1 các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội ở nước nga được lênin trình bày trong tác phẩm “bàn về thuế lương thực XONG

Xuất phát từ lý do trên nên em chọn đề tài " Các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội ở nước Nga được Lênin trình bày trong tác phẩm “bàn về t

TIỂU LUẬN MÔN: CÁC TÁC PHẨM KINH ĐIỂN THỜI KỲ QUÁ ĐỘ

LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC VỀ TÁC PHẨM 2

1 Tác phẩm “Bàn về thuế lương thực” 2

2 Hoàn cảnh lịch sử 2

II NỘI DUNG TÁC PHẨM 6

1 Kinh tế nông dân kiểu gia trưởng 8

2 Sản xuất hàng hoá nhỏ 8

3 Chủ nghĩa tư bản tư nhân 12

5 Chủ nghĩa xã hội 23

6 Ý nghĩa lý luận của chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần trong tác phẩm Bàn về thuế lương thực củaV.I.Lênin 27

KẾT LUẬN 29

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 30

MỞ ĐẦU

V.I Lênin đã bảo vệ và phát triển học thuyết của C.Mác và Ph.Ăngghen, nâng lên trình độ cao mới trong bối cảnh chủ nghĩa tư bảnphát triển lên giai đoạn cao là chủ nghĩa đế quốc trong hoàn cảnh lịch

sử cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX Kế thừa học thuyết của C Máctrong điều kiện mới, V.I Lênin đã sáng tạo ra lý luận khoa học về chủnghĩa đế quốc, khởi thảo lý luận mới về cách mạng xã hội chủ nghĩa.Người đã xác định kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga.Cách đây hơn 80 năm, vào ngày 21 tháng Giêng năm 1924 V.I.Lênin

đã vĩnh viễn ra đi, sự ra đi của vị lãnh tụ giai cấp vô sản Nga, giai cấp

vô sản toàn thế giới là 1 tổn thất lớn lao cho phong trào xã hội chủnghĩa nhưng những quan điểm, tư tưởng của Người vẫn sống mãi vớithời đại Đặc biệt là lý luận của V.I Lênin về sở hữu và các thành phầnkinh tế - một trong những nội dung cơ bản của Chính sách kinh tế mới,được Người trình bày trong tác phẩm "Bàn về thuế lương thực"

Theo Lênin, từ một nước tiểu nông đi lên Chủ nghĩa xã hội tấtyếu phải trải qua một "mắt xích trung gian", đó là chủ nghĩa tư bảnnhà nước Chủ nghĩa tư bản với chế độ sở hữu và nền kinh tế nhiềuthành phần không chỉ là một biện pháp "quá độ đặc biệt" để quá độgián tiếp lên chủ nghĩa xã hội, mà còn là "chiếc cầu nhỏ vững chắc"

mà giai cấp vô sản cần phải bắc để xuyên qua nó đi vào chủ nghĩa xãhội và bảo đảm cho chủ nghĩa xã hội được củng cố

Xuất phát từ lý do trên nên em chọn đề tài " Các thành phần kinh

tế trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội ở nước Nga được Lênin trình bày trong tác phẩm “bàn về thuế lương thực” làm đề tài tiểu luận môn nghiên cứu tác phẩm kinh điển của

mình

Do hạn chế về thời gian và thu thập tài liệu nên không tránh khỏinhững sai sót trong quá trình làm bài, rất mong được sự đóng góp thiếtthực của quý thầy, cô và bạn học.

“Đất vỡ hoang” rồi được xuất bản nhiều lần Cũng năm 1921, sáchđược dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Đức

nông dân thứ gì Nhà nước độc quyền về lương thực, nghiêm cấm traođổi lương thực Xoá bỏ quan hệ hàng hoá tiền tệ.

Ba là, tiến hành quân sự hoá nền kinh tế Có 50 xí nghiệp chuyểnsang sản xuất vũ khí, 330 xí nghiệp chuyển sang sản xuất quân trang

Có lúc 80% xí nghiệp sản xuất hành trang quân sự, chỉ 20%xí nghiệpsản xuất hàng tiêu dùng

Nhờ chính sách này, nước Nga đã chiến thắng được kẻ thù, giữvững được chính quyền

Lênin viêt: “Chính sách đó đã hoàn thành nhiệm vụ lịch sử của

nó Nó đã cứu vãn nền chuyên chính vô sản trong một nước bị tàn phá

* Về kết cấu kinh tế, xã hội, giai cấp

Nước Nga rộng lớn và hỗn tạp đang tồn tại “những thành phần,

hội” Cơ cấu xã hội ở nước Nga rất phức tạp gồm giai cấp tư sản, tiểu

tư sản, giai cấp vô sản, trong đó “tính tự phát tiểu tư sản chiếm ưu thế

và không thể không chiếm ưu thế; số đông, thậm chí là đại đa số nôngdân đều là những người sản xuất hàng hoá nhỏ.”

* Lực lượng giai cấp vô sản

Ít ỏi, tiểu tư sản rất đông chiếm phần lớn dân cư, nhất là “quầnchung nửa vô sản” Do các ngành công nghiệp chưa phát triển và đìnhđốn nên số lượng đội ngũ giai cấp vô sản đã ít lại giảm đi nhiều Đờisống bị cùng cực, một bộ phận trong công nhân đã tha hoá, biến chất,mất gốc giai cấp và tỏ ra bất mãn với Chính quyền Xôviết, thậm chítrong hàng ngũ công nhân đã có một bộ phận nảy sinh tư tưởng hoàinghi, thất vọng, không tin tưởng vào đường lối xây dựng phát triểnkinh tế của chính quyền Xôviết Một số trong đội ngũ những người vôsản, cũng đã diễn ra những cuộc bãi công tại một số xí nghiệp ởPêtơrôgrát và thành phố khác Họ công khai đòi chính quyền Xôviếtcho buôn bán trao đổi sản phẩm công, nông nghiệp, đòi hạn chế hoạtđộng của các đội kiểm soát đang cản trở tập thể và tư nhân chuyên chởsản phẩm nông nghiệp vào thành phố

* Giai cấp nông dân

Dưới chế độ trưng thu lương thực thừa, cũng bất mãn đối vớiChính quyền Xôviết Nhiều nông dân nghĩ rằng sản xuất để làm gì khisản phẩm làm ra bị tịch thu hết Chẳng hạn, nông dân ở Cainô – mộtlàng nhỏ ở ngoại ô Mátxcơva công khai bày tỏ không mở rộng sảnxuất, chỉ gieo trồng đủ lương thực cho gia đình Thậm chí, còn bất bìnhvới chế độ trưng thu lương thực thừa bằng việc ngừng sản xuất.Lương thực suy giảm, sự bất mãn của nông dân đối với chính sáchcủa Chính quyền Xôviết ngày càng tăng Trên thực tế nó đã biếnthành những cuộc bạo loạn, đặc biệt đáng lưu ý là cuộc bạo loạn ởTambốp - tỉnh sản xuất lúa mì chủ yếu của nước Nga lúc bấy giờ

Hàng nghìn người đã tham gia cuộc bạo loạn đòi bãi bỏ chế độtrưng thu lương thực thừa.

* Các thuỷ thủ cũng bất mãn

Các cuộc nổi dậy của nông dân chưa phải là đỉnh cao của bạoloạn Đỉnh cao của cuộc bạo loạn là cuộc nổi dậy của thuỷ thủ căn cứhải quân Crônstát, tháng 3-1921 Điều đáng nói về cuộc bạo loạn này lànhiều binh lính đã từng anh dũng bảo vệ Chính quyền Xôviết lại đứngvào hàng ngũ những người bạo loạn Những người tham gia bạo loạn

đư ra khẩu hiệu đòi bãi bỏ chế độ trưng thu lương thực thừa, thực hiệnchế độ tự do buôn bán sản phẩm, trước hết là lúa mì Một số ngườicộng sản đã có biểu hiện bi quan dao động không kiên định lập trườnggiai cấp

* Về phần tử phản cách mạng

Lênin đánh giá tư sản và tầng lớp tiểu tư sản “cất giấu nó để chemắt nhà nước”, thực ra “họ không tin chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩacộng sản nào hết, họ chỉ “ngồi chờ” cho qua cơn bão táp vô sản”.Những người tư sản và tiểu tư sản ấy chờ cơ hội để lật đổ chính quyềncông nông Thực tế, họ ra sức lợi dụng sự bất bình của công nhân, nôngdân, binh lính và sự dao động của những người cộng sản không kiênđịnh lập trường cách mạng để phá hoại công cuộc xây dựng kinh tế.Toàn bộ tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trong nước nêu trên đã làmsuy yếu cơ sở xã hội của chuyên chính vô sản, đe doạ sự tồn tại củaChính quyền Xôviết

Lênin cho rằng, nguyên nhân sâu xa và chủ yếu nhất dẫn đến tìnhtrạng làm hẹp cơ sở xã hội của Chính quyền Xôviết là do sự bất mãncủa đông đảo quần chúng nhân dân, nhất là nông dân đối với chínhsách kinh tế - xã hội của Đảng Bônsêvích Lênin thừa nhận: “Đến năm1921,… chúng tôi vấp phải một cuộc khủng hoảng chính trị bên trong

hoảng đó làm cho không những một bộ phận khá lớn trong nông dân,

mà cả công nhân nữa, bất bình”

* Về tình hình chinh trị quốc tế

Bọn đế quốc bị thất bại trong cuộc chiến tranh công khai hằn thù,chống nước Nga Xôviết, âm mưu bóc lột chính quyền của giai cấp vôsản bằng kinh tế Mặt khác, tình hình quốc tế có những thay đổi mangtính bước ngoặt Hy vọng vào thắng lợi đồng loạt cảu cách mạng vô sản

ở các nước phương Tây và phương Đông không thực hiện được Bốicảnh quốc tế ấy đã khiến nước Nga Xôviết trẻ tuổi có khả năng tồn tại

ở trạng thái biệt lập, đơn độc trong một thời gian tương đối dài Bởivậy, chiến lược về sự cùng tồn tại hoà bình với thế giới các nước tư bảnchủ nghĩa đã được hình thành rõ nét hơn “Hiện nay, tình hình quốc tế

đã sản sinh ra một thế cân bằng, dù là tạm thời, không ổn định, nhưng

dù sao vẫn là một thế cân bằng.”

Tình hình khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội lúc đó là do thựchiện chế độ trưng thu lương thực thừa và thi hành Chính sách cộng sảnthời chiến trong thời bình; về mặt chính trị lúc đó là sự thiếu tổ chức vàkhông đưa ra được chính sách kinh tế phù hợp với thực tiễn nước Ngalúc đó

Trước tình hình đó, buộc Đảng cộng sản (b) Nga và nhà nướcXôviết không thể duy trì tiếp Chính sách cộng sản thời chiến Đại hội Xcủa Đảng cộng sản (b) Nga đã chủ trương thay Chính sách cộng sảnthời chiến bằng chính sách kinh tế mới Do đó, V.I.Lênin đã viết tácphẩm này

Việc thay đổi chính sách kinh tế này không đơn thuần là thay đổimột vấn đề cụ thể mà là vấn đề hết sức quan trọng – thay đổi một cơchế quản lý, một tư duy; cao hơn nữa là bàn về những vấn đề kinh tếtrong thời kỳ quá độ dưới góc độ tư duy mới

II NỘI DUNG TÁC PHẨM

Trong tác phẩm này, Lênin tập trung nêu ra những nét lớn vềkinh tế trong thời kỳ quá độ như sau:

 Lý luận về thời kỳ quá độ

 Lý luận về sở hữu và các thành phần kinh tế

 Lý luận về phát triển kinh tế hàng hoá có sự quản lý của nhà nước,nhất là vấn đề Nhà nước và tự do trao đổi

 Vấn đề phát triển tiểu thủ công nghiệp

 Vấn đê chuộc lại và thuê chuyên gia tư sản

Do hạn chế về thời gian và nội dung của đề tài nên bài tiểu luậnchỉ tập trung nghiên cứu vấn đề: Lý luận về sở hữu và các thành phầnkinh tế

Khi nghiên cứu lý luận về sở hữu và các thành phần kinh tếLênin đã đưa ra quan điểm của mình về thời kỳ quá độ Ông nhận địnhrằng: “Chủ nghĩa tư bản nhà nước sẽ là một bước tiến so với tình hìnhhiện nay trong nước Cộng hoà Xô viết của chúng ta Nếu chẳng hạntrong khoảng nửa năm nữa, mà ở nước ta đã thiết lập được chủ nghĩa tưbản nhà nước thì đó sẽ là thắng lợi to lớn và là điều đảm bảo chắc chắnnhất rằng qua một năm sau, chủ nghĩa xã hội nước ta sẽ được củng cố

hoàn toàn và trở nên vô địch” V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43, tr.247

Với nhận định trên sẽ có người đồng tình với ông nhưng cũng sẽ cóngười bác bỏ câu nói ấy Vì vậy, theo Lênin cần phải bàn tỉ mỉ hơn vấn đềnày

“Thứ nhất, cần phân tích xem bước quá độ từ chủ nghĩa tư bảnsang chủ nghĩa xã hội là thế nào mà nó lại khiến chúng ta có quyền và

có căn cứ để tự gọi mình là nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xôviết

Thứ hai, cần vạch ra sai lầm của những người không nhìn thấynhững điều kiện kinh tế tiểu tư sản và tính tự phát tiểu tư sản là kẻ thùchính của chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Thứ ba, cần phải hiểu rõ ý nghĩa của nhà nước Xôviết xét trênphương diện sự khác biệt về mặt kinh tế giữa nó và nhà nước tư sản.”

V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43, tr.247-248

Theo Lênin: “danh từ “nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết”

có nghĩa là Chính quyền Xô viết quyết tâm thực hiện bước chuyển lênchủ nghĩa xã hội, chứ hoàn toàn không có nghĩa là đã thừa nhận chế độ

kinh tế hiện nay là chế độ xã hội chủ nghĩa” V.I.Lênin toàn tập, sđd, t

43, tr.248

Ông đưa ra quan điểm: “Vậy danh từ quá độ có nghĩa là gì? Vậndụng vào kinh tế, có phải nó có nghĩa là trong chế độ hiện nay cónhững thành phần, những bộ phận, những mảnh của chủ nghĩa tư bản

và chủ nghĩa xã hội không? Bất cứ ai cũng đều thừa nhận là có Songkhông phải mỗi người thừa nhận điểm ấy đều suy nghĩ xem các thànhphần của kết cấu kinh tế xã hội khác nhau hiện có ở Nga, chính là như

thế nào Mà tất cả then chốt của vấn đề lại chính là ở chỗ đó” V.I.Lênin

toàn tập, sđd, t 43, tr.248

Sự tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần là một tất yếu kháchquan và cần thiết Lê nin khẳng định nước Nga lúc bấy giờ còn tồn tạinăm thành phần kinh tế:

1 Kinh tế nông dân kiểu gia trưởng, nghĩa là một phần lớn có tính chất

tự nhiên

2 Sản xuất hàng hoá nhỏ (trong đó bao gồm đại đa số nông dân bán luamì)

3 Chủ nghĩa tư bản tư nhân

4 Chủ nghĩa tư bản nhà nước

5 Chủ nghĩa xã hội

Theo ông, năm thành phần kinh tế đó không những tồn tại kháchquan mà còn tạo nên một cơ cấu kinh tế thống nhất, làm tiền đề, điềukiện cho nhau mà còn mâu thuẫn với nhau tạo nên hai hệ thống đối lập

nhau: “Ở đây không phải là chủ nghĩa tư bản nhà nước đấu tranh vớichủ nghĩa xã hội, mà là giai cấp tiểu tư sản cộng với chủ nghĩa tư bản

tư nhân cùng nhau đấu tranh chống lại cả chủ nghĩa tư bản nhà bản nhà

nước lẫn chủ nghĩa xã hội” V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43, tr.249

1 Kinh tế nông dân kiểu gia trưởng.

Đây là thành phần kinh tế tiền tư bản, sản xuất mang tính tự cấp,

tự túc Thành phần kinh tế này không có sự phân công lao động xã hội

mà chỉ có phân công theo giới tính và theo tuổi tác

Mọi hoạt động lao động, sản xuất của họ chủ yếu dựa vào tựnhiên như săn bắt, hái lượm, cuộc sống du canh, du cư

Đây là thành phần kinh tế chiếm tỷ trọng rất nhỏ, tập trung chủyếu ở các vùng dân tộc ít người, vùng núi cao

Đối với thành phần kinh tế này, Nhà nước phải đặc biệt quan tâmgiúp đỡ họ về đời sống vật chất và tinh thần

Thử hỏi thành phần nào chiếm ưu thế? Rõ ràng, trong một nướctiểu nông thì tính tự phát tiểu tư sản chiếm ưu thế và không thể khôngchiếm ưu thế; số đông, thậm chí là đại đa số nông dân đều là những

người sản xuất hàng hoá nhỏ” V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43, tr.248-249

Lênin cho rằng điểm xuất phát trong quá trình xây dựng nềnkinh tế hàng hoá nhiều thành phần khi thực hiện Chính sách kinh tếmới phải là đáp ứng những lợi ích kinh tế cho đại đa số nông dân.Lênin đã nhiều lần nhấn mạnh: “Cần phải bắt đầu từ nông nghiệp, tiểu

thủ công nghiệp, dựa vào khôi phục và phát triển kinh tế tiểu nông đểkhôi phục và phát triển đâị công nghiệp”.

Thành phần kinh tế này dựa trên sở hữu nhỏ, cá thể về tư liệu sảnxuất theo từng hộ gia đình Công cụ lao động thủ công, năng suất thấp

Thành phần kinh tế sản xuất hàng hoá nhỏ có tính hai mặt: tưhữu và cách mạng, tệ dầu cơ, tính tự phát tiểu tư sản gây cản trở chongười cách mạng

“Ở nước ta, cái vỏ chủ nghĩa tư bản nhà nước (độc quyền lúa mì,

sự giám sát của nhà nước đối với chủ xí nghiệp và thương nhân, nhữngngười hoạt động tổng hợp tác xã tư sản) đang bị bọn đầu cơ trọc thủngkhi ở chỗ này lúc ở chỗ nọ và mặt hàng chính để đầu cơ là lúa mì.”

V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43, tr.249

Giai cấp tiểu tư sản chống lại bất cứ sự can thiệp, kiểm kê vàkiểm soát nào của nhà nước, dù là chủ nghĩa tư bản nhà nước hay chủnghĩa xã hội nhà nước Đó là một sự thật không thể tranh cãi vào đâuđược, một sự thật mà không hiểu nó thì gây ra nhiều sai lầm về kinhtế.“Bọn đầu cơ, bọn gian thương, bọn phá hoại độc quyền của nhànước, đó là kẻ thù chính trong “nội bộ” nước ta,- kẻ thù của các biện

pháp kinh tế của chính quyền Xôviết.” V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43,

tr.249

Người tiểu tư sản cũng đầu cơ: “Người tiểu tư sản tàng trữ một

số ít tiền, vào nghìn rúp, tích luỹ được một cách “chính đáng” và nhất

là một cách không chính đáng trong thời kỳ chiến tranh Đây là thànhphần kinh tế tiêu biểu với tính cách là cơ sở của tệ đầu cơ và của chủ

nghĩa tư bản tư nhân” V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43, tr.250 Tiền là giấy

chứng nhận để nhận của cải xã hội, và tầng lớp tiểu tư hữu đông hàngchục triệu người đang nắm chắc lấy giấy chứng nhận đó, cất giấu nó đểche mắt “nhà nước”, họ không tin chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộngsản nào hết, họ chỉ “ngồi chờ” cho qua cơn bão táp vô sản

“Người tiểu tư sản cất giữ vài nghìn rúp là kẻ thù của chủ nghĩa

tư bản nhà nước, họ chỉ muốn dùng khoản tiền ấy cho riêng họ thôi,chống lại dân nghèo, chống lại bất cứ sự kiểm soát chung nào của nhànước; nhưng số tiền vài nghìn ấy lại đem lại cơ sở hàng tỷ cho tệ đầu

cơ đang phá hoại công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của chúng ta”

bỏ ra ba trăm chứ không phải hai trăm, vì một khi chấn chỉnh được trật

tự và tổ chức, một khi triệt để đập tan được hành động của bọn tiểu tưhữu phá hoại mọi sự độc quyền của nhà nước thì, dưới Chính quyềnXôviết, việc giảm bớt cái “khoản cống” ấy, ví dụ giảm xuống một trămhay năm mươi, sau đó sẽ là một nhiệm vụ hoàn toàn dễ dàng

Thành phần kinh tế này có đặc điểm không cố định nhất, khôngđịnh hình nhất và không tự giác nhất

Hạn chế của kinh tế tiểu tư sản là ở chỗ: “Chúng ta thừa biếtrằng: cơ sở kinh tế của tệ đầu cơ là tầng lớp những kẻ tiểu tư hữu vôcùng rộng rãi ở đất nước Nga và chủ nghĩa tư bản tư nhân, có đại diệncủa mình trong mỗi người tiểu tư sản Chúng ta biết rằng hàng triệu vòicủa con thuồng luồng tiểu tư sản ấy đang quấn lấy một số tầng lớp củacông nhân lúc ở chỗ này lúc ở chỗ nọ, rằng nạn đầu cơ đang chui vàomọi chân lông kẽ tóc của đời sống kinh tế - xã hội nước ta, chứ không

phải là độc quyền nhà nước” V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43, tr.250

Trước tình hình trên, nhà nước cần có những giải pháp để độngviên tinh thần người lao động, có những chính sách hỗ trợ, giúp đỡ vềvốn, kinh tế, đào tạo quản lý Tại Đại hội X Đảng Cộng sản (b) Nga,Lênin đã yêu cầu chính quyền Xô viết phải nhanh chóng phát triển nềnsản xuất tiểu nông bằng cách khuyến khích nền kinh tế nông dân cá thểvới những biện pháp “quá độ”, những hình thức “trung gian” có khảnăng cải tạo nông dân, đổi mới nông thôn và chuyển đổi nền kinh tếtiểu nông của những người nông dân cá thể thành sản xuất tập thể cótính xã hội chủ nghĩa, diễn ra một cách “tuần tự”, “có tính kế thừa”,

“thận trọng”

Lênin cho rằng với bối cảnh hiện thực của Nga thì một trongnhững biện pháp trung gian thích hợp là “không đập tan cái cơ cấu kinh

tế và xã hội cũ,… mà là chấn hưng…bằng cách cố gắng nắm vững…từng bước, hoặc bằng cách nhà nước điều tiết” Lênin đã hướng nướcNga vào việc tạo khâu trung gian và khẳng định công cuộc xây dựng xãhội mới ở một nước tiểu nông nhất thiết phải bắt đầu từ sự phát triểnnền kinh tế nông dân cá thể Lênin cho rằng việc chuyển lên chế độ sởhữu tập thể về ruộng đất, việc chuyển lên chế độ canh tác tập thể làcông việc không thể chốc lát mà “phải trải qua cả một giai đoạn sơ bộ,tuần tự, kế thừa, thận trọng, không vội vã” Trong những năm cuối đời,

Lê nin đã vạch ra con đường với hình thức hợp tác xã để cải tạo nôngdân và nền kinh tế tiểu nông Trong tác phẩm Bàn về chế độ hợp tác xã,Lênin khẳng định: Những điều chúng ta phải làm dưới chế độ Chínhsách kinh tế mới là tập hợp những tầng lớp nông dân Nga thật sâu rộngvào các hợp tác xã, trên cơ sở phải kết hợp lợi ích tư nhân, lợi íchthương nghiệp tư nhân với việc Nhà nước kiểm soát được lợi ích đó,sao cho lợi ích tư nhân phục tùng lợi ích chung “Chế độ hợp tác xã vănminh” đó có khả năng đem lại “bước quá độ sang một chế độ mới bằng

con đường đơn giản nhất, dễ dàng nhất, dễ tiếp thu nhất đối với nôngdân”.

3 Chủ nghĩa tư bản tư nhân.

Chủ nghĩa tư bản tư nhân là thành phần kinh tế dựa trên cơ sở sởhữu tư nhân về tư liệu sản xuất, nó đối lập với chủ nghĩa xã hội, songchủ nghĩa tư bản tư nhân đã không còn nguyên vẹn như trước đây

Chủ nghĩa tư bản tư nhân chịu sự quản lý và kiểm soát của nhànước Nó có vai trò đáng kể, xét về đời sống kinh tế - xã hội, vì nó cótiềm năng về vốn, kỹ thuật hiện đại và kinh nghiệm quản lý, nó gópphần tạo ra nhiều sản phẩm, nâng cao đời sống nhân dân và chống lạitình trạng phân tán, bệnh quan liêu của sản xuất nhỏ

Thành phần kinh tế này có mối liên hệ với những người ản xuấthàng hoá nhỏ và tư bản quốc tế

Khi thực thi Chính sách kinh tế mới trên thực tế, Lênin hiểu rất

rõ rằng Chính sách kinh tế mới sẽ làm cho chủ nghĩa tư bản sống lại.Nhưng ông cho rằng không sợ nó mà kêu gọi chính quyền Xôviết cần

sử dụng tư nhân nông dân, tư nhân thợ thủ công, thương nhân, các nhàdoanh nghiệp để phát triển nền kinh tế đất nước, tạo ra nhiều hàng hoátiêu dùng cho xã hội đó là cơ sở để ổn định chính trị Với Chính sáchkinh tế mới, kinh tế tư bản tư nhân đã được phép tồn tại và phát triển

Từ buổi đầu thi hành chính sách kinh tế mới, Lênin đã kêu gọiChính quyền Xôviết cần sử dụng mọi biện pháp làm sống động sự giaolưu giữa công nghiệp với nông nghiệp theo phương thức lưu thông, traođổi hàng hoá Lênin nhấn mạnh: “Trong lĩnh vực này, người nào thuđược nhiều kết quả nhất, dầu là bằng con đường kinh tế tư bản tư nhân,thậm chí không phải bằng con đường hợp tác xã, không trực tiếp biến chủnghĩa tư bản ấy thành chủ nghĩa tư bản nhà nước, thì người đó sẽ giúp íchcho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội trong toàn bộ nước Nga nhiều

hơn những kẻ chỉ ngồi “lo lắng” đến sự thuần tuý của chủ nghĩa cộng

sản” V.I.Lênin toàn tập, sđd,t 43 ,tr.280-281

Trong những năm thực hiện Chính sách kinh tế mới, những xínghiệp vừa và nhỏ không thuộc quyền sở hữu của nhà nước phát triểnmạnh, kể cả những xí nghiệp đã chuyển sang sở hữu nhà nước trongnhững năm thực hiện Chính sách cộng sản thời chiến song không hoạtđộng hoặc hoạt động kém hiệu quả thì trả lại cho chủ cũ Việc phục hồicác xí nghiệp tư nhân đã góp phần quan trọng phát triển nền kinh tếNga Lênin đã khẳng định: “Việc phục hồi lại sự hoạt động kinh tế, -điều này rất cần thiết đối với chúng ta… Kết quả sẽ tiếp tục tốt nếuchúng ta biết khéo làm, nếu sau này chúng ta biết chấp hành đúng đắn

chính sách ấy” V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 44 , tr.278

Việc phát triển thành phần kinh tế tư bản tư nhân góp phần đư đấtnước thoát khỏi khủng hoảng kinh tế

Lênin cho rằng: “Chủ nghĩa tư bản là xấu so với chủ nghĩa xã hội.Chủ nghĩa tư bản lại là tốt so với thời trung cổ, với nền tiểu sản xuất, vớichủ nghĩa quan liêu do tình trạng phân tán của những người tiểu sản xuấttạo nên Vì chúng ta chưa có điều kiện để chuyển trực tiếp từ nền tiểu sảnxuất lên chủ nghĩa xã hội, bởi vậy, trong một mức độ nào đó, chủ nghĩa tưbản là không thể tránh khỏi, nó là sản vật tự nhiên của nền tiểu sản xuất vàtrao đổi; bởi vậy, chúng ta phải lợi dụng chủ nghĩa tư bản (nhất là bằngcách hướng nó vào con đường chủ nghĩa tư bản nhà nước) làm mắt xíchtrung gian giữa nền tiểu sản xuất và chủ nghĩa xã hội, làm phương tiện,con đường, phương pháp, phương thức để tăng lực lượng sản xuất lên”

V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43, tr.276

4 Chủ nghĩa tư bản nhà nước.

Lênin đánh giá rất cao vị trí và vai trò của kinh tế nông dân sảnxuất hàng hoá nhỏ, song chưa bao giờ coi chúng là thành phần kinh tếđộc lập Chúng luôn tồn tại và phát triển cùng với các thành phần kinh

tế khác, tạo nên tính chất phức tạp, tính chất đan xen của “kết cấu kinh

tế - xã hội” quá độ Lênin khẳng định đó là thành phần kinh tế tư bảnnhà nước Xét đến trình độ tiến bộ, trình độ phát triển, khả năng thựchiện và tính hữu ích của nó đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xãhội mới trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở một nước tiểu nôngphải là chủ nghĩa tư bản nhà nước.

Lênin nói khá nhiều và cụ thể về chủ nghĩa tư bản nhà nước.Thứ nhất, Lênin khẳng định rằng chủ nghĩa tư bản nhà nước tồntại là một tất yếu

Ông đã khẳng định rằng: “… có thể kết hợp, liên hợp, phối hợpnhà nước Xôviết, nền chuyên chính vô sản, với chủ nghĩa tư bản nhànước được không?

Tất nhiên là được Đó là điuề mà tôi đã cố gắng chứng minh hồitháng Năm 1918 Và điều đó tôi đã chứng minh được hồi tháng Năm

1918, tôi hy vọng như thế Hơn nữa, ngay hồi đó tôi đã chứng minhrằng chủ nghĩa tư bản nhà nước là một bước tiến so với thế lực tự pháttiểu tư hữu (và tiểu gia trưởng, và tiểu tư sản) Người ta sẽ phạm vô sốsai lầm nếu chỉ đối chiếu hoặc so sánh chủ nghĩa tư bản nhà nước vớichủ nghĩa xã hội thôi, khi mà trong hoàn cảnh chính trị và kinh tế hiệnnay, người ta nhất định phải so sánh chủ nghĩa tư bản nhà nước cả với

nền sản xuất tiểu tư sản nữa.” V.I.Lênin toàn tập, sđd, t 43, tr.268

Thứ hai, ông chỉ ra lợi ích của chủ nghĩa tư bản nhà nước

Giai cấp công nhân sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước như mộtcông cụ để chống lại tín tự phát tiểu tư sản, sự đầu sơ buôn lậu của kinh

tế sản xuất nhỏ và tư bản tư nhân “Chủ nghĩa tư bản nhà nước là mộtbước tiến to lớn dù cho (tôi cố ý nêu ví dụ về con số để nêu bật lý lẽđó) chúng ta phải trả một khoản lớn hơn hiện nay, bởi vì trả “học phí”

là một việc đáng giá, vì cái đó có lợi cho công nhân, vì việc chiến thắngđược tình trạng hỗn độn, tình trạng suy sụp về kinh tế và hiện tượnglỏng lẻo là cái quan trọng hơn hết, vì việc để tình trạng vô chính phủ