Hợp tác xã có vai tròquan trọng trong đời sống kinh tế, chính trị xã hội của nhiềuquốc gia, ngay cả đối với những nước tư bản phát triển.Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã kế thừa những tư
Trang 1GS TS LÊ HỮU NGHĨA, PGS TS TẠ NGỌC TẤN,
TS ĐINH THẾ HUYNH, TS NGUYỄN TIẾN QUÂN
Trang 2TỔ CHỨC BẢN THẢO
´◎µ¶⡊
·169ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺ
Trang 3NGUYỄN XUÂN HIỀN
´◎µ¶⡊
·170ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 4TS NGUYỄN ĐẮC THẮNG
´◎µ¶⡊
·171ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 5PGS.TS LÊ XUÂN ĐÌNH
´◎µ¶⡊
·172ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 6CN HOÀNG VĂN LONG
´◎µ¶⡊
·173ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 8PGS TS PHẠM HỒNG CHƯƠNG
´◎µ¶⡊
·175ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 9PGS.TS LÊ NGỌC TÒNG
´◎µ¶⡊
·176ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 10PGS TS HỒ TRỌNG HOÀI
´◎µ¶⡊
·177ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 11TS ĐẶNG ĐÌNH THANH
´◎µ¶⡊
·178ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 12TS PHẠM VIỆT DŨNG
´◎µ¶⡊
·179ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 13CN DOÃN ĐÌNH HUỀ
´◎µ¶⡊
·180ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 14ThS ĐỖ MINH HẠNH
´◎µ¶⡊
·181ÆÇÈ
ÉÊἎËɫÌﺌÍĩÎÏÐ
ÑÒÓﮌÔÕÖ⍚×
ØÙÚ╽ÛÜìÝÞ
ßà⋱áâ ãäåæçèéᕥ
ê♐ëìᚎí îᴠïðdžñᒕòóô
õö÷
øʾùúಾûΪ
ü▆ýἽþÿĀ⣖āѱĂ
ăﻖĄąĆćҐĈĉ
ಾĊċČ
čƮĎďĐ٫đĒē
ĔĕĖ⠎ėĘ☢ęĚ
ěĜĝĞᐡğὀĠġ
ĢģĤĥĦħĨ
ĩĪīĬĭĮįİıIJij⇐
ĴĵĶȡ
ķĸⱼĹĺĻļ❑Ľľ
Ŀŀ≯≯Łdžł⪜ŃńŅ℉
ņŇȒňʼnŊŋⴚ⤦Ō
ōŎŏ
Trang 15ThS ĐOÀN THỊ BÍCH HIỀN
4
Trang 16LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Hợp tác xã có lịch sử hình thành và phát triển từ khi cónền sản xuất hàng hoá và tiếp tục phát triển trong nền kinh
tế thị trường Đến nay, phong trào hợp tác xã được phát triểnrộng khắp trên quy mô toàn thế giới Hợp tác xã có vai tròquan trọng trong đời sống kinh tế, chính trị xã hội của nhiềuquốc gia, ngay cả đối với những nước tư bản phát triển.Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã kế thừa những tưtưởng về hợp tác xã của thế giới và phát triển một cách sángtạo vào điều kiện cụ thể của Việt Nam Tư tưởng của Người
về hợp tác xã là nhất quán, có hệ thống, được trình bàytrong những bài nói và viết về lịch sử hình thành, mục đích,loại hình, cách thức tổ chức hoạt động của hợp tác xã TheoChủ tịch Hồ Chí Minh, hợp tác xã là con đường dễ tiếp thunhất, phù hợp nhất đối với hàng triệu đồng bào ta, với nhiềungười sản xuất nhỏ trong mọi lĩnh vực, ngành nghề thoátkhỏi lối sản xuất nhỏ lẻ, vươn lên phát triển lâu dài Trongsuốt quá trình hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch HồChí Minh đã dành sự quan tâm đặc biệt đến hợp tác xã vàsuy nghĩ cách phát triển hợp tác xã
Thực tiễn phát triển hợp tác xã ở nước ta trải qua nhiềuthăng trầm Trong những năm đổi mới, tuy đã được Đảng vàNhà nước khuyến khích phát triển, song kinh tế tập thể, mànòng cốt là hợp tác xã, còn nhiều mặt yếu kém: năng lực nộitại hạn chế, số hợp tác xã làm ăn có hiệu quả còn ít, lợi íchđem lại cho thành viên chưa nhiều, tỷ trọng trong GDP củađất nước thấp Một trong những nguyên nhân của tình
5
Trang 17trạng trên là do chúng ta chưa làm đúng quy luật, chưa đúngvới tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã.
Để giúp bạn đọc, nhất là các nhà nghiên cứu, hoạch địnhchính sách, những nhà quản lý kinh tế từ Trung ương đếnđịa phương có thêm tài liệu nghiên cứu tư tưởng Hồ ChíMinh về hợp tác xã và tình hình hoạt động của các hợp tác
xã ở nước ta hiện nay, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia xuất
bản lần thứ hai cuốn sách Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã - Những vấn đề lý luận và thực tiễn của tập thể tác
giả, do GS TS Lê Hữu Nghĩa, PGS TS Tạ Ngọc Tấn, TS.Đinh Thế Huynh, TS Nguyễn Tiến Quân đồng chủ biên.Cuốn sách được hình thành trên cơ sở tập hợp các bàibáo cáo, tham luận khoa học tại hội thảo, do các cơ quanLiên minh hợp tác xã Việt Nam, Học viện Chính trị – Hànhchính quốc gia Hồ Chí Minh, Tạp chí Cộng sản và BáoNhân Dân tổ chức tại Hà Nội Nội dung cuốn sách trình bày,làm rõ những nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh vềhợp tác xã; phân tích, đánh giá tình hình hoạt động của hợptác xã ở nước ta trong những năm qua Trên cơ sở đó, nêulên những định hướng, giải pháp xây dựng và phát triển hợptác xã theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới –phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vàchủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế nhằm thực hiệnmục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ,văn minh”
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách với bạn đọc
Tháng 11 năm 2009
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC
GIA
Trang 18NGHIÊN CỨU, QUÁN TRIỆT TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TẬP THỂ, HỢP TÁC XÃ TRONG GIAI ĐOẠN MỚI*
TRƯƠNG TẤN SANG
Uỷ viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư
Trước hết, tôi xin hoan nghênh sáng kiến của các đồngchí ở Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Học viện Chính trị -Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Tạp chí Cộng sản và
Báo Nhân dân phối hợp tổ chức Hội thảo "Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã - những vấn đề lý luận và thực tiễn".
Đây là hội thảo có ý nghĩa về nhiều mặt, trong bối cảnh toàn
Đảng, toàn dân đang đẩy mạnh triển khai phong trào "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh", đang ra
sức nỗ lực đẩy mạnh công cuộc phát triển kinh tế - xã hội,thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Ban Bíthư đang chuẩn bị nghe báo cáo tổng kết 5 năm thực hiệnNghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) về phát triển kinh tế tậpthể Nghiên cứu, quán triệt sâu sắc những tư tưởng của Bác
về hợp tác xã, từ đó đánh giá những kết quả chúng ta đã đạtđược trong thời gian qua và cung cấp những luận cứ khoahọc cho việc đề ra chủ trương, các giải pháp phát triển kinh
tế tập thể trong điều kiện mới, góp phần quan trọng vào sựnghiệp phát triển đất nước, là mục tiêu của Hội thảo hôm
0 Đầu đề do Tạp chí Cộng sản đặt.
Trang 19Thay mặt Bộ Chính trị, Ban Bí thư, tôi nhiệt liệt chàomừng các đồng chí đại biểu tham dự hội thảo, mang đến hộithảo những tham luận khoa học có giá trị để hội thảo thànhcông
Hợp tác xã là thành quả của nền văn minh nhân loại,được khởi nguồn và xuất phát từ mong muốn, ước mơ vềmột xã hội dân chủ, công bằng, một cuộc sống tốt đẹp hơncho tất cả mọi người, đặc biệt là những người dân lao động,những người nghèo, người yếu thế, bị chèn ép trong xã hội.Phong trào hợp tác xã với những nguyên tắc tự nguyện, tựchịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, công bằng và đoànkết, với những giá trị đầy tính nhân văn như trung thực, cởi
mở, trách nhiệm với xã hội và quan tâm đến mọi người, đếncộng đồng, đã phát triển, lan rộng trên toàn thế giới như mộtcông cụ hữu hiệu để người dân thực hiện mong muốn vàước mơ đó Như V.I Lênin đã từng nói "Hợp tác xã chính làmột chủ nghĩa xã hội thu nhỏ"
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đưa những tư tưởng
về hợp tác xã vào Việt Nam Người đã kế thừa những tưtưởng về hợp tác xã của thế giới và phát triển một cách sángtạo trong điều kiện cụ thể của đất nước Tư tưởng về hợp tác
xã được Người tóm gọn một cách đơn giản nhưng rất sâusắc, dễ đi vào lòng người "Nhóm lại thành giàu, chia nhauthành khó", "Một cây làm chẳng nên non, nhiều cây nhómlại thành hòn núi cao"1 Những nguyên tắc, giá trị hợp tác xãđược Người giải thích dung dị, dễ hiểu: " mục đích củaviệc tổ chức hợp tác xã là gì? Là để cải thiện đời sống nôngdân, làm cho nông dân được no ấm, mạnh khỏe, được họctập, làm cho dân giàu, nước mạnh” “Muốn quản lý tốt hợptác xã, cán bộ quản trị phải dân chủ, tránh quan liêu mệnh
1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, t.2, tr.314.
Trang 20lệnh, làm việc gì cũng cần bàn bạc kỹ với xã viên”1, muốnhợp tác xã được tốt phải đoàn kết, phải làm cho mọi người
tự nguyện tham gia, phải bàn bạc dân chủ và phải tính toáncho công bằng, hợp lý Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác
xã đã được trình bày một cách hệ thống trong những bàiviết, bài phát biểu, nói chuyện của Người, từ lịch sử hìnhthành, mục đích, loại hình, cho đến cách thức tổ chức, hoạtđộng của hợp tác xã Người đã chỉ ra, hợp tác xã là conđường dễ tiếp thu nhất, phù hợp nhất đối với hàng triệuđồng bào ta, với những người sản xuất nhỏ trong mọi lĩnhvực, ngành nghề thoát khỏi lối sản xuất nhỏ lẻ, vươn lênphát triển lâu dài, "Hợp tác xã, tổ đổi công chẳng những cólợi ngay cho mình mà còn lợi về sau cho con cháu mình.Đồng bào phải trông xa, thấy rộng, chớ thấy khó khăn màngại, chớ thấy lợi ích trước mắt mà quên lợi ích lâu dài"2.Người xác định, phát triển hợp tác xã là một bộ phận củacách mạng Việt Nam Trong suốt quá trình hoạt động cáchmạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dành sự quan tâmđặc biệt đến hợp tác xã Cho đến giờ phút cuối cùng củacuộc đời, Người vẫn trăn trở về cuộc sống của nông dân, vềhợp tác xã như con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nôngnghiệp, nông dân nước ta
Tôi mong rằng trong hội thảo này sẽ có nhiều tham luậnphân tích sâu những nội dung, những khía cạnh khác nhautrong tư tưởng của Bác về hợp tác xã và ý nghĩa to lớn củanhững tư tưởng đó đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng
và nhân dân ta hiện nay
Vận dụng sáng tạo những tư tưởng của Hồ Chí Minhtrong đường lối phát triển nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa nhằm thực hiện mục tiêu “dân giàu, nướcmạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”,
0 Sđd, t 9, tr 538.
1 Sđd, t 9, tr 134.
Trang 21Đảng ta xác định, xây dựng và phát triển kinh tế tập thể mànòng cốt là hợp tác xã có vai trò rất quan trọng.
Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
IX của Đảng đã xác định chủ trương phát triển nền kinh tếnhiều thành phần, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủđạo, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trởthành nền tảng của nền kinh tế quốc dân, kinh tế tập thể pháttriển với nhiều hình thức hợp tác đa dạng, trong đó hợp tác
xã là nòng cốt Các hợp tác xã dựa trên sở hữu của thànhviên và sở hữu tập thể, liên kết rộng rãi những người laođộng, các hộ sản xuất, kinh doanh, các doanh nghiệp nhỏ vàvừa, không giới hạn quy mô, lĩnh vực, địa bàn
Tại Hội nghị lần thứ năm (khóa IX), Ban Chấp hànhTrung ương Đảng đã thông qua nghị quyết chuyên đề vềtiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tậpthể, trong đó xác định những quan điểm chỉ đạo và các giảipháp cần thiết nhằm củng cố và thúc đẩy phát triển hợp tác
xã trong thời gian tới
Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảngkhóa IX tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảngtiếp tục khẳng định vai trò của kinh tế tập thể cùng với kinh
tế nhà nước ngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tếquốc dân và xác định: Tiếp tục đổi mới và phát triển các loạihình kinh tế tập thể Tổng kết thực tiễn, sớm có chính sách,
cơ chế cụ thể khuyến khích phát triển mạnh hơn các loạihình kinh tế tập thể đa dạng về hình thức sở hữu và hìnhthức tổ chức sản xuất kinh doanh, bao gồm các tổ hợp tác vàhợp tác xã kiểu mới
Trong những năm qua, nhất là từ sau khi có Nghị quyếtTrung ương 5 (khóa IX), Đảng, Nhà nước ta đã đẩy mạnhcông tác tuyên truyền, vận động, có nhiều cơ chế, chính sách
để hỗ trợ, khuyến khích phát triển kinh tế tập thể, các tổ hợptác và hợp tác xã, nhưng sự phát triển của khu vực kinh tế nàyvẫn hết sức khó khăn, tốc độ chỉ bằng 1/2 tốc độ tăng
Trang 22trưởng kinh tế chung của cả nước, do đó tỉ trọng của khu vựckinh tế này trong tổng giá trị sản phẩm (GDP) của đất nướcngày càng giảm Nguyên nhân của tình hình này là gì? Đâu lànguyên nhân khách quan, đâu là nguyên nhân chủ quan? Phảichăng là do công tác tuyên truyền, vận động, sự quan tâm,lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng và chính quyền chưađầy đủ? Hay do các chính sách hỗ trợ, giúp đỡ của Nhà nướcvới khu vực kinh tế này chưa đủ mức? Hay vì có điều gìchúng ta làm còn chưa đúng quy luật, chưa đúng tư tưởng HồChí Minh? Sắp tới đây chúng ta phải làm gì, làm thế nào đểđến năm 2010, khu vực kinh tế này có thể thoát khỏi tình trạngyếu kém hiện nay, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn hơn trongGDP như Nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) đã đề ra Tôimong rằng Hội thảo sẽ có nhiều tham luận góp phần làm rõhơn những vấn đề quan trọng này.
Hội thảo hôm nay là diễn đàn để chúng ta thảo luận, traođổi về tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về hợp tác xã vàthực tiễn kinh tế tập thể ở nước ta hiện nay, chúng ta sẽđược nghe các nhà khoa học, các cán bộ thực tiễn trình bày,làm rõ những vấn đề về cơ sở hình thành, quá trình pháttriển và những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh
về hợp tác xã Trên cơ sở đó, hội thảo sẽ trao đổi, thảo luận
về tình hình hợp tác xã hiện nay, những định hướng, giảipháp phát triển hợp tác xã trong giai đoạn mới, trong bốicảnh phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế Hơn 50 báo cáo, thamluận được chuẩn bị tham gia hội thảo sẽ là những thông tin,tài liệu phong phú, thể hiện sự quan tâm của các đồng chí,cũng như tính hấp dẫn, thực tiễn của chủ đề mà hội thảo đưara
Trang 23TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ HỢP TÁC XÃ: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
(Báo cáo đề dẫn Hội thảo)
LÊ HỮU NGHĨA
GS TS Uỷ viên Trung ương Đảng, Giám đốc Học viện Chính
trị Hành chính quốc gia Hồ Chí
-Minh
Trên thế giới, lý luận và tư tưởng về hợp tác xã đã đượchình thành gắn liền với thực tiễn phát triển hợp tác xã gần250 năm qua Ngày nay, theo đánh giá của Tổng thư ký Liênhợp quốc: hợp tác xã là trào lưu có tổ chức lớn nhất của xãhội văn minh loài người, đã trở thành phong trào mạnh mẽ
có quy mô toàn thế giới Liên minh hợp tác xã quốc tế ra đờinăm 1895, là tổ chức đại diện của phong trào hợp tác xãquốc tế với trên 80 triệu xã viên, 222 tổ chức hợp tác xã cấpkhu vực, cấp quốc gia của 100 nước trên thế giới; là một đốitác và thành viên tư vấn có tiếng nói quan trọng trong Liênhợp quốc
Trong quá trình ra đi tìm đường cứu nước, Lãnh tụNguyễn Ái Quốc đã đặc biệt quan tâm đến tất cả nhữngthành tựu của văn minh nhân loại, những tiến bộ mọi mặt
mà loài người đã đạt được , trong đó có thành tựu về hợptác xã Tư tưởng về hợp tác xã đã được đề cập rất sớm trongnhững tác phẩm ban đầu của Nguyễn Ái Quốc - Hồ
Trang 24Chí Minh Trong tác phẩm được viết từ năm 1922, Báo cáo gửi Ban biên tập về hoạt động của báo Le Paria, Bác đã
trực tiếp sử dụng hình thức hợp tác xã trong hoạt động của
tờ báo
Đặc biệt trong tác phẩm Đường Kách mệnh - tác phẩm
ra đời cách đây đúng 80 năm, tác phẩm lý luận điển hình,mẫu mực về hợp tác xã, là biểu hiện sinh động của sự gặp
gỡ giữa văn minh phương Đông nói chung, văn hóa ViệtNam nói riêng, với văn minh phương Tây trên vấn đề hợp
tác xã Trong tác phẩm Đường Kách mệnh, Người đã tổng
kết thực tiễn phát triển hợp tác xã của các nước trên thế giới,
từ hợp tác xã đầu tiên ra đời năm 1761 tại Anh, do mấyngười thợ dệt vải rủ nhau lập ra một cái hội “làm vải cho tốt
và bán giá trung bình trong làng xóm”, đến các hình thứchợp tác xã ở Nga, Pháp, Đan Mạch, Đức cho đến những ýtưởng về xây dựng hợp tác xã trong quá trình xây dựng chủnghĩa xã hội Trong nhiều bài báo và bài viết của Người, vàtrong Thư gửi Ban Chấp hành Đảng bộ Đảng lao động ViệtNam tỉnh Nghệ An (ngày 21 tháng 7 năm 1969), Bác cũngrất quan tâm đến việc phát huy vai trò to lớn của hợp tác xã.Các nhà nghiên cứu đã tổng kết có tất cả hơn 154 tác phẩmBác đề cập đến hợp tác xã, khoảng trên 500 lần Bác dùngcụm từ “hợp tác xã” Nghiên cứu những tác phẩm của HồChí Minh về hợp tác xã cho thấy:
0 Hợp tác xã là một tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ ChíMinh, đã được Người đề cập một cách có hệ thống, từ
những ý tưởng mang tính chất lý luận Từ tác phẩm Đường Kách mệnh, mà chính trong đó cũng đã rất cụ thể, chi tiết từ
lịch sử, mục đích đến các cách thức tổ chức hợp tác xã, đếnnhững bài nói và viết sau này và tận trước lúc Người quađời, những tác phẩm sau này tuy mang tính chất chỉ đạothực tiễn nhiều hơn, nhưng đều chứa đựng một tư tưởngnhất quán về vai trò của hợp tác xã đối với đồng bào ta, nhất
là đồng bào vùng nông thôn, nông nghiệp
Trang 250 Tư tưởng phát triển hợp tác xã luôn được Người quantâm đặc biệt, và gắn liền với tư tưởng về con đường đi lênchủ nghĩa xã hội ở nước ta Ngay từ những ngày cách mạngcòn trong trứng nước, tư tưởng Hồ Chí Minh về chế độ hợptác, đưa nông dân từ chỗ làm ăn riêng lẻ đi dần lên tổ đổicông và tiến lên hợp tác xã từ bậc thấp đến bậc cao đã đượccoi là con đường đi đến ấm no, hạnh phúc và tiến lên chủ
nghĩa xã hội Người nói: Không có con đường nào khác, chỉ
có vào tổ đổi công, tiến lên hợp tác xã, nông dân ta mới có thêm sức để cải tiến kỹ thuật, đẩy mạnh sản xuất.
1 Củng cố hợp tác xã nông nghiệp đồng nghĩa với việccủng cố quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa ở nông thôn Cáchình thức hợp tác trong tư tưởng của Hồ Chí Minh là có tínhquy luật khách quan đã được đúc kết từ thực tiễn cuộc sống
Người viện dẫn những ngạn ngữ của dân tộc, như: Nhóm lại thành giàu, chia nhau thành khó; Một cây làm chẳng nên non, nhiều câu nhóm lại thành hòn núi cao; Góp gạo thổi cơm chung cho khỏi hao của, tốn công, lại có nhiều phần vui vẻ
2 Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, các hình thức hợptác xã rất đa dạng, từ thấp đến cao, từ nhỏ, đơn giản đếnnhững hình thức lớn hơn Người đã lấy những ví dụ rất dung
dị, như: hai người tắm cho nhau thì nhanh và sạch hơn tắm một mình, góp tiền lại để mua với giá bán buôn thì rẻ hơn
là riêng từng người mua lẻ, góp tiền lại cho một người sử dụng rồi luân phiên nhau sử dụng một khoản tiền lớn thì làm cho vốn to lên gấp bội; hợp tác xã tuy là để giúp nhau nhưng không giống như các hội từ thiện, cũng không như các hội buôn , đến những loại hình hợp tác xã cụ thể như
hợp tác xã tiền bạc; hợp tác xã mua; hợp tác xã bán; hợp tác
xã sinh sản
3 Tác dụng to lớn của hợp tác xã cũng được thể hiện trênnhiều mặt, từ góp sức để thành mạnh, đến thực hành dânchủ như cái “chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó
Trang 26khăn” Con đường hợp tác hóa là con đường đi lên chủnghĩa xã hội, nên mọi đảng viên phải tham gia, xây dựng.
Người viết: Chi bộ tốt thì ban quản trị tốt Ban quản trị tốt thì xã viên mới đoàn kết và hăng hái sản xuất, hợp tác xã mới được củng cố và phát triển tốt.
Thấm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trongcông cuộc đổi mới, Đảng ta chủ trương phát triển nền kinh
tế nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, nhưngvẫn tiếp tục khẳng định vai trò, vị trí quan trọng của kinh tếtập thể, kinh tế hợp tác và hợp tác xã Văn kiện Đại hội Xcủa Đảng đã khẳng định: “kinh tế nhà nước cùng với kinh tếtập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nềnkinh tế quốc dân”1
Trước khi tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đấtnước, nền kinh tế quốc dân nước ta đang lâm vào khủnghoảng trầm trọng, sản xuất sa sút, đời sống nhân dân khókhăn Trên thế giới, hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu
và Liên Xô tan rã Phong trào hợp tác xã, tập đoàn sản xuấtcũng đã đi vào thoái trào, tuyệt đại đa số các hợp tác xãnông nghiệp không phát huy tác dụng, nhiều hợp tác xãnông nghiệp đã bị giải thể
Tiếp đến Khoán 100, rồi đến Khoán 10 ra đời là nhữngquyết sách quan trọng, tạo ra bước đột phá trong việc hoànthiện cơ chế quản lý kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn,
mà cốt lõi của nó là giải phóng sức sản xuất của các hộ nôngdân, coi kinh tế hộ là đơn vị sản xuất độc lập, tự chủ; kèmtheo đó là giao quyền sử dụng ruộng đất lâu dài cho kinh tế
hộ Sau đó, chúng ta tiến hành xây dựng Luật Hợp tác xã(năm 1996), rồi sửa đổi bổ sung Luật Hợp tác xã (năm2003)
1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb.
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.26.
Trang 27Có thể nói, nếu so với trước đây, khi hợp tác xã mới chỉ
có một văn bản mang tính hướng dẫn, đó là Điều lệ hợp tác
xã, thì trong thời kỳ đổi mới hợp tác xã đã có Luật riêng, mởđường về mặt pháp chế và thể chế, có tính pháp lý cao hơntrước, sâu rộng hơn trước, tạo điều kiện cho phong trào hợptác xã phục hồi và phát triển, cho sự hình thành và ra đờicác hợp tác xã kiểu mới
Đến hết tháng 6 năm 2007, ước tính kinh tế tập thể baogồm 17.599 hợp tác xã (trong đó có hơn 942 quỹ tín dụngnhân dân), 39 liên hiệp hợp tác xã và hơn 300 nghìn tổ hợptác lớn nhỏ, trong đó khoảng 20% đã được các uỷ ban nhândân huyện cấp giấy chứng nhận
Riêng trong nông thôn, nông nghiệp và thủy sản, theo số
liệu Tổng điều tra năm 2006, do Tổng cục Thống kê tiếnhành, tính đến ngày 01-7-2006, cả nước có 7.310 hợp tác xãhoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp,lâm nghiệp và thủy sản, giảm 203 hợp tác xã so với cùngthời điểm năm 2001 Các hợp tác xã hoạt động tập trung chủyếu ở một số vùng phía Bắc, là nơi phong trào hợp tác hóaphát triển mạnh từ những năm 1960 Tuy nhiên, cá biệt cómột số tỉnh hiện không còn một hợp tác xã nông nghiệp nào,hoặc có nhưng rất ít
Trong khi đó, một trong những mục tiêu của chủ trươngphát triển kinh tế tập thể là hỗ trợ đắc lực cho kinh tế hộ, thìtrên thực tế, nhu cầu về sự trợ giúp đó của kinh tế đang ngàymột tăng, nhất là trong việc cung cấp dịch vụ về giống, bảo
vệ thực vật và tiêu thụ sản phẩm Thế nhưng tại Đồng bằngsông Cửu Long, nơi sản xuất lúa gạo hàng hóa lớn nhấttrong cả nước, cũng chỉ có 515 hợp tác xã nông nghiệp, tính
ra bình quân mỗi tỉnh có 40 hợp tác xã, như vậy là còn quáít
Trong số 7.056 hợp tác xã nông nghiệp thực tế đang hoạtđộng, thì 83,6% số hợp tác xã chuyển đổi từ các hợp tác xã
Trang 28cũ, chỉ có 17,4% số hợp tác xã nông nghiệp là được thànhlập mới theo Luật Hợp tác xã.
Nhìn chung, sau hơn 10 năm thực hiện Luật Hợp tác xã,Nghị định 15 của Chính phủ và sau 5 năm thực hiện Nghịquyết Trung ương 5 (khóa IX), hoạt động của các hợp tác xã
đã có những chuyển biến tích cực về tổ chức bộ máy,phương thức quản lý, kết quả hoạt động sản xuất, kinhdoanh, Nhiều hợp tác xã nông nghiệp đã đóng vai trò tíchcực trong việc giải quyết việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh
tế nông nghiệp, nông thôn; xóa đói giảm nghèo, xây dựngnông thôn mới góp phần tăng cường tinh thần đoàn kếtcộng đồng, củng cố quan hệ sản xuất mới trong nông thôn.Tuy vậy, chất lượng hoạt động và quản lý chưa đều,nhiều hợp tác xã còn mang tính chất hình thức tuy đã hoàntất các thủ tục chuyển đổi; hầu hết các hợp tác xã kiểu mớiđều thiếu vốn, trong lúc các thủ tục để vay vốn còn nhiềubất cập; cơ sở vật chất-kỹ thuật của nhiều hợp tác xã vừathiếu, vừa lạc hậu nên gây nhiều khó khăn trong việc mởrộng các hoạt động dịch vụ; thiếu cán bộ có năng lực quản
lý, có tâm huyết và khả năng điều hành các hoạt động dịchvụ; phương hướng kinh doanh không ổn định Vì vậy, hiệuquả kinh tế còn thấp, thu nhập của người lao động trong cáchợp tác xã còn thấp; sức hấp dẫn của các hợp tác xã nôngnghiệp kiểu mới chưa cao
Tóm lại, thực tế phong trào hợp tác xã chưa phát triểnđược như Đảng và Nhà nước mong muốn, chưa ngang tầmvới vai trò và vị trí của nó để trở thành nền tảng vững chắccủa nền kinh tế quốc dân
Tại cuộc Hội thảo lần này, Ban tổ chức hy vọng các nhàkhoa học, các nhà hoạch định chính sách cũng như đại diệncủa một số hợp tác xã tiêu biểu thẳng thắn tranh luận, thảoluận một cách toàn diện để tham mưu cho Đảng và Nhànước những vấn đề cốt yếu về phát triển kinh tế tập thể,kinh tế hợp tác và hợp tác xã Ban tổ chức hội thảo xin gợi ý
Trang 29một số vấn đề chính như sau:
1- Những tư tưởng của Hồ Chí Minh về hợp tác xã đếnnay, còn những vấn đề gì cần tiếp tục đi sâu làm rõ, vấn đềvận dụng vào thực tiễn những tư tưởng của Người cònnhững vấn đề gì cần tiếp tục nghiên cứu và vận dụng đểphong trào hợp tác xã phát triển mạnh hơn nữa Nghĩa là,cần nhận thức rõ và sâu sắc hơn những vấn đề lý luận cótính chất nền tảng về hợp tác xã và con đường đi lên chủnghĩa xã hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh
2- Cần khẳng định rằng, những tư tưởng của Hồ ChíMinh về hợp tác xã là một kho tàng quý báu, mà một thờigian chúng ta đã chủ quan, nóng vội thực hiện không đúng
tư tưởng của Người, đi không đúng quy luật để phong tràohợp tác xã yếu kém Nhưng vấn đề đặt ra là tại sao hiện nay,
về mặt thể chế đã được tháo gỡ khá thông thoáng, thì hợptác xã lại không phát triển được như mong đợi Có phải dothể chế hay do những nguyên nhân khác? Nếu do nhu cầucủa người dân, nhất là kinh tế hộ gia đình thì chưa hẳn đãđúng, vì rất nhiều kinh tế hộ đang có nhu cầu hợp tác, nhất
là trong những khâu, những công việc mà chính bản thânkinh tế hộ khó có thể làm được một cách hiệu quả, thì hợptác xã lại chưa đáp ứng được Chẳng hạn, dịch vụ kỹ thuật,thị trường đầu ra và đầu vào cho sản xuất Đó chính là vaitrò của hợp tác xã đối với kinh tế hộ gia đình
3- Phát huy như thế nào vai trò của kinh tế tập thể, kinh
tế hợp tác và hợp tác xã với việc lôi cuốn hàng chục triệu hộgia đình thoát khỏi cảnh tiểu nông, sản xuất nhỏ lẻ vào conđường sản xuất hàng hóa lớn, có thêm sức mạnh để nângcao năng lực cạnh tranh, giúp hàng chục triệu hộ nông dânhội nhập kinh tế khu vực và thế giới
4- Kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác và hợp tác xã với việcthực hiện hàng loạt các chủ trương, đường lối của Đảng, chínhsách, pháp luật của Nhà nước đến khắp mọi miền, mọi
Trang 30vùng của cả nước, nhất là vai trò của hợp tác xã với công tácxóa đói, giảm nghèo góp phần vào phát triển nhanh và bềnvững đất nước.
5- Trong học thuật, hiện nay vẫn còn hai quan điểm khácnhau về mặt khái niệm, gọi là kinh tế tập thể mà nòng cốt làhợp tác xã như Nghị quyết Đại hội VIII, IX và X, hay gọikinh tế hợp tác và hợp tác xã như Nghị quyết Đại hội VII.Điều đó cũng cần có sự đóng góp ý kiến của các đại biểu dựhội thảo lần này
6- Chức năng chủ yếu của các hợp tác xã là kinh doanh
có lãi hay tương trợ giúp đỡ các hộ xã viên cũng đang cónhững nhận thức rất khác nhau Không ít địa phương cònchưa phân biệt rõ giữa góp vốn thành lập hợp tác xã với gópvốn thành lập công ty, như công ty trách nhiệm hữu hạn,công ty cổ phần
7- Có ý kiến cho rằng, ưu đãi hợp tác xã, thì sẽ có hàngloạt các công ty sẽ núp bóng hợp tác xã để được hưởng lợimột cách trá hình Vậy, có cần tiếp tục ban hành nhữngchính sách ưu đãi đối với hình thức kinh tế này không?Nhưng cũng có ý kiến cho rằng, chủ trương, chính sách củachúng ta đã quá ưu đãi hợp tác xã rồi, cụ thể là Nghị định 15của Chính phủ năm 1997 Có cả số ý kiến thứ ba lại nói vềnhững ưu đãi đó dường như rơi vào tình trạng “chính sáchthì trên trời, cuộc đời ở dưới đất”, nghĩa là những ưu đãi đề
ra trong chính sách thì tốt, nhưng hiếm có hợp tác xã nàotiếp cận được Chẳng hạn, giảm thuế đất, thì hợp tác xãkhông có đất để hưởng; ưu tiên vay vốn ngân hàng, thìkhông có tài sản thế chấp mà tiếp cận vốn
8- Ban tổ chức hội thảo cũng mong rằng tại hội thảo nàychúng ta sẽ thảo luận về cả vai trò của tổ chức đảng cơ sở,chính quyền cơ sở, các đoàn thể quần chúng ở các địaphương trong việc đẩy mạnh phát triển các hình thức kinh tế
Trang 31hợp tác và hợp tác xã hiện nay Có ý kiến cho rằng, chúng tađang từ thái cực này sang thái cực kia, rằng hợp tác xã nay
đã có Luật nên cứ thế mà hoạt động theo Luật, nay coi các
tổ hợp tác, hợp tác xã như một sự phát triển tự thân, tự phátnên không được hoặc rất ít được sự quan tâm của chínhquyền, của các tổ chức đảng cơ sở Như vậy, có phải là đảngviên chưa thực sự thấm nhuần, chưa nghiêm chỉnh chấphành đường lối của Đảng không?
9- Và cuối cùng, hội thảo lần này phải đề xuất đượcnhững giải pháp thật hữu hiệu và thiết thực để tiếp tục đưakinh tế tập thể, kinh tế hợp tác và hợp tác xã tiến lên Ngay
cả việc chúng ta học tập kinh nghiệm của nước ngoài, thựchiện một bước việc đổi mới các tổ chức của hợp tác xã từTrung ương đến địa phương như thế nào cho phù hợp vớiyêu cầu cuộc sống, chẳng hạn làm rõ chức năng quản lý nhànước đối với hợp tác xã với chức năng “bà đỡ” - làm cácdịch vụ có tính chất hỗ trợ các hợp tác xã để nâng cao hơnnữa hiệu quả công tác, phát huy tác dụng thực sự đối với cáchình thức hợp tác trên mọi miền đất nước
Đúng như gợi ý của đồng chí Trương Tấn Sang, tôi hyvọng rằng, tại cuộc hội thảo này chúng ta phải bàn thảo thật
thẳng thắn, trên tinh thần: “nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật”, để nhìn thấu những nhu cầu thiết yếu của thực tiễn
cuộc sống đối với vấn đề phát triển kinh tế tập thể, trong đónòng cốt là hợp tác xã, đồng thời, cùng với phong trào ở cơ
sở tháo gỡ những rào cản, vướng mắc về mặt tư duy, nhậnthức tư tưởng và về thể chế để kinh tế tập thể, kinh tế hợptác và hợp tác xã phát triển mạnh mẽ và vững chắc, đónggóp xứng đáng vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoáđất nước Thiết nghĩ, đó cũng là cách thiết thực nhất đểchúng ta học tập và thực hiện tư tưởng của Hồ Chí Minh vềhợp tác xã
Trang 32cơ quan, địa phương trong cả nước Một số đồng chí là chủnhiệm lâu năm, có nhiều kinh nghiệm của một số hợp tác xãhoạt động có hiệu quả tốt ở các vùng trong cả nước cũng cóbáo cáo tại hội thảo Các bản tham luận đã có những nộidung rất phong phú, đề cập nhiều vấn đề lý luận về hợp tác
xã trong di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng như tìnhhình lý luận và thực tiễn phát triển hợp tác xã của nước ta
5888 Kết luận Hội thảo khoa học quốc gia: Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã- những vấn đề lý luận và thực tiễn, do đồng chí Tạ Ngọc Tấn trình bày
Trang 33trong giai đoạn hiện nay Điều đó càng chứng tỏ chủ đề hộithảo có sức hấp dẫn và ý nghĩa thực tiễn trong tình hình hiệnnay.
Thay mặt ban tổ chức hội thảo, tôi xin bày tỏ lòng biết
ơn đối với sự chỉ đạo kịp thời của Thường trực Ban Bí thư,chân thành cảm ơn các cơ quan, các nhà khoa học, các cán
bộ quản lý và các đồng chí đã hợp tác, ủng hộ, giúp đỡ đểtạo nên sự thành công của cuộc hội thảo
Tại hội thảo này, chúng ta đã khẳng định và làm rõ thêmnhững giá trị lý luận và thực tiễn về hợp tác xã trong tưtưởng Hồ Chí Minh, trong việc phát triển hợp tác xã ở ViệtNam, cũng như đặt ra và gợp ý nhiều vấn đề, lĩnh vực, mốiquan hệ cần phải tiếp tục nghiên cứu, tổng kết thực tiễn,hòan thiện về lý luận, chính sách nhằm góp phần nâng caohiệu quả của các hợp tác xã trong tình hình mới
Các ý kiến tham gia đóng góp cho hội thảo, về cơ bản,
đã tập trung và nhất trí ở một số nội dung chính như sau:1- Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã là sự kế thừanhững tinh hoa của nhân loại, đồng thời kết hợp một cáchkhéo léo, tài tình với quan điểm mácxít và được vận dụngmột cách sáng tạo vào hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam
Về mặt bản chất: Hợp tác xã là tổ chức tự nguyện của
người dân, hợp nhau lại để tăng thêm sức mạnh Là “Nhómlại thành giàu, chia nhau thành khó” hay “Một cây làmchẳng nên non, nhiều cây chụm lại nên hòn núi cao”
Quan hệ trong hợp tác xã là dân chủ và cùng có tráchnhiệm Đã vào hợp tác xã, trở thành xã viên thì bất kỳ gópnhiều hay góp ít, vào trước hay vào sau, ai cũng bình đẳngnhư nhau về trách nhiệm Đây là sự khác nhau căn bản giữahợp tác xã với công ty cổ phần, trong đó lá phiếu tỷ lệ thuậnvới vốn góp
Hợp tác xã trước hết là của những người nghèo, ngườikhó khăn, yếu thế trong xã hội hợp nhau lại để cùng tồntại và phát triển Tuy nhiên, quan hệ hợp tác hay còn gọi là
Trang 34chế độ hợp tác xã có thể được áp dụng cho những quan hệrộng lớn hơn trong xã hội.
Mục đích của hợp tác xã là tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau,mưu lợi chung, chung nhau góp sức cùng có lợi, là hợp tácvới nhau để cùng mạnh lên, vươn lên, chống lại sự áp bức,chống lại tình trạng không bình đẳng về kinh tế, xã hội Chonên, hợp tác xã khác với hội buôn, công ty cổ phần, mưu lợiriêng, lấy mục tiêu chính là lợi nhuận Hợp tác xã đồng thờicũng khác hội từ thiện, trong đó chỉ có tiêu đi mà không cólàm ra Hợp tác xã có tiêu đi, có làm ra, chỉ giúp người tronghội, nhưng giúp một cách bình đẳng, mang tính cách mạngsâu sắc, ai cũng được giúp mà ai cũng phải giúp
Vai trò của hợp tác xã là: con đường đi lên của người
dân để vượt qua khó khăn, nghèo đói, xây dựng cộng đồngvăn minh, tương thân, tương ái, chống lại mọi sự bất công,
áp bức về kinh tế-xã hội
Hợp tác xã cũng là một tổ chức dân chủ và cách mạng,nơi tập hợp, giáo dục, nâng cao trình độ cho người dân,hướng người dân vào những mục đích xã hội tích cực, tiến
Hợp tác xã là tổ chức thiết thực, bình đẳng và cùng cólợi của những người dân, nhưng để bảo đảm cho sự pháttriển hợp tác xã phải có sự lãnh đạo
Các hợp tác xã cũng phải liên kết với nhau và liên kếtvới các tổ chức, loại hình kinh tế - xã hội khác để tạo điềukiện cho sự phát triển
Nói đến bản chất kinh tế - xã hội của hợp tác xã, Chủtịch Hồ Chí Minh đã coi chế độ hợp tác xã có nhiều mục
Trang 35tiêu đồng nhất với mục đích của chủ nghĩa xã hội, vì ở mộtnước tiểu nông, khi toàn bộ nông dân tham gia hợp tác xãcũng có nghĩa là đi theo con đường đúng đắn để tiến tới ấm
no, hạnh phúc Và mục đích thực chất của chủ nghĩa xã hộicũng là làm cho toàn bộ xã hội được ấm no, hành phúc Chế
độ hợp tác xã văn minh là thể hiện một mặt, một mức độnào đó của các đặc trưng, bản chất của chủ nghĩa xã hội.Trong vấn đề này, V.I.Lênin cũng đã khẳng định như vậy,
“hợp tác xã chính là một chủ nghĩa xã hội thu nhỏ”
Những tư tưởng của Hồ Chí Minh về hợp tác xã vẫn cònnguyên giá trị trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, khiĐảng và Nhà nước chủ trương tiến hành đường lối phát triểnnền kinh tế nhiều thành phần, các thành phần kinh tế đềubình đẳng trước pháp luật, trong đó có phát triển kinh tế tậpthể, hợp tác, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nôngnghiệp, nông thôn
2- Những tư tưởng quý báu của Chủ tịch Hồ Chí Minh
về hợp tác xã đã được hiện thực hóa ở Việt Nam vào cuốinhững năm 50 của thế kỷ XX Đến nay, có điều kiện nhìn lạitoàn bộ quá trình đó, chúng ta càng thấy rõ cái vĩ đại trong
tư tưởng của Hồ Chí Minh, thì lại càng thấy cần rút ranhững vấn đề rất căn bản về thực hiện những tư tưởng đó,nhất là khắc phục bệnh duy ý chí, chủ quan, nóng vội Điều
đó thể hiện rõ trong quá trình phát triển hợp tác xã ở nước tathời kỳ trước đổi mới (năm 1986) Sự phát triển hợp tác xãthời kỳ này có thể chia làm những giai đoạn như sau:
23 Từ năm 1954 - 1957: đánh giá chủ trương, chính
sách thời gian này, các ý kiến đều thấy đây là những nămchúng ta có chủ trương, đường lối và chính sách về tổ chứccác tổ đổi công, hợp tác xã phù hợp với tư tưởng Hồ ChíMinh về hợp tác hóa nông nghiệp Tinh thần này được thểhiện trong Chỉ thị số 31- CT/TW ngày 30-6-1955 của Trungương Đảng và các chỉ thị khác của Bộ Chính trị nhằmhướng dẫn,
Trang 36chỉ đạo các nguyên tắc và phương pháp xây dựng và pháttriển hợp tác xã Vì vậy, chúng ta đã thu được nhiều thắnglợi, phong trào tổ đổi công, phát triển hợp tác xã trongnhững năm khôi phục kinh tế phát triển lành mạnh, gópphần quan trọng vào thúc đẩy sản xuất nông nghiệp, nângcao đời sống nông dân, cung cấp nhiều nông sản cho xã hội.
5888 Từ năm 1958-1980: đây là thời kỳ mở rộng hợp tác
hóa nông nghiệp ở tất cả các địa phương miền Bắc, thu hút89% các hộ nông dân vào các hợp tác xã sản xuất nôngnghiệp hợp tác xã nông nghiệp thời kỳ này đã đạt được một
số thành tựu quan trọng, thúc đẩy phong trào thâm canhtăng năng suất, cải thiện đời sống của nông dân, tổ chức,động viên nhân dân thực hiện các đường lối chính sách củaĐảng và Nhà nước Đặc biệt, các hợp tác xã có ý nghĩa rấtquan trọng trong việc bảo đảm và cung ứng sức người, sứccủa cho công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, thốngnhất đất nước với khẩu hiệu “thóc không thiếu một cân,quân không thiếu một người”
Tuy nhiên, do nóng vội, chủ quan, lấy mục tiêu cải tạo
xã hội chủ nghĩa là then chốt, chạy theo số lượng, mở rộngquy mô hợp tác xã quá nhanh, không tính toán đầy đủ đếntính chất và trình độ phát triển lực lượng sản xuất ở nôngthôn cũng như năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ nên hợptác xã không phát huy được hiệu quả kinh tế, xã hội Cácđợt cải tiến quản lý hợp tác xã nông nghiệp thời kỳ nàykhông đạt kết quả như mong muốn Sau khi giải phóng miềnNam, thống nhất đất nước, điều kiện phát triển kinh tế đãthay đổi, nhưng mô hình hợp tác xã nông nghiệp vẫn khôngđổi mới, làm cho khu vực sản xuất nông nghiệp lâm vàokhủng hoảng
5889 Từ năm 1980 - 1985: chúng ta đã phát hiện nhiều
sai sót và từng bước điều chỉnh đường lối, chính sách kinh
tế nói chung, trong đó có đường lối, chính sách phát triểnhợp tác xã nông nghiệp như: quy mô hợp tác xã cần giữ ổnđịnh
Trang 37trong một số năm, không nên quá lớn, không cưỡng ép,mệnh lệnh, lấy kết quả sản xuất làm căn cứ Chỉ thị 100của Ban Bí thư chủ trương mở rộng việc thực hiện và hoànthiện các hình thức khoán sản phẩm trong nông nghiệp đã
mở ra những hình thức hợp tác gắn bó chặt chẽ hơn tráchnhiệm và quyền lợi thực tế của người nông dân, giải phóngsức lao động, tạo ra động lực mới cho sự phát triển của nôngnghiệp nước ta
3- Từ năm 1986 đến nay, cùng với quá trình đổi mới và
đi lên của đất nước, những chủ trương, đường lối của Đảng
và Nhà nước đối với hợp tác xã đã có nhiều thay đổi, từngbước được hoàn thiện qua các kỳ đại hội và cụ thể hóa từcác kỳ họp Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban
Bí thư Trung ương Đảng Nhìn chung, các chủ trương,đường lối về hợp tác xã của Đảng và Nhà nước đều thể hiện
sự nhất quán, khẳng định sự tồn tại lâu dài của nền kinh tếhàng hóa nhiều thành phần, bao gồm kinh tế tập thể và hợptác xã trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta
Đại hội Đảng lần thứ X (năm 2006) đã khẳng định kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể mà nòng cốt là hợp tác xã ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân hợp tác xã ở nước ta đã được xác định vừa là tổ
chức kinh tế, vừa là tổ chức xã hội, là nhân tố quan trọng đểxây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; là hình thức
tổ chức quan trọng để người lao động, hộ xã viên tiếp nhận
sự hỗ trợ của Nhà nước, liên kết với doanh nghiệp thuộcmọi thành phần kinh tế, thực hiện liên minh công nông Cácchủ trương, đường lối của Đảng, hệ thống chính sách, phápluật của Nhà nước về hợp tác xã thời kỳ này đã tạo khuônkhổ pháp lý cho hoạt động của hợp tác xã, bao gồm Hiếnpháp năm 1992, Luật Hợp tác xã năm 1997, Luật sửa đổi,
bổ sung một số điều Luật Hợp tác xã năm 2003 và nhiềuchính sách cụ thể khác, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hỗ trợhợp tác xã phát triển, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu
Trang 38quả, sức cạnh tranh để có thể tham gia bình đẳng trong nền kinh tế thị trường gồm nhiều thành phần kinh tế.
Đánh giá thực tiễn phát triển của hợp tác xã trong giai
đoạn này, có thể thấy rằng:
23 Chúng ta cơ bản đã chuyển đổi xong các hợp tác
xã cũ, giải thể các hợp tác xã hình thức, không còn hoạtđộng, thành lập mới được nhiều hợp tác xã Đến cuối năm
2006 cả nước có 8.432 hợp tác xã nông nghiệp, trong đó có6.391 hợp tác xã cũ đã chuyển đổi và 2.032 hợp tác xã thànhlập mới Tỷ lệ số hộ dân tham gia hợp tác xã nông nghiệphiện nay khoảng 58% Các hợp tác xã (bao gồm cả chuyểnđổi và thành lập mới) nhìn chung đều tuân thủ nhữngnguyên tắc, quy định của Luật Hợp tác xã
24 Các hợp tác xã chuyển đổi đã bước đầu khắc phụcđược tình trạng thua lỗ kéo dài và tính hình thức, không rõràng về xã viên và tài sản
25 Các hợp tác xã đã thu hút được trên 12,5 triệungười lao động, hộ kinh tế gia đình, kinh tế cá thể, tiểu chủ,các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ, góp phần tích cực vàochuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn và pháttriển sản xuất ở nhiều địa phương trong cả nước
26 Nhiều hợp tác xã đã tham gia cung ứng các dịch vụthiết yếu cho xã viên (thủy lợi, khuyến nông, cung ứng vật
tư, điện, tiêu thụ sản phẩm, ) để phục vụ sản xuất nôngnghiệp
27 Quá trình phát triển hợp tác xã mới được đẩymạnh theo hướng tích cực và đa dạng hơn Đã xuất hiệnđược nhiều mô hình hợp tác xã chuyên ngành, liên hiệp hợptác xã, nhiều hình thức liên kết hợp tác xã với các doanhnghiệp, các tổ chức kinh tế khác với nội dung liên kết đadạng, phong phú
28 Nhiều hợp tác xã còn thực hiện tốt chức năng xãhội thông qua tham gia hoạt động phát triển nông thôn, như:xóa đói giảm nghèo, xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn, hỗtrợ
Trang 39các hộ nghèo phát triển sản xuất.
Tuy có những chuyển biến tích cực, nhưng hội thảo đánhgiá một cách thẳng thắn rằng, những chuyển biến đó vẫnchưa đủ mức để tạo nên những bước ngoặt về chất trongphát triển của hợp tác xã, nhất là để hợp tác xã vươn lênxứng đáng với vị trí, vai trò của một thành phần kinh tế nhưtrong các nghị quyết của Đảng đã đặt ra đối với kinh tế tậpthể Tình hình chung của một bộ phận không nhỏ các hợptác xã vẫn chưa thoát khỏi tình trạng yếu kém, còn nhiềukhó khăn như:
5888 Tính hình thức trong chuyển đổi hợp tác xã theoLuật Hợp tác xã vẫn chưa được khắc phục Như, đa số xãviên các hợp tác xã chuyển đổi khi tham gia hợp tác xãkhông có đơn và vốn góp mới, như vậy không đáp ứng đượcyêu cầu cơ bản là muốn gia nhập hợp tác xã xã viên phảigóp vốn
5889 Nhiều hợp tác xã quy mô còn nhỏ, thiếu vốn, tàisản ít, chậm đổi mới khả năng cạnh tranh thấp Đa số hợptác xã vẫn tập trung vào các dịch vụ truyền thống như thủylợi, khuyến nông Cả nước còn 38% số hợp tác xã chưa cótrụ sở riêng, nhiều tài sản của hợp tác xã chưa gắn với quyền
sử dụng đất, nhiều cơ sở dịch vụ chưa được cấp giấy chứngnhận quyền sử dụng đất làm cho hợp tác xã thiếu tính độclập, tự chủ trong kinh doanh
5890 Đội ngũ cán bộ quản lý hợp tác xã còn hạn chế vềtrình độ, năng lực Nhiều cán bộ quản lý chưa qua tập huấnnghiệp vụ, làm việc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, còn thiếuyên tâm làm việc ổn định lâu dài trong hợp tác xã, chủ yếu
do chế độ thù lao cho cán bộ hợp tác xã còn thấp
5891 Nhiều hợp tác xã, cả hợp tác xã đã chuyển đổi vàhợp tác xã thành lập mới, chưa bảo đảm tuân thủ nhữngnguyên tắc, giá trị hợp tác xã, các quy định về góp vốn, điều
lệ, về tích lũy tài sản vốn quỹ chung, vốn không chia
5892 Hoạt động của các hợp tác xã còn thiếu gắn bó vớinhau, chưa có sự liên kết hệ thống chặt chẽ cả về mặt kinh
Trang 40tế, xã hội và về tổ chức Tuy đã hình thành được một số liênhiệp hợp tác xã, nhưng quy mô nhỏ, hiệu quả chưa cao, hỗtrợ hợp tác xã thành viên còn ít.
23 Công nợ trong hợp tác xã, nhất là trong các hợptác xã mới chuyển đổi, chưa được xử lý rõ ràng, dứt điểmnên cũng làm cản trở hoạt động của hợp tác xã
Nguyên nhân của tình trạng yếu kém trên tập trung chủ
yếu ở một số vấn đề sau:
Thứ nhất, nhận thức về vị trí, vai trò của kinh tế tập thể,
bản chất, tính tất yếu khách quan của hợp tác xã trong cán
bộ, đảng viên nhiều nơi còn chưa đầy đủ và thống nhất,chưa thật sự hiểu rõ sự khác biệt giữa hợp tác xã kiểu cũtrước đây với hợp tác xã kiểu mới, đánh đồng hợp tác xã vớidoanh nghiệp, công ty cổ phần Đồng thời, một bộ phận xãviên, nhất là trong các hợp tác xã ở khu vực nông nghiệp,nông thôn vẫn còn tâm lý ỷ lại, trông chờ vào trợ giúp củaNhà nước ý thức chấp hành và công tác tổ chức chỉ đạothực hiện đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước vềhợp tác xã chưa nghiêm túc, chưa kịp thời, đúng mức, Dovậy, hợp tác xã chưa phát triển đều trên các địa bàn, các lĩnhvực của đời sống kinh tế - xã hội, chưa tương xứng với vịtrí, vai trò vốn có và nhu cầu hợp tác của đông đảo ngườilao động, hộ gia đình
Hiện nay, nhiều người còn coi hợp tác xã giống nhưcông ty cổ phần, nên dẫn đến tình trạng ở các địa phương đãxuất hiện hợp tác xã do một số nông dân giàu đóng cổ phần,
ai nhiều cổ phần thì người ấy kiểm soát hợp tác xã khiếnnông dân nghèo không muốn tham gia hợp tác xã Thựcchất, đây là hợp tác xã trá hình, là các xí nghiệp tư nhân núpdưới cái lốt hợp tác xã Trên thực tế doanh nghiệp tư nhânnúp dưới hình thức hợp tác xã không những không phảiđóng thuế, mà còn được hưởng những khoản hỗ trợ của Nhànước (các nước đều có những chính sách này)
Thứ hai, những cơ chế, chính sách hỗ trợ, khuyến khích