CHỦ ĐỀ CÁC TRƯỜNG HỢP CHẤM DỨT QUYỀN SỞ HỮU DO CAN THIỆP CỦA CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CÓ THẨM QUYỀN

Xử lý tài sản để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu Quyền sở hữu đối với một tài sản chấm dứt khi tài sản đó bị xử lý để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu theo quyết định của Tòa án hoặc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

1

SỞ HỮU DO CAN THIỆP CỦA CƠ QUAN NHÀ NƯỚC

CÓ THẨM QUYỀN LỚP: LU003 - NHÓM 5

Sinh viên thực hiện: 1 Huỳnh Quốc Thái

2 Bùi Hoàng Lộc Anh

3 Huỳnh Văn Cường

4 Nguyễn Hoàng Ngọc Uyên

5 Đặng Thị Khánh Linh

6 Phan Thành Nguyên

T P HỒ CHÍ MINH - 2021

MỤC LỤC

I Khái quát chung

1 Căn cứ chấm dứt quyền sở hữu

2 Các trường hợp chấm dứt quyền sở hữu do can thiệp của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

II Tìm hiểu chuyên sâu

1 Quyết định của Tòa Án về phân chia tài sản khi li hôn

1.1 Nhận định chung

1.2 Chế độ chia tài sản

1.2.1 Chia tài sản vợ chồng theo thỏa thuận

1.2.2 Chia tài sản vợ chồng theo luật định

2 Tài sản bị tịch thu theo bản án để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu

2.1 Tịch thu tài sản là gì?

2.2.Quy trình tịch thu và sự tham gia của các cơ quan có thẩm quyền

2.2.1 TH1: Tài sản là tang vật vi phạm hành chính bị tịch thu

2.2.2.TH2: Bị kết án về tội phạm nghiêm trọng,tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia,tội phạm về ma túy,tham nhũng hoặc những tội phạm khác do BLHS quy định

III Những tình huống có liên quan

I V Danh mục tài liệu

I KHÁI QUÁT CHUNG

Việc các chủ thể có quyền sở hữu có thể bị chấm dứt trong các trường hợp pháp luật quy định Vậy các căn cứ chấm dứt quyền sở hữu đối với tài sản được quy định cụ thể như thế nào?

Chủ thể có quyền sở hữu một tài sản nào đó đồng nghĩa với việc được pháp luật công nhận quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đối với tài sản đó

Việc chấm dứt quyền sở hữu đối với một tài sản là việc chấm dứt một trong số quyền trên đối với chủ thể có quyền sở hữu đối với tài sản Điều đó được thực hiện bởi ý chí của chủ sở hữu hoặc bởi những trường hợp do pháp luật quy định

1 Căn cứ chấm dứt quyền sở hữu

Theo Bộ luật Dân sự 2015, tiểu mục 2 điều 237 Căn cứ chấm dứt quyền sở hữu Quyền sở hữu chấm dứt trong các trường hợp sau đây:

• Chủ sở hữu chuyển quyền sở hữu của mình cho người khác

• Chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu của mình

• Tài sản đã được xác lập quyền sở hữu cho người khác

• Tài sản bị xử lý để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu

• Tài sản bị trưng mua

• Tài sản bị tịch thu

2 Các trường hợp chấm dứt quyền sở hữu do pháp luật quy định.

a Tài sản đã được xác lập quyền sở hữu cho người khác

Tài sản không xác định được chủ sở hữu; tài sản bị chôn, giấu, bị vùi lấp, chìm đắm được tìm thấy; tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quên; gia súc, gia cầm bị thất lạc; vật nuôi dưới nước di chuyển tự nhiên đã được xác lập quyền sở hữu cho người khác

theo quy định tại các điều từ Điều 228 đến Điều 233 của Bộ luật dân sự 2015 thì quyền sở hữu của những người có tài sản đó chấm dứt

Đây là những trường hợp xác lập quyền sở hữu đặc biệt và phải qua một thời hạn nhất định thì người tìm thấy, người phát hiện,… tài sản mới có quyền xác lập quyền sở hữu đối với tài sản đó hoặc tài sản đó sẽ thuộc về Nhà nước (đối với tài sản là bất động sản hoặc là di tích lịch sử – văn hóa)

b Xử lý tài sản để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu

Quyền sở hữu đối với một tài sản chấm dứt khi tài sản đó bị xử lý để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu theo quyết định của Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác, nếu pháp luật không có quy định khác Quyền sở hữu đối với tài sản bị xử lý để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu chấm dứt tại thời điểm phát sinh quyền sở hữu của người nhận tài sản đó

Việc xử lý tài sản để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu không áp dụng đối với tài sản không thuộc diện kê biên theo quy định của pháp luật

c Tài sản bị trưng mua

Trường hợp Nhà nước trưng mua tài sản theo quy định của luật thì quyền sở hữu đối với tài sản của chủ sở hữu đó chấm dứt kể từ thời điểm quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hiệu lực pháp luật

d Tài sản bị tịch thu

Khi tài sản của chủ sở hữu do phạm tội, vi phạm hành chính mà bị tịch thu, sung quỹ nhà nước thì quyền sở hữu đối với tài sản đó chấm dứt kể từ thời điểm bản án, quyết định của Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác có hiệu lực pháp luật

II TÌM HIỂU CHUYÊN SÂU

1 Quyết định của Tòa Án về phân chia tài sản khi li hôn.

Điều 38 Chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân

1 Trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng có quyền thỏa thuận chia một phần hoặc toàn

bộ tài sản chung, trừ trường hợp quy định tại Điều 42 của Luật này; nếu không thỏa thuận được thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết

2 Thỏa thuận về việc chia tài sản chung phải lập thành văn bản Văn bản này được công chứng theo yêu cầu của vợ chồng hoặc theo quy định của pháp luật

3 Trong trường hợp vợ, chồng có yêu cầu thì Tòa án giải quyết việc chia tài sản chung của vợ chồng theo quy định tại Điều 59 của Luật này

1.1 Nhận Định Chung:

- Sau khi phân chia tài sản chung khi li hôn thì mỗi bên được xác lập quyền sở hữu đối với tài sản được nhận và chấm dứt quyền sở hữu đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của đối phương

1.2 Chế Độ Chia Tài Sản:

-Có 2 chế độ là chia tài sản vợ chồng theo thỏa thuận và theo luật định

1.2.1 Chia tài sản vợ chồng theo thỏa thuận

-Vợ chồng có quyền thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung

-Thỏa thuận về việc chia tài sản chung phải lập thành văn bản Văn bản này được công chứng theo yêu cầu của vợ chồng hoặc theo quy định của pháp luật -Đây là 1 điểm mới của LHN&GD 2014: tôn trọng quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu(tinh thần của LDS)

1.2.2 Chia tài sản vợ chồng theo luật định

Điều 59 Nguyên tắc giải quyết tài sản của vợ chồng khi ly hôn

2 Tài sản chung của vợ chồng được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố sau đây:

a) Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;

b) Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung Lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập;

c) Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề

nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập;

d) Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng

3 Tài sản chung của vợ chồng được chia bằng hiện vật, nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị; bên nào nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán cho bên kia phần chênh lệch

4 Tài sản riêng của vợ, chồng thuộc quyền sở hữu của người đó, trừ trường hợp tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung theo quy định của Luật này

Trong trường hợp có sự sáp nhập, trộn lẫn giữa tài sản riêng với tài sản chung mà

vợ, chồng có yêu cầu về chia tài sản thì được thanh toán phần giá trị tài sản của mình đóng góp vào khối tài sản đó, trừ trường hợp vợ chồng có thỏa thuận khác

5 Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình

6 Tòa án nhân dân tối cao chủ trì phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao

và Bộ Tư pháp hướng dẫn Điều này

=> Từ khoản 4 của điều luật này đặt ra một vấn đề:

* Đó chính là thế nào là tài sản riêng trong thời kì hôn nhân?

Căn cứ Điều 43 của Luật Hôn nhân và gia đình 2014

“1 Tài sản riêng của vợ, chồng gồm tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân; tài sản được chia riêng cho vợ, chồng theo quy định tại các điều 38, 39 và 40 của Luật này; tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của vợ, chồng và tài sản khác mà theo quy định của pháp luật thuộc sở hữu riêng của vợ, chồng

2 Tài sản được hình thành từ tài sản riêng của vợ, chồng cũng là tài sản riêng của vợ, chồng Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân được thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 33 và khoản 1 Điều 40 của Luật này.”

Downloaded by Quang Tr?n (tranquang141994@gmail.com)

* Quy trình sáp nhập vào tài khoản chung (nếu có) Khi đó việc phân chia tài sản này cũng có sự can thiệp của Tòa Án

- Khi vợ, chồng có tranh chấp nếu không đưa ra được căn cứ chứng minh tài sản đang tranh chấp là tài sản riêng thì tài sản đó được coi là tài sản chung (căn cứ Khoản 3 Điều 33)

- Vợ, chồng có quyền nhập hoặc không nhập tài sản riêng vào tài sản chung (căn

cứ Khoản 1 Điều 44)

* Ta có thể thấy trong vấn đề chia tài sản khi li hôn có sự can thiệp của Tòa Án, tuy nhiên sự can thiệp này như thế nào còn phụ thuộc vào hai vợ chồng Với tinh thần của LDS, đã tôn trọng quyền định đoạt đối với tài sản trong hôn nhân, hai vợ chồng có thể thỏa thuận trong việc phân chia, khi nào không thỏa thuận thì mới phát sinh sự can thiệp trực tiếp đối với khối tài sản đó (theo các quy tắc phân chia

và quá trình can thiệp đã nêu trên), nếu không Tòa Án chỉ can thiệp trong việc phân chia theo ý chí của hai vợ chồng

2.Tài sản bị tịch thu theo bản án để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu.

2.1 Tịch Thu Tài Sản Là Gì?

- Tịch thu tài sản là tước một phần hoặc toàn bộ tài sản thuộc sở hữu của người

bị kết án để nộp vào ngân sách nhà nước

- Các trường hợp bị tịch thu tài sản:

TH1: Tài sản là tang vật vi phạm hành chính bị tịch thu

TH2: Bị kết án về tội phạm nghiêm trọng ,tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm về ma túy, tham nhũng hoặc những tội phạm khác do BLHS quy định

II.2 Quy trình tịch thu và sự tham gia của các cơ quan có thẩm quyền.

- Quy trình kê khai tài sản:

Downloaded by Quang Tr?n (tranquang141994@gmail.com)

Người vi phạm có trách nhiệm kê khai tài sản thuộc phạm vi vi phạm của mình (sở hữu bất hợp pháp, tài sản do tham nhũng, kinh doanh trái phép, buôn lậu, ) a) Lợi nhuận từ các tài sản trái phép đó mà đã tạo lập, sinh lợi và góp vốn kinh doanh hoạt động hợp pháp thì hậu quả như thế nào?

- Chỉ cần tịch thu tài sản trái phép, còn những sinh lời ko bị tịch thu

Vd: Bạn Cường mua 1 cái xe , do sơ hở bị cướp mất xe, ăn cươp lấy xe chạy grap sinh lời Sau mấy tháng công an điều tra ra xe, hỏi cướp cần trả xe hay trả tiền grap

b) Trong số các tài sản kê khai có tài sản thuộc sở hữu chung (còn có đồng sở hữu không vi phạm như vợ/chồng) thì quy trình tịch thu, chấm dứt quyền sở hữu đối với người vi phạm trong trường hợp này như thế nào?

- Trường hợp, tài sản bị tịch thu là tài sản chung thì Tòa án cần xác định phần sở hữu cụ thể hoặc tính phần tài sản của người bị kết án trên tổng giá trị của tài sản chung (chi tiết bổ sung sau)

c) Trong quá trình kê khai, tịch thu có sự tham gia của các cơ quan nào và vai trò của các cơ quan

- Thanh tra, viện kiểm soát

d) Lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của người khác, chính quyền phát hiện thì tài sản

bị lừa đảo, chiếm đoạt xử lý ntn?

- Tạm giam, hỏi cung, đi xác minh Bồi thường lại cho những người bị hại được thực hiện trước khi thi hành án

- Nếu đã xài hết tài sản hay mất thì dẫn đến thế chấp

2.2.1.TH1:Tài sản là tang vật vi phạm hành chính bị tịch thu.

*Hình Thức xử lý tài sản:

Thứ nhất:

Đối với tang vật vi phạm hành chính là tiền Việt Nam, ngoại tệ, chứng chỉ có giá, vàng, bạc, đá quý, kim loại quý thì phải nộp vào ngân sách nhà nước

Downloaded by Quang Tr?n (tranquang141994@gmail.com)

Thứ hai:

Đối với giấy tờ, tài liệu, chứng từ liên quan tới tang vật, phương tiện vi phạm hành chính thì chuyển cho cơ quan được giao quản lý, sử dụng tài sản theo quy định Thứ ba:

Đối với tang vật, phương tiện vi phạm hành chính là ma túy, vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, vật có giá trị lịch sử, giá trị văn hoá, bảo vật quốc gia, cổ vật, hàng lâm sản quý hiếm, vật thuộc loại cấm lưu hành và tài sản khác thì chuyển giao cho

cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành để quản lý, xử lý theo quy định của pháp luật

Thứ tư:

Đối với tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu không thuộc trường hợp trên thì tiến hành thuê tổ chức bán đấu giá chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi xảy ra hành vi vi phạm để thực hiện việc bán đấu giá; trường hợp không thuê được tổ chức bán đấu giá thì thành lập hội đồng để bán đấu giá Việc bán đấu giá tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu được thực hiện theo quy định tại Nghị định 17/2010/NĐ – CP

Ngoài ra:

Đối với tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu nhưng không còn giá trị sử dụng hoặc không bán đấu giá được thì cơ quan của người có thẩm quyền ra quyết định tịch thu phải lập hội đồng xử lý gồm đại diện các cơ quan nhà nước hữu quan Việc xử lý tang vật, phương tiện vi phạm hành chính bị tịch thu phải được lập thành biên bản có chữ ký của các thành viên hội đồng xử lý Phương thức, trình

tự, thủ tục xử lý tài sản thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước

2.2.2 TH2:Bị kết án về tội phạm nghiêm trọng, tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm về

ma túy, tham nhũng hoặc những tội phạm khác do BLHS quy định.

*Nội Dung:

Downloaded by Quang Tr?n (tranquang141994@gmail.com)

-Tài sản bị tịch thu là tài sản có thể đang được người bị kết án sử dụng hoặc cũng có thể là tài sản mà họ đã cho người khác vay, mượn, thuê, giữ để sử dụng (kể cả để sửa chữa) hoặc đang cầm cố, thế chấp, đang gửi tiết kiệm hoặc tiền trong tài khoản ở ngân hàng, tài sản đứng tên người khác nhưng có đủ căn cứ chứng minh rằng của người phạm tội thì tài sản vẫn bị tịch thu ( bất kể trường hợp nào) -Tòa án có thể quyết định tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản của người bị kết án Căn cứ để ra quyết định này là tội phạm cụ thể mà người phạm tội đã thực hiện; tính chất, mức độ nghiêm trọng hay đặc biệt nghiêm trọng do tội phạm gây ra; những khoản thu lợi bất chính và tình hình tài sản của người bị kết á

-Nếu tịch thu một phần tài sản của người bị kết án cần xác định rõ phần nào của tài sản bị tịch thu Trường hợp, tài sản bị tịch thu là tài sản chung thì Tòa án cần xác định phần sở hữu cụ thể hoặc tính phần tài sản của người bị kết án trên tổng giá trị của tài sản chung

-Khi tịch thu toàn bộ tài sản vẫn để cho người bị kết án và gia đình họ có điều kiện sinh sống Những đồ dùng sinh hoạt tối thiểu thuộc sở hữu của người bị kết án không tịch thu là quần áo, chăn màn, giường chiếu…tối cần thiết cho cá nhân và gia đình; lương thực cần thiết cho cá nhân và gia đình; đồ thờ cúng (Đây cũng đang là một sơ hở, bất cập trong quá trình tịch thu tài sản, vd có nhắc trong tiết logic học pháp lý của Cô Hải)…

=> Đây là quy định tiến bộ, thể hiện tính nhân đạo, bên cạnh việc xử lý nghiêm khắc, triệt để đối với người phạm tội thì vẫn phải bảo đảm cho người chịu hình phạt cũng như gia đình họ có những điều kiện nhất định để ổn định cuộc sống

*Quá trình xảy ra:

a Kê khai

-> Theo nguyên tắc là chấm dứt quyền sở hữu của người phạm tội do đó cần xác định chính xác quyền sở hữu của tài sản đó thuộc về ai Điều này hết sức quan trọng và đặc biệt hạn chế sự kê khai không minh bạch

b Thẩm định

- Vấn đề bán đấu giá, liên quan đến sở tài chính, kho bạc, sở văn hóa

Downloaded by Quang Tr?n (tranquang141994@gmail.com)

c Tịch Thu

d Xử lý Tài Sản

III NHỮNG TÌNH HUỐNG CÓ LIÊN QUAN

Tình huống 1:

Anh Nguyễn Văn Đậu làm công nhân, nguồn thu nhập chính của gia đình và chị

Lê Thị Đen làm nội trợ đã kết hôn và chung sống được hơn 20 năm, có 2 người con: Nguyễn Văn Bé 12 tuổi và Lê Văn Lớn 19 tuổi Vì xảy ra mâu thuẩn về tình cảm nên vào năm 2018 hai vợ chồng quyết định li hôn Nguyện vọng của 2 con là Nguyễn Văn Bé và Lê Văn Lớn đều muốn ở cùng mẹ Hai anh chị không thể thống nhất trong việc phân chia tài sản nên đã nộp đơn ra tòa để giúp phân chia tài sản theo pháp luật Vậy theo pháp luật, tài sản sẽ được phân chia như thế nào?

 Hướng giải quyết theo quan điểm nhóm: Khoản 5 Điều 59 Luật hôn nhân và gia

đình 2014

Tình huống 2:

Đầu năm Tân Sửu, một con bò mang thai đi lạc vào vườn nhà bà Thủy Vì tập quán thả rông gia súc của địa phương nên bà cảm thấy đây là chuyện bình thường

và trình báo lên chính quyền xã đồng thời truyền tai nhau thông qua hàng xóm để phụ giúp kiếm chủ nhân của bò Sau hơn 7 tháng, ông Mộc trỡ về quê nhưng chẳng thấy bò nhà mình đâu nên đã trình báo chính quyền và được chính quyền xã xác nhận về việc nhà bà Thủy có nuôi 1 con bò lạc vào đầu năm nhưng đến nay con bò này đã sinh được một con bê Ông Mộc có thể nhận lại bò không?

 Hướng giải quyết theo quan điểm nhóm: Căn cứ Điều 231 bộ Luật Dân sự

2015, ông Mộc có thể nhận lại bò, bê và có nghĩa vụ hoàn trả chi phí nuôi

dưỡng con bò

Tình huống 3:

Xã X đang có kế hoạch xây dựng tuyến đường liên xã (nối liền nhiều xã với nhau) nên đã cho họp bàn lấy ý kiến của người dân Đa số người dân đã đồng ý về

Downloaded by Quang Tr?n (tranquang141994@gmail.com)