Nêu vai trò của sản xuất vật chất, phương thức sản xuất đối với sự tồn tại và phát triển xã hội

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN : TRIẾT HỌC MAC LÊ-NIN Đề bài: “ Nêu vai trò của sản xuất vật chất, phương thức sản xuất đối với sự tồn tại và

TRƯỜNG ĐẠI HỌC PHENIKAA KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN : TRIẾT HỌC MAC LÊ-NIN

Đề bài: “ Nêu vai trò của sản xuất vật chất, phương thức sản xuất đối với sự tồn tại và phát triển xã hội ? ”

Mã đề: 25

HÀ NỘI, THÁNG 8/2021

MỤC LỤC

Table of Contents

LỜI CẢM ƠN 4

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài: 5

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5

2.1 Mục đích nghiên cứu: 5

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu: 5

3 Phạm vi nghiên cứu: 6

4 Phương pháp nghiên cứu: 6

Chương I: Cơ sở lý luận về sản xuất vật chất và vai trò của sản xuất vật chất đối với sự tồn tại và phát triển của con người và xã hội 7

1. Định nghĩa sản xuất vật chất và phân tích quá trình sản xuất vật chất 7 1.1 Định nghĩa 7

1.2 Qúa trình sản xuất vật chất 7

2. Vai trò của sản xuất vật chất đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội: 8 Chương II : Liên hệ vào thực tiễn Việt nam ta hiện nay 12

1 Tình hình thực tiễn của đất nước trong giai đoạn hiện nay: 12

2 Những mặt khuyết điểm và yếu kém: 13

3 Một số giải pháp: 13

KẾT LUẬN 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện và hoàn thành đề tài tiểu luận này này, tôi đã nhận được sự

hỗ trợ, giúp đỡ cũng như là quan tâm, động viên từ các thầy, cô trong khoa Ngôn ngữ Anh Đề tài tiểu luận này được hoàn thành dựa trên sự tham khảo, học tập

kinh nghiệm từ các kết quả nghiên cứu liên quan, các sách, báo chuyên ngành của nhiều tác giả ở các trường Đại học từ trong nước cho tới quốc tế,… Đặc biệt hơn nữa là có sự giúp đỡ, tạo điều kiện về vật chất và tinh thần từ phía gia đình, bạn bè và các thầy cô

Hơn hết, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Cô- Khánh Chi là người trực tiếp

hướng dẫn đã luôn dành nhiều thời gian, công sức hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu và hoàn thành đề tài tiểu luận này

Tuy có nhiều cố gắng, nhưng trong đề tài tiểu luận này không tránh khỏi những thiếu sót Tôi kính mong quý thầy cô, bạn bè, gia đình sẽ tiếp tục có những ý kiến đóng góp, giúp đỡ để đề tài được hoàn thiện hơn Một lần nữa xin trân trọng cảm ơn!

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Từ xa xưa người nguyên thủy chỉ biết sử dụng đá, gỗ,… tạo thành các công cụ lao động đơn sơ tác động đến giới tự nhiên để tạo thành các vật chất đơn giản cho đời sống con người Trải qua quá trình tiến hóa, xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu vật chất của con người ngày càng nâng cao, dẫn đến sự ra đời của các công cụ lao động ngày càng tiên tiến phục vụ cho đời sống con người và xã hội

Trong giai đoạn hiện nay, Việt Nam là nước đang trong thời kì đổi mới, do vậy việc xây dựng cơ sở vật chất tiên tiến, hiện đại là vô cùng quan trọng, mang tính tất yếu Việc xây dựng đó gắn liền với việc phát triển lực lượng sản xuất và phương thức sản xuất Chúng tồn tại không tác rời và tác động qua lại lẫn nhau Nhận thức được tầm quan trọng của sản xuất vật chất, phương thức sản xuất nói chung và vai trò đặc biệt của nó trong sự nghiệp đổi mới đất nước, công nghiệp hóa hiện đại hóa nước ta nói riêng Vì vậy, tôi chọn đề tài “Nêu vai trò của sản xuất vật chất, phương thức sản xuất đối với sự tồn tại và phát triển xã hội?”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở lý thuyết về sản xuất vật chất, phân tích đánh giá về sản xuất

vật chất nói chung, cũng như vai trò của nó đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội Đồng thời làm rõ vai trò của sản xuất vật chất đối với thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam ta.Từ đó đưa ra một số nhiệm vụ, giải pháp cụ thể để công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước được tiến hành đúng quy luật

và hoàn thiện hơn

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích trên, đề tài tiểu luận tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:

Một là, Cơ sở lý luận về sản xuất vật chất và vai trò của sản xuất vật chất đối với

sự tồn tại và phát triển của con người và xã hội

Hai là, Vai trò của sản xuất vật chất với thực tiễn Việt Nam hiện nay

Ba là, Nêu ra những hạn chế và đề xuất giải pháp hoàn thiện

3 Phạm vi nghiên cứu:

Nhằm giới hạn phạm vi nghiên cứu theo như mục tiêu đã đề ra, đề tài tập trung xem xét, phân tích, đánh giá các yếu tố nằm trong phạm vi giáo trình Triết học Mac Lenin: nghiên cứu tổng quát về sản xuất vật chất, phương thức sản xuất

và vai trò của nó đổi với sự tồn tại và phát triển của xã hội

4 Phương pháp nghiên cứu:

- Đề tài nghiên cứu sử dụng phương pháp luận chung nhất, phổ biến nhất cho hoạt động nghiên cứu khoa học là Triết học Mác Leenin Đồng thời đề tài nghiên cứu dựa trên nhiều góc độ khác nhau, dựa trên nghiên cứu một cách tổng thể

giáo trình Triết học Mac Leenin

- Đề tài dựa trên những quan điểm cơ bản và các phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp,…

Chương I: Cơ sở lý luận về sản xuất vật chất và vai trò của sản xuất vật

chất đối với sự tồn tại và phát triển của con người và xã hội.

1 Định nghĩa sản xuất vật chất và phân tích quá trình sản xuất vật chất 1.1 Định nghĩa

Các nhà triết học duy tâm giải thích nguyên nhân, động lực phát triển của

xã hội là từ ý thức tư tưởng của con người hay là lực lượng siêu nhiên nào

đó Các nhà duy vật trước Mác cũng giải thích một cách duy tâm về sự phát triển của xã hội

Riêng Mác thì cho rằng sản xuất là hoạt động đặc trưng riêng có của con người và của xã hội loài người đó là cái để phân biệt sự khác nhau cơ bản giữa xã hội loài người với loài súc vật, đó là quá trình hoạt động có mục đích và không ngừng sáng tạo của con người Sự sản xuất xã hội bao gồm: Sản xuất vật chất, sản xuất tinh thần và sản xuất ra chính bản thân con người Ba quá trình này không tách rời nhau trong đó sản xuất vật chất giữ vai trò là cơ sở của sự tồn tại và phát triển xã hội và xét đến cùng, quyết định đến cùng toàn bộ sự vận động đời sống xã hội

Từ đó ta đi đến định nghĩa: Sản xuất vật chất là quá trình con người sử dụng công cụ lao động tác động trực tiếp hoặc gián tiếp vào tự nhiên, cải biến các dạng vật chất của tự nhiên để tạo ra của cải vật chất xã hội nhằm thỏa mãn nhu cầu tồn tại và phát triển của con người

1.2 Qúa trình sản xuất vật chất

Theo Ph.Ăngghen: “Điểm khác biệt căn bản giữa xã hội loài người với xã hội loài vật là ở chỗ: loài vật may lắm chỉ hái lượm trong khi con người lại sản xuất Như vậy, sản xuất vật chất là một trong những loại hoạt động đặc trưng của con người Đó cũng là một loại hình hoạt động thực tiễn với

mục đích cải biến các đối tượng của giới tự nhiên theo nhu cầu tồn tại và phát triển của con người và xã hội Với nghĩa như vậy, sản xuất vật chất

là hoạt động có tính khách quan, tính xã hội, tính lịch sử và tính sáng tạo”

Sản xuất vật chất bao giờ cũng dựa vào các nhân tố cơ bản như điều kiện

tự nhiên, dân số và phương thức sản xuất, trong đó phương thức sản xuất giữ vai trò chủ đạo

Bất cứ một quá trình sản xuất vật chất nào cũng được tiến hành với mục đích nhất định và được tiến hành theo những cách thức xác định Cách thức tiến hành đó là phương thức sản xuất

Hai mặt của phương thức sản xuất là: lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất biểu hiện năng lực thực tiễn của con người trong quá trình tác động vào tự nhiên nhằm tạo ra của cải vật chất Lực lượng sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên

Lực lượng sản xuất bao gồm: Tư liệu sản xuất và Người lao động với kinh nghiệm sản xuất, kỹ năng, kỹ xảo và thói quen lao động của họ Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất biểu hiện ở trình độ năng lực lao động xã hội

Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng sản phẩm xã hội Quan hệ sản xuất

là hình thức xã hội của sản xuất Nó biểu hiện quan hệ giữa người với người trên ba mặt chủ yếu: quan hệ về sở hữu tư liệu sản xuất, quan hệ tổ chức quản lý sản xuất, quan hệ phân phối sản phẩm Trong đó quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất giữ vai trò quyết định

Theo quan điểm duy vật lịch sử, sản xuất vật chất giữ vai trò là nhân tố quyết định sự sinh tồn, phát triển của con người và xã hội loài người, là hoạt động nền tảng làm phát sinh phát triển những mối quan hệ của con người Nó chính

là cơ sở của sự hình thành, biến đổi và phát triển của xã hội loài người

Khác với các quan điểm duy tâm về lịch sử, C.Mác đã xuất phát từ “ Con người hiện thực” và đi đến kết luận rằng : “ tiền đề đầu tiên của mọi sự tồn tại của con người và do đó là tiền đề của mọi lịch sử đó là: người ta phải có khả năng sống đã rồi mới có thể làm ra lịch sử, nhưng muốn sống được thì trước hết cần phải có thức ăn, thức uống, nhà ở, quần áo và một vài thứ khác nữa Như vậy, hành vi lịch sử đầu tiên là việc sản xuất ra những tư liệu để thỏa mãn những nhu cầu ấy, việc sản xuất ra bản thân đời sống vật chất…” Cũng vì vậy, có thể khẳng định: con người với tư cách “Người” được bắt đầu bằng tự phân biệt với súc vật ngay khi con người bắt đầu sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt của mình

Trong quá trình sản xuất vật chất, con người không ngừng làm biến đổi tự nhiên, biến đổi xã hội, đồng thời làm biến đổi bản thân mình Sản xuất vật chất không ngừng phát triển Sự phát triển của sản xuất vật chất quyết định sự biến đổi, phát triển các mặt của đời sống xã hội, quyết định phát triển xã hội

từ thấp đến cao Như vậy, sự vận động phát triển của toàn bộ đời sống xã hội, suy đến cùng có nguyên nhân từ tình trạng phát triển của nền sản xuất xã hội

Do đó, để giải thích và giải quyết đúng đắn các vấn đề của đời sống xã hội thì cần phải tìm nguyên nhân cuối cùng của nó từ tình trạng phát triển của nền sản xuất vật chất của xã hội đó, mà căn bản là từ trình độ phát triển phương thức sản xuất của nó

Sản xuất vật chất không những là cơ sở cho mọi sự sinh tồn của xã hội mà còn là cơ sở để hình thành nên tất cả các hình thức quan hệ xã hội khác như

nhà nước, pháp quyền, đạo đức, nghệ thuật,… Theo C.Mác “ việc sản xuất ra những tư liệu sinh hoạt vật chất trực tiếp và chính, mỗi một giai đoạn phát triển kinh tế nhất định của một dân tộc hay một thời đại tạo ra một cơ sở, từ

đó mà người ta phát triển các thể chế nhà nước, các quan điểm pháp quyền, nghệ thuật, và thậm chí cả những quan niệm tôn giáo của con người ta”

Sản xuất vật chất còn là cơ sở cho sự tiến bộ xã hội, không phải lúc nào sản xuất cũng ở trong trình độ cũ mà nói chung là không ngừng tiến lên từ thấp đến cao, mỗi khi sản xuất đến giai đoạn mới cách thức sản xuất cũng thay đổi theo, kỹ thuật được cải tiến, năng suất lao động được nâng cao các quan hệ sản xuất đều biến đổi theo

Như chúng ta đã biết: trong quá trình tồn tại và phát triển của xã hội loài người, con người luôn phải nổ lực sản xuất để tạo ra của cải vật chất để phục

vụ cuộc sống và thúc đẩy sự phát triển trong xã hội

Từ thời nguyên thủy đến nay con người đã trải qua rất nhiều hình thức lao động từ thô sơ lạc hậu nhưng qua quá trình biến đổi trong xã hội đến ngày nay con người đã sáng tạo ra được nhiều hình thức lao động hết sức tinh xảo

và hiện đại Ở tất cả các hình thức lao động mà con người đã tạo ra đó cũng chỉ nhằm mục đích biến đổi tự nhiên để tạo ra những sản phẩm xã hội phục

vụ cho nhu cầu chính yếu cho họ và nhằm thúc đẩy sự phát triển của xã hội Trong quá trình phát triển, loài người đã vượt qua nhiều nấc thang lịch sử, cơ

sở của việc chuyển từ nấc thang lịch sử này sang nấc thang lịch sử khác, rồi

cơ sở của tiến bộ xã hội là gì?

C.Mác và Ăngghen đã có một phát minh vĩ đại đó là: “sản xuất vật chất là cơ

sở cho sự phát triển của xã hội loài người” vì:

Muốn sống trước hết con người phải có thức ăn, nhà ở và những của cải vật

Những tư liệu sinh hoạt cho con người không có sẵn trong tự nhiên mà chúng được tạo ra thông qua lao động của con người

Vì vậy sản xuất vật chất là cơ sở của tồn tại và phát triển của xã hội loài người Việc chuyển từ nấc thang này sang nấc thang khác của sự phát triển ấy trước hết gắn liền với sự phát triển của quá trình sản xuất

Kết luận trên đây có ý nghĩa to lớn động viên sự hình thành giai cấp vô sản nói chung và kinh tế chính trị của giai cấp vô sản nói riêng

Ngày nay ý nghĩa của các nhân tố xã hội và tinh thần ngày càng được đề cao trong xã hội Lĩnh vực không sản xuất vật chất phát triển nhanh chóng nhưng vai trò của sản xuất vật chất quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội vẫn còn nguyên giá trị Một dân tộc, một đất nước sẽ bị diệt vong không phải trong một năm mà chỉ trong vòng một tuần nếu ngừng sản xuất

Sản xuất vật chất không chỉ tạo ra sản phẩm xã hội cần thiết phục vụ cho nhu cầu của con người mà nó còn tạo ra sản phẩm thặng dư

Sản phẩm cần thiết dùng để duy trì khả năng lao động và đào tạo thế hệ lao động mới để thay thế những người mất khả năng lao động, rồi dùng để bù đắp những chi phí về ăn, mặc, ở, để thỏa mãn các nhu cầu về văn hóa, xã hội và các nhu cầu kinh tế khác

Sản phẩm thặng dư là kết quả và cũng là nguồn gốc của tiến bộ xã hội, là điều kiện quyết định để nâng cao mức sống của nhân dân và mở rộng khả năng phát triển của kinh tế xã hội trong tương lai Nó bắt nguồn từ trình độ của năng suất lao động tăng lên với quy cách là một quy luật kinh tế chung cho các xã hội có trình độ sản xuất phát triển nhất định

Qua sự phân tích trên ta có thể kết luận rằng: Sản xuất vật chất có vai trò hết sức quan trọng Nó có thể tạo ra tư liệu sản xuất, tạo ra các mặt các quan hệ

xã hội, rồi nó có thể cải biến tự nhiên - xã hội - bản thân con người và cuối cùng nó quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội

Tóm lại, dù được xét trong toàn bộ lịch sử của sự hình thành và phát triển của

xã hội loài người hay trong giai đoạn lịch sử cụ thể thì sản xuất vật chất vẫn luôn đóng vai trò là cơ sở, là nền tảng của sự tồn tại và phát triển của xã hội

Chương II : Liên hệ vào thực tiễn Việt nam ta hiện nay.

1 Tình hình thực tiễn của đất nước trong giai đoạn hiện nay:

Ở Việt Nam ta, do đặc điểm đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệp lạc hậu, không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, cơ sở vật chất còn thiếu thốn nghèo nàn, phương tiện sản xuất còn thô sơ, trình độ sản xuất còn thấp kém, muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh, cần phải tiến hành đổi mới nhiều mặt Trong đó, có đổi mới về kinh tế, đổi mới cơ chế

quản lý, phát huy nội lực, thu hút ngoại lực, từng bước đưa nền kinh tế tăng trưởng bền vững tạo ra nguồn của cải vật chất dồi dào không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn phục vụ cho xuất khẩu Đầu tư trang thiết bị hiện đại, đẩy mạnh phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, kết hợp phát triển kinh tế với các vấn đề xã hội

Kế thừa có chọn lọc và phát triển những tri thức của văn minh nhân loại về công nghiệp hoá vào điều kiện lịch sử cụ thể của nước ta hiện nay, Đảng ta nêu ra quan niệm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa như sau: Công nghiệp hóa

- hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội, từ sử dụng sức lao động thủ công

là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện,

công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao

Quan niệm nêu trên cho thấy, quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nước ta hiện nay phải kết hợp chặt chẽ hai nội dung công nghiệp hoá và hiện đại hoá trong quá trình phát triển Quá trình ấy không chỉ đơn thuần phát triển công nghiệp mà còn phải thực hiện chuyển dịch cơ cấu trong từng nghành, từng lĩnh vực và toàn bộ nền kinh tế quốc dân theo hướng kỹ thuật và công nghệ hiện đại Quá trình ấy không chỉ tuần tự trải qua các bước cơ giới hoá,

tự động hoá, tin học hoá mà còn sử dụng kết hợp kỹ thuật thủ công truyền thống với công nghệ hiện đại, tranh thủ đi nhanh vào hiện đại ở những khâu

có thể và mang tính quyết định

2 Những mặt khuyết điểm và yếu kém:

Nước ta còn nghèo và kém phát triển Chúng ta lại chưa thực hiện tốt trong tiết kiệm sản xuất, tiêu dùng, dồn vốn cho đầu tư phát triển chưa đúng cách, chưa tập trung

Tình hình xã hội còn nhiều tiêu cực và nhiều vấn đề cần phải giải quyết Việc lãnh đạo xây dựng quan hệ sản xuất có phần vừa lúng túng vừa buông lỏng

Quản lý Nhà nước về kinh tế, xã hội còn yếu

Hệ thống chính trị còn nhiều nhược điểm

3 Một số giải pháp:

- Vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí

Minh để xây dựng cơ sở khoa học cho việc hoạch định và triển khai đường lối, chủ trương công nghiệp hoá - hiện đại hoá đạt hiệu quả cao với tốc độ nhanh