Vai trò của Cách mạng công nghiệp và phương thức thích ứng của Việt Nam trong Cách mạng công nghiệp 4.0

Bài viết về ĐỀ TÀI: Vai trò của Cách mạng công nghiệp và phương thức thích ứng của Việt Nam trong Cách mạng công nghiệp 4.0 thuộc bộ môn Kinh tế chính trị Mác Lênin. Triết học Mác – Lênin nghiên cứu và phát biểu về cách mạng công nghiệp như một quy luật tất yếu của sự phát triển xã hội loài người. Đối với Việt Nam, cách mạng công nghiệp đang diễn ra mạng mẽ và có tác động đa chiều tới các mặt của sự phát triển đất nước. Đề tài “Vai trò của Cách mạng công nghiệp và phương thức thích ứng của Việt Nam trong Cách mạng công nghiệp 4.0” là một đề tài rất thiết thực và cần thiết. Qua đó sẽ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử và tác động từ các cuộc cách mạng công nghiệp và đặc biệt là Việt Nam trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-*** -BÀI TẬP LỚN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊ-NIN

ĐỀ TÀI: Vai trò của Cách mạng công nghiệp và phương thức

thích ứng của Việt Nam trong Cách mạng công nghiệp 4.0

Họ và tên SV: Vũ Thị Kiều Trang Lớp tín chỉ: 05

Mã SV: 11195454 GVHD: PGS.TS TRẦN VIỆT TIẾN

HÀ NỘI, NĂM 2020.

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 4

NỘI DUNG TÌM HIỀU 5

I Sơ lược về Cách mạng công nghiệp và Cách mạng công nghiệp 4.0 5

1 Lược sử các cuộc Cách mạng công nghiệp 5

2 Chi tiết về cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư ( Cách mạng công nghiệp 4.0) 6 II Vai trò và tác động của Cách mạng công nghệ và Cách mạng công nghệ 4.0 9

III Dự đoán về cơ hội và thách thức đối với nền kinh tế của Việt Nam trong cuộc Cách mạng công nghệ 4.0 11

1 Những tác động tích cực 11

2 Những thách thức chủ yếu 13

IV Phương thức thích ứng của Việt Nam trong Cách mạng công nghệ 4.0 16

1 Đối với việc quản lí nhà nước 16

2 Đối với sự thích ứng của các doang nghiệp trong nền kinh tế 16

KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự ra đời của triết học Mác là một cuộc cách mạng vĩ đại trong lịch sử triết học nhân loại

Đó là sự kế thừa của một cách có chọn lọc và phê phán những thành tự có trước của tư duy nhân loại nhân loại, từ đấy phát triển và sáng tạo nên chủ nghĩa duy vật triết học mới về chất, hoàn bị nhất, triết để nhất Chính triết học Mác đã trở thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho giai cấp công nhân và chính đảng của nó để nhận thức và cải tạo thế giới

Triết học Mác – Lê-nin nghiên cứu và phát biểu về cách mạng công nghiệp như một quy luật tất yếu của sự phát triển xã hội loài người Đối với Việt Nam, cách mạng công nghiệp đang diễn ra mạng mẽ và có tác động đa chiều tới các mặt của sự phát triển đất

nước Đề tài “Vai trò của Cách mạng công nghiệp và phương thức thích ứng của Việt

đó sẽ giúp hiểu rõ hơn về lịch sử và tác động từ các cuộc cách mạng công nghiệp và đặc biệt là Việt Nam trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Qua Đề tài “Vai trò của Cách mạng công nghiệp và phương thức thích ứng của Việt Nam

trong Cách mạng công nghiệp 4.0” cần hiểu được các vấn đề:

- Hiểu được thế nào là cách mạng công nghiệp, lịch sử và những tác động chủ yếu của cách mạng công nghiệp tới thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng

- Tìm hiểu về cách thích ứng của thế giới và Việt Nam trong cuộc cách mạng công nghiệp

3 Phạm vi tìm hiểu

Tìm hiểu về các cuộc cách mạng công nghiệp, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và sự vận dụng linh hoạt các phương pháp trên mọi mặt để thích ứng và phát triển trong cuộc cách mạng công nghiệp

NỘI DUNG TÌM HIỀU

I Sơ lược về Cách mạng công nghiệp và Cách mạng công nghiệp 4.0

Khái niệm cách mạng công nghiệp

Cách mạng công nghiệp là những bước phát triển nhảy vọt về trình độ của tư liệu lao động trên cơ sở những phát minh đột phá về kỹ thuật và công nghệ trong quá trình phát triển của nhân loại kéo theo sự thay đổi căn bản về phân công lao động

xã hội cũng như tạo bước phát triển năng suất lao động cao hơn hẳn nhờ áp dụng một cách phổ biến những tính năng mới tỏng kỹ thuật – công nghệ đó vào đời sống

xã hội

Theo suốt quá trình lịch sử, loài người đã trải qua ba cuộc cách mạng công nghiệp

và đang bắt đầu bước vào những quá trình đầu tiên của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (cách mạng công nghiệp 4.0)

1 Lược sử các cuộc Cách mạng công nghiệp

a Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất

Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất diễn ra từ thế kỷ XVIII đến XIX, khởi phát ở nước Anh Đó là thời kỳ mà hầu hết nông nghiệp, xã hội nông thôn đã trở thành công nghiệp và đô thị Tiền đề của cuộc cách mạng này xuất phát từ sựu trưởng thành về lực lượng sản xuất cho phép tạo ra những bước phát triển đột biến về tư liệu lao động trước hết trong lĩnh vực đệt vải sau đó lan tỏa ra các ngành kinh tế khác của nước Anh

Nội dung cơ bản của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất là chuyển từ lao động thủ công thành lao động sử dụng máy móc, thực hiện cơ giới hóa sản xuất bằng việc sử dụng năng lượng nước và hơi nước

b Cách mạng công nghiệp lần thứ hai

Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra vào nửa cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ

XX (từ năm 1870 đến năm 1914 ngay trước Thế chiến I ) Nội dung chủ yếu của cách mạng công nghiệp lần thứ hai được thể hiện ở việc sử dụng năng lượng điện

và động cơ điện, để tạo ra các dây chuyền sản xuất có tính chuyên môn hóa cao, chuyển nền sản xuất cơ khí sang nền sản xuất điện – cơ khí sang giai đoạn tự động

hóa cục bộ trong sản xuất Đó là giai đoạn tăng trưởng của các ngành công nghiệp

đã có từ trước và mở rộng các ngành mới như: thép, dầu, điện và sử dụng điện để sản xuất hàng loạt Các tiến bộ kỹ thuật chủ yếu trong giai đoạn này bao gồm điện thoại, bóng đèn, đĩa hát và động cơ đốt trong…

c Cách mạng công nghiệp lần thứ ba

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ ba bắt đầu từ khoảng những năm đầu thập niên 60 thế kỷ XX đến cuối thế kỷ XX, tạm được xem là cuộc cách mạng kỹ thuật

số, đề cập đến sự tiến bộ của công nghệ từ các thiết bị cơ điện tử tương tự sang công nghệ số ngày nay

Đặc trưng cơ bản của cuộc cách mạng này là sử dụng cong nghệ thông tin, tự động hóa sản xuất Những tiến bộ trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ ba bao gồm: siêu máy tính, máy tính cá nhân, internet và công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) Tiến bộ trong Cách mạng công nghiệp lần thứ ba bao gồm các máy tính cá nhân, internet, công nghệ thông tin và mạng xã hội

2 Chi tiết về cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư ( Cách mạng công nghiệp 4.0)

a Nguồn gốc hình thành

Thuật ngữ “Cách mạng công nghiệp lần thứ tư” đã được áp dụng phát triển công nghiệp quan trọng một vài lần trong 75 năm qua, và là để thảo luận về học thuật Khái niệm “Công nghiệp 4.0” hay “nhà máy thông minh” lần đầu tiên được đưa ra tại Hội chợ triển lãm Công nghệ Hannover tại Cộng hòa Liên bang Đức vào năm

2011 và được chính phủ Đức đưa vào “Kế hoạch hành động chiến lược công nghệ cao” vào năm 2012 Công nghiệp 4.0 nhằm thông minh hóa quá trình sản xuất và quản lý trong ngành công nghiệp chế tạo, Sự ra đời của Công nghiệp 4.0 tại Đức đã thúc đẩy các nước tiên tiến khác như Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Ấn Độ thúc đẩy phát triển các chương trình tương tự nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh của mình

Năm 2013, một từ khóa mới là “Công nghiệp 4.0” – Industry 4.0 bắt đầu nổi lên xuất phát từ một báo cáo của chính phủ Đức đề cập đến cụm từ này nhằm nói đến

chiến lược công nghệ cao, điện toán hóa ngành sản xuất mà không cần đến sự tham gia của con người

b Khái niệm Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) lần thứ 46, khái niệm Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng công nghiệp 4.0) được Giáo sư Klaus Schwab – người Đức – Chủ tịch Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos đưa ra và đó cũng là chủ đề chính của diễn đàn kinh tế lớn nhất thế giới năm 2016

Giáo sư Klaus Schwab đã đưa ra một định nghĩa mới, mở rộng hơn khái niệm Công nghiệp 4.0 tại Đức Nhân loại đang đứng trước một cuộc cách mạng công nghiệp mới, có thể thay đổi hoàn toàn cách chúng ta sống, làm việc và quan hệ với nhau Quy mô, phạm vi và sự phức tạp của lần chuyển đổi này không giống như bất kỳ điều gì mà loài người đã từng trải qua

Cụ thể, đây là “một cụm thuật ngữ cho các công nghệ và khái niệm của tổ chức trong chuỗi giá trị” đi cùng với các hệ thống vật lý trong không gian ảo, Internet kết nối vạn vật (IoT) và Internet của các dịch vụ (IoS)

c Bản chất của Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 dựa trên nền tảng công nghệ số và tích hợp tất cả các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất; nhấn mạnh những công nghệ đang và sẽ có tác động lớn nhất là công nghệ in 3D, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ tự động hóa, người máy…

CMCN 4.0 là xu hướng hiện tại của tự động hóa và trao đổi dữ liệu trong công nghệ sản xuất Nó bao gồm các hệ thống mạng vật lý, mạng Internet kết nối vạn vật và điện toán đám mây

CMCN 4.0 không chỉ là về các máy móc, hệ thống thông minh và được kết nói, mà còn có phạm vi rộng lớn hơn nhiều Đồng thời là các làn sóng của những đột phá xa

hơn trong các lĩnh vực khác nhau từ mã hóa chuỗi gen cho tới công nghệ nano, từ các năng lượng tái tạo tới tính toán lượng tử

Công nghiệp 4.0 tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo ra các "nhà máy thông minh" hay “nhà máy số” Trong các nhà máy thông minh này, các hệ thống vật lý không gian ảo sẽ giám sát các quá trình vật lý, tạo ra một bản sao ảo của thê giới vật lý Với IoT, các hệ thống vật lý không gian ảo này tương tác với nhau và với con người theo thời gian thực, và thông qua IoS thì người dùng sẽ được tham gia vào chuỗi giá trị thông qua việc sử dụng các dịch vụ này

d Đặc điểm của Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Đặc trưng thứ nhất của CMCN 4.0, được xây dựng trên nên tảng cuộc CMCN lần thứ Ba, là sự hợp nhất các công nghệ, làm mờ đi ranh giới giữa các các lĩnh vực vật

lý, kỹ thuật số và sinh học CMCN 4.0 tạo điều kiện thuận lợi cho việc tạo ra các nhà máy thông minh, trong đó các hệ thống vật lý không gian ảo sẽ giảm sát các quá trình vật lý, tạo ra một bản sao ảo của thế giới vật lý Với sự phát triển của Internet vạn vật (Internet of Things - IoT), các hệ thống vật lý không gian ảo này tương tác với nhau và với con người theo thời gian thực, phục vụ con người thông qua mạng Internet dịch vụ Công nghệ hiện tại đã cho phép hảng tỷ người kết nối mạng mọi lúc, mọi nơi thông qua các thiết bị di động, cho phép xử lý, lưu trữ, và tiếp cận tri thức không giới hạn

Thứ hai, CMCN 4.0 có thể mở ra kỷ nguyên mới của đầu tự, năng suất và mức sống gia tăng Sự áp dụng thành công trong lĩnh vực khoa học robot, Internet vạn vật, dữ liệu lớn (Big data), điện thoại di động và công nghệ in 3D (3D printing) sẽ thúc đây năng suất lao động toàn cầu như những gì mà máy tính cá nhân và mạng Internet đã làm được vào cuôi những năm 1990 Đối với các nhà đầu tư, cuộc CMCN 4.0 này

sẽ mở ra cơ hội cho lợi nhuận khổng lồ, tương tự những gì các cuộc CMCN trước mang lại

Thứ ba, CMCN 4.0 không chỉ đơn thuần là sự kéo dài của cuộc CMCN lần thứ Ba,

mà có một sự khác biệt lớn về tốc độ phát triển, phạm vi và mức độ tác động của

nó Tốc độ của những đột phá hiện nay chưa hề có tiền lệ trong lịch sử So với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, CMCN 4.0 này đang phát triển với tốc độ ở cấp số nhân chứ không phải cấp số cộng

Hơn nữa, nó đang làm biến đổi hầu hết nền công nghiệp ở mọi quốc gia cả về bề rộng và chiều sâu trong toàn bộ các hệ thống sản xuất, quản lý và quản trị Ai cũng

có thể tham gia vào cuộc cách mạng này, không chỉ là tốc độ, mà còn là quy mô phát triển đáng kinh ngạc

Thứ tư, với cuộc CMCN 4.0, bên cạnh việc tìm ra những nguồn/dạng năng lượng mới và công nghệ sử dụng và khai thác nguồn/dạng năng lượng mới này, còn có các công nghệ nhắm tới việc sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực hiện có bằng các công nghệ nhúng, công nghệ phái sinh Dựa trên nền tảng là những thành công rực

rỡ trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên như toán học, vật lý, hóa học, khoa học xã hội và nhân văn, các lĩnh vực khoa học và công nghệ (KH&CN) như công nghệ tin học, công nghệ vật liệu, công nghệ sinh học, công nghệ nông nghiệp, y được, nhân loại đã có nhiều phát kiến đổi mới sáng tạo và ứng dụng phục vụ hiệu quả lợi ích của con người Bản chất của CMCN 4.0 là khai thác tối ưu các yếu tố nguồn lực như vậy, trong một mối tương tác và hỗ trợ lẫn nhau, thúc đẩy nhau phát triển

Thứ năm, CMCN 4.0 còn dẫn tới những thay đổi trong khái niệm đổi mới công nghệ, trang thiết bị sản xuất Hiện nay, giá trị gia tăng của ngành sản xuất phụ thuộc chủ yếu vào việc gia công vật liệu thành sản phẩm, đưa vào đó phần mềm hoặc hệ thống điều khiển Tuy nhiên, trong tương lai, dựa vào thu thập nhu cầu của khách hàng qua hệ thống kết nối Internet, nhà sản xuất sẽ chỉ cập nhật phần mềm chứ không cần bán sản phẩm phần cứng khác Thêm vào đó, không chỉ sản phẩm, mà cả thiết bị sử dụng trong sản xuất cũng chỉ cần cập nhật phần mềm để thêm tính năng mới mà không cần phải thay thế chi tiết hay bộ phận

II Vai trò và tác động của Cách mạng công nghệ và Cách mạng công nghệ 4.0

Giống như những cuộc Cách mạng công nghiệp trước đó, Cách mạng công nghiệp 4.0 đã, đang và sẽ đem lại những tác động lớn đến mọi mặt của đời sống, kinh tế, xã

hội và toàn bộ những lĩnh vực khác đối với Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư có những tác động to lớn về kinh tế, xã hội

và môi trường ở tất cả các cấp – toàn cầu, khu vực và trong từng quốc gia Các tác động này mang tính rất tích cực trong dài hạn, song cũng tạo ra nhiều thách thức điều chỉnh trong ngắn đến trung hạn

Về mặt kinh tế, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư có tác động đến tiêu dùng, sản xuất và giá cả Từ góc độ tiêu dùng và giá cả, mọi người dân đều được hưởng lợi nhờ tiếp cận được với nhiều sản phẩm và dịch vụ mới có chất lượng với chi phí thấp hơn Đồng thời, CMCN 4.0 cũng tác động tích cực đến lạm phát toàn cầu Nhờ những đột phá về công nghệ trong các lĩnh vực năng lượng (cả sản xuất cũng như

sử dụng), vật liệu, Internet vạn vật, người máy, ứng dụng công nghệ in 3D (hay còn được gọi là công nghệ chế tạo đắp dần, có ưu việt là giúp tiết kiệm nguyên vật liệu

và chi phí lưu kho hơn nhiều so với công nghệ chế tạo cắt gọt truyền thống… đã giúp giảm mạnh áp lực chi phí đẩy đến lạm phát toàn cầu nhờ chuyển đổi sang một thế giới hiệu quả, thông minh và sử dụng nguồn lực tiết kiệm hơn

Từ góc độ sản xuất, trong dài hạn, cuộc cách mạng công nghiệp lần này sẽ tác động hết sức tích cực Kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chủ yếu dựa vào động lực không có trần giới hạn là công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay cho tăng trưởng chủ yếu dựa vào các yếu tố đầu vào luôn có trần giới hạn Tuy nhiên cuộc cách mạng công nghệ này đang tạo ra những thách thức liên quan đến những chi phí điều chỉnh trong ngắn đến trung hạn do tác động không đồng đều đến các ngành khác nhau: có những ngành sẽ tăng trưởng mạnh mẽ và có những ngành sẽ phải thu hẹp đáng kể

Cách mạng công nghiệp 4.0 còn làm thay đổi bộ mặt của cả những tập đoàn lớn với

sự xâm lấn và chiếm lĩnh của những công ty công nghệ mới nổi, đã định hình lại bản đồ sức mạnh của các doanh nghiệp lớn trên thế giới Điển hình của tác động này là sự vùng lên mạnh mẽ từ Facebook, Google… trong lĩnh vực công nghệ thông tin hay Uber, Grab trong ngành vận tải

Đối với những tác động đến môi trường thì CMCN 4.0 là tích cực trong ngắn hạn

và hết sức tích cực trong trung và dài hạn Lý do là bởi sự phát triển và thay đổi của các công nghệ tiết kiệm năng lượng, nguyên vật liệu và thân thiện với môi trường Các công nghệ giám sát môi trường cũng đang phát triển nhanh, đồng thời còn được hỗ trợ bởi Internet kết nối vạn vật, giúp thu thập và xử lý thông tin liên tục 24/7 theo thời gian thực

Cách mạng công nghiệp 4.0 cũng tạo ra những áp lực nhất định tới thị trường lao động, gây tác động đến tỷ lệ thất nghiệp đặc biệt là phân khúc lao động phổ thông

và lao động bậc thấp Bởi lẽ họ là tầng lớp lao động dễ dàng bị thay thế bởi máy móc robot đồng thời lại thiếu linh hoạt trong sự chuyển đổi và học tập những phương pháp cải tiến của công nghệ

Cách mạng công nghiệp mang tới cho Việt Nam những động lực mạnh mẽ, tạo đòn bẩy cho đất nước thay đỏi bắt kịp sự chuyển mình nhanh chóng của thế giới trong cuộc cách mạng công nghiệp trên mọi lĩnh vực hoạt động của con người

III Dự đoán về cơ hội và thách thức đối với nền kinh tế của Việt Nam trong cuộc

Cách mạng công nghệ 4.0

Trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới với việc

ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do quy mô lớn như Hiệp định CPTPP, FTA với EU, FTA với Liên minh kinh tế Á - Âu , việc tiếp cận thành tựu cách mạng sản xuất mới sẽ tạo ra công cụ đắc lực giúp Việt Nam tham gia hiệu quả chuỗi giá trị toàn cầu và đây nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Cuộc cách mạng sản xuất mới có thể mang lại cho Việt Nam tính đột phá dẫn đến những điều kỳ diệu đối với nền hành chính nhà nước và doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng đưa đến những thách thức trong quá trình phát triển

1 Những tác động tích cực

 Đối với quản lí nhà nước:

Thứ nhất, CMCN 4.0 góp phần làm thay đổi tư duy và nhận thức của các nhà quản

lý trong nền hành chính nhà nước Trước hết, nó tác động đến nhận thức của các