Tài liệu ôn tập ngữ văn ôn thi vào 10, tài liệu trọng tâm, tài liệu quan trọng ôn thi vào 10, Tài liệu ôn tập ngữ văn ôn thi vào 10, tài liệu trọng tâm, tài liệu quan trọng ôn thi vào 10, tài liệu ôn tập ngữ văn 9, ghi chép đầy đủ văn bản Lặng Lẽ Sa Pa , môn ngữ văn 9,
Trang 1Lặng Lẽ Sa Pa
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả: Nguyễn Thành Long (1925-1991)
- Quê: Quảng Nam
- Ông viết văn từ thời kì đầu cuộc kháng chiến chống Pháp, ông là cây bút chuyên viết truyện ngắn và kí
- Ông hay viết về công cuộc xây dựng XHCN ở miền Bắc vào những năm 60-70
- Truyện ngắn của ông thường nhẹ nhàng, tình cảm, thấm đẫm chất thơ và trữ tình
- Văn của ông ánh lên vẻ đẹp con người, có khả năng làm sáng tâm hôn
2 Tác phẩm
a Hcst: 1970
- Thời kì miền Bắc đi lên CNXH
- Kết quả của chuyến đi thực tế của tác giả ở Lào Cai vào mùa hè năm 1970
b Xuất xứ: Trích từ tập “Giữa trong xanh”
c Tình huống truyện:
- Câu chuyện được kể xoay quanh 1 cuộc gặp gỡ ngắn ngủi, tình cờ chưa đầy 30 phút của anh thanh niên, ông hoạ sĩ và cô kĩ sư
→ Tình huống truyện giúp tác giả khắc họa nhân vật chính 1 cách rõ nét qua lời nói, hành động của anh thanh niên và sự quan sát, cảm nhận của những nhân vật khác
d Chủ đề: Ca ngợi những người lao động thầm lặng trong thời kì miền Bắc đi lên CNXH:
“Trong cái lặng im của Sa Pa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà chỉ nghe tên người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những con người ngày đêm làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước”
e Ngôi kể- vai trò:
- Ngôi kể thứ 3
- Điểm nhìn trần thuật là ông hoạ sĩ
- Tác dụng của ngôi kể:
+ Giúp vẻ đẹp của thiên nhiên Sa Pa và con người Sa Pa hiện lên vừa khách quan vừa cụ thể, rõ nét Từ đỏ bộc lộ chủ đề văn bản
+ Các nhân vật hiện lên sinh động từ ngoại hình, lời nói đến suy nghĩ
+ Tạo điều kiện nổi bật chất trữ tình, thơ mộng cho câu chuyện
+ Làm nổi bật vẻ đẹp anh thanh niên thông qua quan sát và suy nghĩ của ông hoạ sĩ
f Ý nghĩa nhan đề:
- Đảo tính từ “lặng lẽ” lên trước danh từ Sa Pa để nhấn mạnh sự bình yên của mảnh đất này Sa Pa nơi chỉ nghe tên người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi
- Nhưng đằng sau vẻ ngoài bình yên, lặng lẽ là cả 1 tình yêu sôi động âm vang của những người ngày đêm làm việc và cống hiến cho tổ quốc Như vậy “lặng lẽ” ở đây là lặng lẽ làm việc, lặng lẽ cống hiến
II Tìm hiểu chi tiết
1 Vẻ đẹp của thiên nhiên Sa Pa
Trang 2- Sa Pa có một vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình, đẹp kì lạ giống như một bức tranh khiến người
ta ngây ngất
- Sa Pa bắt đầu bằng những rặng dào và đàn bò lang cổ có đeo chuông dọc thung lũng 2 bên đường
- Nắng Sa Pa là cái nắng ma bạc cả con đèo, cái nắng như thiêu đốt rừng cây và làm rực
rỡ bó hoa trong tay cô gái trẻ
- Mây bị nắng xua cuộn tròn lại từng cục, lăn trên các vòm lá ướt sương, luồn cả vào gầm
xe, cả con đường Sa Pa bồng bềnh đầy mây
- Những cây thông cao không quá đầu người, rung tít trong nắng như những ngón tay bằng bạc, dưới cái nhìn bao che của những cây tử kinh, thỉnh thoảng nhô cái đầu màu hoa cà lên trên màu xanh của rừng
=> Bức tranh thiên nhiên trong sáng, hữu tình đã góp phần làm nên chất thơ cho tác phẩm
2 Vẻ đẹp của con người Sa Pa
*Đi qua Sa Pa: Bác lái xe, ông hoạ sĩ, cô kĩ sư
*Sống và làm việc ở Sa Pa: Anh thanh niên, bác kĩ sư nông nghiệp, anh bạn trên đỉnh Phan-xi-păng, anh kĩ sư sét
a Nhân vật anh thanh niên
● Hoàn cảnh sống và công việc:
- ATN là chàng trai 27 tuổi, sống 1 mình trên đỉnh Yên Sơn cao 2600m, quanh năm chỉ có mây mù và tuyết lạnh Anh được mệnh danh là “người cô độc nhất thế gian”
- Công việc của anh là làm khí tượng kiêm vật lý địa cầu tức là đo gió, đo mây, đo mưa, tình chấn động địa cầu tức là đo gió, đo mây, đo mưa, tính chấn động mặt đất để dựa
vào đó báo thời tiết phục vụ cho lao động sản xuất và chiến đấu của bà con
- Công việc của anh không khó nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác cao Công việc khá
nhàm chán khi ngày nào cũng phải ghi ốp 4 lần: 4 giờ, 7 giờ, 11 giờ và 1 giờ sáng, không
mấy phù hợp với chàng trai 27 tuổi thích ước mơ và hành động Nhưng có lẽ cái gian khổ nhất với anh không phải là hoàn cảnh sống khó khăn, hiểm nguy, cũng không phải công việc nhàm chán mà là phải trải qua cuộc sống 1 mình trên đỉnh núi Vì vậy ATN rất thèm người
● Suy nghĩ đẹp:
- ATN luôn nghĩ: “Mình sinh ra là gì? Mình đẻ ở đâu? Mình vì ai mà làm việc?”, công việc
của mình gắn bó như thế nào với nhân dân và tổ quốc Qua đó cho thấy anh có ý thức rất sâu sắc về vai trò, trách nhiệm của mình trong công việc chung vì nhân dân, vì đất nước
- Anh coi công việc là bạn: “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình
được”
- Anh coi công việc là niềm vui: “Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi
cháu buồn đến chết mất”
- Anh coi công việc của mình là nhịp cầu nối anh với bao anh em đồng chí dưới núi
- Anh coi công việc là 1 niềm hạnh phúc Anh kể rằng từ lúc vô tình anh phát hiện đám
mây khô, anh đã giúp nhân dân ta bắn rơi được nhiều máy bay phản lực của Mỹ trên bầu
Trang 3trời Hàm Rồng Từ hôm đó anh sống thật hạnh phúc Niềm hạnh phúc giản dị là góp công sức của mình cho nhân dân, đất nước
- Anh luôn coi sách là bạn, từ sách anh học hỏi được nhiều điều và sách giúp anh không
thấy cô đơn trong cuộc sống 1 mình trên đỉnh núi: “Lúc nào tôi cũng có người trò chuyện
Nghĩa là có sách ấy mà”
=> ATN là người yêu công việc và sống có lí tưởng
● Hành động đẹp:
- Đó là những hành động vượt lên chính mình để hoàn thành công việc với 1 tinh thần tự giác cao ATN sống 1 mình trên đỉnh núi, không có ai giám sát công việc nhưng anh luôn
tự giác và trách nhiệm Anh chưa bao giờ bỏ cũng như ghi muộn 1 giờ ốp nào vì anh biết công việc của anh là một mắt xích quan trọng và những thông số anh báo về có 1 ý
nghĩa rất lớn trong việc dự báo thời tiết chính xác cho lao động sản xuất và chiến đấu của nhân dân ta
- Anh kể rằng: Gian khổ nhất là lần ghi và báo về lúc 1h sáng, ngoài trời rét, có cả mưa tuyết, gió và sự lặng im thật đáng sợ, như chỉ chực chờ anh mở cửa là ào ào xô tới Những lúc đó chuông đồng hồ kêu, anh chỉ muốn đưa tay tắt đi để ngủ 1 giấc tròn trong chăn
ấm, anh quay lại không ngủ được nữa Nhưng lúc ngoài trời rét nhất là ngọn lửa yêu nghề trong anh rực cháy nhất Anh đã vượt lên hoàn cảnh, vượt lên chính mình để hoàn
thành công việc
- Anh yêu nghề, say nghề, giỏi nghề đến mức ban đêm nhìn gió lay lá hay nhìn trời, thấy sao nào khuất sao nào sáng có thể đo được mây, tính được gió mà không nhìn máy móc
=> Tinh thần trách nhiệm, tự giác
● Phong cách sống đẹp:
- Anh biết tổ chức cho cuộc sống của mình ngăn nắp, gọn gàng: “Một căn nhà ba gian
sạch sẽ với bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy bộ đàm Cuộc đời riêng của ATN thu gọn lại trong 1 góc trái gian với chiếc giường con, 1 chiếc bàn học, 1 giá sách”
- Anh tạo cho cuộc sống của mình thêm đẹp thêm vui bằng việc trồng hoa, nuôi gà, đọc sách
- Anh rất cởi mở, chân thành, mến khách và quý trọng từng phút giây gặp gỡ Anh đón
khách nồng nhiệt, vui mừng khi có người đến chơi, chạy về trước chuẩn bị pha trà, thèm nghe chuyện dưới xuôi Anh nhiệt tình chia sẻ công việc của anh và những người sống ở Sa
Pa Đặc biệt, anh đếm từng phút giây gặp gỡ, chỉ lo hết thời gian quý báu Không những
thế, anh còn quay mặt đi, không dám tiễn khách vì sợ phải chia tay, phải lưu luyến
- Anh là người chu đáo: tặng củ tam thất cho vợ bác lái xe vừa ốm dậy, làn trứng cho
ông hoạ sĩ ăn đi đường, bó hoa cho cô gái trẻ
- Anh còn rất khiêm tốn Khi ông hoạ sĩ đề nghị được vẽ anh, anh đã từ chối và giới thiệu
những người anh cho là đáng được vẽ hơn anh
- Anh rất hồn nhiên, bộc trực, chân thành, nói ra những điều người khác chỉ dám nghĩ
hoặc ít nghĩ: “Bác và cô là đoàn khách thứ hai đến thăm nhà tôi từ Tết Và cô là cô gái
thứ nhất từ Hà Nội lên tới nhà tôi từ 4 năm nay” Khi cô kĩ sư cố tình để lại chiếc khăn mùi
soa trên trang sách như thêm vào chút xíu dịu dàng, chút xíu dũng cảm trong cuộc sống
một mình của anh thì anh lại vo tròn đưa lại: “Ôi cô còn quên chiếc khăn mùi soa đây
này!”
Trang 4→ Chỉ bằng vài nét phác hoạ, anh thanh niên hiện lên thật đẹp, đó là hình ảnh tiêu biểu của thế hệ trẻ VN thời kì miền Bắc đi lên CNXH
Cách ptich khác: Phẩm chất anh thanh niên
● Lý tưởng sống cao đẹp:
- Vừa tốt nghiệp đại học, anh thanh niên đã viết đơn xung phong đi bộ độ nhưng không được duyệt, anh đã lên công tác ở đỉnh Yên Sơn để phục vụ nhân dân và tổ quốc Anh
luôn tự hỏi: “Mình sinh ra là gì? Mình đẻ ở đâu? Mình vì ai mà làm việc?”
- Anh vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống một mình trên đỉnh núi cao 2600m để thực hiện được lý tưởng của mình Anh hạnh phúc khi được đóng góp công sức cho cuộc đời
chung: “Trong một lần phát hiện đám mây khô…”
● Yêu nghề:
- Anh coi công việc là bạn: “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình
được”
- Anh coi công việc là niềm vui, niềm hạnh phúc: “Công việc của cháu gian khổ thế đấy,
chứ cất nó đi cháu buồn đến chết mất”
- Anh say nghề, giỏi nghề đến mức ban đêm nhìn gió lay lá hay nhìn trời, thấy sao nào khuất sao nào sáng có thể đo được mây, tính được gió
- Vì yêu nghề nên anh mới có thể vượt lên trên mọi khó khăn, khắc nghiệt của thiên nhiên, thời tiết và vượt lên cả chính mình để hoàn thành công việc
● Yêu người:
- Anh thèm người đến mức phải lăn khúc cây ra chặn đoàn xe để có cơ hội và trò chuyện với mọi người
- Anh vui mừng khi có khách đến chơi, về trước chuẩn bị đón khách
- Anh dành tặng những món quà cho mọi người: tặng củ tam thất cho vợ bác lái xe vừa ốm dậy, làn trứng cho ông hoạ sĩ ăn đi đường, bó hoa cho cô gái trẻ
- Anh đếm từng phút giây gặp gỡ, cởi mở chia sẻ về cuộc sống và công việc của mình
● Yêu cuộc sống:
- Anh tô điểm cho cuộc sống thêm đẹp thêm vui: trồng hoa, nuôi gà, đọc sách
● Khiêm tốn, thật thà:
- Khi ông họa sĩ đề nghị vẽ anh, anh đã từ chối và giới thiệu những người anh cho là đáng
vẽ hơn anh
- Anh nói ra những điều người khác chỉ nghĩ hoặc ít nghĩ: Bác và cô là đoàn khách thứ hai
đến thăm nhà tôi từ Tết Và cô là cô gái thứ nhất từ Hà Nội lên tới nhà tôi từ 4 năm nay”
Khi cô kĩ sư cố tình để lại chiếc khăn mùi soa trên trang sách như thêm vào chút xíu dịu dàng, chút xíu dũng cảm trong cuộc sống một mình của anh thì anh lại vo tròn đưa lại:
“Ôi cô còn quên chiếc khăn mùi soa đây này!”
b Nhân vật ông hoạ sĩ
- Ông hoạ sĩ là người từng trải, nhạy cảm, tinh tế
- Ông rất yêu nghề, cả cuộc đời cống hiến cho nghệ thuật Ông đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng ông xin anh em trong đơn vị hoãn cuộc liên hoan chia tay để thực hiện chuyến công tác cuối cùng lên Tây Bắc tìm đối tượng cho sáng tác nghệ thuật và sẽ vẽ một bức tranh rồi nghỉ hưu
● Trước khi gặp anh thanh niên:
Trang 5- Ông hoạ sĩ nghĩ rằng đây là chuyến công tác cuối cùng rồi về nghỉ hưu
- Nghe bác lái xe giới thiệu anh thanh niên là người cô độc nhất thế gian, ông họa sĩ vô cùng ấn tượng
- Khi anh thanh niên vụt chạy về trước ông đã nghi ngờ anh thanh niên sống một mình nên bừa bộn, luộm thuộm, chạy về trước để dọn dẹp hay gấp cái chăn chẳng hạn
● Khi lên nhà anh thanh niên:
- Chứng kiến vườn hoa đầy sức sống trên đỉnh núi ngang cao tần cầu vồng, một nếp sống gọn gàng, ngăn nắp và đặc biệt được nghe kể về cuộc sống và công việc một mình của
anh thanh niên thì ông đã vô cùng xúc động và bối rối
+ Ông xúc động vì ông đã tìm được đối tượng cho sáng tác nghệ thuật của mình, ông
bắt gặp một nét đẹp mà ông hằng khao khát tìm kiếm bấy lâu nay: “Chỉ một nét thôi đủ
làm nên thành công cả một chuyến đi dài"
+ Ông bối rối vì người con trai đẹp nhưng làm ông nhọc quá Làm thế nào để có thể vẽ
được vẻ đẹp chân thực về anh thanh niên, vẻ đẹp gần gũi, giản dị chứ không phải như những ngôi sao xa Làm thế nào để đặt được tấm lòng người hoạ sĩ vào giữa bức tranh
Chưa bao giờ ông thấy nghệ thuật lại bất lực trước vẻ đẹp của con người đến như vậy
Mặc dù biết là rất khó khăn nhưng ông hoạ sĩ đã vượt qua những rào cản đó để bắt đầu phác hoạ những nét đầu tiên bức chân dung về anh thanh niên
● Sau khi gặp anh thanh niên:
- Ông thấy yêu đời hơn, thấy mình như trẻ lại Nó như một quả tim nữa của ông hay chính là quả tim cũ được đề cao lên “Quả tim" chính là hình ảnh ẩn dụ để nói đến tình yêu nghề và khát khao tiếp tục được vẽ, được cống hiến của ông hoạ sĩ
- Vẻ đẹp của anh thanh niên đã thôi thúc ông trở lại nơi này để chứng kiến cái rét vào lúc 1 giờ sáng ở độ cao chon von trên đỉnh núi và hoàn thành bức chân dung về anh thanh niên
→ Vẻ đẹp của anh thanh niên đã làm ông họa sĩ thay đổi và qua cảm nhận của ông hoạ
sĩ, anh thanh niên đẹp hơn rất nhiều
c Cô kĩ sư
- Là cô gái trẻ sống có lý tưởng, vừa tốt nghiệp đại học đã từ bỏ Hà Nội, từ bỏ cả mối
tình cô cho là nhạt nhẽo suốt mấy năng để đi công tác ở vùng rừng núi (Lai Châu)
● Trước khi gặp anh thanh niên:
- Còn băn khoăn ở quyết định của mình
● Từ khi gặp anh thanh niên:
- Được nghe những gì anh nói, những câu chuyện anh kể và những điều cô khám phá trên trang sách đọc giở khiến cô bàng hoàng (bàng hoàng là tâm trạng ngạc nhiên, ngỡ ngàng
và xúc động cao độ)
+ Cô hiểu cuộc sống một mình tuyệt đẹp của anh thanh niên với những suy nghĩ, hành động và phong cách sống tuyệt đẹp Và quan trọng là cô nghĩ về con đường cô đang đi
tới, cô hiểu mối tình của mình vừa từ bỏ là đúng đắn và cô yên tâm hơn ở quyết định lựa chọn của mình
- Cùng với cảm xúc bàng hoàng là ấn tượng hàm ơn dạt lên trong lòng cô gái:
+ Cô hàm ơn bởi bó hoa thực mà anh đã tặng khi cô lên thăm nhà anh
Trang 6+ Cô còn hàm ơn bởi bó hoa nào khác nữa, bó hoa của những háo hức, mộng mơ, của khát vọng tuổi trẻ mà anh trao cho riêng cô Đó là bó hoa ẩn dụ, bó hoa của lý tưởng
sống, của khát vọng được cống hiến mà anh truyền cho cô và cô đã cảm nhận được
- Bởi thế cô mới cố tình để lại chiếc khăn mùi soa trên trang sách như một chút xíu dịu dàng, một chút xíu dũng cảm trong cuộc sống một mình của anh
- Cô kĩ sư dành cho anh thanh niên một tình cảm chân thành, sâu sắc, kín đáo, tế nhị nhưng đó không phải là tình yêu đôi lứa mà đó là tình cảm của những người có cùng chung lý tưởng, của những tâm hồn đồng điệu là cống hiến cho tổ quốc
→ Cuộc gặp gỡ ấy đã khơi lên trong lòng cô kĩ sư biết bao điều mới mẻ, đẹp đẽ Và qua sự cảm nhận của cô, anh thanh niên đẹp hơn rất nhiều
d Bác lái xe:
- Là một người tốt bụng, vui tính, cởi mở, có tâm với nghề
- Bác là cầu nối để anh thanh niên gặp gỡ mọi người, bác còn mua sách giúp anh thanh
niên để anh vơi bớt cô đơn
- Chính bác lái xe đã kích thích sự tò mò của ông hoạ sĩ và cô kĩ sư về anh thanh niên
e Anh bạn trên đỉnh Phan-xi-păng
- Anh làm khí tượng kiêm vật lý địa cầu giống anh thanh niên nhưng ở độ cao 3142m, địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt hơn, cuộc sống và công việc cũng đầy những khó khăn gian khổ, anh sống và làm việc một mình nhưng vẫn miệt mài, âm thầm cống hiến cho đất nước
f Bác kĩ sư nông nghiệp:
- Là một người kiên trì, yêu nghề, miệt mài làm việc Bác có thể ngồi cả ngày rình xem ong thụ phấn cho hoa như thế nào rồi tự tay thụ phấn cho hàng vạn cây su hào để miền Bắc có giống su hào củ to, ngon, ngọt
g Anh kĩ sư sét:
- Là người yêu nghề, có trách nhiệm, cống hiến thầm lặng, hi sinh cả tuổi trẻ của mình vì công việc
- Suốt 11 năm anh không rời đơn vị, lúc nào cũng trong tư thế chờ sét Anh cứ dắt xe ra rồi lại dắt vào, chỉ sợ mình đi vắng thì sét đánh Nửa đêm mưa to gió lớn, cứ nghe tiếng sét là anh quáng quàng chạy ra Anh chỉ sợ lỡ, vì sét đánh là tìm được ra bao nhiêu tài nguyên cho quốc gia
- Anh không có cả thời gian đi tìm vợ, trán anh cứ hói dần và bản đồ sét thì gần hoàn thành
→ Các nhân vật trong chuyện không được đặt tên cụ thể mà chỉ được gọi chung chung theo lứa tuổi và nghề nghiệp để cho thấy đó là những con người của cả một thời kì, cả một thế hệ hăng say âm thầm làm việc ngày đêm trong thời kì miền Bắc đi lên CNXH