Tài liệu 1.QÚA TRÌNH NAM TIẾN TỪ THẾ KỶ 10-15 pdf

Để góp phần thực hiện nhiệm vụ đó, Sử học có vai trò giáo dục các thế hệ công dân Việt Nam thấy đ ợc quốc gia dân tộc ngày nay đ ợc hình thành từ 1 quá trình phát sinh, phát triển hợp qu

TiÕn tr×nh nam tiÕn

cña d©n téc ViÖt Nam

NGƯỜI THỰC HIỆN

XA THỊ CHINH LƯƠNG THỊ DÂNG NGUYỄN THỊ HOÀ HOÀNG THỊ HUYỀN NGUYỄN THỊ BƯỞI

A Mở đầu

I Lý do chọn chủ đề.

Lý do thực tiễn: Sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất n ớc của Việt Nam hiện nay diễn ra trong tình hình đầy những biến động phức tạp, vì vậy nhiệm vụ củng cố nền độc lập thống nhất quốc gia và giữ vững khối đoàn kêt dân tộc càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết Để góp phần thực hiện nhiệm vụ đó, Sử học có vai trò giáo dục các thế hệ công dân Việt Nam thấy đ ợc quốc gia dân tộc ngày nay đ ợc hình thành từ 1 quá trình phát sinh, phát triển hợp quy luật, từ đó giúp họ có đ ợc

1 cái nhìn, 1 cách đánh giá khách quan về sự

mở rộng biên giới lãnh thổ của dân tộc trong quá khứ Mục tiêu cao nhất là hình thành cho mỗi công dân Việt Nam ý thức tự chủ về chủ

Lý do lý luận: lãnh thổ Việt Nam hoàn thiện với biên giới trên bộ kéo dài từ ải Nam Quan đến mũi

Cà Mau (dài trên 2000 Km ) nh ngày nay là kết quả của một quá trình các triều đại phong kiến Việt

Nam tiến hành mở mang bờ cõi quốc gia diễn ra

suốt thời kỳ trung đại Những vấn đề xoay quanh tiến trình ấy là một đối t ợng nghiên cứu của công tác Sử học Đối với sinh viên khoa Lịch sử việc tiến hành một bài tập nghiên cứu về chủ đề: “Tiến trình Nam tiến của dân tộc Việt Nam” là điều kiện cần thiết để chúng em b ớc đầu có cái nhìn t ơng đối đầy

đủ về quá trình hình thành, phat sinh phát triển của quốc gia dân tộc ngày nay.

II Mục đích, đối t ợng và phạm vi

nghiên cứu

Phạm vi: Tiến trình mở rộng lãnh thổ lãnh thổ của dân tộc Việt Nam từ thế kỷ XI – XV gắn với vai trò của các triều đại Lý – Trần – Hồ – Lê Sơ

Đối t ợng: Các hoạt động trên mọi lĩnh vực kinh tế – chính trị – văn hoá, ngoại giao, quân sự… của của các triều đại phong kiến Việt Nam nhằm vào việc mở rộng biên giới lãnh thổ hay tăng c ờng ảnh h ởng của quốc gia Đại Việt đối với các n ớc trong

• Quốc sử quán triều Nguyễn (1962 – 1963), Đại

Nam thực lục, tập I, quyển X – XI, NXB Khoa Học Xã Hội.

• Tr ơng Hữu Quýnh (CB), Phan Đại Doãn, Nguyễn

Cảnh Minh (1999), Đại c ơng lịch sử Việt Nam, tập

I, NXB GD Hà Nội.

• Tr ơng Hữu Quýnh, Bùi Quý Lộ, Đào Tố Uyên

(2000), Lịch sử Việt Nam từ TK X đến 1858, giáo trình đào tạo GV THCS hệ Cao đẳng S Phạm, NXB

GD Hà Nội.

• Nguyễn Khắc Thuần (2006) Đại c ơng lịch sử cổ -

trung đại Việt Nam, NXB GD.

2 Ph ¬ng ph¸p nghiªn cøu

• §äc tµi liÖu.

• Thèng kª.

• Tæng hîp tµi liÖu.

IV Cấu trúc bài:

1 Quá trình mở rộng lãnh

thổ về phía Nam từ TK

XI – XIV với vai trò của các triều đại Lý – Trần – Hồ.

2 Quá trình mở rộng lãnh

thổ về phía Nam và tây nam của triều đại Lê Sơ ở thế kỷ XV.

Tiến trình nam tiếncủa dân tộc Việt Nam

vµ cã thÓ lÊn ra biÓn.

 Tiến trình Nam tiến gồm 2 thời kỳ lớn

Giai đoạn I (XI – XV): Đây là quá trình Đại Việt v ơn

vào lãnh thổ ChămPa – một quốc gia láng giềng ở phía nam và đồng thời có sự mở rộng về phía tây nam, giai đoạn này gắn với vai trò của các triều đại phong kiến Lý – Trần – Hồ – Lê Sơ

 Giai đoạn II (XVI – XVIII): Gắn liền với vai trò mở mang

bờ cõi của nhà Nguyễn ở Đằng trong Đây là quá trình sát nhập phần lãnh thổ còn lại của quốc gia ChămPa và lãnh thổ của Thuỷ Chân Lạp ( vốn tr ớc đây là lãnh thổ của quốc gia cổ Phù Nam đã bị diệt vong) vào lãnh thổ Đại Việt

Khuôn khổ đề tài: Tiến trình Nam tiến từ TK XI –

XV… của

XV… của

1 Quá trình mở rộng lãnh thổ về phía nam từ TK XI – XIV với vai trò của các triều đại Lý - Trần – Hồ:

- Vào TK XI, Đại Việt và ChămPa là hai quốc gia tự

chủ có biên giới gần gũi và quan hệ giao l u về nhiều mặt.

- Lãnh thổ Đại Việt: phía bắc giáp Trung Hoa, phía

nam kéo dài đến dãy Hoành Sơn (từ đèo Ngang trở ra bắc).

- Lãnh thổ ChămPa: ở phía nam Đại Việt, biên giới

phía bắc từ Hoành Sơn trở vào biên giới phía nam kéo dài đến địa phận Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình

Thuận ngày nay.

- Hai bên nhiều lần xảy ra chiến tranh nh ng ch a có hiện

t ợng lấn chiếm đất của nhau.

 Các hoạt động mở rộng lãnh thổ:

Năm 1069: Lý Thánh Tông đem 5000 quân đánh vào ChămPa, trong trận này quân t ớng nhà Lý tiến thẳng vào kinh đô VIJAYA (Trà Bàn – Bình Định) bắt đ ợc vua Chăm là Chế Củ Để đ ợc tha tội chết Chế Củ phải cắt 3 châu đất là: Địa Lý, Ma Linh,

Bố Chánh (Quảng Bình – Bắc Quảng Trị) cho nhà Lý.

N¨m 1069

Qu¸ tr×nh më réng

l·nh thæ

§Ìo Ngang

• Năm 1306 vua ChămPa là

Chế Mân cho ng ời đến cầu hôn công chúa Huyền Chân đ ợc th ợng hoàng

Trần Nhân Tông đồng ý, Chế Mân cắt 2 châu Ô Lý làm vật dẫn c ới.

• Năm 1307 nhà Trần cho

tiếp quản vùng đất mới,

đổi gọi là Thuận Châu và Hoá Châu (Quảng trị đến Thừa Thiên Huế).

N¨m 1307

Qu¸ tr×nh më réng

l·nh thæ

Theo Phan Thuận An trong cuốn quần thể di tích Huế thì địa bàn Thuận Hoá chạy từ sông Hiếu sát chợ Đông

Hà tỉnh Quảng Trị cho đến phía nam

đèo Hải Vân.

§Ìo H¶i V©n

Bøc tranh HuyÒn Tr©n c«ng chóa vu quy

Ca dao

Để cho thằng mán thằng m ờng nó leo.

Đã vo n ớc đục lại vần lửa rơm.

Nó đ a lên ngàn cũng phải đi theo.

Thái Xuyên có bài vịnh Huyền Trân công chúa

Đổi chác không ngoan khéo nực c ời Vốn đã không mất lại thêm lời

Hai châu Ô, Lý vuông nghìn dặm Một gái Huyền Trân của mấy m ơi Lòng đỏ khen ai lo việc n ớc

Môi son phải sống mãi trên đời Châu đi rồi châu lại về đó

Điểm có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình mở rộng lãnh thổ về phía nam của Đại Việt đó là trong 4 thế kỷ d ới thời Lý – Trần – Hồ – Lê Sơ, ban

đầu tuy bờ cõi n ớc ta có mở rộng về phía nam nh

ng các triều đại ch a chú trọng việc di dân khai khẩn mà mới chỉ đóng quân Bảo hộ thu thuế và bắt phải triều cống còn hạ tầng nội thị vẫn để cho

ng ời bản xứ phụ trách.

Năm 1402 nhà Hồ nhân cơ hội vua ChămPa là La Khải chết, đã phát binh đi

đánh ChămPa và đã tiến sâu vào đ ợc lãnh thổ buộc triều đình ChămPa phải dâng nạp đất Chiêm Động

và Cổ Luỹ rồi mới chịu rút quân về Vùng đất mới

chiếm đ ợc nhà Hồ cho lập một lộ mới là lộ Thăng Hoa gồm 4 châu: Thăng, Hoa (Quảng Nam), T , Nghĩa (Quảng Ngãi).

N¨m 1402

Qu¸ tr×nh më réng

l·nh thæ

Việt Nam sử l ợc chép: “Năm Mậu Ngọ (1402), t ớng nhà Hồ là Đỗ Mân đem quân sang đánh Chiêm

thành Vua n ớc ấy là Ba Đích Lại… của

đều bỏ đất mà đi cả”

(Trần Trọng Kim, 2005 Việt Nam sử l ợc, NXB TP HCM, trang 178)

Các chính sách của nhà Hồ trong việc

tiếp quản vùng đất mới:

• Năm 1407 Khi n ớc

ta rơi vào tay giặc Minh, ng ời ChămPa thừa cơ lấy lại vùng

đất Thăng Hoa.

2, Quá trình mở rộng lãnh thổ về phía nam

và tây nam của triều đại Lê Sơ ở thế kỷ XV

Thế kỷ XV, Đại Việt là quốc gia hùng mạnh

ở Đông Nam á, các tiểu quốc láng giềng đều

thần phục và có mối giao hảo tốt đẹp, tuy nhiên tình hình ngoại giao ổn định đó không kéo dài đ

ợc bao lâu Nhà n ớc phong kiến Lê Sơ đã có

những hoạt động mở rộng lãnh thổ và gây ảnh h ởng về 2 h ớng: Nam và Tây Nam.

 Nam tiến: D ới các đời vua Lê Thái Tổ, Thái

Tông, Nhân Tông, nhà Lê nhiều lần đem quân

đi đánh ChămPa nh ng chỉ để giữ vững đất Hoá Châu, còn đất phía nam đèo Hải Vân và Chiêm

Động, Cổ Luỹ thì giao cho ChămPa giữ làm

thần thuộc chứ không đòi lại.

- Đến thời Lê Thánh Tông, quan hệ Việt -

Chăm căng thẳng, ChămPa dựa thế nhà Minh

để quấy phá biên giới Đại Việt, c ớp ng ời, đòi

đất Năm 1471, Lê Thánh Tông cầm quân đánh vào kinh đô Trà Bàn, Chiêm v ơng Trà Toàn bị

bắt, theo toàn th , hơn 30.000 ng ời bị bắt,

ớc Thuỷ Xá và Hoả Xá sau này (Nam Tây Nguyên ngày nay), Hoa Anh là địa phận Phú Yên ngày nay.

Tây Nam tiến:

- Năm 1447, bởi nhiều sức ép

khác nhau, tiểu quốc Bồn Man

ở phía tây nam xin xác nhập vào Đại Việt Triều đình Lê Nhân Tông tiếp nhận và đổi gọi Bồn Man là Châu Quy Hợp thuộc phủ Lâm An Theo Ng yễn Khắc Thuần trong cuốn

“Đai c ơng lịch sử cổ - trung

đại Việt Nam” , lãnh thổ Bồn Man đại để t ơng ứng với vùng Tây Bắc Và khu vực cực tây của các tỉnh Thanh Hoá - Nghệ An

N¨m 1447

T©y Nam tiÕn

- Năm 1479 Lê Thánh Tông đánh đuổi quân Ai Lao tới sát biên giới Miến Điện, sau đó lấy một phần lãnh thổ của Ai Lao sát biên giới Đại Việt (Miền Xiêng Khoảng n

ớc Lào ngày nay) nhập vào phủ Lâm An cũ đổi gọi là phủ Trấn Ninh Đồng thời gây ảnh

h ởng ở các tiểu quốc Tây Nam lan sang Muong Phuan (thuộc Thái Lan) Ava (Miến

Điện), Melaka (thuộc Malaysia), Giava… của

Đánh giá chung về tiến trình nam tiến thế kỷ XI - XV

Có thể thấy trải qua 4 thế kỷ, các triều đại Lý – Trần –

Hồ – Lê Sơ đã có công mở mang bờ cõi n ớc ta cả về phía nam

và tây nam Ban đầu địa phận bó hẹp từ Đèo Ngang trở ra bắc thế kỷ XI đến cuối thế kỷ XV, biên giới phía nam Đại Việt đã

mở rộng gần hết phần đất căn bản của ChămPa từ Hoành Sơn

đến đèo Cù Mông, biên giới tây nam đã tiến sát đến dãy núi

Hoang Liên Sơn và Tr ờng Sơn, v ơn sang cả miền Xiêng

Khoảng n ớc Lào Để củng cố những vùng đất mới này, các

triều đại Lý – Trần – Hồ , đặc biệt là Lê Sơ đã có chính sách khai khẩn, khuyến khích hoà hợp dân tộc và tạo nên những

cộng đồng dân c mới đầy sức sống nằm trong nhà n ớc phong kiến Đại Việt thống nhất Đồng thời, nó cũng tạo tiền đề cho sự tiếp nối quá trình mở mang bờ cõi về phía nam của nhà

Nguyễn đằng trong từ thế kỷ XVI trở đi.

Nh vậy đến thời Lê Thánh Tông (1460 – 1497), lãnh thổ Đại Việt phía Nam v ơn đến

đèo Cù Mông ( Bình Định), phía tây nam qua dãy Tr ờng Sơn đến Xiêng Khoảng

(Lào) bản đồ thống nhất n ớc ta gồm 13 đạo với tổ chức hành chính thống nhất nh nhau.