Tính cấp thiếtMục tiêu hoạt động của Ngân hàng Nhà nước NHNN nhằm ổn định giá trị đồng tiền, bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng bảo đảm sự an toàn, hiệu
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐHQG HN KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
BÀI TẬP NHÓM
Đề tài: Đánh giá an toàn ngân hàng trung ương tại Việt Nam - thực
trạng và giải pháp cho năm 2021
GIẢNG VIÊN : Trần Thị Vân Anh
LỚP : TCNH-CLC 2
MÔN : Ngân hàng trung ương và chính sách tiền tệ
HÀ NỘI , NGÀY 18 THÁNG 10 NĂM 2020
Trang 2I Thành viên nhóm 4
- Nguyễn Thanh Huyền
- Đinh Thị Tăng
- Trần Lê Minh
- Tô Hoàng Nam
- Nguyễn Đăng Thanh Long
II. Nội dung
Trang 31. Tính cấp thiết
Mục tiêu hoạt động của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nhằm ổn định giá trị đồng tiền, bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng bảo đảm sự an toàn, hiệu quả của hệ thống thanh toán quốc gia, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.Đảm nhiệm vai trò quan trọng đối với một nền kinh tế, hoạt động của Ngân hàng Nhà nước hay còn gọi là Ngân hàng Trung ương (NHTW) luôn chứa đựng những rủi ro, có những rủi ro từ bên ngoài, nhưng cũng
có những rủi ro ngay trong nội bộ ngân hàng mà chúng ta chưa thể lường hết Tất
cả những rủi ro đó đều trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến nền kinh tế Do vậy, cần thiết phải xem xét để đánh giá an toàn hoạt động một cách có hệ thống, dựa trên những chuẩn mực cụ thể
2. Phương pháp đánh giá
Trong quá trình nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm, chúng em xin giới thiệu phương pháp đánh giá an toàn NHTW ( ELRIC) theo kinh nghiệm của Quỹ Tiền tệ Quốc
tế (IMF)
Để đánh giá an toàn hoạt động của NHTW, trước hết, phải đưa ra được khung pháp
lý cơ bản, tạo cơ sở cho việc thiết lập, triển khai thực hiện và giám sát sau này; giúp nâng cao được nhận thức về nhu cầu minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động của NHTW Khung pháp lý của NHTW là rất quan trọng đối với việc vận hành có hiệu quả hoạt động của cả hệ thống ngân hàng
Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF) là một tổ chức quốc tế giám sát hệ thống tài chính toàn cầu bằng cách theo dõi tỷ giá hối đoái và cán cân thanh toán cũng như hỗ trợ kĩ thuật và giúp đỡ tài chính khi có yêu cầu
Được thành lập vào tháng 7/1944 tại Hội nghị Bretton Woods (New Hampshire, Hoa Kỳ) với 44 nước hội viên sáng lập
Hiện nay đã có 189 nước thành viên
Các chức năng chính :
Trang 4- Giám sát tình hình kinh tế tài chính toàn cầu cũng như của các
nước hội viên và tư vấn cho nước hội viên về chính sách kinh tế
- Cung cấp hỗ trợ tài chính ngắn và trung hạn cho các nước hội viên
gặp phải những khó khăn tạm thời về cán cân thanh toán
- Trợ giúp kỹ thuật.
Mục tiêu hoạt động chủ yếu :
Hợp tác và ổn định tiền tệ giữa các thành viên để tăng trưởng kinh tế,
mở rộng giao lưu thương mại quốc tế
Giám sát thúc đẩy hợp tác tiền tệ quốc tế các quốc gia
Hỗ trợ xác lập một hệ thống thanh toán đa phương cho các giao dịch vãng lai giữa các thành viên và loại bỏ các quản chế ngoại hối tổn hại tới phát triển thương mại thế giới
Cung cấp ngân quỹ tạm thời (tài trợ ngắn và trung hạn)
Bổ sung dự trữ cho các nước thành viên bằng cách phân bổ SDR nếu các nước có nhu cầu toàn cầu trong dài hạn, khuyến khích chu chuyển
tự do các nguồn vốn giữa các quốc gia
Khuyến khích mậu dịch tự do và tăng trưởng thương mại giữa các thành viên
II.2 Các phương pháp đánh giá:
Kiểm toán bên ngoài : (E = External audit mechanism)
Các NHTW phải được kiểm toán bởi một tổ chức kiểm toán độc lập bên ngoài, hội đủ các chuẩn mực kiểm toán được quốc tế công nhận
Cụ thể, Cơ quan Kiểm toán Tối cao (SAIs) sẽ tiến hành kiểm toán báo cáo tài chính của NHTW hoặc kiểm toán đối với chính sách dự báo một cách toàn diện, kịp thời và với chất lượng cao đối với các NHTW
Để đạt được mục tiêu này, việc quan trọng là các tổ chức kiểm toán phải có nhân viên có đủ kỹ năng phù hợp, phương pháp luận đã được chứng minh cũng như cơ chế đảm bảo chất lượng được công nhận Điều quan trọng nhất là các kiểm toán viên phải đưa ra được ý kiến về báo cáo tài chính của NHTW
Khung pháp lý và quyền tự chủ ( L = Legal structure and autonomy)
Trang 5o Khung pháp lý và quyền tự chủ của NHTW là cả hai lĩnh vực quan trọng nhất và khó khăn nhất khi đánh giá Khung pháp lý mà NHTW vận hành sẽ củng cố từng lĩnh vực an toàn nói trên và có tác động trực tiếp đến khả năng đảm bảo nguồn lực cũng như việc giải ngân của NHTW Để đánh giá lĩnh vực này, kinh nghiệm của IMF dựa trên kiến thức chuyên môn của bộ phận Pháp chế IMF nhằm rà soát những quy định pháp luật hiện hành đối với từng NHTW
o Các lĩnh vực chính để đảm bảo nguồn nhân lực
Đảm bảo 1 cơ cấu quản trị phù hợp cho NHTW
Ngăn chặn sự phá hoại quyền tự chủ của NHTW
Xác định trách nhiệm sở hữu và quản lý dự trữ ngoại hối của đất nước
Quy định chi tiết các hình thức quan hệ của NHTW với Chính phủ nhưng không giới hạn các điều khoản cấp tín dụng cho Chính phủ, chính sách phân phối lợi nhuận của ngân hàng và vai trò của NHTW với Chính phủ trong các quyết định chính sách
Cung cấp cơ chế kiểm toán và kế toán đáp ứng các chuẩn mực quốc tế
Khung báo cáo tài chính ( R = Finacial reporting framework)
o Các kiểm toán viên được yêu cầu đưa ra ý kiến trong báo cáo tài chính của ngân hàng Tuy nhiên, để thực hiện điều này, họ phải hiểu được khung báo cáo tài chính của NHTW Do đó, chính sách đánh giá an toàn yêu cầu NHTW chuẩn bị báo cáo tài chính phù hợp với các chuẩn mực kế toán quốc tế
o Các báo cáo tài chính này phải được kiểm toán và công bố định kỳ Chúng cũng phải chứa đựng những công bố phù hợp về nguyên tắc kế toán được áp dụng, bao gồm các chính sách định giá và công nhận, rủi
ro mà NHTW phải đối mặt cũng như mối quan hệ của họ với Chính phủ
Cơ chế kiểm toán nội bộ ( I = Internal audit mechanism)
o Mỗi NHTW đều có một cơ chế kiểm toán nội bộ hoạt động theo chức năng nhằm đảm bảo độc lập cho cán bộ điều hành cấp cao của NHTW Sự đảm bảo này bao gồm cả việc kiểm soát quá trình lập cũng như tính xác thực của báo cáo tài chính
Trang 6 Hệ thống kiểm soát nội bộ (S = System of Internal Controls)
o Mặc dù không có định nghĩa về tiêu chuẩn đánh giá kiểm soát nội bộ tại một NHTW, song các đánh giá an toàn có thể thẩm định toàn bộ hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm đảm bảo rằng việc kiểm soát đúng mức đang diễn ra ở các khâu chính có liên quan đến nguồn lực
o Đặc biệt, mỗi NHTW nên có một cơ cấu kiểm soát chung nhằm hỗ trợ việc kiểm soát đúng mức ở ba cấp độ của tổ chức, đó là: Kiểm soát hoạt động, quản lý và quản trị
o Các đánh giá an toàn muốn đảm bảo rằng dữ liệu kế toán của NHTW (được kiểm toán bởi một bên thứ ba độc lập) có thể được điều chỉnh với dữ liệu báo cáo vì mục đích chương trình Việc điều chỉnh hai bộ
dữ liệu nói trên sẽ giúp tăng cường giảm nhẹ rủi ro làm báo cáo sai
3 Thực trạng đánh giá an toàn ngân hàng trung ương tại Việt Nam
Hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được quy định rất chặt chẽ, theo khung đánh giá của IMF (ELRIC) có thể khái quát thực tiễn việc đánh giá an toàn đối với Ngân hàng Nhà nước như sau:
Về kiểm toán bên ngoài: Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Luật NHNN)
đã được Quốc hội thiết lập một điều khoản, trong đó, quy định “Báo cáo tài chính hằng năm của NHNN được Kiểm toán Nhà nước kiểm toán và xác
nhận” - Điều 47, Luật NHNN số 46/2010/QH12 Ngoài ra, NHNN còn chịu sự
kiểm tra, thanh tra của các đơn vị liên quan như Bộ Tài chính thực hiện kiểm tra về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước; Thanh tra Chính phủ thực hiện thanh tra hoạt động của NHNN; Bộ Nội vụ thực hiện kiểm tra chuyên ngành
về công tác tổ chức, bộ máy,…
Về khung pháp lý và quyền tự chủ của Ngân hàng Nhà nước: Cũng theo
Luật NHNN, “Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là cơ quan ngang Bộ của Chính phủ, là Ngân hàng Trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam” - Khoản 1, Điều 2, Luật NHNN số 46/2010/QH12 Mô hình này
phụ thuộc vào thiết chế của Nhà nước, do vậy, NHNN được giao trọng trách thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối; đồng thời NHNN thực hiện chức năng NHTW về phát hành tiền, ngân hàng của các TCTD và cung ứng dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ Luật đã quy định rõ ràng địa vị pháp lý của NHNN là cơ quan ngang Bộ của Chính
Trang 7phủ, đồng thời xác định nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể trong điều hành chính hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng
Về khung báo cáo tài chính: Theo quy định hiện hành thì NHNN thực hiện
hạch toán kế toán theo các chuẩn mực kế toán của Việt Nam và theo chế độ
kế toán đặc thù của NHTW được Thủ tướng Chính phủ quy định Vấn đề đặt
ra là kiểm toán viên đánh giá báo cáo tài chính của NHNN đòi hỏi, ngoài yêu cầu theo khung báo cáo tài chính chung, còn phải hiểu rõ bản chất các hoạt động đặc thù của NHTW được thiết kế trong báo cáo tài chính riêng Theo các quy định hiện hành về chế độ kế toán áp dụng đối với NHNN thì điểm khác biệt đặc thù, đó chính là Hệ thống tài khoản kế toán của NHNN Hệ thống này bao gồm các tài khoản kế toán cần sử dụng để phản ánh các nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh trong hoạt động của NHNN, trong đó gồm có các nhóm tài khoản và tài khoản sau đây: (1) Tái cấp vốn, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở và các công cụ khác theo quy định của Chính phủ để thực hiện Chính sách tiền tệ quốc gia; (2) Phát hành tiền và nợ phải trả; (3) Cho vay, bảo lãnh, tạm ứng cho ngân sách nhà nước; (4) Hoạt động thanh toán và ngân quỹ; (5) Quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối; (6) Tài sản cố định và các tài sản có khác; (7) Vốn, quỹ và kết quả hoạt động của NHNN; (8) Thu nhập, chi phí của NHNN; (9) Tài sản khác có liên quan đến NHNN Trong 9 nhóm trên, thì nhóm 1 đến nhóm 5 là những tài khoản kế toán đặc thù và chỉ riêng NHNN mới có
Về cơ chế kiểm toán nội bộ: Khác với các Bộ, ngành khác, NHNN là cơ
quan duy nhất của Chính phủ có tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ Cơ chế này
đã được quy định rõ ràng trong Luật NHNN và trên cơ sở đó, Chính phủ, Thống đốc NHNN cũng đã quy định cụ thể hơn về cơ cấu tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của kiểm toán nội bộ Theo đó, đối tượng của kiểm toán nội bộ là các đơn vị thuộc hệ thống NHNN Mục tiêu của Kiểm toán nội bộ là đánh giá về hiệu quả hoạt động kiểm soát nội bộ nhằm bảo đảm
độ tin cậy của báo cáo tài chính, hiệu lực của các hoạt động, tuân thủ pháp luật, quy định, quy trình của NHNN, bảo đảm an toàn tài sản Song song với việc thiết lập bộ máy tổ chức, điều quan trọng là NHNN đã hoàn thiện tương đối đầy đủ các văn bản hướng dẫn, quy định, quy trình nghiệp vụ kiểm toán nội bộ Đến nay, đã có các quy định chung về trình tự, thủ tục, quy trình tiến hành một cuộc kiểm toán Đặc biệt, việc xây dựng đầy đủ các văn bản hướng dẫn kiểm toán theo chuyên đề, các hướng dẫn này rất hữu ích như là sổ tay nghiệp vụ để kiểm toán nội bộ dễ dàng, thuận tiện trong việc thao tác nghiệp
vụ chuyên môn
Trang 8 Về hệ thống kiểm soát nội bộ: Hệ thống kiểm soát nội bộ NHNN là tổng thể
các cơ chế, chính sách, quy trình, quy định nội bộ, cơ cấu tổ chức của đơn vị thuộc NHNN được thiết lập phù hợp với các quy định của pháp luật và được
tổ chức thực hiện nhằm đảm bảo các nguồn lực được quản lý và sử dụng đúng pháp luật, đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả; ngăn ngừa rủi ro, phát hiện, xử
lý kịp thời các hành vi gian lận, sai sót; cung cấp thông tin trung thực, phục
vụ kịp thời cho việc ra các quyết định quản lý; đảm bảo thực hiện được các mục tiêu đã đề ra Chúng ta có thể thấy NHNN đã thiết lập một hệ thống kiểm soát nội bộ rất hoàn chỉnh và hiệu quả cao cho hoạt động của mình Điều đó được thể hiện qua hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, các quy trình nghiệp vụ, các hướng dẫn chuyên môn được thiết lập đầy đủ cho mọi quy trình hoạt động ngân hàng Bên cạnh đó, NHNN cũng là cơ quan duy nhất có
hệ thống ngành dọc từ Trung ương đến 63 tỉnh, thành phố trong cả nước Hoạt động của hệ thống NHNN trực thuộc sự quản lý và điều hành tập trung, thống nhất từ NHTW Điều đó cho thấy, hệ thống kiểm soát nội bộ của NHNN được thiết kế theo đặc thù của NHNN
4 Giải pháp đánh giá an toàn ngân hàng trung ương tại Việt Nam cho năm 2021
Để đảm bảo an toàn và hạn chế những rủi ro trong hoạt động của ngân hàng tw dựa vào khung đánh giá ELRIC của IMF sau đây là một số biện pháp quản trị giúp cải thiện những điểm yếu trong khung pháp lí như sau :
Thứ nhất, tăng dần tính độc lập, chủ động và trách nhiệm giải trình của NHNN về
thực hiện mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ, kiểm soát lạm phát ở mức độ phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững
Thứ hai, yêu cầu tiến hành kiểm toán độc lập bên ngoài đối với NHTW, áp dụng
các chuẩn mực kế toán quốc tế
Thứ ba, nâng cao năng lực của kiểm toán nội bộ để thực hiện kiểm toán trên cơ sở
rủi ro các hoạt động của NHNN Kiểm toán nội bộ phát hiện và phòng ngừa rủi ro, đảm bảo ngân hàng hoạt động an toàn hiệu quả cũng chính là góp phần đảm bảo an toàn, hiệu quả cho nền kinh tế nói chung Ngày nay, hoạt động kiểm toán nội bộ
Trang 9nói chung và kiểm toán tuân thủ, kiểm toán hoạt động đang trở nên cần thiết và có
vị trí quan trọng trong nội dung kiểm toán Nó không chỉ liên quan đến lĩnh vực tài chính, mà còn liên quan đến lĩnh vực phi tài chính, đến tất cả các chức năng của NHNN và mối liên hệ qua lại giữa các chức năng đó
5 Kết luận
Nhằm hướng tới một hoạt động minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế, bảo vệ các nguồn lực của NHTW, cần thiết phải đánh giá an toàn hoạt động của NHNN dựa trên khung đánh giá (ELRIC) Tính tới thời điểm hiện tại, những hạn chế chủ yếu được xác định trong các báo cáo an toàn bao gồm: Thiếu kiểm toán bên ngoài phù hợp; kiểm toán nội bộ chưa đủ mạnh để kiểm toán dựa trên cơ sở rủi ro các hoạt động; mô hình kiểm soát nội bộ còn thiếu đồng nhất ở các đơn vị và không có báo cáo tài chính được công bố Những hạn chế này đang trong quá trình giải quyết thông qua việc thực hiện khuyến nghị của IMF theo sáng kiến an toàn Việc đánh giá an toàn là điều cần thiết vì nó cung cấp cơ sở pháp lý cho tất cả các lĩnh vực khác trong hệ thống kiểm soát của NHNN và cũng đặt ra cơ cấu quản trị NHNN một cách tổng thể, trong đó, cần xem xét đến một bộ phận chuyên trách của NHNN đảm nhận vai trò đánh giá độc lập các hoạt động của NHNN dựa trên khung các tiêu chí (ELRIC)
Tài liệu tham khảo :
1 Hiến pháp Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam (2013)
2 Luật NHNN Việt Nam (2010)
3 Luật Kiểm toán Nhà nước (2015)
4 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật (2015)
5 Tài liệu khóa học đánh giá an toàn NHTW do IMF tổ chức tại Singapore tháng 10/2018