Lịch sử các học thuyết kinh tế ĐỀ TÀI Phân tích lý thuyết bản tay vô hình của A. Smith Ý nghĩa của lý thuyết này đối với Việt Nam

Lý do chọn đề tài Trong sự lưu thông của tư tưởng kinh tế nhân loại từ xưa đến nay, do trình độ phát triển cụ thể tương ứng với từng thời kỳ lịch sử, từng nền sản xuất, xã hội đã hình t

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC

HỌC PHẦN Học phần: Lịch sử các học thuyết kinh tế

ĐỀ TÀI Phân tích lý thuyết bản tay vô hình của A Smith

Ý nghĩa của lý thuyết này đối với Việt Nam

Giảng viên hướng dẫn : Nguyễn Thị Giang Sinh viên thực hiện : Đặng Quỳnh Trang

Hà Nội, ngày 13 tháng 01 năm 2022

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan kết quả đạt được trong báo cáo là sản phẩm nghiên cứu, tìm hiểu của riêng em Trong toàn bộ nội dung của báo cáo, những điều được trình bày hoặc là của em hoặc là được tổng hợp từ nhiều nguồn tài liệu Tất cả tài liệu tham khảo đều có xuất xứ rõ ràng và được trích dẫn hợp pháp

Em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và chịu mọi hình thức kỷ luật theo quy định theo lời cam đoan của mình

SINH VIÊN THỰC HIỆN

Đặng Quỳnh Trang

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Cô Nguyễn Thị Giang - Giảng viên Khoa Lý luận chính trị, Học viện Ngân hàng Trong quá trình học tập và thực hiện bài tiểu luận “Phân tích lý thuyết bàn tay vô hình của A Smith và ý nghĩa của lý thuyết này đối với Việt Nam”, cô đã luôn tạo điều kiện, giúp đỡ để em hoàn thành được bài báo cáo này

Em đã cố gắng hoàn thiện bài báo cáo với tất cả sự nỗ lực và cố gắng của mình Tuy nhiên, do còn thiếu nhiều kinh nghiệm, chắc chắn bài báo cáo sẽ không tránh khỏi thiếu sót Vì vậy, em rất mong nhận được sự quan tâm, những

ý kiến đóng góp của thầy để bài báo cáo của em có thể hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn cô!

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Mục tiêu nghiên cứu 6

3 Phương pháp nghiên cứu 6

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN 7

1.1 Sơ lược về tiểu sử của Adam Smith 7

1.2 Lý thuyết “bàn tay vô hình” 8

1.2.1 Bối cảnh lịch sử ra đời lý thuyết “bàn tay vô hình” 8

1.2.3 Nội dung chi tiết lý thuyết “bàn tay vô hình” 10

CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG 13

1 Ý nghĩa lý luận 13

2 Ý nghĩa thực tiễn 14

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP THỰC TRẠNG 17

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong sự lưu thông của tư tưởng kinh tế nhân loại từ xưa đến nay, do trình độ phát triển cụ thể tương ứng với từng thời kỳ lịch sử, từng nền sản xuất, xã hội đã hình thành nên nhiều trường phái tư tưởng và học thuyết kinh

tế khác nhau Lịch sử học thuyết kinh tế là môn khoa học xã hội nghiên cứu

sự ra đời, phát triển, đấu tranh và thay thế lẫn nhau của các giai cấp cơ bản trong các hình thái kinh tế xã hội khác nhau Trong các giai đoạn lịch sử khác nhau, các nhà kinh tế đã đưa ra những quan điểm khác nhau về cách thức vận hành của nền kinh tế và những yếu tố nào bị ảnh hưởng

Rất nhiều các lý thuyết được đưa ra, một trong số đó là lý thuyết “bàn tay vô hình” do nhà kinh tế học Adam Smith: “Sự giàu có của mỗi quốc gia đạt được không phải do những quy định chặt chẽ của nhà nước, mà do bởi tự

do kinh doanh” Sự vận động của những lợi ích diễn ra trên thị trường tự do

đã hình thành nên cơ chế tự điều tiết của thị trường mà không cần bất kỳ sự can thiệp của phương thức nào Thuyết “bàn tay vô hình” nghiên cứu cơ chế hoạt động của cơ chế thị trường cạnh tranh, đồng thời nó cũng phản ánh quan điểm chung của các nhà kinh tế học đương thời Nó đã mở ra một chương mới trong lịch sử kinh tế và vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay Học thuyết

“bàn tay vô hình” có ý nghĩa to lớn không chỉ ở Việt Nam, mà còn đối với sự phát triển kinh tế của nhiều quốc gia khác

Chính vì vậy em đã chọn đề tài: “Phân tích lý thuyết bàn tay vô hình của A.Smith và ý nghĩa của lý thuyết này đối với Việt Nam” để nghiên cứu và tìm hiểu rõ hơn về lý thuyết này

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tìm hiểu và phân tích lý thuyết “bàn tay vô hình” của nhà kinh tế học

A Smith, từ đó đưa ra ý nghĩa của lý thuyết này đối với Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu mà em sử dụng trong bài tiểu luận là phương pháp phân tích – tổng hợp lý thuyết

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LÝ LUẬN

1.1 Sơ lược về tiểu sử của Adam Smith

Adam Smith (1723-1790) là nhà kinh tế chính trị cổ điển nổi tiếng ở Anh và trên thế giới Ông xuất thân từ một gia đình viên chức thuế quan ở Kiêccandi, một thành phố nhỏ xứ Scotland A.Smith đã học ở trường đại học Glasgow và Oxford Sau khi tốt nghiệp đại học, ông nghiên cứu và giảng dạy

ở Edinburgh và Glasgow Trong vòng 13 năm ông giảng về thần học, luân lý học, luật học, logic và các văn học Năm 1751 lãnh đạo bộ môn logic, năm

1752 ở bộ môn triết học, năm 1764 là giáo sư riêng cho công tước Feclay Năm 1759, A Smith xuất bản cuốn "Lý luận về những tình cảm đạo đức" Cuốn sách này làm ông nổi tiếng Từ năm 1765 ông đi du lịch châu Âu, chủ yếu là sang Pháp tiếp xúc với những người trọng nông Sau khi ở Pháp về,

1766, ông xin nghỉ việc và sống ở thành phố quê hương Kiêccandi Trong vòng 12 năm ông chuẩn bị và viết tác phẩm chủ yếu ''Nghiên cứu về bản chất

và nguồn gốc của của cải các nước" Tác phẩm này xuất bản năm 1776 và ông trở thành nổi tiếng, nhưng ông vẫn sống cuộc đời giản dị như trước Trong 14 năm cuối đời ông làm viên chức thuế quan

A Smith là nhà tư tưởng tiên tiến của giai cấp tư sản, ông muốn thủ tiêu tàn tích phong kiến, mở đường cho CNTB phát triển, kêu gọi tích lũy và phát triển lực lượng sản xuất theo ý nghĩa tư bản, xem chế độ TBCN là hợp lý duy nhất K Marx coi A Smith là nhà kinh tế học tổng hợp của công trường thủ công

Thế giới quan của A Smith về cơ bản là duy vật Ông tiến xa hơn

những người trước là tìm hiểu các quy luật kinh tế Đó là đặc trưng trong phương pháp luận của ông Nhưng chủ nghĩa duy vật ở ông còn tự phát, máy móc Ông còn xa lạ với phép biện chứng

K Marx đã phân tích một cách sâu sắc phương pháp luận của A Smith – một phương pháp hai mặt mâu thuẫn, trộn lẫn các phần tử khoa học và tầm thường Một mặt, đi sâu vào mối liên hệ bên trong của chế độ tư bản và có thể

nói là đi vào cơ cấu sinh lý của nó; mặt khác, chỉ là mô tả, liệt kê, thuật lại bằng khái niệm có tính chất công thức những cái biểu hiện bề ngoài đời sống kinh tế Hai mặt đó không những chúng sống yên ổn bên nhau mà còn xoắn xuýt lấy nhau và thường xuyên mâu thuẫn với nhau

Phương pháp luận mâu thuẫn, vừa khoa học vừa tầm thường của A Smith có ảnh hưởng tới kinh tế tư sản sau này

1.2 Lý thuyết “bàn tay vô hình”

1.2.1 Bối cảnh lịch sử ra đời lý thuyết “bàn tay vô hình”

Vào thế kỷ XVIII, Châu Âu bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp, cuộc cách mạng này đã tạo ra một hình thái kinh tế - xã hội và chính trị mới, dẫn đến sự xuất hiện của một tầng lớp quý tộc mới liên kết với giai cấp tư sản chống lại giai cấp phong kiến Sự chuyển đổi của phương thức sản xuất làm cho học thuyết kinh tế của chủ nghĩa trọng thương không còn áp dụng được nữa và cần có những giải pháp kinh tế mới để đáp ứng nhu cầu của thời đại Kinh tế chính trị tư sản cổ điển Anh ra đời và trở thành bộ phận cơ sở khoa học của nền kinh tế thị trường ngày nay Một trong những người tiên phong của hệ thống này là Adam Smith

Adam Smith là một người có năng khiếu, vào Đại học Glasgow năm 14 tuổi và sau đó tiếp tục theo học tại Đại học Oxford, trở thành nhà lý luận kinh

tế chính trị cổ điển và nổi tiếng ở Anh Cuốn sách vĩ đại nhất của ông là “Của cải của các dân tộc” và ông đã đóng góp nhiều lý thuyết cho kinh tế học, trong

đó phải kể đến lý thuyết "bàn tay vô hình"

1.2.2 Sơ lược về nội dung lý thuyết “bàn tay vô hình”

Điểm xuất phát trong nghiên cứu lý luận kinh tế của A Smith là nhân

tố "con người kinh tế"

Theo A Smith, xã hội là sự liên minh của các quan hệ trao đổi Trao đổi là đặc tính vốn có của con người, là thiên hướng phổ biến và tất yếu của mọi xã hội Chỉ có trao đổi và thông qua việc thực hiện những quan hệ trao

đổi thì nhu cầu của con người mới được thoả mãn "Hãy đưa cho tôi cái mà tôi cần, tôi sẽ đưa cho anh cái mà anh cần” Nó tồn tại vĩnh viễn cùng với sự tồn tại của xã hội loài người

Khi tiến hành trao đổi sản phẩm với nhau thì con người bị chi phối bởi lợi ích cá nhân của mình Mỗi người chỉ biết tư lợi và chạy theo tư lợi Lợi ích

cá nhân là động lực trực tiếp chi phối người ta hoạt động trao đổi Nhưng khi chạy theo tư lợi thì con người kinh tế còn chịu sự tác động của "bàn tay vô hình" “Bàn tay vô hình” là một phép ẩn dụ, một lý thuyết kinh tế do ông đưa

ra vào năm 1776 A Smith đã tuyên bố trong tác phẩm “Tài sản của các quốc gia” và những bài viết khác rằng, trong nền kinh tế thị trường tự do, mỗi cá nhân theo đuổi một mối quan tâm và xu hướng thúc đẩy nhiều hơn và củng cố lợi ích cho toàn cộng đồng thông qua một “bàn tay vô hình” Ông cho rằng, mỗi cá nhân đều muốn thu lợi nhuận cho mình sẽ làm tối đa lợi nhuận của toàn cộng đồng, hay giống với việc cộng toàn bộ tất cả các lợi ích của từng cá nhân lại Ông dùng thuật ngữ này để mô tả khả năng của cơ chế thị trường trong việc điều chỉnh cung cầu và ví sức mạnh của thị trường như thể một

“bàn tay vô hình” định hướng người bán và người mua, phân bổ nguồn lực kinh tế đạt được hiệu quả xã hội lớn nhất mà không cần tới sự can thiệp của Chính phủ Tuy nhiên khi đó, hệ thống thị trường và cơ chế giá cả sẽ hoạt động một cách tự phát vì lợi ích của tất cả mọi người như thể có một “bàn tay

vô hình” điều khiển toàn bộ quá trình xã hội và sự điều khiển tự phát này còn

có hiệu quả hơn cả khi có ý định làm việc này Với sự tác động này, con

người kinh tế vừa chạy theo tư lợi lại vừa đồng thời thực hiện một nhiệm vụ không nằm trong dự kiến đó là đáp ứng lợi ích chung của xã hội

Theo A Smith trong nhiều trường hợp người ta đáp ứng những nhu cầu chung của xã hội còn tốt hơn lợi ích riêng của cá nhân mình mặc dù điều đó không dự định trước

1.2.3 Nội dung chi tiết lý thuyết “bàn tay vô hình”

A.Smith chỉ dùng thuật ngữ “bàn tay vô hình" ba lần trong ba tác phẩm của ông Nhưng sau này thuật ngữ đã được sử dụng rộng rãi và trở thành một

lý luận kinh tế học Học thuyết “bàn tay vô hình" nghiên cứu cơ chế hoạt động của thị trường cạnh tranh và nó cũng phản ánh quan điểm chung của các nhà kinh tế học cổ điển Theo A.Smith, một chế độ kinh tế bình thường phải dựa trên cơ sở sản xuất và trao đổi hàng hóa và một nền hàng hóa bình thường phải dựa trên cơ sở tự do cạnh tranh Ngược lại thì chỉ là sản phẩm của ngẫu nhiên, độc đoán và ngu dốt của con người Ông viết: “Mỗi cá nhân đều cố gắng sử dụng vốn của mình sao cho có được sản phẩm có giá trị cao nhất Thông thường cá nhân này không có chủ định củng cố lợi ích công cộng mà cũng chẳng biết mình đang củng cố lợi ích này ở mức độ nào Cá nhân này chỉ có mục đích bảo vệ sự an toàn và thành quả riêng của mình Trong quá trình này một “bàn tay vô hình” đã buộc anh ta phải theo đuổi một mục đích không nằm trong dự định Trong khi theo đuổi lợi ích của mình anh ta đã bảo

vệ luôn cả lợi ích của xã hội một cách hữu hiệu hơn cả khi anh ta có ý định làm việc này” “Bàn tay vô hình” trước hết thể hiện lợi ích của các cá nhân,

nó tác động như là một lực đẩy, hướng con người tới công việc nào mà xã hội sẵn sàng trả tiền A.Smith viết: “Chúng ta không mong có bữa trưa nhờ lòng hào phóng của người mổ thịt, người nấu bia hoặc người làm bánh mà ở cách nhìn của họ đối với lợi ích của bản thân họ Chúng ta trông chờ không phải ở lòng nhân đạo của họ mà ở tính tự tương thân của họ và không bao giờ nói với họ về những nhu cầu của chúng ta mà về những lợi ích của họ"

Theo A Smith thì “bàn tay vô hình” là sự hoạt động của các quy luật kinh tế khách quan chi phối hành động của con người A Smith quan niệm hệ thống các quy luật kinh tế khách quan là một "trật tự tự nhiên" Để có sự hoạt động của trật tự tự nhiên này thì cần phải có những điều kiện nhất định Đó là

sự tồn tại và phát triển của sản xuất hàng hoá và trao đổi hàng hoá Nền kinh

tế phải được phát triển trên cơ sở tự do kinh tế Cần thiết phải có tự do sản

xuất, tự do liên doanh, liên kết, tự do mậu dịch Trên cơ sở đó hình thành mối quan hệ giữa người với người là phụ thuộc vào nhau Trong xã hội, với sự tồn tại và phát triển của nền kinh tế hàng hoá, người ta luôn luôn có quan hệ kinh

tế với nhau

Quá trình ấy được thực hiện bởi chính quá trình cạnh tranh lợi ích giữa các cá nhân Không ai cần kế hoạch, không ai cần mệnh lệnh, thị trường sẽ tự động giải quyết tất cả Như vậy ông cho rằng mỗi người trong quá trình trao đổi sản phẩm không ai xuất phát từ lợi ích cộng đồng mà xuất phát từ lợi ích

cá nhân của mình Lợi ích cá nhân chính là mục đích, động lực xuất phát Các

cá nhân chỉ có mục đích bảo vệ sự an toàn và thành quả riêng của mình

Trong quá trình này một “bàn tay vô hình” đã buộc anh ta phải theo đuôi mục đích không năm trong dự định Khi theo đuổi lợi ích của mình anh ta đã vô tình bảo vệ luôn lợi ích của xã hội một cách hữu hiệu hơn cả khi anh ta có ý định làm việc này A.Smith đã đề cao hiệu quả của lợi ích cá nhân Ông nói:

“Anh hãy đưa cho tôi cái tôi cần và anh sẽ có được ở tôi cái mà chính anh cần" Thị trường sẽ tạo ra sự hài hòa giữa các lợi ích bằng phương cách của

nó Cứ để một người nào đó bán hàng hóa của mình quá đắt hoặc không muốn trả công cho công nhân của mình như những kẻ khác anh ta sẽ mất khách trong trường hợp thứ nhất và không có người làm trong trường hợp thứ hai Như vậy những động cơ vị kỷ của con người điều khiển trò chơi và sự tác động qua lại giữa họ sẽ tạo ra những kết quả bất ngờ nhất, đó là sự hài hòa của xã hội Lý thuyết “bàn tay vô hình” dựa trên sự thúc đẩy của lợi ích cá nhân và sự điều tiết của thị trường tự do cạnh tranh

Ông giải thích việc đề ra giá cả thị trường được cân bằng phải không xa rời chi phí sản xuất hàng hóa thực tế Ông giải thích việc xã hội làm như thế nào để hướng những người sản xuất hàng hóa phải cung cấp những hàng hóa

mà xã hội cần, sự tương đồng cơ bàn trong thu nhập ở dân chúng ở mỗi trình

độ sản xuất của một quốc gia Nghĩa là ông đã tìm ra trong cơ chế thị trường một hệ thống tự điều tiết việc cung ứng cho xã hội một cách có trật tự Ông

cho rằng Nhà nước không nên can thiệp vào kinh tế, Nhà nước chỉ có chức năng bảo vệ quyền sở hữu tư bản, đấu tranh chống kẻ thù bên ngoài, chống tội phạm trong nước Nhà nước chỉ nên can thiệp vào các chức năng kinh tế khi

nó vượt ra ngoài khả năng của các chủ doanh nghiệp, ông viết: “Bạn nghĩ rằng bạn đang giúp cho hệ thống kinh tế bằng những quy định, ý định tốt đẹp

và bằng những hành động can thiệp của mình? Không phải vậy đâu hãy để mặc mọi sự việc xảy ra, đừng nhúng tay vào Dầu nhờn của lợi ích cá nhân sẽ làm cho các bánh xe kinh tế hoạt động một cách gần như kỳ diệu, không cần

kế hoạch, không cần quy tắc, thị trường sẽ giải quyết tất cả, chính sách kinh tế tốt nhất của Nhà nước là tự do kinh tế "

Tóm lại, nội dung chính của lý thuyết “bàn tay vô hình" là Nhà nước không nên can thiệp vào kinh tế, thị trường sẽ tự động giải quyết tất cà

Nhưng tại sao thị trường lại có thể giải quyết được? Đó là vì mỗi con người luôn luôn chạy theo lợi ích cá nhân của mình, nhưng họ không biết rằng mình

đã vô tình bảo vệ lợi ích xã hội và chính cái mong muốn theo đuổi lợi ích cho mình nó như một động lực, như một “bàn tay vô hình” nào đó thúc đẩy cho sự phát triển của xã hội Đó chính là quan điểm của A.Smith về lý thuyết “bàn tay vô hình"