Đề tài KHKT hành vi 2021

Đề tài sáng tạo KHKT lĩnh vực xã hội hành vi: Giảm khoảng cách giữa nhận thức và hành vi tham gia giao thông của học sinh qua việc thiết kế và sử dụng mô hình giao thông trong khuôn viên trường THCS Quỳnh Lâm, Quỳnh Lưu, Nghệ An

MỤC LỤC

Trang

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

5 Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

1 Một số vấn đề lý luận về nhận thức và hành vi của HS 7

2 Lý luận về nhận thức và hành vi tham gia giao thông của HS 8

VI Đánh giá mức độ giảm khoảng cách nhận thức và hành vi

tham gia giao thông của HS

11

VI

I

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TÓM TẮT NỘI DUNG ĐỀ TÀI

Trong nhiều năm qua, công tác tuyên truyền, giáo dục về ý thức và văn hóa khi tham gia giao thông tại các trường học đã được chú trọng đẩy mạnh, nhưng những vi phạm và ý thức tham gia giao thông kém ở đối tượng HS, sinh viên vẫn không giảm

Có nhiều hoạt động tuyên truyền, GD ATGT cho HS đã tạo nhận thức tích cực Tuy nhiên, từ nhận thức đến hành động là một khoảng cách mà các hoạt động GD ATGT chưa rút ngắn được

Để có thể đánh giá hiệu quả của các hình thức giáo dục ATGT đồng thời biến nhận thức thành hành động tích cực, thường xuyên Chúng em đã thực hiện nghiên

cứu đề tài: “Giảm khoảng cách giữa nhận thức và hành vi tham gia giao thông của học sinh qua việc thiết kế và sử dụng mô hình giao thông trong khuôn viên trường THCS Quỳnh Lâm, Quỳnh Lưu, Nghệ An”

Nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát HS trường THCS Quỳnh Lâm để đánh giá thực trạng tham gia GT trước và sau áp dụng mô hình GT

Sau khi khảo sát và áp dụng mô hình GT trong trường học, chúng em đã thu được kết quả như sau:

- Mức độ nhận thức về ATGT của các bạn HS THCS Quỳnh Lâm

- Đánh giá được hiệu quả của đề tài nghiên cứu: giảm khoảng cách giữa nhận thức

và hành vi sau khi sử dụng mô hình giao thông trong trường học

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Về mặt lý luận, thay đổi thái độ và hành vi của người tham gia giao thông sẽ là giải pháp tối ưu nhất và là phương pháp hiệu quả nhất trong việc giảm TNGT đường

bộ, tử vong và chấn thương Từ nhận thức đến thái độ và hành vi có đạo đức là những vấn đề cấp thiết để đảm bảo một xã hội an toàn.Tuy nhiên, hướng tiếp cận này còn gặp khó khăn mang tính xã hội Đó là những tình huống trong đó lợi ích cá nhân mâu thuẫn với lợi ích xã hội Nếu giải quyết tốt thì đây sẽ là một hướng tiếp cận hiệu quả và toàn diện cho giáo dục ATGT

Về mặt thực tiễn, cần tạo các khung GD ATGT bằng hai hướng chiến lược: Chiến lược cơ cấu gồm: hạ tầng cơ sở, luật và quy định, thể chế, vi phạm

Chiến lược tâm lý gồm: giáo dục nhận thức, thái độ, hành vi có văn hóa

Như vây, muốn ATGT thì phải giáo dục các em ngay từ nhỏ Phải giúp các em hiểu biết một số nguyên tắc cơ bản, cho các em được áp dụng, thực hành trong thực

tế Tuy nhiên những nguy hiểm từ giao thông công cộng sẽ khiến cho cơ hội tiếp cận hàng ngày để tạo thành thói quen, hành vi tốt là rất khó khăn Các nhà giáo dục, quản lý đã làm tốt khâu GD lý thuyết tuy nhiên phần thực hành đang bị bỏ trống Chính vì vậy, chúng em đề xuất thiết kế mô hình GT ngay tại sân trường sẽ giúp các

em học sinh dễ tiếp cận hơn với luật Giao thông đường bộ

Với mô hình giao thông ngay tại sân trường, từng bước các bạn học sinh sẽ đi đúng làn đường của mình, có ý thức thực hiện luật và rèn luyện hành vi có văn hóa khi tham gia giao thông công cộng

Xuất phát từ những lý do trên, chúng em đã chọn nghiên cứu đề tài: “Giảm khoảng cách giữa nhận thức và hành động tham gia giao thông của học sinh qua việc thiết kế và sử dụng mô hình giao thông trong trường THCS Quỳnh Lâm, Quỳnh Lưu, Nghệ An”

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Thiết kế được mô hình giao thông phù hợp, hiệu quả giáo dục thực tiễn cao Thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức (biết) và hành vi (làm) của các bạn HS về việc đảm bảo ATGT đường bộ Tạo thói quen tốt và văn hóa đẹp trong tham gia GT

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: HS trường THCS Quỳnh Lâm, Quỳnh Lưu, Nghệ An 3.2 Đối tượng nghiên cứu:Hiệu quả của mô hình giao thông trong sân trường và khoảng cách thay đổi giữa nhận thức và hành vi tham gia giao thông thực tế của HS

trường THCS Quỳnh Lâm

4 Phạm vi nghiên cứu

4.1 Nội dung nghiên cứu:

Cách thức thiết kế mô hình GT trường sân trường

Mức độ nhận thức và hành vi về ATGT của các bạn HS trước và sau khi áp dụng

mô hình: tốt, bình thường, chưa tốt

Mức độ thay đổi khoảng cách giữa nhận thức và hành vi tham gia GT

4.2 Mẫu nghiên cứu: HS trường THCS Quỳnh Lâm

4.3 Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8/2021 đến 12/2021.

5 Giả thuyết khoa học và câu hỏi nghiên cứu

5.1 Giả thuyết khoa học

- Giữa nhận thức và hành vi thanh gia GT của HS còn một khoảng cách lớn

5.2 Câu hỏi nghiên cứu

- Làm thế nào để giảm khoảng cách về nhận thức và hành vi ATGT của các bạn HS?

- Ứng dụng mô hình GD ATGT này bằng cách nào ở các đơn vị khác?

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.1.1 Phương pháp cung cấp thông tin

- Cung cấp thông tin về GT để khảo sát đánh giá nhận thức của các bạn HS

6.1.2 Phương pháp yêu cầu:

- Hướng dẫn và yêu cầu thực hiện theo mô hình GT đã thiết kế

6.1.3 Phương pháp phản hồi

- Kiểm tra về hành vi an toàn của các bạn HS qua quan sát, đánh giá hành động thực hiện

6.1.4 Phương pháp khuyên nhủ và kế hoạch hành vi

- Đưa ra kế hoạch hành vi an toàn và kế hoạch triển khai thông qua mô hình trong sân trường, các bài học ATGT, thực hành kỹ năng lái xe trong mô hình giúp tăng cường kỹ năng lái xe an toàn và ý thức khi tham gia GT công cộng

6.2 Phương pháp nghiên cứu lý luận

6.2.1 Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi: Đây là PP chủ yếu được sử dụng trong

đề tài để thu thập thông tin về nhận thức và hành vi GT của HS

6.2.2 Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng cách thống kê toán học, tính đếm để

xử lý số liệu thu được từ phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

6.2.3 Phương pháp phân tích số liệu: Dùng bảng tính Excel để tổng hợp phân tích

số liệu, dùng biểu đồ để thấy được khoảng cách từ nhận thức đến hành vi ATGT

7 Đóng góp mới của đề tài

Có hướng tiếp cận thực tế, hiệu quả trong chương trình GD ATGT cho HS;

HS được thực hành thường xuyên, có thói quen tích cực trong quá trình tham gia giao thông;

Mô hình GT thực tế, dễ áp dụng rộng rãi

8 Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu

Góp phần nâng cao ý thức và hành vi tham gia GT tích cực cho HS

Góp phần xây dựng và cải tiến nội dung giáo dục ATGT

9 Kế hoạch nghiên cứu

T

T

hiện

3 Phát phiếu điều tra và thu thập thông tin 10/9/2021 –

20/9/2021

4 Thiết kế và vẽ mô hình GT trong khuôn viên

trường, áp dụng mô hình

22/9/2021 – 30/10/2021

5 Báo cáo nội dung nghiên cứu tại HĐKH trường 1/11/2021

-5/11/2021

6 Lấy ý kiến đóng góp về nội dung đề tài nghiên

cứu

6/11/2021 -20/11/2021

7 Điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện nội dung đề tài 20/11/2021

-30/11/2021

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ KHOA HỌC

Nhận thức và hành vi là hai lĩnh vực tâm lý học mà qua đó một sự khác biệt chính có thể được xác định liên quan đến trọng tâm của từng lĩnh vực Đối với lứa tuổi HS THCS, ý thức tham gia GT được xác định qua nhận thức và hành vi Trong khi đó, theo các nghiên cứu về tâm lý học, nhận thức quy định xu hướng của hành vi

và ngược lại, hành vi có thể ảnh hưởng tới nhận thức, hành vi mới sẽ nảy sinh nhận thức mới Như vậy, việc GD ý thức ATGT cần tác động hai chiều, tạo mối quan hệ chặt chẽ giữa lý thuyết với thực tiễn, giữa nhận thức và hành vi, nhằm giảm khoảng cách và tăng hiệu quả GD

II CƠ SỞ THỰC TIỄN:

Trong thực tế, đã có nhiều chiến dịch tuyên truyền về ATGT, nhận thức người dân nói chung và HS nói riêng đã có nhiều thay đổi, tuy nhiên những khó khăn xã hội trong vấn đề này đã và đang cản trở hiệu quả của các chiến dịch tuyên truyền đó trong việc thay đổi hành vi, ví dụ:

Đối với người lớn: Không tuân thủ luật giao thông (như dừng khi có đèn đỏ) để

giảm được thời gian đi lại; đỗ xe gần điểm đích nhất luôn được mọi người trông đợi mặc dù cản trở lối đi của người đi bộ, đi xe khác; đi sai làn, sai chiều vì sự tiện lợi

Đối với trẻ em, thanh thiếu niên: Phụ thuộc người lớn; a dua bạn bè, đùa cợt, thể

hiện bản thân; không có kinh nghiệm tránh rủi ro khi đi đường, kỹ năng lái xe còn yếu; không biết rõ luật, không chú ý và không rèn thói quen thực hiện theo luật; luôn nghĩ họ sẽ tránh mình

Người Việt Nam nhìn chung có tiêu chuẩn đạo đức cao nhưng mọi người thường

vì lợi ích, hạn chế của mình mà hành động sai, mức độ hiểu biết về tầm quan trọng của ATGT khá cao nhưng hành vi thực tế khi tham gia GT còn thấp Đó là khoảng cách cần thu hẹp

Khảo sát bằng câu hỏi trước1 tháng Mô hình mới1 thángÁp dụng và cưỡng chế1 thángKhảo sát bằng câu hỏi sau

III CƠ SỞ LÝ LUẬN

Các chương trình, mô hình được sử dụng trong giáo dục về ATGT như: bài

học về ATGT ở trường học; các chuyên đề, chương trình, các cuộc vận động

Hướng dẫn kỹ năng lái xe, sử dụng thiết bị mô phỏng Sau đó sẽ tính toán hiệu

quả GD thông qua kiểm tra kiến thức, đánh giá trách nhiệm, ràng buộc đạo đức,

khảo sát hành vi, ý định thực hiện và tìm ra chương trình hiệu quả trong tương

lai Nhưng chúng ta đều biết kết quả mong muốn chính là hành động

Vì vậy, hiệu quả của biện pháp phải là chuỗi phương thức áp dụng và phân

tích những tác động trong quá trình để hình thành chuỗi nhận thức và hành vi

IV TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU

1 Tiến hành nghiên cứu

Bước 1: Xây dựng phiếu khảo sát: gồm 2 bản câu hỏi có nội dung tương đương.

Bản 1: Khảo sát nhận thức về ATGT của HS

Bản 2: Khảo sát hành vi tham gia GT của HS

(mẫu phiếu khảo sát được đính kèm phụ lục)

Bước 2: Khảo sát lần 1

Đến từng lớp giới

thiệu và hướng dẫn cho

các bạn mục đích, cách

thức, yêu cầu của cuộc

khảo sát Phát phiếu

khảo sát, thực hiện có

sự quản lý của các thầy

cô giáo CN

Hình 1 Hướng dẫn làm khảo sát

6

Bước 3: Thiết kế

và thi công mô

hình GT, phù hợp

với đặc điểm, chức

năng của khuôn

viên trường.

Hình 2 Thi công mô hình trên sân trường

Bước 4: Sử dụng mô hình giao thông

theo hướng dẫn của nhóm nghiên cứu,

quy định của trường và giám sát của

Liên đội

Hình 3 Hướng dẫn các bạn cách tham gia giao thông an toàn theo mô hình

7

Bước 5 Khảo sát lần 2: Dùng bản 2 của bộ câu hỏi đã KS ở lần 1 để đánh giá sự

thay đổi

Bước 6 Theo dõi, đánh giá hành vi của các bạn trong quá trình đi lại trong

trường và tham gia giao thông ngoài cộng đồng

2 Tổng hợp số liệu

Tập hợp phiếu khảo sát theo lớp, tổng hợp số liệu bằng tính đếm thủ công Nhập số liệu vào bảng tổng hợp theo mục tiêu khảo sát

3 Phân tích, xử lý số liệu

Dùng bảng tính Exel để xử lý, phân tích số liệu; vẽ biểu đồ làm cơ sở đánh giá hiệu quả giáo dục và tính toán khoảng cách thay đổi

V KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Sau 3 tháng thực hiện nghiên cứu, thực hiện đề tài, chúng em đã thống kê được tỉ lệ, số liệu và thể hiện bằng các biểu đồ, từ các khảo sát đó có thể đánh giá tương đối sự thay đổi nhận thức và hành vi ATGT của các bạn HS THCS Quỳnh Lâm

Chúng em đã thiết kế và nhận được hỗ trợ từ các thầy cô giáo để hoàn thành

mô hình giao thông đường bộ trong trường bao gồm:

01 mô hình số 8 đúng chuẩn để rèn luyện

kỹ năng lái xe

01 mô hình ngã tư tích hợp bùng binh

05 lối đi dành cho người đi bộ

8

01 đoạn đường theo mô hình đường một chiều được chia thành 04 làn.

Hình 4 Các mô hình giao thông trong khuôn viên trường

Kết quả quan trọng nhất là tất cả thầy cô và các bạn học sinh đều thực hiện tốt, dần hình thành thói quen theo hướng dẫn, quy định áp dụng mô hình ở trường y như tham gia giao thông đường bộ thực tế

VI BÀN LUẬN

Từ nghiên cứu đề tài, một mô hình giao thông gần giống như ở thực tế được gói gọn trong sân trường đã hoàn thành Sau khi có mô hình, nhóm thực hiện cùng Liên đội đã tổ chức cho các bạn học sinh tìm hiểu thực tế luật giao thông đường bộ, thường xuyên hướng dẫn cách tham gia giao thông an toàn trong mô hình và theo dõi, đánh giá việc tham gia GT trong thực tế

Với mô hình giao thông này, các bạn học sinh sẽ ghi nhớ trực quan về làn đường, đường dành cho người đi bộ cắt ngang, ngã tư, bùng binh, đường một chiều không giải phân cách cứng các bạn sẽ phải đi lại đúng làn đường và tuân theo các chỉ dẫn Điều đó sẽ có tác động sâu hơn vào nhận thức và thay đổi hành

vi của các bạn

Theo số liệu khảo sát, khoảng cách giữa nhận thức và hành vi đã có sự thay đổi rõ sau khi áp dụng mô hình GT và cách thức tuyên truyền, GD Nếu như trước đó, nhận thức tốt là 53% thì hành vi tốt chỉ ở mức 33%; nhận thức kém là 12% còn hành vi kém ở mức 21% thì sau đó, khoảng cách đã được rút ngắn khi hành vi tốt đã tăng lên đến 60% Điều đó đã phần nào khẳng định tính hiệu quả của giáo dục thực tiễn

9

Hình 5 Biểu đồ thể hiện khoảng cách giữa nhận thức và hành vi

trước và sau khi áp dụng đề tài

Theo quan sát thực tế, hành vi tham gia GT của các bạn có sự thay đổi tích cực Nếu như trước đây, các bạn thường đi lại rất lộn xộn, chen lấn thì sau khi được thực hành theo mô hình thì các bạn đi lại kỷ luật hơn, đúng luật hơn Kỹ năng lái xe, quan sát, qua đường tốt hơn, an toàn hơn, có ý thức nhường đường cho người đi bộ rõ hơn (Hình 6,7)

10

Hình 6: cảnh đi lại trước khi thực hiện đề tài

11

Hình 7: Cảnh đi lại sau khi tiếp cận mô hình

12

Đánh giá tổng thể, khuôn viên sân trường sinh động hơn, nội dung GD có ý nghĩa thực tế cao hơn Qua mô hình ứng dụng trong khuôn viên trường, các bạn

HS có thêm nhận thức, hiểu biết về luật GT đường bộ; rèn được kỹ năng lái xe

an toàn, biết nhường đường, biết các chỉ dẫn cơ bản từ đó hình thành thái độ

và thói quen tốt trong thực tiễn khi tham gia giao thông

Về ứng dụng của đề tài, việc thiết kế mô hình giao thông trong khuôn viên trường không tốn kém về mặt kinh phí, không ảnh hưởng mỹ quan, không cản trở các hoạt động khác Chúng ta có thể dựa vào kết cấu, đặc điểm khuôn viên trường đề điều chỉnh thiết kế phù hợp cho đối tượng HS, điều kiện nhà trường, mục tiêu giáo dục ATGT

Về đánh giá nghiên cứu đối tượng, có thể thấy rõ khoảng cách giữa nhận thức và hành vi tham gia GT của các bạn học sinh Khoảng cách đó là đối tượng của đề tài, là mục tiêu cần đạt của một hình thức giáo dục, trong đó chúng em mong muốn các bạn được tiếp cận thực hành nhiều hơn, ứng dụng trong thực tế nhiều hơn, thấy được sự thay đổi từng ngày của bản thân

Quá trình thực hiện đề tài cần có sự phối hợp của các lớp, sự hỗ trợ từ các thầy cô giáo Nhưng quá trình thay đổi hành vi, văn hóa GT lại rất cần sự đồng

bộ của toàn xã hội Đó là cơ sở hạ tầng GT, luật ATGT, những người thực thi luật, chương trình GD, ý thức của người lớn khi tham gia giao thông tất cả sẽ góp phần hình thành một thế hệ tham gia giao thông có văn hóa, ứng xử tốt, hành vi tốt

Giảm khoảng cách giữa nhận thức và hành vi, giữa biết đúng và làm đúng của các bạn HS là nền tảng của một môi trường giao thông an toàn trong tương lai Để có nền tảng vững chắc đó, ngay từ bây giờ, phải giúp các bạn được thực hành và ứng dụng thực tế

C KẾT LUẬN

Giáo dục rất quan trọng, an toàn cho mỗi cá nhân trong môi trường đang thay đổi và phát triển cũng rất quan trọng Khi mỗi năm ở Việt Nam có tới 10.000 người tử vong vì TNGT thì việc thay đổi con số đó là điều cấp thiết Trẻ

em là tương lai của đất nước, việc GD cho trẻ những thói quen tốt, những hành

13