LÝ THUYẾT VỀ KHỦNG HOẢNG KINH TẾ THEO QUAN ĐIỂM MARXIST. Ý NGHĨA CỦA LÝ THUYẾT NÀY TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY.

8 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆN NAY VÀ VẬN DỤNG CÁC BIỆN PHÁP CHỐNG KHỦNG HOẢNG VÀO NỀN KINH TẾ.. Họ đang trên con đường đi tìm hiểu rõ nguyên nhân và bản chất của các cuộc khủng hoảng kinh

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: Lịch sử các học thuyết kinh tế

ĐỀ TÀI: LÝ THUYẾT VỀ KHỦNG HOẢNG KINH TẾ THEO QUAN ĐIỂM MARXIST Ý NGHĨA CỦA LÝ THUYẾT NÀY

TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY.

Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Giang

Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thu Trang

Lớp : K23HTTTA

Mã sinh viên : 23A4040148

Hà nội, ngày 13 tháng 01 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 5 CHƯƠNG I: QUAN ĐIỂM CỦA K MARX VỀ KHỦNG HOẢNG KINH TẾ 5

1 Những lý luận của Marxist về khủng hoảng kinh tế và bản chất 5

2 Nguyên nhân của khủng hoảng kinh tế trong chủ nghĩa tư bản 5

3 Tính chu kỳ của khủng hoảng kinh tế trong chủ nghĩa tư bản 6

CHƯƠNG 2: NHỮNG BIỆN PHÁP CỦA K MARX ĐỂ CHỐNG KHỦNG HOẢNG KINH TẾ 8 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆN NAY VÀ VẬN DỤNG CÁC BIỆN PHÁP CHỐNG KHỦNG HOẢNG VÀO NỀN KINH TẾ 9

1 Vận dụng các biện pháp vào tình hình nền kinh tế thế giới 9

2 Vận dụng các biện pháp chống khủng hoảng kinh tế vào nền kinh tế Việt Nam11

KẾT LUẬN 15 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16 DANH MỤC HÌNH ẢNH 16

3

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của vấn đề

Khủng hoảng kinh tế từ trước đến nay luôn là một bài toán nan giải, khó giải quyết đối với tất cả các quốc gia, và nó luôn gây ra áp lực cho chuyên gia kinh tế các quốc gia Họ đang trên con đường đi tìm hiểu rõ nguyên nhân và bản chất của các cuộc khủng hoảng kinh tế lớn nhỏ, từ đó sẽ đề xuất những giải pháp tối ưu nhất

để khôi phục nền kinh tế trong nước cũng như ngoài nước Nhưng sự thực thì cột mốc “tiêu điều” của nền kinh tế đã thực sự bắt đầu? Liệu rằng nền kinh tế có đi đến hồi chấm dứt và phục hồi lại được khi hậu quả mà các cuộc khủng hoảng kinh tế để lại cho các nước trên thế giới còn quá nhiều và nặng nề Nước Việt Nam trong thời

kì xây dựng và phát triển đất nước cũng đã phải nếm trải qua hậu quả của những cuộc khủng hoảng và đại khủng hoảng trong quá khứ, và Việt Nam đã chịu ảnh hưởng như thế nào? Đã có những biện pháp va giải pháp gì để kéo nền kinh tế phát triển đi lên theo hướng tốt hơn?

Quan điểm về lý thuyết khủng hoảng kinh thế của Marxist đã phần nào giúp ta

có cái nhìn đúng đắn hơn và xác thực hơn về vấn đề này Và Marxist cũng đã đưa ra những biện pháp để thực hiện chống khủng hoảng và kiềm chế sự suy thoái trong nền kinh tế Những biện pháp của ông vẫn còn có ý nghĩa to lớn trong bối cảnh nền kinh tế hiện nay, chúng vẫn phát huy được tác dụng ở tầm vĩ mô khi được vận dụng một cách hợp lí và linh hoạt Đó là lí do em chọn đề tài “Lý thuyết về khủng hoảng kinh tế theo quan điểm Marxist Ý nghĩa của lý thuyết này trong điều kiện hiện nay.” làm đề tài nghiên cứu của em

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích lý thuyết về khủng hoảng kinh tế theo quan

điểm của Marxist Từ đó, nêu ra các biện pháp chống khủng hoảng kinh tế

Nhiệm vụ nghiên cứu: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến lý luận

chùng về khủng hoảng kinh tế theo quan điểm của Marxist Chỉ rõ bản chất, nguyên nhân, tính chu kỳ và các biện pháp chống lại khủng hoảng kinh tế mà Marx đưa ra, qua đó vận dụng, liên hệ với điều kiện chung của nền kinh tế thế giới và Việt Nam hiện nay

4

3 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: dựa trên lý thuyết về khủng hoảng kinh tế theo quan điểm của

Marxist

Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng phương pháp biện chứng duy vật với

các phương pháp khác như thống nhất lịch sử và logic, phân tích, tổng hợp, khái quát và hệ thống hóa

4 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận: qua phân tích, hệ thống hóa và làm rõ hơn những cách hiểu về

khủng hoảng kinh tế theo quan điểm của Marxist Từ đó hiểu được bản chất, nguyên nhân, biện pháp chống lại khủng hoảng kinh tế của Marx và vận dụng liên hệ với nền kinh tế hiện nay

Ý nghĩa thực tiễn: kết quả của bài tiểu luận có thể dùng làm tài liệu tham khảo

trong nghiên cứu, giảng dạy môn logic biện chứng học, kinh tế chính trị và lịch sử các học thuyết kinh tế, …

5 Cấu trúc của tiểu luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, trong phần Nội dung của tiểu luận bao gồm 3 phần:

Chương 1: Quan điểm của K Marx về khủng hoảng kinh tế

Chương 2: Những biện pháp của K Marx để chống khủng hoảng kinh tế Chương 3: Thực trạng hiện nay và vận dụng các biện pháp chống khủng hoảng vào nền kinh tế

5

NỘI DUNG CHƯƠNG I: QUAN ĐIỂM CỦA K MARX VỀ KHỦNG HOẢNG KINH

TẾ

1 Những lý luận của Marxist về khủng hoảng kinh tế và bản chất

Khủng hoảng kinh tế là một thuật ngữ dùng để chỉ sự xuất mất cân đối giữa các ngành, các khâu, các khu vực của quá trình sản xuất, kéo dài dài và không điều chỉnh được, và gây ra những hậu quả chấn động về kinh tế - xã hội Khủng hoảng kinh tế được thể hiện ra trên bề mặt xã hội là sự mất cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng (giữa cung và cầu, giữa hàng hóa và tiền tệ)

Khủng hoảng kinh tế có thể diễn ra trong mọi lĩnh vực của nền sản xuất xã

hội, trong tất cả các khâu của quá trình sản xuất Những biến động trong đời sống

kinh tế chủ yếu xảy ra là do chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh, … làm cho sản xuất bị tàn phá, dẫn đến xuất hiện khủng hoảng kinh tế Đó là mâu thuẫn trong tính chất tư nhân và tính chất xã hội của lao động, hoạt động đầu cơ, vai trò điều tiết tự phát của thị trường, sự phát triển của chức năng phương tiện thanh toán tiền tệ Trong chủ nghĩa tư bản, khi nền sản xuất đã được xã hội hóa cao độ, khủng hoảng kinh tế là điều không thể tránh khỏi Từ đầu thế kỷ XIX, sự ra đời của đại công nghiệp cơ khí

đã làm quá trình sản xuất tư bản chủ nghĩa bị gián đoạn bởi nững cuộc khủng hoảng

có tính chu kỳ

Hình thức phổ biến trong nền sẩn xuất tư bản chủ nghĩa là khủng hoảng sản xuất “thừa” Khi khủng hoảng nổ ra, hàng hóa không tiêu thụ được, sản xuất bị thu hẹp, nhiều doanh nghiệp vỡ nợ, phá sản, thợ thuyền bị thất nghiệp, thị trường rối loạn Tình trạng thừa hàng hóa không phải là so với nhu cầu của xã hội mà là so với sức mua có hạn của quần chúng Trong lúc khủng hoảng thừa đang xảy ra, hàng hóa

bị phá hủy, hàng triệu người lao động lại lâm vào tình trạng đói khổ vì lúc này bản thân không còn khả năng thanh toán

2 Nguyên nhân của khủng hoảng kinh tế trong chủ nghĩa tư bản

Khủng hoảng kinh tế tư bản chủ nghĩa xảy ra nguyên nhân từ mâu thuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản Đó là mâu thuẫn giữa trình độ xã hội hóa cao của lực lượng sản xuất với chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất chủ

6

yếu của xã hội (hay còn được gọi là mâu thuẫn nội sinh của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa) Các biểu hiện của mâu thuẫn bao gồm:

Một là, mâu thuẫn giữa tính tổ chức, tính kế hoạch trong từng xí nghiệp rất

chặt chẽ và khoa học với khunh hướng tự phát vô chính phủ trong toàn xã hội

Mâu thuẫn này chỉ tồn tại trong thời kì chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh do lúc này Chính phủ chưa can thiệp vào thị trường Vì mục đích lợi nhuận, các nhà tư bản tìm cách hợp lý hóa sản xuất để giảm chi phí sản xuất Mặt khác, họ chỉ đầu tư vào các ngành có lợi nhuận cao Kết quả là quan hệ giữa cung và cầu bị rối loạn, quan hệ giữa các ngành sản xuất bị phá hoại nghiêm trọng, đến mức độ nào đó sẽ xảy ra khủng hoảng kinh tế

Hai là, mâu thuẫn giữa khuynh hướng tích lũy, mở rộng không có giới hạn của

tư bản với sức mua ngày càng eo hẹp của quần chúng do bị bần cùng hó

Vì lòng thèm khát lợi nhuận vô hạn, các nhà tư bản có xu hướng mở rộng sản xuất vô hạn (mở rộng sản xuất, cải tiến kĩ thuật, cạnh tranh gay gắt) để tung ra thị trường ngày một lớn hơn về khối lượng hàng hóa Quá trình đó cũng là quá trình bần cùng hóa người lao động, làm giảm bớt một cách tương đối sức mua hàng của quần chúng, làm sức mua ngày càng lạc hậu hơn so với sự phát triển của sản xuất Kết quả dẫn đến khủng khoảng thừa hàng hóa trên thị trường

Ba là, mâu thuẫn đối kháng giữa giai cấp tư bản và giai cấp lao động làm thuê

Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản có nghĩa là sự tước đoạt tư liệu sản xuất từ tay người sẩn xuất, biến họ thành người vô sản, phải đi làm thuê Giai cấp vô sản là người trực tiếp làm ra của cải vật chất nhưng tất cả lại thuộc về nhà tư bản nắm giữ

Từ đó cũng làm cho khủng hoảng kinh tế xảy ra

3 Tính chu kỳ của khủng hoảng kinh tế trong chủ nghĩa tư bản

Chu kì kinh tế của chủ nghĩa tư bản là khoảng thời gian nền kinh tế tư bản chủ nghĩa vận động từ đầu cuộc khủng khoảng kinh tế này đến đầu cuộc khủng hoảng kinh tế tiếp ngay sau đó

Các cuộc khủng khoảng kinh tế nổ ra có tính chu kỳ 8-12 năm Tức là, cứ khoảng từ 8-12 năm thì nền kinh tế tư bản chủ nghĩa phải trải qua một cuộc khủng hoảng kinh tế

7

Tính chu kì của kinh tế tư bản chủ nghĩa thể hiện sự phát triển tuần hoàn qua bốn giai đoạn: Khủng hoảng, tiêu điều, phục hồi, phồn vinh

Hình ảnh 1: Chu kì của nền kinh tế

- Khủng hoảng: nổ ra khi không thể bán được hàng hóa, kho ứ đọng nhiều, giảm mạnh giá cả, … Dẫn đến tình trạng tư bản mất dần khả năng thanh toán các khoản nợ, khả năng phá sản cao, làm lực lượng sản xuất bị phá hoại nghiêm trọng Đây là giai đoạn mà các mâu thuẫn biểu hiện dưới hình thức xung đột dữ dội

- Tiêu điều: giai đoạn này, sản xuất trì trệ, thương nghiệp vẫn đình đốn, hàng hóa bán với giá thấp, không có nơi để đầu tư đối với các nhà tư bản Để thoát khỏi

bế tắc, các nhà tư bản còn lại phải tìm cách hạ thấp tiền công, đồng thời tăng cường

độ cũng như thời gian làm việc của công nhân, đổi mới tư bản cố định

- Phục hồi: nền kinh tế dần trở lại trạng thái trước khủng hoảng Đây là giai đoạn khôi phục và mở rộng sản xuất của các nhà máy, xí nghiệp Công nhân được quay lại làm việc, giá cả tăng lên, lợi nhuận tư bản cũng tăng lên

- Phồn vinh: giai đoạn phát triển nhất của chu kì kinh tế Ở giai đoạn này, sản xuất và phát triển đạt mức cao nhất so với chu kì trước Tăng cả về nhu cầu, khả năng tiêu thụ và giá cả, người lao động và tiền lương cũng đều tăng lên Nhu cầu tín dụng tăng dẫn đến tỷ suất lợi tức tăng Guồng máy kinh tế hoạt động hết công suất Điều kiện của cuộc khủng hoảng mới cũng dần chín muồi

- Khủng hoảng kinh tế không những xuất hiện trong công nghiệp mà còn cả trong nông nghiệp Tuy nhiên, khủng hoảng nông nghiệp thường kéo dài hơn khủng hoảng công nghiệp

8

Marx đã khẳng định: Khủng hoảng kinh tế là điều không thể tránh khỏi trong thế giới tư bản chủ nghĩa Tuy nhiên, cần có sự can thiệp tích cực của nhà nước tư sản vào quá trình kinh tế Mặc dù việc làm này không triệt tiêu được khủng hoảng cũng như tính chu kì của nó nhưng đã phần nào hạn chế được những tác động xấu của khủng hoảng gây ra

CHƯƠNG 2: NHỮNG BIỆN PHÁP CỦA K MARX ĐỂ CHỐNG KHỦNG HOẢNG KINH TẾ

Theo K Marx, để chống xảy ra khủng hoảng và các tác động xấu của tính chu

kỳ của kinh tế mang lại, ta cần rút ngắn thời gian khủng hoảng và tiêu điều, đồng thời kéo dài thời gian phục hồi và hưng thịnh Đã có những giải pháp xuất hiện và đồng thời Marx cũng đã đề ra những biện pháp để chống xuất hiện tình trạng khủng hoảng kinh tế như sau

- Loại bỏ cũng như hạn chế tuyệt đối sự xuất hiện của các mâu thuẫn trong hệ thống tư bản chủ nghĩa Việc giải quyết ổn thỏa các mâu thuẫn này ở mức độ nhất định có thể ngăn chặn phần nào được khủng hoảng kinh tế xảy ra, giảm bớt được thiệt hại to lớn một khi xuất hiện khủng hoảng kinh tế

- Khi khủng hoảng kinh tế xảy ra, việc các nhà tư bản cần làm là hạ thấp tiền công, tăng cường độ và thời gian làm việc của công nhân, đổi mới tư bản cố định như máy móc hay các trang thiết bị … sẽ làm tăng thêm nhu cầu về tư liệu sản xuất

và tiêu dùng, tạo điều kiện thuận lợi để phục hồi hoàn thiện nền kinh tế

- Nhà nước cần đóng va trò thiết lập nên một hệ thống ngân hàng thống nhất, đảm bảo mức cung tiền ổn định trong nền kinh tế, đảm bảo mức lãi suất chênh lệch

trong các ngành có tỉ xuất lợi nhuận khác nhau

- Nhà nước cần giảm thuế, hạ lãi suất cho vay để kích cầu nền kinh tế Điều này dẫn đến giảm bớt khó khăn đối với các doanh nghiệp cũng như người lao động

về khoản tài chính

- Từ phía nhà tư bản: cần có sự kết hợp quá trình tạo sự phát triển của lực lượng sản xuất với khủng hoảng kinh tế để đảm bảo cho cơ cấu lao động tồn tại trong mức hợp lí, phù hợp với điều kiện sản xuất của từng quốc gia nhưng không bị chi phối bởi giới hạn thị trường

9

- Thu lại phần lợi nhuận siêu ngạch trong các ngành phi sản xuất, đưa về mức lợi nhuận bình quân của các ngành sản xuất và quĩ nhà nước sẽ là người nắm giữ lợi nhuận siêu ngạch nộp vào đó Số này sẽ phục vụ cho an ninh xã hội

- Trên thị trường, cần giữ được trạng thái cân bằng giữa mức cung và cầu Từ

đó làm cho nền kinh tế ổn định hơn, ngăn ngừa được các biến động lớn

- Quốc hữu hóa một phần của nền kinh tế tư nhân tư bản chủ nghĩa hay chính xác là các công ti lớn và tập đoàn cần phải được đặt dưới sự bảo trợ của nhà nước Qua đây sẽ nâng cao được sự hiệu quả về tổ chức quản lý và cũng hạn chế được nhiều rủi ro khi hoạt động

Các biện pháp phòng chống, ngăn chặn khủng hoảng kinh tế và suy giảm kinh

tế của Marx rất thiết thực và có tính ứng dụng cao Khi được áp dụng trong điều kiện phù hợp thì có khả năng phát huy hiệu quả cao hơn Những tư tưởng của Marx mang tính thời đại lẫn tiên tri, điều đó đã tạo nên giá trị của học thuyết Marx

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆN NAY VÀ VẬN DỤNG CÁC BIỆN PHÁP CHỐNG KHỦNG HOẢNG VÀO NỀN KINH TẾ

1 Vận dụng các biện pháp vào tình hình nền kinh tế thế giới

Thế giới đã trải qua nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế nhưng nghiêm trọng và

để lại nhiều hậu quả nhất thì có 5 cuộc khủng hoảng phải kể đến: Khủng hoảng tín dụng năm 1972, đại suy thoái năm 1929-1939, khủng hoảng giá dầu OPEC năm

1973, khủng hoảng châu Á năm 1977 và khủng hoảng tài chính năm 2007-2008 Trong đó có hai cuộc khủng hoảng năm 1923-1939 và 2007-2008 là xảy ra tại Mĩ Cập nhật mới nhất là cuộc khủng hoảng kinh tế ảnh hưởng đến toàn cầu – Đại dịch Covid-19

Đại dịch Covid-19 cũng được đề cập đến là một cuộc khủng hoảng sức khỏe

mà hệ lụy của nó xoáy sâu vào nỗi đau khổ to lớn và thiệt hại nặng nề, là mạng sống của con người Cuộc khủng hoảng kinh tế do Covid-19 gây ra ảnh hưởng đến toàn cầu, nó ảnh hưởng hơn so với cuộc khủng hoảng tài chính giai đoạn 2007-2008, là cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất từ trước đến nay

* Đối với tăng trưởng kinh tế

10

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD)dự đoán tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ giảm từ 2.9% xuống 2.4% trong năm 2020 khi dịch Covid-19 bùng phát Một mức thấp đáng báo động Với dự báo này, các nhà kinh tế của OECD tuyên bố rằng cần có sự can thiệp kịp thời để ngăn nền kinh tế rơi vào suy thoái

Hình ảnh 2: Dự báo về tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2020

* Đối với thị trường chứng khoán

Khi dịch Covid–19 bùng phát, thị trường đã xuất hiện tình trạng bán tháo, được tổ chức sôi động trên các sàn chứng khoán lớn trên phạm vi toàn cầu Ngày 03/03/2020 FED đã khẩn cấp thực hiện việc cắt giảm lãi suất thêm 0.5 điểm phần trăm trong nỗ lực thúc đẩy nền kinh tế Hoa Kỳ Đây cũng được coi là thời điểm đầu tiên FED cắt giảm lãi suất mạnh như vậy

* Đối với thị trường hàng hóa

Do tâm lí người tiêu dùng và các khuyến nghị hạn chế hoạt động tại những nơi

tụ tập đông người nên đã ảnh hưởng rất nhiều đến hành vi mua sắm của người dân

Do đó, không chỉ ảnh hưởng đến cầu mà dịch Covid–19 còn tác động xấu đến cung hàng hóa Mức sản xuất hàng hóa không cao, hàng hóa bị tồn kho nhiều, làm kinh tế chững lại và có thể là giảm đi nhiều hơn Nó ảnh hưởng đến cả những mặt hàng thế mạnh của các nước Ví dụ cụ thể, trong lĩnh vực ô tô, ở Trung Quốc, doanh số bán