ĐẠI CƯƠNG TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG TIỂU LUẬN GIỮA KỲ ĐỀ TÀI SỐ 5 : BÁO CHÍ DỮ LIỆU (DATA JOURNALISM)

Điều này có thể khiến báo chí dữ liệu trở thành xu hướng ngày nay, có thể đáp ứng những nhu cầu của người đọc hiện đại bằng cách đưa ra những thông tin, những câu chuyện một cách thú vị

HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA TRUYỀN THÔNG VÀ VĂN HOÁ ĐỐI NGOẠI

_

HỌC PHẦN:

ĐẠI CƯƠNG TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

TIỂU LUẬN GIỮA KỲ

ĐỀ TÀI SỐ 5 : BÁO CHÍ DỮ LIỆU (DATA JOURNALISM)

Giảng viên hướng dẫn: TS Phan Văn Kiền

Sinh viên thực hiện:

Trần Ngọc Bảo Trâm (TT47A1-0588) – Trưởng nhóm

Đoàn Thị Thanh Huyền (TT47A4 – 0556)

Đỗ Phương Yến Vy (TT47A1-0591)

Phạm Khánh Linh (TT47A1-0593)

Nguyễn Trần Sùng (TT47C1-0506)

Tăng Lê Nhã Hân (TT47A1-0551)

Hà Nội, ngày 04 tháng 06 năm 2021

MỞ ĐẦU:

Cùng với sự phát triển của thời đại, đặc biệt là máy tính và công nghệ, báo chí phải luôn có sự thay đổi để đáp ứng nhu cầu của người đọc Bên cạnh đó, sự ra đời và phát triển của Internet đã tạo nên khối lượng thông tin khổng lồ mỗi ngày Những thể loại báo quá nhiều chữ dần trở nên khó khăn trong việc thu hút sự chú ý của người đọc Thay vào đó, trong một khoảng thời gian ít ỏi, họ mong muốn tìm đến những bài báo được đơn giản hóa bằng những con số, những hình ảnh trực quan,… mà vẫn tiếp thu được nhiều thông tin nhất có thể Điều này có thể khiến báo chí dữ liệu trở thành

xu hướng ngày nay, có thể đáp ứng những nhu cầu của người đọc hiện đại bằng cách đưa ra những thông tin, những câu chuyện một cách thú vị và dễ tiếp nhận

Báo chí dữ liệu (Data Journalism) là việc sử dụng dữ liệu, số liệu để truyền tải thông tin, thông qua việc thống kê, sử dụng biểu đồ, đồ thị hoặc đồ họa thông tin Có thể nói, báo chí dữ liệu là việc áp dụng việc phân tích dữ liệu vào báo chí, nó là một

cách mô tả hợp với thời đại số ngày nay “Báo chí dữ liệu là sự kết hợp giữa khả năng

phân tích của phóng viên và khả năng phân tích dữ liệu của một nhà thống kê.”1

Những dữ liệu sẽ được hình ảnh hóa, khi đó, những số liệu được coi là những chứng

cứ sẽ được trình bày trực tiếp tới độc giả, và đặc biệt, là không có sự phân tích sau của nhà báo Việc của các phóng viên là dùng dữ liệu đó, viết nên một câu chuyện mang tính thời sự, và đặt ra một giả thiết, một nghi vấn nào đó từ nguồn dữ liệu và tìm những nguồn dữ liệu minh chứng cho dự đoán, từ đó tạo ra sự tò mò thu hút bạn đọc

Chúng ta cùng đi phân tích một số bài báo được viết theo thể loại báo chí dữ liệu để thấy được những điểm nổi bật, tiện ích của loại báo này:

1Nam Dương, Báo chí dữ liệu: Cách kể chuyện hiện đại, Tạp chí Người Làm Báo điện tử

Link truy cập: http://nguoilambao.vn/bao-chi-du-lieu-cach-ke-chuyen-hien-dai-n15941.html

CASE STUDY 1: SENATE ELECTION IN US 2018 (Cuộc bầu cử Thượng viện Hoa Kỳ năm 2018)

Hình ảnh bài báo:

Link bài báo: https://edition.cnn.com/election/2018/results/senate

Bài báo thống kê kết quả cuộc bầu cử Thượng viện Hoa Kỳ năm 2018 đăng tải trên trang điện tử của tờ CNN được triển khai theo hình thức của thể loại báo chí dữ liệu Để làm rõ nét đặc trưng của loại hình báo chí dữ liệu trong trường hợp của bài báo trên, chúng ta sẽ phân tích trên 2 khía cạnh chính là nội dung và hình thức

1.1 Khía cạnh nội dung

Sử dụng dữ liệu, những hình ảnh, con số là chủ yếu Trong các ấn phẩm về

báo chí dữ liệu, những chứng cứ, dẫn chứng, số liệu… được sử dụng nhằm thu hút sự chú ý của công chúng Đặc trưng của các tác phẩm thể loại này là coi trọng dữ liệu hơn tin tức, chủ yếu là số liệu để người đọc chủ động tiếp nhận, xử lý thông tin và hạn chế việc bị ảnh hưởng bởi các ý kiến chủ quan của người viết.2 Bài báo trên, chúng ta

có thể thấy chỉ có một đoạn văn ngắn tác giả trình bày tóm lược về một số diễn biến nổi bật của tình hình bầu cử và phần còn lại là biểu đồ tương tác Từ đó người đọc, người xem tin tức sẽ tiếp nhận và có cho mình những góc đánh giá chủ quan riêng, không bị phụ thuộc nhiều vào sự phân tích của nhà báo Thêm nữa, với những thông tin thô và mở sẽ khiến công chúng tin tưởng hơn vào những dữ liệu được nhà báo

2 TS Phan Văn Kiền, Chương 2 - Giáo trình Truyền thông đối ngoại, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật,

2021

cung cấp Chỉ đưa những dữ liệu mà không phân tích, định hướng… sẽ khiến công chúng phần nào cảm thấy được sự an toàn khi tiếp nhận những thông tin từ báo chí.3

Sự đa dạng và thu hút về mặt nội dung Loại hình báo chí dữ liệu cho phép

người đọc cập nhật đa dạng thông tin một cách sống động Khi công nghệ kỹ thuật số

và Internet phát triển theo cấp số nhân như hiện nay cùng với sự quá tải thông tin dẫn đến việc con người trong một thời gian giới hạn không muốn dành thời gian quá nhiều

để chỉ tiếp cận được một thông tin qua duy nhất một bài báo mà ở mức độ nâng cấp hơn, qua một bài báo có thể đưa đến cho công chúng nhiều thông tin nhất có thể.4 Báo chí dữ liệu (data journalism) và cụ thể là qua bài báo của CNN ở bên trên, chúng ta đã không còn thấy những nội dung dài dòng, nhàm chán cùng những con số khô khan, khó nhớ mà thay vào đó là những biểu đồ được tích hợp các ứng dụng đồ họa làm cho việc tiếp nhận thông tin của người đọc trở nên hứng thú hơn

Bên cạnh đó, báo chí dữ liệu giúp người đọc tiết kiệm thời gian truy cứu tin tức.5 Nhìn từ bài báo về cuộc bầu cử Thượng viện Mỹ năm 2018, toàn bộ thông tin về cuộc bầu cử trên toàn bộ các bang của nước Mỹ được gói gọn chi tiết và cụ thể chỉ trong một bài báo Với việc tạo ra một nền tảng kỹ thuật hiện đại, người đọc đã nhanh chóng kiểm soát và định vị được nội dung mình cần đồng thời có thể lựa chọn những thông tin quan trọng với mình mà không mất thời gian đọc những phần không liên quan

1.2 Khía cạnh hình thức

Sử dụng bản đồ tương tác (interactive map) để truyền tải dữ liệu.6 Trong bài phân tích, thông tin về tỷ lệ phần trăm và tổng số phiếu bầu cử của các bang trên toàn nước Mỹ được trình bày chi tiết dưới dạng bản đồ Thực chất bản đồ trên thuộc dạng hình ảnh tương tác bởi vì nó không những cho phép người dùng phóng to hoặc thu nhỏ bản đồ mà thông qua quá trình hình ảnh hóa dữ liệu (data visualisation) và nâng cấp bằng kỹ thuật còn cho phép người đọc truy cập các đoạn thông tin có liên quan một cách nhanh nhất bằng các chế độ mouseover hoặc clickable Ví dụ khi người đọc muốn biết các thông tin bầu cử tại bang Ohio, họ chỉ cần di chuyển chuột tới vị trí của bang này trong bản đồ thì hệ thống sẽ ngay lập tức đưa ra các thông số dữ liệu về

tỷ lệ phần trăm bầu chọn, tổng số phiếu một cách chi tiết và chính xác, đồng thời các thông tin về từng khu vực trong bang cũng được đề cập

3 TS Phan Văn Kiền, Chương 2 - Giáo trình Truyền thông đối ngoại, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật,

2021

4 Nam Dương, Báo chí dữ liệu: Cách kể chuyện hiện đại, Tạp chí Người làm báo điện tử,

http://nguoilambao.vn/bao-chi-du-lieu-cach-ke-chuyen-hien-dai-n15941.html , truy cập ngày 31/5/2021

5 Lê Quốc Minh, Báo chí dữ liệu về mội trường, https://nature.org.vn/vn/wp-content/uploads/2016/11/ Session0_Bao_chi_du_lieu_moi_truong.pdf , truy cập ngày 1/6/2021.

6 Mapping tools for journalists, trang xuất bản truyền thông Bachgeo, link truy cập:

https://batchgeo.com/features/mapping-tools-media/ , ngày truy cập 2/6/2021.

Sử dụng thông minh hệ thống màu sắc trong báo chí dữ liệu 7 Với hệ thống

màu sắc trên bản đồ, người đọc còn có thể nhận biết được cụ thể những bang nào đang hoặc không diễn ra các cuộc đua bầu vào Thượng viện, Thống đốc và những bang nào đang giành ưu thế trong cuộc chạy đua quyền lực của Mỹ Những hình ảnh biểu đồ trực quan cùng với đa dạng màu sắc có tác dụng thu hút người đọc, làm cho nội dung truyền tải trở nên sinh động không bị khô cứng và nhàm chán

Hệ thống bảng chọn tích hợp nội dung Ở ngay đầu tiêu đề đã có tích hợp

một bảng chọn dữ liệu với danh sách tổng hợp tên tất cả các bang của Mỹ được sắp xếp logic theo thứ tự Alphabet, những đầu mục trong bảng chọn cho phép người đọc truy cập trực tiếp đến bài viết về tình hình bầu cử của các bang tương ứng tạo nên sự thuận tiện và dễ dàng cho người đọc tìm kiếm nội dung

Có thể thấy, việc áp dụng hệ thống kỹ thuật và công nghệ hiện đại trong bài báo thống kê kết quả cuộc bầu cử Thượng viện Hoa Kỳ năm 2018 đã khiến cho người đọc dễ dàng hơn trong việc tìm kiếm thông tin từ đó rút ngắn được thời gian tìm kiếm, đồng thời tạo nên một quá trình tiếp nhận thông tin mượt mà trên nhiều phương thức như đọc, nhìn và tương tác

CASE STUDY 2: COVID WORLD MAP: WHICH COUNTRIES HAVE THE MOST CORONAVIRUS VACCINATIONS, CASE AND DEATHS?” (Bản đồ thế giới về Covid)

2.1 Khía cạnh nội dung

Một ví dụ khác cho việc ứng dụng báo chí dữ liệu có thể kể đến là việc ứng dụng nó vào việc đưa thông tin về đại dịch Covid-19 Covid-19 lây lan toàn thế giới, gây ra rất nhiều những khó khăn, thách thức, và nguy hiểm đối với mỗi quốc gia Bất

cứ nơi nào Covid-19 đi qua, đều đã và đang để lại hậu quả nặng nề cho cả người dân

và các lĩnh vực khác trong đời sống con người Người dân ở mọi nơi trên thế giới đều dành sự quan tâm dặc biệt đến tình hình đại dịch Covid-19 Tuy nhiên, những vấn đề

mà nó mang lại nhiều vô kể, những bài báo, những tin tức về nó cũng không thể đếm xuể Chỉ riêng xét về số ca mắc, số người chết do Covid-19, chúng ta đã dễ dàng chứng kiến những con số lớn kỉ lục

Nhiều con số được ghi nhận, thống kê, nhiều nguồn đưa tin, nhiều bài phân tích đôi khi đã gây ra sự bối rối cho những người tiếp nhận thông tin Và để tăng tính thuyết phục, để tóm gọn và tiết kiệm thời gian, dù chỉ nói về một khía cạnh nào đó của đại dịch, thì báo chí dữ liệu cũng là một biện pháp thông minh và hiệu quả

The Guardian – Một trong những tờ báo được xem là đi đầu về báo chí dữ liệu,

đã đưa ra một bài viết tiêu biểu về đại dịch Covid: “Covid world map: which

countries have the most coronavirus vaccinations, case and deaths?” Bài báo đã

mang đến cho người đọc cái nhìn toàn cảnh thế giới, cho thấy những quốc gia nào có

7 Cole Nussbaumer Knaflic, Being clever with color in data visualisation, trang xuất bản Storytelling with data, link truy cập: https://www.storytellingwithdata.com/blog/2015/9/28/being-clever-with-color , ngày truy cập 2/6/2021.

số ca mắc, số người tử vong và số người được tiêm chủng cao nhất vào khoảng thời gian tháng 3/2021

Link bài báo: https://www.theguardian.com/world/2021/mar/19/covid-world-map-which-countries-have-the-most-coronavirus-vaccinations-cases-and-deaths

Người đọc có thể nắm bắt được nguồn thông tin phong phú qua những dữ liệu

đã được hình ảnh hóa và những dòng phân tích của nhà báo Chúng ta có thể nắm được tình hình bệnh trên thế giới tiến triển như thế nào, tỉ lệ người mắc bệnh và số ca

tử vong hàng ngày tính trên một triệu người Bên cạnh đó, các dữ liệu cũng thể hiện liều lượng vắc-xin đã được tiêm trên 100 người ở các nước Anh, Mỹ, Itali, Đức, Pháp

và Tây Ban Nha Có thể thấy lượng thông tin mà bài báo cung cấp vô cùng lớn và phức tạp, với nhiều vấn đề cần khai thác, và báo chí dữ liệu đã giúp tóm gọn những vấn đề này, đồng thời tạo nên nguồn tin mở, tăng sự tin tưởng của công chúng

Có thể nói, dựa vào việc truyền tải thông tin qua dữ liệu nhờ công nghệ kỹ thuật số đã khiến các thông tin được sắp xếp khoa học và dễ hiểu Người đọc có thể nhìn nhận và phân tích, có cách nhìn và suy nghĩ riêng của mình theo những bảng biểu

đó, mà không quá phụ thuộc vào người viết báo Báo chí dữ liệu đã khiến người đọc trở thành những độc giả thông minh, những dữ liệu thô này đã mang đến cho họ lượng thông tin khổng lồ, theo một cách ngắn gọn và tiết kiệm thời gian nhất Không chỉ thế, công nghệ phát triển, các cách truyền tải thông tin của báo chí dữ liệu cũng phong phú hơn, điển hình trong bái báo này đã khiến nó trở nên sống động hơn Việc thiết kế một tác phẩm đẹp mắt và thu hút người đọc đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong hệ thống báo chí hiện đại

2.2 Khía cạnh hình thức

Về mặt hình thức, bài báo đã sử dụng đưa ra được rất nhiều số liệu dưới dạng biểu đồ, bản đồ và các bảng thống kê Vì vậy mặc dù chứa đựng một khối lượng dữ liệu cực kì lớn nhưng nhìn tổng thể lại vô cùng cô đọng, súc tích và logic

Một số biểu đồ, bản đồ có trong bài báo:

Ngay từ đầu bài báo đã xuất hiện Bảng: Dữ liệu Covid – 19 toàn cầu mới nhất

Hệ thống số liệu được trình bày dưới dạng bảng, kết hợp cùng màu sắc nổi bật mang ý nghĩa riêng Ở bảng trên, tác giả đã sử dụng những con số cụ thể, chia thành hai cột, một bên là tổng số lượng và một bên là số lượng gia tăng trong một ngày Mỗi một số liệu tác giả đã sử dụng màu sắc riêng, ví dụ như màu đỏ biểu thị cho tổng số ca nhiễm bệnh, màu đen biểu thị cho số ca tử vong vì nhiễm bệnh, khiến cho người đọc cảm thấy được mức độ nguy hiểm của dịch bệnh Covid – 19…

Biểu đồ: Những quốc gia nào có nhiều người được tiêm vaccine nhất?

Trong bài báo, thông tin về những quốc gia có nhiều người được tiêm vaccine nhất được trình bày chi tiết dưới dạng bản đồ thế giới Bản đồ có kèm chú thích với 6 màu sắc, độ đậm nhạt của màu thay đổi từ xanh nhạt đến xanh đậm, tương ứng với số người được tiêm vaccin trên 100 người Dựa vào bản đồ này, người đọc có thể nhận biết được những khu vực nào trên thế giới có số liều vaccine nhiều nhất, từ đó cũng phần nào đánh giá khách quan được tình hình dịch bệnh trên thế giới Sử dụng hệ thống màu sắc hết sức thông minh, không hề khiến cho người đọc cảm thấy rối mắt hay khó nắm bắt được nội dung muốn truyền tải

Biểu đồ: Số ca nhiễm bệnh trong mỗi 1 triệu người

Với biểu đồ này, đầu tiên xác định được đây là biểu đồ đường với hai trục Trục tung là số ca nhiễm mới trên 1 triệu người trong 1 ngày, trục hoành là thời gian Mỗi một màu sắc tương ứng với một quốc gia và ở đây là những quốc gia có tình hình dịch bệnh nghiêm trọng nhất bao gồm: Anh, Mỹ, Tây Ban Nha, Ý, Đức, Pháp Nhìn vào đường màu sắc di chuyển lên xuống, người đọc có thể ít nhiều có thể nắm bắt được tình hình dịch bệnh ở những quốc gia trên có chiều hướng tăng giảm không liên tục, có xu hướng tăng mạnh vào khoảng cuối năm 2020 đến đầu 2021 Ngoài ra biểu

đồ này còn sử dụng Interactive content, tức là sử dụng nội dung tương tác Ở ngay

đầu biểu đồ đã có một thanh chọn dữ liệu với danh sách tổng hợp tên các quốc gia theo thứ tự bảng chữ cái Alphabet Người đọc muốn so sánh dữ liệu với quốc gia nào thì có thể nhấn chọn tên quốc gia đó, sau đó một đường màu nữa sẽ hiện lên, cho phép người đọc so sánh trực tiếp tình hình số ca nhiễm bệnh giữa các quốc gia, tạo nên sự thuận tiện, dễ dàng khi muốn tìm kiếm nội dung

Bảng: Số ca nhiễm và gia tăng ca nhiễm của các quốc gia

Bảng số liệu này cho thấy số ca nhiễm đã được xác nhận trên 1 triệu dân cư của các quốc gia trên thế giới Đây cũng là một dạng Interactive contents Ví dụ khi người đọc muốn biết số liệu liên quan đến một quốc gia nào đó thì chỉ cần nhập tên quốc gia vào thanh tìm kiếm bên trên bảng số liệu này là có thể nhanh chóng xem được các loại

số liệu liên quan đến quốc gia đó Điều này giúp ích rất nhiều cho việc tìm kiếm thông tin của người đọc, họ không cần phải lướt tìm cả trăm quốc gia mới tìm tên quốc gia mình muốn tìm Giờ đây chỉ cần gõ tên là có thể tìm thấy ngay, vô cùng thuận tiện và

dễ dàng

Tóm lại, bài báo “Covid world map: which countries have the most

coronavirus vaccinations, case and deaths?” đã tổng hợp cô đọng được rất nhiều số

liệu và thông tin, sử dụng hợp lý rất nhiều các loại hình ảnh, biểu đồ, bản đồ, kết hợp linh hoạt với interactive content đã khiến cho người đọc dễ dàng hơn trong việc rút ngắn thời gian tìm kiếm, có cái nhìn đa dạng, khách quan hơn về vấn đề và đồng thời tạo nên một quá trình tiếp nhận thông tin đa dạng dựa trên nhiều phương thức như đọc, nhìn hình ảnh và tương tác Những con số tưởng chừng rất khó hiểu đã được xử

lý để được trình bày dưới dạng hình ảnh và màu sắc đa dạng, bởi vậy vừa đảm bảo

được độ chính xác của thông tin, vừa đảm bảo được kỹ thuật và tính thẩm mỹ Không cần phải sử dụng quá nhiều kênh chữ, thay vào đó, các kênh hình, biểu đồ, bản đồ được đưa vào, tin tức dữ liệu từ phức tạp, khó hiểu trở nên cụ thể, sinh động hơn và đồng thời cũng góp phần tăng tính thuyết phục cho bài báo

CASE STUDY 3: THE DEADLIEST JOBS IN AMERICA (Những công việc nguy hiểm bậc nhất ở Mỹ)

3.1 Khía cạnh nội dung

Xuất hiện từ những năm 1970 qua các dạng thức như hình vẽ, biểu đồ thống kê, nhằm minh họa cho các bài viết báo chí, nhưng phải đến hơn một thập kỷ trở lại đây, một phần nhờ cuộc cách mạng 4.0 đã thúc đẩy công nghệ số và mạng Internet phát triển thì báo chí dữ liệu mới trở thành một xu hướng của thời đại

Thông qua hai ví dụ nêu trên, ta đã có một cái nhìn cụ thể về cách mà báo chí

dữ liệu hoạt động và vận hành trong mạng lưới thông tin khổng lồ được đưa ra mỗi ngày đến độc giả Do đó, để có thể hiểu rõ hơn về loại hình này, chúng ta sẽ cùng đến với ví dụ thứ ba về báo chí dữ liệu và cách mà loại hình này đã đưa lượng thông tin tiếp cận đến với công chúng độc giả

Biểu đồ dưới đây là một trong số những ví dụ về một kiểu báo chí dữ liệu, trích

từ tờ báo Bloomberg với tiêu đề The Deadliest Jobs in America (Tạm dịch: “Những

công việc nguy hiểm bậc nhất ở Mỹ”)8

Dựa vào biểu đồ và số liệu được đưa ra, người đọc có thể dễ dàng nắm bắt được những thông tin về những công việc nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong, về số ca

tử vong được ghi nhận, hay về mức lương mà từng công việc nhận được một cách chính xác và lôi cuốn thông qua dạng biểu đồ Nhờ vào cách đưa ra thông tin này, người đọc sẽ tiếp cận được lượng thông tin một cách tổng quát và đầy đủ về các công việc được liệt kê Hơn nữa, những số liệu đưa ra sẽ đáng tin cậy hơn, người đọc sẽ không bị phụ thuộc vào các đánh giá phân tích mang tính chủ quan của các nhà báo trong các bài báo truyền thống Điều này sẽ giúp người đọc tự mình đánh giá thông tin một cách khách quan dựa trên những thông tin, số liệu được đưa ra trong biểu đồ

8 Christopher Cannon, Alex McIntyre and Adam Pearce, The Deadliest Jobs in America, Bloomberg, 13/5/2015, Truy cập ngày 31/5/2021 từ: https://www.bloomberg.com/graphics/2015-dangerous-jobs/