Qua thành ngữ, chúng ta còn phát hiện được các đặc điểm như lối nói, cách tư duy, đặc điểm văn hóa của người Việt về nhận thức và phản ánh trong hiện thực cuộc sống.. Việc sử dụng thành
Trang 1ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ
-** -NGÔN NGỮ HỌC ĐỐI CHIẾU
ĐỀ TÀI
THÀNH NGỮ CÓ HÌNH ẢNH LOÀI VẬT
TRONG TIẾNG VIỆT ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG ANH
Giảng viên Hướng Dẫn: Ngô Thị Khai Nguyên
Group: Hải Âu – Albatross
Họ và tên: Mã sinh viên:
1 Nguyễn Quốc Cường 16F7511016
2 Nguyễn Văn Khánh 16F7511080
3 Hoàng Lê Nhật Phúc 16F7511170
4 Trần Hữu Thái 16F7511201
5 Đặng Thị Trà Giang 16F7511032
6 Nguyễn Thị Thu Hương 16F7511072
Huế, 2019
Trang 2TABLE OF CONTENT
A ĐẶT VẤN ĐỀ 1
B NỘI DUNG 3
I - ĐỊNH NGHĨA KHÁI NIỆM 3
II - THÀNH NGỮ CÓ HÌNH ẢNH ĐỘNG VẬT TRONG TIẾNG VIỆT ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG ANH 3
1 Cuộc sống thường nhật phản ánh trong thành ngữ có hình ảnh loài vật 4
2 Lịch sử được phản trong thành ngữ có hình ảnh loài vật 6
3 Địa lý được phản ánh thành ngữ có hình ảnh loài vật 6
4 Phong tục & tín ngưỡng phản ánh trong thành ngữ có hình ảnh loài vật 7
5 Các giá trị văn hóa được phản ánh trong thành ngữ có hình ảnh loài vật 10
6 Tôn giáo được phản ánh trong thành ngữ có hình ảnh loài vật 11
C KẾT LUẬN 13
D TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 3A ĐẶT VẤN ĐỀ
Thành ngữ là một bộ phận quan trọng trong hệ thống từ vựng của ngôn ngữ Trong tiếng Việt, thành ngữ có số lượng rất lớn, đa dạng về cấu tạo và phong phú về nội dung Chúng mang những đặc trưng dân tộc rõ nét và giàu sức biểu cảm, biểu hiện Cùng với sự phát triển của tiếng nói dân tộc thành ngữ dần được hình thành và được nhân dân sử dụng như một công cụ để giao tiếp chung Việc phát triển thành ngữ là một trong những cách hiệu quả để bổ sung và làm phong phú thêm vốn từ Thành ngừ phản ánh những đặc trưng văn hóa của mỗi dân tộc, bao gồm các giá trị vật chất và giá trị tinh thần cùa mỗi dân tộc Qua thành ngữ, chúng ta còn phát hiện được các đặc điểm như lối nói, cách tư duy, đặc điểm văn hóa của người Việt về nhận thức và phản ánh trong hiện thực cuộc sống Vì vậy, việc nghiên cứu thành ngữ luôn là một đề tài có
ý nghĩa đầy đủ cả về mặt lí luận và thực tiễn
Mỗi dân tộc mang trong mình những nét đặc trưng văn hóa riêng đặc biệt Trong hoạt động giao tiếp, người Việt Nam rất hay sử dụng những lối nói bóng bẩy, giàu hình ảnh và mang ý nghĩa biêu trưng, đặc biệt là hình ảnh loài vật Nó thể hiện lối
tư duy, lối liên tưởng so sánh khi nhận thức về thế giới động vật
Việc sử dụng thành tố chỉ động vật trong các kết cấu thành ngữ thể hiện nét độc đáo của nhân dân lao động, phản ánh tâm lý - văn hoá một dân tộc, góp phần tạo nên tính dị biệt trong cách diễn đạt bằng ngôn từ, trong cách nhìn, cách nghĩ của mỗi dân tộc đối với hiện thực khách quan Cùng chỉ một khái niệm, một hiện tượng, một trạng thái tình cảm nhưng mỗi dân tộc sử dụng những yếu tố động vật khác nhau để diễn đạt Những yếu tố chỉ động vật này thể hiện nét ngữ nghĩa - văn hoá của từng dân tộc
Vậy chúng ta thử đặt câu hỏi là: “Liệu hình ảnh loài vật được sử dụng trong thành ngữ Tiếng Anh có sự tương đồng hay khác biệt gì đối với hình ảnh loài vật được
sử dụng trong thành ngữ tiếng Việt hay không?” Đặc biệt với đặc thù là sinh viên chuyên ngữ Tiếng Anh, việc hiểu và sử dụng được những thành ngữ Tiếng Anh đối với chúng em là vô cùng quan trọng Không chỉ đơn thuần là hiểu được nghĩa, việc nghiên cứu về thành ngữ còn giúp chúng em hiểu rõ được văn hóa, tôn giáo của ngôn ngữ mà mình đang học
Xuất phát từ những lí do trên, nhóm chúng em đã lựa chọn đề tài: “Thành ngữ
có hình ảnh loài vật trong tiếng Việt - Đối chiếu với tiếng Anh” để nghiên cứu Qua
Trang 4bài nghiên cứu này, nhóm chúng em hy vọng sẽ giúp các sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh có cái nhìn sâu sắc hơn và đặc biệt là hiểu rõ hơn về việc vận dụng các thành ngữ Tiếng Anh có chứa hình ảnh loài vật
Trang 5B NỘI DUNG
I - ĐỊNH NGHĨA KHÁI NIỆM
Trước khi bắt đầu với việc phân tích thành ngữ có hình ảnh loài vật trong Tiếng Việt đối chiếu với Tiếng Anh, tìm hiểu các định nghĩa về thành ngữ là một trong những bước quan trọng nhất không thể bỏ qua Trên thực tế, có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm này
Định nghĩa về thành ngữ
Theo Langasher (1968, p 79), “Một thành ngữ là một loại từ vựng phức tạp.
Đó là một cụm từ mà ý nghĩa của nó không thể dự đoán được từ ý nghĩa của các hình thái mà nó bao gồm”.
Trong từ điển thành ngữ tiếng Anh của Longman (Longman Group Ltd: 1979)
thành ngữ được hiểu như “một nhóm từ cố định có ý nghĩa đặc biệt khác với nghĩa của
các từ riêng biệt”
Còn theo McMordiew “chúng ta có thể nói rằng một thành ngữ là một tập hợp
từ được ghép lại với nhau, mang nghĩa khác biệt so với việc các từ riêng lẻ của thành ngữ khi chúng đứng một mình” (McMordiew, 1983, p 4)
Dựa vào những định nghĩa khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu được rằng thành ngữ không thể được hiểu một cách đơn giản từ việc hiểu từng từ tách biệt hay nói cách khác là không thể hiểu thành ngữ theo nghĩa đen của nó
Vì vậy, muốn hiểu được thành ngữ thì chúng ta phải hiểu được yếu tố văn hóa của ngôn ngữ đó mà nó phản ánh Thành ngữ chứa đựng yếu tố loài vật cũng không nằm ngoài quy luật này
II - THÀNH NGỮ CÓ HÌNH ẢNH ĐỘNG VẬT TRONG TIẾNG VIỆT ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG ANH
Mọi người đều hiểu rằng ngôn ngữ không chỉ là một phần của văn hóa, mà còn
là một cách để phản ánh văn hóa Do đó, với đủ sự nghiên cứu, chúng ta có thể tìm ra các giá trị văn hóa chứa đựng trong ngôn ngữ
Thành ngữ, là một hình thức ngôn ngữ đặc biệt, cũng mang trong mình rất nhiều thông tin văn hóa từ lối sống, địa lý, tôn giáo, phong tục đến cách suy nghĩ của
Trang 6một quốc gia Trong nghiên cứu này, chúng ta chỉ sẽ xem xét các yếu tố trên được phản ánh thông qua thành ngữ có hình ảnh loài vật trong tiếng Việt đối chiếu với tiếng Anh
1 Cuộc sống thường nhật phản ánh trong thành ngữ có hình ảnh loài vật
Ngôn ngữ được xuất phát từ cuộc sống thường ngày khi con người có mong muốn giao tiếp với người khác Là một bộ phận của ngôn ngữ, thành ngữ không ngoại
lệ cũng bị điều này chi phối Cuộc sống thường nhật phản ánh vào trong thành ngữ Các hình ảnh con vật thường xuyên xuất hiện trong đời sống thường hiện hữu trong thành ngữ
Cả tiếng Việt và tiếng Anh đều có nhiều thành ngữ có hình ảnh loài vật là phản ánh từ cuộc sống thường nhật mà sinh thành
Hình ảnh trâu bò và ngựa trong thành ngữ
“Khỏe như trâu” “Strong as a horse”
(Dịch nghĩa: Khỏe như ngựa)
Trong văn hóa Việt Nam, con trâu và bò
là hai loài động vật có sự gắn bó chặt
chẽ với đời sống hàng ngày, đặc biệt là
của người nông dân
Sự gắn kết này đến từ đất nước ta được
xây dựng trên nền văn mình lúa nước
Việc sử dụng trâu bò để cày cấy, đảm
nhận những công việc đồng án tốn nhiều
sức là điều không thể tránh khỏi
Điều này dẫn đến hình ảnh hai con
vật hiện lên trong đầu mỗi người gắn
kèm với đức tính cần cù, khỏe mạnh,
chăm chỉ Đây chính là nguồn gốc của
câu thành ngữ “Khỏe như trâu”.
Ở các nước nói tiếng Anh, trâu và bò không phải là một loại động vật phổ biến nếu không muốn nói là không hiện hữu Nhưng thay vào đó, họ có rất nhiều ngựa
Loài vật này giúp người dân thồ hàng hóa thông thương, làm công việc đồng áng và là phương tiện vận chuyển chính Chúng trở thành một phần quan trọng của xã hội
Vì ngựa luôn đảm nhận những công việc nặng nhọc, cho thấy nó có sức khỏe phi thường nên với có câu thành ngữ so
sánh “Strong as a horse”.
Vì là hai con vật xuất hiện thường xuyên trong cuộc sống thường nhật và đại diện cho cùng những đặc tính có phần tương tự nên chúng thường được đưa vào thành ngữ trong cả hai ngôn ngữ với hàm nghĩa khá tương đồng
Trang 7Sau đây là một số ví dụ:
Trong tiếng Việt Trong tiếng Anh
“Đừng để cái cày đi trước con trâu.” “Don’t put a cart before a horse.”
“Đừng đặt xe đẩy ở trước con ngựa”
Cả hai điều mang hàm nghĩa đừng làm việc không theo đúng trình tự.
“Mất bò mới lo làm chuồng” “Close the stable door after the horse
has bolted”
“Đóng cửa chuồng sau khi ngựa đã chuồn mất”
Cả hai điều mang hàm nghĩa chỉ đưa ra biện pháp sau khi thiệt hại đã xảy ra.
Hình ảnh loài lợn trong thành ngữ
“Béo như lợn” “As fat as a pig”
Dịch nghĩa: Béo như lợn
Loài lợn là một loài động vật thân thuộc trong cuộc sống thường nhật của người dân trong cả hai ngôn ngữ
Dựa vào dáng vẻ ục ịch, chỉ ăn và nằm ngủ trông có phần trì độn của chúng nên hình ảnh loài lợn xuất hiện trong thành ngữ mang hàm ý tiêu cực có phần tương tự nhau trong cả hai ngôn ngữ Lợn được tượng trưng cho sự tham lam, lười nhác, nhếch nhác, bẩn thỉu hay dùng để chỉ dáng người ngoại cỡ
Sau đây là một số ví dụ cho điều đó:
Trong tiếng Anh: “Pig-headed”
“Đầu lợn”
Trong tiếng Việt: “Ngu như lợn”
Cả hai điều mang hàm nghĩa là để chỉ một ai đó ngu ngốc, trì độn
Trong tiếng Anh: “As fat as pig”
“Mập như lợn”
Trong tiếng Việt: “Mập như lợn”
Cả hai điều mang hàm nghĩa chỉ tình trạng béo mập, ngoại cỡ, béo phì của ai đó
Trong tiếng Anh: “Eat like a pig”
“Ăn như lợn”
Trong tiếng Việt: “Ăn như lợn”
Cả hai điều mang hàm nghĩa chỉ việc ăn với số lượng lớn và nhanh chóng Có sự thiếu tế nhị, lịch sự hay thậm chí có phần vô lễ
Trang 82 Lịch sử được phản trong thành ngữ có hình ảnh loài vật
Việt Nam có những thành ngữ liên quan
đến lịch sử Nhưng trong số những thành
ngữ đó, không có thành ngữ nào có hình
ảnh loài vật
Một số thành ngữ tiếng Anh có hình ảnh loài vật xuất phát từ các nhân vật và sự kiện lịch sử
“Trojan horse”
Nghĩa đen “Con ngựa thành Troy”
Hàm nghĩa chỉ một việc, thứ gì đó ban đầu những tưởng như là vô hại nhưng thực chất lại vô cùng có hại
Ngựa thành Troy là một con ngựa gỗ rỗng khổng lồ được người Hy Lạp chế tạo để thâm nhập cổng thành phố Troy trong thời gian cuộc chiến thành Troy Đây là cuộc chiến có thật trong lịch sử
3 Địa lý được phản ánh thành ngữ có hình ảnh loài vật
Việt Nam có vị trí địa lý khí hậu nhiệt
đới gió mùa, sông ngòi chằn chịt, đất đai
màu mỡ dẫn đến sự phát triển nền văn
minh lúa nước
Điều này đã dấn đến có rất nhiều thành
ngữ có hình ảnh loài vật liên quan đến
văn hóa lúa nước
Trong khi đó, nước Anh là một quốc đảo nằm ở ven biển phía Tây châu Âu Loại
động vật phổ biến chính là cá(Fish).
Người Anh có xu hướng đi du lịch rất nhiều, sống bên bờ biển và cuộc sống của họ kết nối tự nhiên với ngành công nghiệp dịch vụ chèo thuyền và câu cá Vì vậy, nhiều thành ngữ tiếng Anh của động vật có liên quan đến văn hóa biển
“Chuột sa chĩnh gạo”
Mang ý nghĩa được đưa vào môi trường
thuận lợi, có lợi cho mình
“A fish out of water”
Nghĩa đen “Một con cá ra khỏi nước” Hàm nghĩa chỉ việc rời khỏi đều kiện
Trang 9(Hình ảnh chuột được gắn liền với gạo,
một sản phẩm gắn liền với nền văn minh
lúa nước.)
thuận lợi, đang trong hoàn cảnh yếu thế (“Nước” – “Water” và “Cá” – “Fish” là hai hình ảnh gắn liền với văn hóa biển)
“Ăn ốc nói mò”
Nói năng xiên xẹo, không có căn cứ,
không chính xác, hùa theo người khác
Hình ảnh con ốc liên quan đến ruộng
đồng, gắn liền với nền văn minh lúa
nước
“Swim with sharks”
Nghĩa đen “Bơi với cá mập”
Hàm nghĩa chỉ hành động có liên quan đến những kẻ nguy hiểm
(“Bơi” – “Swim” và “Cá mập” –
“Shark” là hai hình ảnh gắn liền với văn hóa biển)
4 Phong tục & tín ngưỡng phản ánh trong thành ngữ có hình ảnh loài vật
Hình ảnh loài rồng trong thành ngữ
Từ thời xa xưa, đã có nhiều truyền
thuyết về loài rồng trong các tín ngưỡng
và phong tục của dân tộc Việt Nam
Trong đó, rồng được xem là một sinh vật
bí ẩn và linh thiêng với quyền năng to
lớn
Người Việt tự xem mình là hậu duệ của
rồng, là “Con Rồng cháu Tiên”
Rồng được tôn thờ như là vị thần của
mây, mưa, sấm sét và sét Là biểu trưng
của bậc đế quân
Từ đó, hình ảnh loài rồng mang ý
nghĩa tốt, chỉ sự cao quý, tôn trọng trong
thành ngữ
Trong khi đó, hình ảnh con rồng trong văn hóa phương Tây là hình ảnh của sinh vật độc ác, quái dị và hủy diệt Trong truyền thuyết tiếng Anh, một người giết rồng được tôn vinh như một anh hùng
Trong sử thi Beowulf của Anglo-Saxon, hình ảnh của rồng được xem là một con quái vật ăn thịt người và gieo rắc rỗi kinh hoàng
Trong tiếng Anh, “Rồng” –
“Dragon” là biểu trưng cho cái ác, sự nguy hiểm và tất cả thành ngữ tiếng Anh về “Rồng” - “Dragon” đều mang nghĩa tiêu cực
Sau đây là một số ví dụ:
“Cá chép hóa rồng”
Mang hàm nghĩa trở nên thành công
Từ một người bình thường trở thành một
“Tickle the dragon's tail”
Nghĩa đen: “Thọc đuôi rồng”
Hàm ý dùng để chỉ việc hành động ngu
Trang 10người có địa vị xã hội được mọi người
tôn trọng
(Ở đây “Rồng” được đại biểu cho sự
thành công, sự tôn trọng)
ngốc và gây nguy hiểm cho chính mình
(Ở đây “Rồng” – “Dragon” được đại biểu cho sự nguy hiểm)
“Con Rồng cháu Tiên”
Mang hàm ý chỉ nguồn gốc, dòng máu
cao quý của dân tộc Việt
(“Rồng” ở đây được biểu hiện cho
sự cao quý)
“Sow dragon's teeth”
Nghĩa đen: “Gieo răng rồng” Mang hàm nghĩa làm việc gì đó mà chắc
chắn dẫn đến kết quả xấu
(“Dragon” – “Rồng” ở đây biểu hiện cho điềm dữ, không lành)
“Rồng đến nhà tôm”
Một cách nói nhằm tỏ ra tôn trọng đối
với người khách viếng thăm Đôi khi
cũng dùng để chỉ việc người có địa vị xã
hội cao hơn đến chơi nhà
(“Rồng” biểu hiện cho sự cao quý,
tôn trọng)
“Chase the dragon”
Nghĩa đen: “Rượt theo rồng”
Mang hàm Chỉ việc hút bằng điếu, thường là hút ma
túy, chất gây nghiện
(“Dragon” - “Rồng” đại biểu cho
nguy hiểm, cái hại)
Hình ảnh loài chó trong thành ngữ
Có một số lượng lớn thành ngữ có sự xuất hiện hình ảnh của loài động vật này trong cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh Thật ra, cả người Anh và người Việt đều thích nuôi chó, trong khi quan niệm liên quan đến động vật này thì hoàn toàn khác nhau trong hai ngôn ngữ
Ở Việt Nam, mục đích nuôi chó là giữ
cửa
Trên thực tế, hầu hết các thành ngữ tiếng
Việt về chó thường mang ý xúc phạm và
được sử dụng để chỉ những người xấu
hoặc những hành động xấu xa
Người phương Tây coi chó như những người bạn trung thành và thành ngữ tiếng Anh về con chó của họ chủ yếu là mang nghĩa tích cực
Sau đây là một số ví dụ:
“Chó cắn áo rách” “Love me, love my dog”
Trang 11Chỉ tình trạng thảm hại của ai đó lại trở
nên thảm hại hơn
(Hình ảnh “chó” biểu hiện cho sự
nghèo túng)
Nghĩa đen: “Yêu tôi, yêu cả chó của tôi”
Ý nghĩa nếu bạn yêu ai đó, thì bạn phải yên quý những người mà người đó yêu
quý, trân trọng
(Hình ảnh “Dog” – “Chó” được gắn kết ở đây như một người bạn được trân
trọng)
“Chó càn cắn giậu”
Hoàn cảnh khó khăn, túng thiếu dẫn đến
việc làm phạm pháp, trái đạo đức
(Hình ảnh loài “chó” một lần nữa
biểu hiện cho sự nghèo túng)
“Lucky dog”
Nghĩa đen: “con chó may mắn” Dùng để chỉ sự may mắn tột cùng của ai
đó
(Hình ảnh “Dog” – “Chó” gắn liền
với sự may mắn)
“Treo đầu dê, bán thịt chó”
Việc làm ăn gian dối, không trung thực
(Hình ảnh loài “chó” được gắn kết
với điều xấu, không trung thực)
“Every dog has his/its day”
Nghĩa đen: “mỗi con chó đều có ngày
của nó”
Mục đích của thành ngữ này là nói dù là một người kém may mắn thì một lúc nào
đó cũng sẽ đổi vận
(Hình ảnh “Dog” – “Chó” một lần nữa gắn liền với sự may mắn)
5 Các giá trị văn hóa được phản ánh trong thành ngữ có hình ảnh loài vật
Các giá trị văn hóa cũng được phản ánh vào trong thành ngữ có hình ảnh loài vật ở cả hai ngôn ngữ Chúng ta hãy nhìn vào bảng phía dưới
Ở các nước phương Đông nói chung và
Việt Nam nói riêng, giá trị văn hóa tập
thể là một trong những giá trị cốt lõi của
xã hội
Điều này đã dẫn đến hình thành
những thành ngữ phía dưới
Ở các nước phương Tây nói chung và các nước nói tiếng Anh nói riêng, Chủ nghĩa cá nhân là một trong những giá trị cốt lõi của xã hội Họ ca ngợi sự tự do
và tự nỗ lực
Điều này dẫn đến việc hình thành những thành ngữ phía dưới