngữ văn, Lịch sử Đẩy mạnh công tác giáodục đạo đức trong các hoạt động ngoại khoá Kết hợp giáo dục đạo đức với giáo dục truyềnthống, bản sắc văn hoá của dân tộc Việt Nam cho học sinh Đặc biệt, giáo dục cho học sinh
có thái độ sống tích cực; đam mê, khát vọng và nhiệt huyết; lòng biết ơn, lòng vị tha, yêuthương, nhân ái với mọi người Từ đó, giúp cho học sinh xây dựng và hướng đến một cuộcsống lạc quan, biết quan tâm, chia sẻ; làm cho các em thấy những giá trị đạo đức trên là
“nguyên tắc vàng”, “là kim chỉ nam” cho bản thân các em trong những trải nghiệm cuộcsống Nếu các em áp dụng được những điều này vào cuộc sống, vào cách cư xử với mọingười xung quanh, các em sẽ chiếm lĩnh được tình cảm người khác, sẽ hiểu được giá trị bảnthân Khi đó, mọi vấn đề trong cuộc sống sẽ trở nên dễ dàng và thuận lợi hơn Bên cạnh đó,nahf trường cũng đẩy mạnh việc giáo dục cho học sinh có đam mê, khát vọng và nhiệt huyếtmới có thể làm nên những điều kỳ diệu trong cuộc sống thông qua những hoạt động trảinghiệm, hoạt động thiện nguyện vì cộng đồng
Ngoài việc tuyên truyền và lồng ghép các nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh,nhà trường cần đa dạng hóa phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục lòng nhân ái như:Gắn với các ngày kỷ niệm của đất nước, địa phương, nhà trường bằng những hình thứcphong phú: Tọa đàm, thi kể chuyện, viết bài… Biểu dương, khen thưởng các điển hình tiên