Tiểu luận tính tất yếu khách quan phát triển kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở nước ta

với các loại hình kinh doanh tương ứng như hộ sản xuất, kinh doanh cá thể hộ nô̂ng dân, hộ tiểu - thủ cô̂ng nghiệp, hộ kinh doanh dịch vụ..., chủ trang trại, hộ tiểu chủ, doanh nghiệp tư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬTVINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Họ và tên: Phan Văn Qúy

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU:

“Tính tất yếu khách quan phát triển kinh tế nhiều thành

phần trong thời kỳ quá độ ở nước ta.”

Tiểu luận học phần Kinh tế chính trị Mác-Lênin

Phụ lục 2: MẪU BÌA NGOÀI

Nghệ An, 8/2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬTVINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Họ và tên: Phan Văn Qúy

TÊN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

“Tính tất yếu khách quan phát triển kinh tế nhiều thành

phần trong thời kỳ quá độ ở nước ta.”

Tiểu luận học phần Kinh tế chính trị Mác-Lênin

Hướng dẫn khoa học: Vũ Thị Kim Thanh

Phụ lục 2: MẪU BÌA LÓT

Nghệ An, 8/2021

MỞ ĐẦU

Nền kinh tế quá độ của thời kỳ quá độ lên CNXH của nước ta có sự tồn tại, phát triển của nhiều chế độ sở hữu, nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế Các thành phần kinh tế, các bộ phận hợp thành nền kinh tế đều có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Nhà nước với tư cách đại diện chủ sở hữu toàn dân, được Nhân dân ủy quyền, thay mặt Nhân dân quản lý, điều hành, sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực, mọi tài sản thuộc sở hữu toàn dân tạo các điều kiện nền tảng, định hướng, dẫn dắt, thúc đẩy các thành phần kinh tế phát triển theo mục tiêu chung là phát triển kinh tế - xã hội đất nước nhanh, bền vững, toàn diện để đất nước đi lên CNXH Để làm rõ hơn về vấn đề này em xin chọn đề tài số 37 làm tiểu luận nghiên cứu kết thúc

học phần Nội dung đề tài như sau: “ Tính tất yếu khách quan phát triển kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở nước ta.”

NỘI DUNG Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG 1.1 Một số khái niệm

1.1.1 Kinh tế nhiều thành phần

Thanh phân kinh tê la khu vưc kinh tê, kiêu quan hẹ kinh tê dưa tren mọt hinh thưc sơ hưu nhât đinh vê tu liẹu san xuât

Thanh phân kinh tê tôn tai ơ nhưng hinh thưc tổ chưc kinh tê nhât đinh, trong đo căn cư vao quan hẹ san xuât (ma hat nhan la quan hẹ sơ hưu) nao thông tri đê xac đinh từng thanh phân kinh tê

Cac thanh phân kinh tê không tôn tai biẹt lạp ma co lien hẹ chạt chẽ vơi nhau, tac đọng lân nhau tao thanh co câu kinh tê thông nhât bao gôm nhiêu thanh phân kinh tê

Nền kinh tế quá độ trong thời kỳ quá độ ở nước ta được phân thành ba thành phần: kinh tế cô̂ng, kinh tế tư nhân và kinh tế hỗn hợp

Thành phần kinh tế công bao gồm các doanh nghiệp nhà nước, giữ vị trí, vai trò

then chốt trong nền kinh tế Chủ thể của thành phần kinh tế này là Nhà nước (được Nhân dân ủy quyền)

Thành phần kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế Chủ thể

của thành phần kinh tế này là các chủ sở hữu tư nhân như: các hộ kinh doanh cá thể, các hộ tiểu chủ, các chủ tư nhân, các nhà tư bản, các tập đoàn tư bản với các loại hình kinh doanh tương ứng như hộ sản xuất, kinh doanh cá thể (hộ nô̂ng dân, hộ tiểu - thủ cô̂ng nghiệp, hộ kinh doanh dịch vụ ), chủ trang trại, hộ tiểu chủ, doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp tư nhân tư bản (tư bản trong nước và

tư bản ngoài nước), tập đoàn tư bản

Thành phần kinh tế hỗn hợp (một phần trong đó là chủ nghĩa tư bản nhà nước

theo cách gọi của V.I.Lênin) bao gồm các cô̂ng ty, các doanh nghiệp, các hợp tác xã, các tổ̉ chức kinh tế được hình thành trên cơ sở liên kết các chủ sở hữu khác nhau với nhau: giữa chủ thể kinh tế cô̂ng và chủ thể kinh tế tư nhân trong nước; giữa chủ thể kinh tế cô̂ng và chủ thể kinh tế tư nhân nước ngoài; giữa các chủ thể kinh tế tư nhân trong nước với nhau; giữa chủ thể kinh tế tư nhân trong nước và chủ thể kinh tế tư nhân nước ngoài để thúc đẩy phát triển mọi hình thức liên kết sản xuất kinh doanh, cung cấp hàng hóa, dịch vụ theo mạng sản xuất và chuỗi giá trị thị trường nhằm tiếp nhận, chuyển giao, tạo sự lan tỏa về cô̂ng nghệ tiên tiến và quản trị hiện đại, nâng cao giá trị gia tă̆ng và mở rộng thị trường tiêu thụ Loại hình tổ̉ chức sản xuất - kinh doanh thường là cô̂ng ty liên doanh, cô̂ng ty hợp doanh, cô̂ng ty cổ̉ phần, cô̂ng ty trách nhiệm hữu hạn có từ̀ hai chủ sở hữu trở lên, các loại hình hợp tác xã Khuyến khích hình thành các tập đoàn kinh tế đa sở hữu có đủ khả nă̆ng tham gia mạng sản xuất và chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu

Hiện nay, că̆n cứ vào nguyên lý chung và điều kiện cụ thể của Việt Nam, Đảng cộng sản Việt Nam đã xác định nền kinh tế nước ta hiện nay có sáu thành phần kinh tế là:

Kinh tế nhà nước

Kinh tế tập thể

Kinh tế cá thể, tiểu chủ

Kinh tế tư bản tư nhân

Kinh tế tư bản nhà nước

Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài

Trong các thành phần kinh tế trên, kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo

1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin về phát triển kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội

Tính quy luật chung về kinh tế của mỗi quốc gia dân tộc trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội, là phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, quan điểm này được Lênin đưa ra trong Chính sách kinh tế mới, để thay thế cho Chính sách cộng sản thời chiến đã lạc hậu và kìm hãm sự phát triển kinh tế Đồng thời, Lênin đưa ra các thành phần kinh tế chủ yếu trong thời kỳ quá độ lên CNXH là: Kinh tế nô̂ng dân kiểu gia trưởng; sản xuất hàng hóa nhỏ; chủ nghĩa tư bản tư nhân; chủ nghĩa tư bản nhà nước và chủ nghĩa xã hội.Trong quá trình thực hiện chính sách kinh tế mới, Lênin luô̂n đánh giá cao vị trí, vai trò của thành phần kinh tế chủ nghĩa tư bản nhà nước, sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước dưới hình thức tô̂ nhượng, hợp tác xã, tư nhân đại lý, cho tư nhân thuê cơ sở sản xuất.v.v.được xem là “chiếc cầu nhỏ vững chắc xuyên qua” chủ nghĩa tư bản để

đi vào chủ nghĩa xã hội Phát triển chủ nghĩa tư bản nhà nước khô̂ng chỉ là biện pháp “quá độ đặc biệt” mà còn là khâu “trung gian” để chuẩn bị vật chất đầy đủ nhất cho chủ nghĩa xã hội Về kinh tế sản xuất hàng hóa nhỏ, điểm xuất phát trong quá trình xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần là phải đáp ứng lợi ích kinh tế cho đại đa số nô̂ng dân, mà trước hết là từ̀ nô̂ng nghiệp, tiểu thủ cô̂ng nghiệp, dựa vào khô̂i phục và phát triển kinh tế tiểu nô̂ng để khô̂i phục và phát triển đại cô̂ng nghiệp Ngay Đại hội X Đảng cộng sản bolshevik (bô̂n-sê-vích) Nga, Lênin đã yêu cầu chính quyền Xô̂ viết phải nhanh chóng phát triển nền sản xuất tiểu nô̂ng bằng cách khuyết khích nền kinh tế nô̂ng dân cá thể với những biện pháp “quá độ”, những hình thức “trung gian” có khả nă̆ng cải tạo nô̂ng dân, đổ̉i mới nô̂ng thô̂n và chuyển đổ̉i nền kinh tế tiểu nô̂ng của những

người nô̂ng dân cá thể thành nền sản xuất tập thể có tính xã hội chủ nghĩa, diễn

ra một cách tuần tự, có tính kế thừ̀a, thận trọng Về kinh tế tư bản tư nhân, khi chính sách kinh tế mới được áp dụng trong thực tiễn nước Nga, Lênin hiểu rõ có thể chủ nghĩa tư bản sống lại, nhưng ô̂ng cho rằng khô̂ng sợ nó, mà kiêu gọi Chính quyền Xô̂ viết cần sử dụng tư nhân nô̂ng dân, thợ thủ cô̂ng, thương nhân…để phát triển kinh tế đất nước, bởi vì tư bản tư nhân sẽ̃ tạo ra nhiều hàng hóa tiêu dùng cho xã hội - cơ sở ổ̉n định chính trị Kinh tế chủ nghĩa xã hội, Lênin đánh giá rất cao vị trí, vai trò của thành phần kinh tế này, đây là xương sống của nền kinh tế -những mạch máu kinh tế cơ bản như cô̂ng nghiệp, ngân hàng, tài chính tín dụng luô̂n nằm trong tay chính quyền Xô̂ viết, thuộc sở hữu nhà nước Khi chính sách kinh tế mới được thực hiện, Lênin chủ trương các xí nghiệp quốc doanh hoạt động theo chế độ tự hoàn vốn, chế độ hoạch toán kinh

tế, các xí nghiệp này được giao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm vật chất với kết quả hoạt động của mình

Về thứ tự các thành phần kinh tế, Lênin đã cố tình sắp xếp các thành phần kinh tế theo thứ tự, cấp độ tă̆ng lên về tính chất xã hội chủ nghĩa của mỗi thành phần kinh tế; tỷ trọng của các thành phần kinh tế trong từ̀ng giai đoạn lịch sử; sự biến đổ̉i tỷ trọng các thành phần kinh tế phải theo hướng xã hội chủ nghĩa; tính đan xen, mâu thuẫn, đấu tranh và thống nhất giữa các thành phần kinh tế, tạo ra một cơ cấu kinh tế bền vững, tác động mạnh mẽ̃ đến sự phát triển kinh tế của đất nước và tiến nhanh lên chủ nghĩa xã hội

Chương 2 TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ NHIỀU THÀNH PHẦN TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ Ở NƯỚC TA

2.1 Tính tất yếu khách quan của sự phát triển kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở nước ta

Trong thời ky quá độ ở nước ta,lực lượng sản sản xuất tồn tại ở nhiều thang bậc khác nhau, do đó chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất sẽ̃ có nhiều hình thức, tức là nền kinh tế sẽ̃ có nhiều thành phần Các thành phần kinh tế khô̂ng tồn tồn tại biệt lập với nhau mà co quan hệ hữu cơ với nhau tạo thành cơ cấu

kinh tế Sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ là một tất yếu khách quan

Xét về mặt lịch sử, sau khi cách mạng dân tộc dân chủ thành cô̂ng bước vào thời kỳ quá độ, đất nước tiếp thu một di sản của nền sản xuất bao gồm nhiều thành phần kinh tế như kinh tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, các thành phần kinh tế này vẫn còn tác dụng đối với việc phát triển lực lượng sản xuất ở nước ta nên cần thiết phải tiếp tục duy trì Mặt khác, do yêu cầu xây dựng chủ nghĩa xã hội cần phải xây dựng và phát triển các thành phần kinh tế mới như kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế chủ nghĩa tư bản nhà nước Vì vậy, về mặt lịch sử, sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ là một tất yếu khách quan

Xét về mặt lý luận, sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở nước ta là do yêu cầu của quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất quyết định Nước ta bước vào thời kỳ quá độ với một trình độ lực lượng sản xuất còn thấp kém, phát triển khô̂ng đồng đều giữa các vùng, các ngành Điều đó có nghĩa là tồn tại nhiều loại trình độ lực lượng sản xuất khác nhau, do đó đòi hỏi phải có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế

Để đáp ứng yêu cầu quy luật trên, Đảng ta chủ trương vừ̀a duy trì các thành phần kinh tế cũ vừ̀a xây dựng và phát triển các thành phần kinh tế mới, các thành phần kinh tế cũ và mới tồn tại đan xen, vừ̀a hợp tác vừ̀a cạnh tranh với nhau tạo thành một cơ cấu kinh tế nhiều thành phần

Bước vào thời kỳ quá độ, nền kinh tế nước ta còn ở trình độ kém phát triển, lực lượng sản xuất tồn tại ở nhiều thang bậc khác nhau, do đó chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất sẽ̃ có nhiều hình thức, tức là nền kinh tế sẽ̃ có nhiều thành phần Các thành phần kinh tế khô̂ng tồn tại biệt lập với nhau mà có quan

hệ hữu cơ với nhau, tạo thành cơ cấu kinh tế

Một số thành phần kinh tế do xã hội cũ để lại: các thành phần kinh tế này vẫn có vai trò quan trọng để phát triển kinh tế, có lợi cho đất nước trong việc

giải quyết việc làm, tă̆ng sản phẩm, huy động các nguồn vốn… Ví dụ thành phần kinh tế tư nhân (cá thể, tiểu chủ, tư bản tư nhân)

Một số thành phần kinh tế mới xuất hiện trong quá trình cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội như kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư bản nhà nước

Các thành phần kinh tế cũ và các thành phần kinh tế mới tồn tại khách quan và có quan hệ với nhau, tạo thành cơ cấu kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Cơ cấu kinh tế nhiều thành phần khô̂ng những tồn tại khách quan mà còn

có vai trò to lớn trong thời kỳ quá độ ở nước ta

2.2 Vai trò của kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở nước ta

Sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta khô̂ng chỉ là một tất yếu khách quan còn mang tính chủ đạo, định hướng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của nhà nước

Thứ nhất, nền kinh tế tồn tại nhiều thành phần, có nghĩa là tồn tại nhiều

hình thức quan hệ sản xuất, sẽ̃ phù hợp với trình trạng thấp kém và khô̂ng đồng đều của lực lượng sản xuất ở nước ta hiện nay Sự phù hợp này đến lượt nó, lại

có tác dụng thúc đẩy tă̆ng nă̆ng suất lao động, tă̆ng trưởng kinh tế, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả kinh tế của các thành phần kinh tế và toàn bộ nền kinh tế ở nước

Thứ hai, nền kinh tế nhiều thành phần thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát

triển, tạo cơ sở để xây dựng hệ thống thị trường đồng bộ, tiến tới hoàn thiện cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước

Thứ ba, cho phép khai thác và sử dụng có hiệu quả sức mạnh tổ̉ng hợp của

các thành phần kinh tế về vốn, sức lao động, kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý để phát triển kinh tế

Thứ tư, Tạo điều kiện thực hiện mở rộng các hình thức kinh tế quá độ,

trong đó hình thức kinh tế của chủ nghĩa tư bản có ý nghĩa như “cầu nối”, trạm

“trung gian” cần thiết để đưa nước ta từ̀ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

Thứ năm, cơ cấu kinh tế nhiều thành phần tạo tiền đề để khắc phục trình

trạng độc quyền, tạo ra quan hệ cạnh tranh, động lực quan trọng thúc đẩy cải tiến kỹ thuật, phát triển lực lượng sản xuất

Sự phân tích trên cho thấy, cơ cấu kinh tế nhiều thành phần có vai trò to lớn trong thời kỳ quá độ ở nước ta Cơ cấu đó vừ̀a phù hợp với trình độ xã hội hóa của lực lượng sản xuất, vùa phù hợp với lý luận của Lênin về đặc điểm kinh

tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy, Đảng cộng sản Việt Nam khẳng định rằng: chính sách kinh tế nhiều thành phần có ý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính quy luật sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội và thể hiện tinh thần dân chủ về kinh tế bảo đảm cho mọi người được tự do làm ă̆n theo pháp luật

2.3 Các yếu tố quyết định sự phát triển của kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ nước ta

Để nền kinh tế nhiều thành phần phát triển cần phải đảm bảo nhiều yếu tố

Một là, lấy việc phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế –

xã hội, cải thiện đời sống nhân dân làm mục tiêu hàng đầu trong việc khuyến khích phát triển các thành phần kinh tế

Hai là, đổ̉i mới và nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, đảm

bảo cho kinh tế nhà nước đóng được vai trò chủ đạo, làm cho kinh tế nhà nước

và kinh tế tập thể trở thành nền tảng của nền kinh tế

Ba là, thực hiện nhiều hình thức phân phối , lấy hình thức phân phối theo

kết quả lao động là chủ yếu Khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đô̂i với xóa đói giảm nghèo, khô̂ng để diễn ra sự chênh lệch quá đáng mức sống và trình độ phát triển giữa các vùng

Chương 3

THỰC TIẾN VẬN DỤNG SÁNG TẠO QUAN ĐIỂM CỦA MÁC-LÊ NIN VỀ KINH TẾ NHIỀU THÀNH PHẦN TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ Ở NƯỚC TA

3.1 Sự vận dụng sáng tạo quan điểm của Mác-Lê nin về kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ ở nước ta

Thực tiễn hơn 30 nă̆m Việt Nam phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, dưới

sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, chúng ta đã có sự lựa chọn sáng suốt, đúng đắn khi quyết định chuyển đổ̉i cơ chế quản lý kinh tế từ̀ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần Đây

là một tất yếu khách quan của lịch sử đã tạo ra bước đột phá về tư duy đổ̉i mới thể chế, cơ chế trong quản lý kinh tế và đã vận dụng một cách sáng tạo nhất quan điểm của Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ l Tùy vào từ̀ng giai đoạn phát triển kinh tế của đất nước mà Đảng và Nhà nước ta đã lựa chọn từ̀ng thành phần kinh tế cho phù hợp, nhưng quan điểm nhất quán trong suốt thời kỳ đổ̉i mới cho đến nay, Đảng ta khẳng định phải phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, dựa trên nhiều hình thức sở hữu

Ngay từ̀ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, tháng 12 nă̆m 1986 - Đại hội đổ̉i mới, Đảng xác định 5 thành phần kinh tế chủ yếu: Kinh tế XHCN (Quốc doanh, tập thể, gia đình), Kinh tế sản xuất hàng hóa nhỏ, Kinh tế tự túc, tự cấp,

Kinh tế tư bản nhà nước và kinh tế tư bản tư nhân Đến Đại hội Đảng toàn quốc

lần thứ VII (nă̆m 1991) Đảng ta tiếp tục định 5 thành phần kinh tế: Kinh tế quốc doanh, Kinh tế tập thể, Kinh tế cá thể, Kinh tế tư nhân, và Kinh tế tư bản nhà

nước; do vậy NQ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII chỉ rõ: “Từ̀ các hình thức

sở hữu cơ bản sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân hình thành nhiều thành phần kinh tế với những hình thức tổ̉ chức kinh doanh đa dạng, đan xen,

hỗn hợp” Đại hội VIII (nă̆m 1996) có 5 thành phần kinh tế: Kinh tế nhà nước,

Kinh tế hợp tác xã, Kinh tế cá thể, tiểu chủ, Kinh tế tư bản tư nhân và Kinh tế tư bản nhà nước, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX nêu ra 6 thành phần kinh tế cơ bản Tại Đại hội IX (nă̆m 2001), gồm có 6 thành phần kinh tế: Thành phần kinh

tế nhà nước, Thành phần kinh tế hợp tác xã, Thành phần kinh tế cá thể tiểu chủ,

Thành phần kinh tế tư bản tư nhân, Thành phần kinh tế tư bản nhà nước, và