Giáo trình Môi trường an ninh an toàn trong du lịch (Nghề Kỹ thuật chế biến món ăn)

Để đáp ứng yêu cầu đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho ngành du lịch, Tổng cục du lịch đã xác định môn Môi trường an ninh an toàn trong du lịch là một trong những môn học cơ sở n

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI NINH BÌNH

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: MÔI TRƯỜNG AN NINH AN TOÀN TRONG DU LỊCH

NGHỀ: KỸ THUẬT CHẾ BIẾN MÓN ĂN

TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-TCGNB ngày…….tháng….năm

2017 của Trường cao đẳng nghề Cơ giới Ninh Bình

Ninh Bình

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đượcphép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và thamkhảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinhdoanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

LỜI NÓI ĐẦU

Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, du lịch đã trở thành một nhu cầu tất yếucủa xã hội, không những là ngành kinh tế mũi nhọn của các quốc gia mà còn làcầu nối giao lưu giữa các dân tộc, quốc gia và các miền trong một đất nước Trong những năm qua, ngành du lịch Việt Nam không ngừng xây dựng chiếnlược phát triển nguồn nhân lực làm cơ sở cho việc thực hiện công tác quy hoạch,

kế hoạch và giải pháp thực hiện, đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch của đấtnước

Để đáp ứng yêu cầu đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho ngành du lịch,

Tổng cục du lịch đã xác định môn Môi trường an ninh an toàn trong du lịch là

một trong những môn học cơ sở ngành, đồng thời là tài liệu tham khảo chonhững ai có nhu cầu tìm hiểu về môi trường an ninh và an toàn trong hoạt động

du lịch

Giáo trình " Môi trường an ninh an toàn trong du lịch " được biên soạn

nhằm trang bị cho học viên những vấn đề cơ bản về môi trường trong du lịchmột cách có hệ thống trước khi học tập những môn chuyên môn khác

Lần đầu tiên cuốn giáo trình được biên soạn, chắc chắn không tránh đượcthiếu sót Chúng tôi trân trọng cảm ơn và mong muốn nhận được sự đóng gópcủa những nhà nghiên cứu và tất cả những người quan tâm để cuốn sách đượcchỉnh sửa, bổ sung ngày càng hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

NHÓM BIÊN SOẠN

An Thị Hạnh

Đỗ Quang Khải Đào Thị Thủy

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ MÔI TRƯỜNG 6

1 Môi trường và môi trường du lịch 6

1.1 Khái niệm môi trường: 6

1.2 Môi trường du lịch 7

1.3 Sự ô nhiễm môi trường và suy thoái môi trường 8

1.4 Khái niệm tài nguyên môi trường 10

1.5 Sự cạn kiệt tài nguyên 10

1.6 Bảo vệ môi trường 11

2 Môi trường với phát triển du lịch bền vững 11

2.1 Phát triển du lịch bền vững 11

2.2 Vai trò của môi trường với phát triển bền vững 13

3 Những vẫn đề về môi trường tác động đến phát triển bền vững ở Việt Nam 14

3.1 Một số ảnh hưởng chủ yếu của tình trạng môi trường đến phát triển du lịch bền vững 14

3.2 Các tác động chủ yếu của hoạt động du lịch đến môi trường 14

CHƯƠNG 2: BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 16

1 Tổng quan về bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch - khách sạn .16

1.1 Vai trò của công tác bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch – khách sạn: 16

1.2 Những tác động về môi trường của khách sạn và cơ sở kinh doanh du lịch 18

2 Một số nguyên tắc và các biện pháp quản lý tài nguyên bảo vệ môi trường trong khách sạn và các cơ sở kinh doanh du lịch 19

2.1 Nguyên tắc cơ bản về quản lý tài nguyên bảo vệ môi trường trong các khách sạn và cơ sở kinh doanh du lịch 19

2.2 Quản lý năng lượng 20

2.3 Quản lý nước 20

2.4 Quản lý rác thải 20

CHƯƠNG 3: VỆ SINH THỰC PHẨM VÀ AN TOÀN LAO ĐỘNG 22

1 Vệ sinh thực phẩm 22

1.1 Tầm quan trọng của việc bảo đảm vệ sinh thực phẩm 23

1.2 Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm 24

1.3 Biện pháp ngăn ngừa ngộ độc thực phẩm 28

1.4 Vệ sinh trong chế biến thực phẩm 31

1.5 Vệ sinh trong bảo quản thực phẩm 32

2 An toàn lao dộng 32

2.1 Khái niệm cơ bản 32

2.2 Nguyên nhân xảy ra tai nạn 33

2.3 Biện pháp đề phòng tai nạn 34

2.4 Các phương pháp sơ cứu cơ bản 35

2.5 Bảo hộ lao động 36

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Môi trường an ninh an toàn trong du lịch

Mã số môn học: MH 10

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học:

- Vị trí: Môi trường an ninh an toàn trong du lịch là môn học thuộc các môn họctrong chương trình khung trình độ Cao đẳng Kỹ thuật chế biến món ăn Môn họcnày nhằm trang bị cho người học những kiến thức bổ trợ cho nghiệp vụ kỹ thuậtchế biến món ăn của người học

- Tính chất: Là môn học cơ sở

- Ý nghĩa và vai trò của môn học:

+ Chương trình trang bị cho học sinh những kiến thức đạt chuẩn kiến thứcchuyên môn của trình độ Cao đẳng ngành kỹ thuật chế biến món ăn, đáp ứngyêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự phát triển kinh tế xã hội của đấtnước và hội nhập quốc tế;

+ Sau khi tốt nghiệp chương trình đào tạo Cao đẳng, học sinh am hiểuhơn về những tác động chủ yếu của môi trường đối với du lịch, cũng như nhữngtác động của hoạt động du lịch đến môi trường, nhận thức được tầm quan trọngcủa việc bảo vệ môi trường, việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, an toànlao động Từ đó sẽ có ý thức cũng như các biện pháp bảo vệ môi trường, đồngthời đảm bảo an toàn trong kinh doanh du lịch, khách sạn

+ Ngoài ra học sinh còn có năng lực để theo học liên thông lên các bậchọc cao hơn để phát triển kiến thức và kỹ năng nghề

Mục tiêu môn học:

- Về kiến thức:

+ Trình bày được khái niệm môi trường, môi trường du lịch;

+ Nắm được các nguyên tắc về quản lý tài nguyên bảo vệ môi trường, vệsinh an toàn thực phẩm, an toàn lao động

- Về kỹ năng:

+ Vận dụng được các nguyên tắc bảo vệ môi trường;

+ Tuân thủ các vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm, an toàn lao động

- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm:

+ Tuân thủ đúng trình tự, nguyên tắc an toàn;

+ Thực hiện đúng các qui định của cơ quan thẩm quyền đối với vệ sinh antoàn thực phẩm, an toàn lao động

Nội dung môn học:

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ MÔI TRƯỜNG

Mã chương: MT01 Giới thiệu:

Nội dung chương giới thiệu đến người học khái niệm về môi trường, môitrường du lịch, mối quan hệ giữa môi trường và phát triển du lịch bền vững.Giúp người học nhận thức được những hậu quả khi môi trường bị ô nhiễm, từ đónâng cao nhận thức và đưa ra các giải pháp để bảo vệ môi trường

Mục tiêu:

- Trình bày được khái niệm môi trường, môi trường du lịch;

- Trình bày được mối quan hệ giữa môi trường với phát triển du lịch bềnvững;

- Vận dụng được các nguyên tắc bảo vệ môi trường;

- Đề xuất được các giải pháp bảo vệ môi trường;

- Thực hiện đúng các qui định của cơ quan có thẩm quyền đối với việc bảo

vệ môi trường

Nội dung chính:

1 Môi trường và môi trường du lịch

1.1 Khái niệm môi trường:

Môi trường là tập hợp tất cả các thành phần của thế giới vật chất baoquanh có khả năng tác động đến sự tồn tại và phát triển của mỗi sinh vật.Bất cứ một vật thể, một sự kiện nào cũng tồn tại và diễn biến trong một môitrường nhất định

Môi trường sống của con người (hay còn gọi là môi sinh): là sự tổng hợpcác điều kiện vật lý, hoá học, sinh học, kinh tế xã hội bao quanh và có ảnhhưởng tới sự sống, phát triển của từng cá nhân và cả cộng đồng con người Môitrường sống của con người là cả vũ trụ bao la, trong đó hệ Mặt trời và Trái đất là

bộ phận ảnh có ảnh hưởng trực tiếp và rõ rệt nhất Trong môi trường sống nàyluôn luôn tồn tại sự tương tác lẫn nhau giữa các thành phần vô sinh và hữu sinh.Sự hình thành của môi trường tự nhiên gồm 2 yếu tố cơ bản: môi trường vật lý

và môi trường sinh học

- Môi trường vật lý: là thành phần vô sinh của môi trường tự nhiên baogồm khí quyển, thuỷ quyển, thạch quyển, sinh quyển

Khí quyển: hay còn được hiểu là môi trường không khí, là lớp khí baoquanh trái đất, chủ yếu ở tầng đối lưu cách mặt đất từ 10-12km Tầng này nhiệt

độ giảm theo chiều cao, áp suất giảm dần và nồng độ không khí loãng dần theochiều cao Khí quyển đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc duy trì sự sốngcủa con người, sinh vật và quyết định đến tính chất khí hậu thời tiết của trái đất.

Thuỷ quyển: hay còn gọi là môi trường nước bao gồm nước đại dương,nước biển, nước sông, nước ao hồ, hơi nước trong đất và trong không khí thuỷquyển còn đóng vai trò không thể thiếu được trong việc duy trì sự sống của conngười, sinh vật, cân bằng khí hậu toàn cầu và phát triển các ngành kinh tế

Thạch quyển: hay còn gọi là môi trường đất bao gồm lớp vỏ trái đất có độdày từ 60-70km trên phần lục địa và 20-30km dưới đáy đại dương Tính chất vật

lý và thành phần hoá học của địa quyển ảnh hưởng quan trọng đến cuộc sốngcon người sự phát triển nông, lâm, ngư nghiệp, công nghiệp, giao thông vận tải,

du lịch, cảnh quan và tính đa dạng sinh học trên trái đất

Sinh quyển: sinh quyển là các phần của môi trường vật lý, có tồn tại sựsống, sinh quyển bao gồm phần lớn thuỷ quyển, lớp dưới của khí quyển và lớptrên của địa quyển Sinh quyển gắn liền với các thành phần của môi trường vàchịu sự tác động trực tiếp của sự biến hoá tính chất vật lý và hoá học của cácthành phần nảy Đặc trưng cho hoạt động sinh quyển là các chu trình trao đổichất và năng lượng

- Môi trường sinh học:

Môi trường sinh học là thành phần hữu sinh của môi trường Môi trườngsinh học bao gồm các hệ sinh thái, quần thể động vật và thực vật Môi trườngsinh học tồn tại và phát triển trên cơ sở sự tiến hoá của môi trường vật lý

Các thành phần của môi trường, không tồn tại ở trạng thái tĩnh mà luônluôn có sự chuyển hoá trong tự nhiên theo chu trình sinh – địa – hoá và luônluôn ở trạng thái cân bằng động Chu trình cacbon, chu trình nitơ, chu trìnhphotpho, chu trình lưu huỳnh là các chu trình chuyển hoá các nguyên tốt hoáhọc từ dạng vô sinh (đất, nước, không khí) vào dạng hữu sinh (sinh vật) vàngược lại Một khi các chu trình này không còn giữ ở trạng thái cân bằng thì tạo

ra diễn biến bất thường về môi trường, gây tác động xấu cho sự sống của conngười và sinh vật ở một khu vực hay quy mô toàn cầu

1.2 Môi trường du lịch

“Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên củamình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảngthời gian nhất định” (Pháp lệnh Du lịch, 2/1999) Các hoạt động du lịch liên

quan một cách chặt chẽ với môi trường (bao gồm cả môi trường tự nhiên và môitrường nhân văn).

Khái niệm môi trường du lịch theo nghĩa rộng là “các nhân tố về tự nhiên,kinh tế - xã hội và nhân văn trong đó hoạt động du lịch tồn tại và phát triển”.Hoạt động du lịch có mối quan hệ mật thiết với môi trường, khai thác đặc tínhcủa môi trường để phục vụ mục đích phát triển và tác động trở lại góp phần làmthay đổi các đặc tính của môi trường

Sự tồn tại và phát triển của du lịch với tư cách là một ngành kinh tế gắn liềnvới khả năng khai thác tài nguyên, khai thác đặc tính của môi trường xungquanh Chính vì vậy hoạt động du lịch liên quan một cách chặt chẽ với môitrường hiểu theo nghĩa rộng Các cảnh đẹp của thiên nhiên như núi, sông, biểncả , các giá trị văn hoá như các di tích, công trình kiến trúc nghệ thuật haynhững đặc điểm và tình trạng của môi trường xung quanh là những tiềm năng vàđiều kiện cho phát triển du lịch Ngược lại, ở chừng mực nhất định, hoạt động

du lịch tạo nên môi trường mới hay góp phần cải thiện môi trường như việc xâydựng các công viên vui chơi giải trí, các công viên cây xanh, hồ nước nhân tạo,các làng văn hoá du lịch Như vậy, rõ ràng hoạt động du lịch và môi trường cótác động qua lại, tương hỗ lẫn nhau và nếu khai thác, phát triển hoạt động dulịch không hợp lý có thể sẽ là nguyên nhân làm suy giảm giá trị của các nguồntài nguyên, suy giảm chất lượng môi trường và cũng có nghĩa là làm suy giảmhiệu quả của chính hoạt động du lịch

Các môi trường thành phần thường được xem xét trong cấu trúc của môitrường du lịch tự nhiên gồm : môi trường địa chất, môi trường nước, môi trườngkhông khí, môi trường sinh thái, sự cố môi trường có tác động trực tiếp đếnhoạt động du lịch

1.3 Sự ô nhiễm môi trường và suy thoái môi trường

- Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi trực tiếp hoặc gián tiếp các thànhphần và đặc tính vật lý, hoá học, sinh học, sinh thái học của bất kỳ thành phầnnào của môi trường hay toàn bộ môi trường vượt quá mức cho phép đã được xácđịnh Sự gia tăng các chất lạ vào môi trường làm thay đổi các yếu tố môi trường

sẽ gây tổn hại hoặc có tiềm năng gây tổn hại đến sức khoẻ, sự an toàn hay sựphát triển của con người và sinh vật trong môi trường đó

- Tác nhân gây ô nhiễm môi trường là những chất, những hỗn hợp hoặcnhững nguyên tố hoá học có tác dụng biến môi trường từ trong sạch trở nên độchại Những tác nhân này thường được gọi khái quát là chất ô nhiễm Chất ô

nhiễm có thể là chất rắn (rác, phế thải rắn ), chất lỏng (các dung dịch hoá chất,chất thải của dệt nhuộm, chế biến thực phẩm ), chất khí (SO2, từ núi lửa, CO2,NO2 trong khói xe hơi, CO trong khói bếp lò gạch ) các kim loại nặng như chì,đồng Các chất này đồng thời tác động vào cây trồng vào cá tôm làm cho cácsinh vật có thể chết Không khí đô thị thường bị ô nhiễm do bụi đất, bụi ximăng, khí SO2, NO2 trong khói xe, mùi hôi thối từ cống rãnh bốc lên, cộngvới tiếng ồn quá mức cho phép gây tổn hại đến sức khoẻ con người thậm trígây chết người.

- Các chất độc và ngộ độc: Một chất ô nhiễm có mặt trong môi trường tớimột hàm lượng nhất định nào đó, nó trở thành chất gây độc cho sinh vật Từ tácnhân gây ô nhiễm trở thành tác nhân gây độc và làm ngộ độc cho sinh vật Cónhiều cách phân loại chất độc, nhưng phổ thông nhất người ta chia chất độctrong môi trường làm 3 dạng Chất độc tự nhiên (chất độc bản chất), chất độckhông bản chất, chất độc khi nồng độ cao Hai dạng sau được xếp chung vàoloại chất độc theo liều lượng

Chất độc bản chất là những chất cho dù một lượng rất nhỏ cũng gây độccho cơ thể sinh vật như H2S, CH4, Na2, CO3, Pb, Hg, Cd, Be, St

Ví dụ: Nếu thuỷ ngân (Hg) vượt quá 0,5 mirigram/m3 không khí đãgây độc

Chất độc theo liều lượng là loại chất trong điều kiện bình thường ở nồng

độ thấp thì không độc, thậm chí còn là dinh dưỡng cần thiết cho động, thực vật

và con người, nhưng khi có nồng độ cao trong dung dịch trong môi trường vượtquá giới hạn an toàn thì trở nên độc Ví dụ trong môi trường đất, NH4 là chấtdinh dưỡng của động vật và vi sinh ở nồng độ thấp nhưng khi vượt quá 1/500 vềtrọng lượng là độc Sắt là nguyên tố cần cho động vật và thực vật nhưng khi Fetrong dung dịch vượt quá 500pm đã gây chết cho lúa Còn sắt trong nước uốngvượt quá 0,3pm là ảnh hưởng đến sức khoẻ cho người

Suy thoái môi trường là một quá trình suy giảm chức năng của môi trường

mà kết quả của nó đã làm thay đổi về chất lượng và chất lượng thành phần môitrường như suy thoái đất, nước, không khí, biển hồ và làm suy giảm đa dạngsinh học Quá trình đó đã gây hại cho đời sống sinh vật Con người và thiênnhiên Ví dụ miền đồi núi dốc miền Trung bộ, Đông nam bộ đã và đang bị phárừng, sinh vật không nơi sinh sống, sông ngòi khô kiệt về mùa khô, lũ lớn vềmùa mưa, năng suất nông nghiệp sụt giảm, đời sống con người khó khăn Đó

là một hình ảnh về suy thoái môi trường

1.4 Khái niệm tài nguyên môi trường

Trong khoa học khái niệm môi trường thường gắn liền với khái niệm tàinguyên gọi là môi trường tài nguyên Tài nguyên được hiểu như là một dạng vậtchất hữu ích có sẵn trong thiên nhiên để cung cấp cho nhu cầu kinh tế xã hội loàingười và sinh vật

Tài nguyên được phân thành tài nguyên thiên nhiên gắn liền với các nhân

tố thiên nhên và tài nguyên con người gắn liền với các nhân tố con người xã hội.Khi sử dụng tài nguyên thiên nhiên, người ta phân theo dạng vật chất của nónhư tài nguyên đất, tài nguyên nước, tài nguyên rừng, tài nguyên biển, tàinguyên sinh học

Tài nguyên con người được phân thành tài nguyên lao động, tài nguyênthông tin, tài nguyên trí tuệ Trong khoa học môi trường tài nguyên được chialàm 2 loại: Tài nguyên tái tạo được và tài nguyên không tái tạo được Tàinguyên tái tạo được là tài nguyên cung cấp hầu như liên tục và vô tận từ vũ trụ,

ví dụ năng lượng mặt trời, năng lượng gió Tài nguyên không tái tạo được là tàinguyên tồn tại một cách hữu hạn sẽ mất đi và bị biến đổi không còn giữ đượctính chất ban đầu sau quá trình sử dụng Đó là các loại khoáng sản, nhiên liệukhoáng, thông tin di truyền trong sinh vật quý hiếm

Trong thiên nhiên sự phân biệt giữa hai loại tài nguyên tái tạo được vàkhông tái tạo được chỉ có ý nghĩa tương đối

1.5 Sự cạn kiệt tài nguyên

Hiện nay nguồn tài nguyên của chúng ta bị khai thác một cách quá mức,không có quy hoạch dẫn đến nguồn tài nguyên có xu thế cạn kiệt dần

Khoáng sản được phát sinh từ lòng đất và được chứa trong lớp vỏ của tráiđất, trên bề mặt nước biển và hoà tan trong nước biển Khoáng sản rất đa dạng,

cả về nguồn gốc và về chủng loại

- Khoáng sản kim loại: gồm kim loại thường gặp có trữ lượng lớn (Al, Fe,Mg ) và kim loại hiếm (Au, Ag, Hg )

- Khoáng sản phi kim gồm các loại quặng phốt phát, sun phát

Các nguyên liệu dạng khoáng: cát, sỏi, thạch anh, đá vôi và nhiên liệu(than, dầu mỏ, khí đốt)

Khoáng sản hiện nay khai thác không có quy hoạch cụ thể dẫn tới bị cạnkiệt dần

Nguồn năng lượng như than, dầu khí dần dần sẽ khai thác hết, việc giảiquyết sản xuất năng lượng cho tương lai bằng cách sử dụng nhiều hơn năng

lượng hạt nhân Nguồn tài nguyên sinh học bao gồm động vật quý hiếm, cónguy cơ bị tuyệt chủng, do săn bắn khai thác quá mức làm mất cân bằng sinhthái Tài nguyên nước thì hiện nay cũng bị khan hiếm dần đồng thời còn bị ônhiễm nặng, đây là một vấn đề còn nhức nhối trong cuộc sống hiện nay củanhân dân ta.

1.6 Bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường phải gắn kết hài hoà với phát triển kinh tế và bảo đảmtiến bộ xã hội để phát triển bền vững đất nước, bảo vệ môi trường quốc gia phảigắn với bảo vệ môi trường khu vực và toàn cầu

Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn xã hội, quyền và trách nhiệm của

cơ quan nhà nước, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân

2 Môi trường với phát triển du lịch bền vững.

2.1 Phát triển du lịch bền vững.

2.1.1 Khái niệm về du lịch bền vững

Du lịch bền vững là du lịch giảm thiểu các chi phí và nâng cao tối đa cáclợi ích của du lịch cho môi trường thiên nhiên và cộng đồng địa phương, và cóthể được thực hiện lâu dài nhưng không ảnh hưởng xấu đến nguồn sinh thái mà

du lịch phụ thuộc vào

Mạng Lưới tổ chức Du lịch Thế giới của Liên Hợp Quốc (United NationWorld Tourism Organization Network - UNWTO) chỉ ra rằng du lịch bền vữngcần phải:

1 Về môi trường: Sử dụng tốt nhất các tài nguyên môi trường đóng vai tròchủ yếu trong phát triển du lịch, duy trì quá trình sinh thái thiết yếu, và giúp duytrì di sản thiên nhiên và đa dạng sinh học tự nhiên

2 Về xã hội và văn hóa: Tôn trọng tính trung thực về xã hội và văn hóa củacác cộng đồng địa phương, bảo tồn di sản văn hóa và các giá trị truyền thống đãđược xây dựng và đang sống động, đóng góp vào sự hiểu biết và chia sẻ liên vănhóa

3 Về kinh tế: Bảo đảm sự hoạt động kinh tế tồn tại lâu dài, cung cấp nhữnglợi ích kinh tế xã hội tới tất cả những người hưởng lợi và được phân bổ một cáchcông bằng, bao gồm cả những nghề nghiệp và cơ hội thu lợi nhuận ổn định vàcác dịch vụ xã hội cho các cộng đồng địa phương, đóng góp vào việc xóa đóigiảm nghèo

Khái niệm phát triển du lịch bền vững không chỉ tập trung vào việc bảo vệmôi trường mà còn tập trung vào việc duy trì những văn hóa của địa phương và

đảm bảo việc phát triển kinh tế, mang lại lợi ích công bằng cho các nhóm đốitượng tham gia.

2.1.2 Tại sao lại cần phát triển du lịch bền vững

Du lịch là một trong những công nghệ tạo nhiều lợi tức nhất cho đất nước

Du lich có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp chúng ta đạt các MụcTiêu Phát triển Thiên niên kỷ (Millennium Development Goals) mà Liên HợpQuốc đã đề ra từ năm 2000, đặc biệt là các mục tiêu xóa đói giảm nghèo, bìnhđẳng giới tính, bền vững môi trường và liên doanh quốc tế để phát triển

Chính vì vậy mà du lịch bền vững (sustainable tourism) là một phần quantrọng của phát triển bền vững (sustainable development) của Liên Hợp Quốc vàcủa Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam (Chương trình Nghịsự 21 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư)

Phát triển du lịch bền vững là một chủ đề được thảo luận rất nhiều ở cáchội nghị và diễn đàn lớn nhỏ trên toàn thế giới Mục đích chính của phát triểnbền vững là để 3 trụ cột của du lịch bền vững - Môi trường, Văn hóa xã hội vàKinh tế - được phát triển một cách đồng đều và hài hòa

Những lí do đi sâu vào chi tiết để giải thích tại sao lại cần phát triển du lịchbền vững thì có nhiều, nhưng có thể thấy rất rõ ở 3 yếu tố từ định nghĩa trên:

Thứ nhất: Phát triển du lịch bền vững giúp bảo vệ môi trường sống Vì bảo

vệ môi trường sống không chỉ đơn giản là bảo vệ các loài động thực vật quýhiếm sống trong môi trường đó, mà nhờ có việc bảo vệ môi trường sống mà conngười được hưởng lợi từ đó: Không bị nhiễm độc nguồn nước, không khí và đất.Đảm bảo sự hài hòa về môi trường sinh sống cho các loài động thực vật trongvùng cũng là giúp cho môi trường sống của con người được đảm bảo

Thứ hai: Phát triển du lịch bền vững còn giúp phát triển kinh tế, ví dụ, từviệc khai thác các đặc sản văn hóa của vùng, người dân trong vùng có thể nângcao đời sống nhờ khách du lịch đến thăm quan, sử dụng những dịch vụ du lịch

và sản phẩm đặc trưng của vùng miền, của vùng Phát triển du lịch bền vữngcũng giúp người làm du lịch, cơ quan địa phương, chính quyền và người tổ chức

du lịch được hưởng lợi, và người dân địa phương có công ăn việc làm

Thứ ba: Phát triển du lịch bền vững còn đảm bảo các vấn đề về xã hội, nhưviệc giảm bớt các tệ nạn xã hội bằng việc cung cấp công ăn việc làm cho ngườidân trong vùng Ở một cái nhìn sâu và xa hơn, du lịch bền vững giúp khai thácnguồn tài nguyên một cách có ý thức và khoa học, đảm bảo cho các nguồn tài

nguyên này sinh sôi và phát triển để thế hệ sau, thế hệ tương lai có thể được tiếpnối và tận dụng.

Với ba lí do được đề cập đến ở bên trên, ta có thể thấy rõ vai trò và tầmquan trọng của phát triển du lịch bền vững trong chính sách phát triển bền vững

ở Việt Nam cũng như trên thế giới Phát triển du lịch bền vững để có thể đạtđược 3 yếu tố đó đòi hỏi rất nhiều công sức và sự làm việc nghiêm chỉnh tronglúc thực hiện, đặc biệt đối với một nước nền kinh tế còn nghèo và còn nhiều phụthuộc như Việt Nam, cùng với việc phát triển dân số, hệ thống luật lệ chồngchéo, và hệ thống hành chính còn nhiều yếu kếm Nhưng đâu mới là nguyênnhân chính cho việc thực hiện phát triển du lịch bền vững còn gặp nhiếu khókhăn? Đó là những khó khăn gì?

2.2 Vai trò của môi trường với phát triển bền vững.

Một khái niệm thường đề cập trong khoa học môi trường là phát triển,thực ra phải hiểu đầy đủ hơn là phát triển kinh tế xã hội Phát triển là quá trìnhnâng cao đời sống vật chất và tinh thần của con người bằng phát triển sản xuất,cải thiện quan hệ xã hội, nâng cao chất lượng hoạt động văn hoá, phát triển là xuhướng tất yếu khách quan của mỗi cá nhân hoặc cộng đồng con người Đối vớimột quốc gia, quá trình phát triển trong một giai đoạn cụ thể nhằm đạt tới nhữngmục tiêu nhất định Các mục tiêu này thường được cụ thể hoá bằng những chỉtiêu kinh tế, như tổng sản phẩm xã hội, tổng thu nhập quốc dân, lương thực, nhà

ở, giáo dục, y tế, văn hoá, khoa học, công nghệ

Các mục tiêu trên được thực hiện bằng những hoạt động phát triển Ởmức vĩ mô các hoạt động này là chính sách chiến lược, các chương trình và kếhoạch dài hạn về phát triển kinh tế xã hội của Đảng và Nhà nước, ở mức vi mô

là các dự án phát triển cụ thể về khai thác tài nguyên thiên nhiên, sản xuất hànghoá dịch vụ, xây dựng cơ sở hạ tầng Các hoạt động này thường là nguyên nhângây nên những sự sử dụng không hợp lý, lãng phí tài nguyên thiên nhiên, làmsuy thoái chất lượng môi trường Đây chính là các vấn đề môi trường mà khoahọc môi trường cần phải nghiên cứu giải quyết

Phát triển là xu hướng tất yếu của mọi xã hội, là quy luật của tiến hoátrong thiên nhiên Không thể ngừng hay kìm hãm sự phát triển của xã hội loàingười mà phải tìm ra con đường phát triển thích hợp để giải quyết các mâuthuẫn giữa môi trường và phát triển

Môi trường là tổng hợp các điều kiện của con người, còn phát triển là quátrình sử dụng và cải thiện các điều kiện đó, giữa môi trường và phát triển có mối

quan hệ hữu cơ Môi trường là địa bàn, là đối tượng của phát triển, phát triển lànguyên nhân mọi biến đổi tích cực và tiêu cực đối với môi trường.

3 Những vấn đề về môi trường tác động đến phát triển bền vững ở Việt Nam

3.1 Một số ảnh hưởng chủ yếu của tình trạng môi trường đến phát triển

du lịch bền vững.

Nếu không bảo vệ môi trường nhất là môi trường du lịch thì tỷ lệ khách dulịch đến các địa điểm du lịch sẽ giảm do môi trường làm mất thẩm mỹ quan vềkhu du lịch Khi công tác bảo vệ môi trường được quan tâm sẽ góp phần hạnchế suy thoái nguồn tài nguuyên thiên nhiên Tạo điều kiện thuận lợi cho cácnguồn tài nguyên sinh học phát triển Bảo vệ môi trường sẽ có tác động tích cựccho hệ sinh thái phát triển, bảo vệ nguồn thực vật quý hiếm, ngoài ra còn hạnchế được việc khai thác khoáng sản một cách bừa bãi, tạo điều kiện cho động,thực vật phát triển

Góp phần hạn chế hiện tượng xói mòn, rửa trôi, tăng độ phì nhiêu, giữđược mầu mỡ của đất, giữ được độ che phủ của rừng làm cho môi trường thêmxanh, nguồn tài nguyên thêm phong phú

3.2 Các tác động chủ yếu của hoạt động du lịch đến môi trường.

* Tác độ tích cực:

Du lịch phát triển sẽ mang lại những đóng góp to lớn cho nền kinh tế xã hộitrên 4 lĩnh vực chủ yếu sau:

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nghề tăng nhanh thu nhập quốc dân

Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp mang tính liên ngành, liên vùng và xã hội hoácao do đó việc phát triển du lịch góp phần thúc đẩy các ngành khác cùng pháttriển thông qua việc đáp ứng của sản phẩm du lịch phục vụ nhu cầu của kháchnhư phương tiện vận chuyển, thông tin liên lạc, cấp điện, cấp nước có ý nghĩathúc đẩy tăng trưởng kinh tế của vùng Thu nhập xã hội từ du lịch góp phần thúcđẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đóng góp vào việc nâng cao đời sống chongười dân địa phương Đồng thời thông qua các hoạt động du lịch sẽ thúc đẩyquá trình đô thị hoá của xã hội có điểm du lịch

- Góp phần giải quyết công ăn việc làm cho người lao động, tăng thu nhậpcho một bộ phận cộng đồng địa phương thông qua các dịch vụ phục vụ du lịch.Phát triển du lịch từ khâu chuẩn bị đầu tư xây dựng đến khi có các hoạt động dulịch diễn ra sẽ tạo thêm nhiều khả năng, cơ hội việc làm cho cư dân địa phương

Ai cũng thấy được rằng tại một vùng hay một địa phương du lịch phát triển

cũng mang lại thu nhập chung cho cộng đồng dân cư địa phương, nhà nước

và địa phương

Góp phần cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội địa phương Phát triển

du lịch kéo theo các dịch vụ đi kèm góp phần cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ

xã hội cho địa phương như y tế, giao thông, thông tin liên lạc, các khu vui chơigiải trí Và do có các dự án phát triển du lịch sẽ kéo theo các dự án đầu tư khác

về cơ sở hạ tầng tới khu du lịch

- Tạo điều kiện phát triển giao lưu văn hoá giữa các vùng cộng đồng trongkhu vực quốc tế Việc phát triển du lịch mở ra cơ hội giao lưu văn hoá của ngườidân trong vùng với các địa phương trong cả nước, với người nước ngoài thôngqua giao tiếp với khách du lịch, phát triển du lịch góp phần rút ngắn khoảngcách về trình độ trong vùng cả về cơ sở hạ tầng xã hội cũng như nhận thức củangười dân địa phương Những tác động về văn hoá xã hội của du lịch được thểhiện trong việc góp phần làm thay đổi các hệ thống giá trị tư cách cá nhân, quan

hệ gia đình, lối sống tập thể, hành vi đạo đức, lễ nghi truyền thống khi ngườidân địa phương quan hệ trực tiếp và gián tiếp với du khách Bên cạnh đó khi dulịch phát triển sẽ có tác dụng bảo tồn văn hoá truyền thống, phát huy, khôi phụccác truyền thống văn hoá

* Tác động tiêu cực:

Những thành tựu mà du lịch mang lại cho nền kinh tế xã hội là không nhỏ.Tuy nhiên cũng như bất kỳ một ngành kinh tế nào khác thì việc phát triển dulịch cũng khó tránh khỏi những ảnh hưởng xấu đến môi trường Những hoạtđộng phát triển du lịch và hoạt động của du khách có thể tác động trực tiếp hoặcgián tiếp đến tài nguyên và môi trường, nếu như không được quan tâm bảo vệthì có thể dẫn đến việc làm cạn kiệt và suy thoái tài nguyên làm ô nhiễm môitrường tự nhiên Có thể tác động đến môi trường tài nguyên thiên nhiên (Tàinguyên nước, tài nguyên không khí, tài nguyên đất) và môi trường tài nguyênnhân văn (Các vấn đề xã hội, cảnh quan di tích văn hoá, lịch sử)

Câu hỏi ôn tập

1 Hãy nêu khái niệm môi trường?

2 Hãy nêu khái niệm môi trường du lịch?

3 Phân biệt môi trường và môi trường du lịch?

4 Nêu khái niệm và phân tích vai trò của môi trường với sự phát triển dulịch bền vững?

5 Phân tích các tác động chủ yếu của hoạt động du lịch đến môi trường?

CHƯƠNG 2: BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Mã chương: MT 02 Giới thiệu:

Nội dung chương giới thiệu khái quát về vai trò của công tác bảo vệ môitrường trong kinh doanh du lịch – khách sạn , những tác động về môi trường củakhách sạn và cơ sở kinh doanh du lịch Trên cơ sở vận dụng các nguyên tắc vàcác biện pháp quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường trong khách sạn và các cơ

- Vận dụng được một số biện pháp tiết kiệm năng lượng cụ thể;

- Tuân thủ đúng trình tự về tiết kiệm các nguồn năng lượng;

- Thực hiện đúng các qui định của cơ quan thẩm quyền đối với việc bảo vệmôi trường

lý Đồng thời khi khai thác và sử dụng thường đi đôi với bảo vệ tái tạo

Bên cạnh đó sẽ hạn chế được các ảnh hưởng xấu của thiên tai, hạn hán, lũlụt tác động đến nguồn tài nguyên thiên nhiên Tạo điều kiện thuận lợi cho cácnguồn tài nguyên sinh học phát triển, bảo vệ môi trường sẽ có tác động tích cựccho hệ sinh thái phát triển, bảo vệ được nguồn động thực vật quý hiếm, ngoài racòn hạn chế được vệc khai thác khoáng sản một cách bừa bãi, tạo điều kiện chođộng thực vật phát triển

1.1.2 Bảo vệ môi trường là một trong những điều kiện kinh doanh đối với

cơ sở lưu trú du lịch.

Về mặt pháp lý khi đăng ký kinh doanh, các cơ sở lưu trú du lịch đều phảituân thủ các điều kiện đảm bảo vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm.Ngoài những quy định của luật môi trường và các vấn đề pháp lý liên quan, cơ

sở lưu trú du lịch còn phải đảm bảo điều kiện về địa điểm như đã quy định tàikhoản 1 điều 7 nghị định 39/2000/NĐ-CP ngày 24/8/2000 của Chính phủ về cơ

sở lưu trú du lịch

1.1.3 Bảo vệ môi trường đáp ứng yêu cầu của khách du lịch

Ngày nay nhiều du khách đặc biệt là du khách quốc tế rất nhạy cảm vớivấn đề bảo vệ môi trường Những du khách này chỉ lựa chọn các khách sạn, các

cơ sở kinh doanh du lịch có hoạt động thân thiện với môi trường Hiện tượngnày trở thành một nhu cầu phổ biến của du khách Chính vì vậy một số kháchsạn, cơ sở kinh doanh du lịch đã áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường nhằmtăng cường mức độ đáp ứng nhu cầu của đối tượng khách trên

Bảo vệ môi trường còn tạo ra phong cảnh đẹp, hấp dẫn do vậy các kháchsạn và cở sở kinh doanh du lịch cần tích cực trồng cây xanh trong khuôn viên, ởcác điểm du lịch, vừa có tác dụng bảo vệ môi trường vừa tạo cảnh quan hấp dẫn,vừa tạo không khí trong lành, giữ được cân bằng sinh thái

1.1.4 Bảo vệ môi trường tạo hình ảnh tốt để thu hút khách du lịch.

Với vai trò như một điều kiện để phát triển du lịch, môi trường có tác độngtích cực đến các hành vi tiêu dùng của du khách Môi trường tốt sẽ tạo cho các

du khách những ấn tượng tốt đẹp về đất nước và con người nơi họ đến thamquan, du lịch Môi trường hấp dẫn, trong sạch không bị ô nhiễm là điều kiệnkinh doanh thuận lợi để các khách sạn và cơ sở kinh doanh quảng bá các sảnphẩm du lịch của mình thu hút khách du lịch

1.1.5 Bảo vệ môi trường có tác động tích cực đến hành vi tiêu dùng của khách du lịch.

Vấn đề bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch nói chung cần có sựtham gia tích cực của khách du lịch Không gian của khách sạn và cơ sở kinhdoanh du lịch là điều kiện thuận lợi để tác động tuyên truyền, hướng dẫn, khách

du lịch có ý thức bảo vệ môi trường khi đi du lịch Thông qua các hoạt động bảo

vệ môi trường cụ thể hoặc tuyên truyền sẽ giúp du khách tiếp cận về công tác nàytại các điểm du lịch

Đồng thời khi công tác bảo vệ môi trường được quan tâm sẽ kích thíchđược hành vi tiêu dùng các sản phẩm du lịch, các quà lưu niệm thậm trí dukhách có thể tăng lộ trình của chuyến du lịch Bên cạnh đó khi trở về họ có thểquảng bá các sản phẩm du lịch của khách sạn, cơ sở kinh doanh du lịch cho mọingười.

1.2 Những tác động về môi trường của khách sạn và cơ sở kinh doanh du lịch.

1.2.1 Tiêu thụ năng lượng.

Năng lượng là nền tảng cho nền văn minh và sự phát triển của xã hội, conngười cần năng lượng cho sự tồn tại của bản thân mình và phần quan trọng là đểsản xuất ra của cải cho toàn xã hội Trong môi trường du lịch, phát triển tươngứng với các cơ sở lưu trú phát triển, vì vậy các cơ sở này đã tiêu thụ một lượngnăng lượng lớn như điện, chính vì vậy ngoài việc khai thác tiết kiệm nguồn nănglượng truyền thống như than, củi, dầu mỏ, khí đốt, sức gió, sức nước, điện, nănglượng hạt nhân, chúng ta phải biết khai thác năng lượng từ nhiều nguồn khácnhau như năng lượng mặt trời, năng lượng thuỷ triều

1.2.2 Tiêu thụ nước

Phát triển du lịch tập trung vào việc xây dựng các công trình dịch vụ phục

vụ nhu cầu của du khách nên ảnh hưởng đến nguồn nước ngầm mà nước mặt donạo vét, san lấp để lấy mặt bằng phục vụ cho điểm thăm quan du lịch

1.2.3 Rác thải

Khi du lịch phát triển thì lượng rác thải cũng phát triển tỷ lệ thuận vớilượng khách tham quan chính vì vậy nếu không xử lý kịp thời thì rác thải làmảnh hưởng đến môi trường xung quanh và đặc biệt là ảnh hưởng trực tiếp đến môitrường du lịch

1.2.4 Khí thải

Trong quá trình phát triển các hoạt động du lịch có nhiều tác động đã ảnhhưởng đến bầu không khí bao quanh chúng ta như các hoạt động giao thông tấpnập, vui chơi giải trí là nguyên nhân đáng kể gây ô nhiễm không khí Nhu cầu đilại của khách du lịch ngày càng tăng cho nên các phương tiện đưa vào vậnchuyển khách ngày càng đông và đa dạng, nhiều loại phương tiện không đảmbảo vệ sinh môi trường vẫn tham gia giao thông và đã thải ra môi trường mộtlượng khí thải lớn Hệ thống điều hoà không khí, kho lạnh bảo quản thực phẩmcũng thải ra môi trường một lượng khí thải cũng góp phần làm cho không khí ônhiễm

2 Một số nguyên tắc và các biện pháp quản lý tài nguyên bảo vệ môi trường trong khách sạn và các cơ sở kinh doanh du lịch

2.1 Nguyên tắc cơ bản về quản lý tài nguyên bảo vệ môi trường trong các khách sạn và cơ sở kinh doanh du lịch.

2.1.1 Quản lý môi trường trên cơ sở pháp lý.

Việc định hướng tổ chức mô hình quản lý, điều hành các hoạt động dulịch ở từng khu du lịch là một trong những giải pháp quan trọng cơ bản đảm bảocho sự phát triển bền vững du lịch Nội dung giải pháp bao gồm: Thành lập “Hộiđồng xúc tiến phát triển du lịch” tại các điạ phương trên nguyên tắc có sự thamgia của tất cả các ban ngành liên quan, đặt dưới sự chỉ đạo của cơ quan chínhquyền cấp cao nhất Chức năng của hội đồng này là thống nhất quản lý Nhànước mọi hoạt động trên phạm vi lãnh thổ khu du lịch nhằm phát huy mọi tiềmnăng du lịch của khu vực nhưng đồng thời điều hành hoạt động khai thác hợp lý

để bảo vệ tài nguyên môi trường

Xây dựng quy chế nội quy quản lý khai thác doanh thu du lịch để từ đóthực hiện quản lý Nhà nước theo luật pháp và quy chế một cách nghiêm minh

2.1.2 Quản lý môi trường trên cơ sở tự nhiên.

Trồng cây xanh để chống xói mòn đất, cải tạo lại các di tích theo phiênbản cũ đảm bảo đúng theo như ban đầu đối với các di tích đã xuống cấp, bảo vệcác di tích đang được khai thác để tránh xuống cấp

2.1.3 Quản lý môi trường từ cấp cơ sở

Môi trường phải được bảo vệ từ cấp cơ sở tại từng địa phương, địaphương phải kết hợp với các cơ quan chức năng tuyên truyền giáo dục ngườidân địa phương mình bảo vệ môi trường bằng cách không vứt rác bừa bãi, vứtrác đúng nơi quy định, có nhân công thu gom rác đổ về nơi quy định

2.1.4 Quản lý môi trường theo nguyên tắc 3R (reuse – reduce – recycle)

Sử dụng biện pháp (hoá chất, công nghệ, thiết bị) để bảo vệ môi trườngtheo nguyên tắc

- Tái sử dụng (reuse): Các cơ sở lưu trú du lịch có thể sử dụng lại các vậtdụng để không tạo ra rác thải Ví dụ sử dụng hộp bằng nhựa, gốm để đặt xàphòng, nước gội đầu trong các buồng cho khách hàng ngày phải sử dụng cácmẩu giấy còn thừa để làm sổ ghi chép, thức ăn dư thừa để chăn nuôi lợn, nuôigà

- Giảm thiểu chất thải (reduce): trên nguyên tắc nghiên cứu thay thế tiếtkiệm các nguyên liệu đầu vào, tiết kiệm năng lượng, nước, nguyên vật liệu