sáng kiến kinh nghiệm lịch sử trung học phổ thông

M i bài viết tuy chỉ nghiên cứu sâu một khía cạnh của vấn đề, nhưng đều kh ng định sự cần thiết và nêu rõ vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học nhằm nâng cao

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

I Điều kiện, hoàn cảnh tạo ra sáng kiến:

I.1 Cơ khoa học:

- Nhà giáo dục học T.A.I.Lina nhấn mạnh: “Ngày nay không có một khoa học nào được giảng dạy mà lại không sử dụng những số liệu của các khoa học tiếp cận khác, những tài liệu, những sự kiện và những thí dụ lấy từ trong cuộc sống hàng ngày và từ các lĩnh vực tri thức khác nhau [1, tr 245] Trong phần nhiệm

vụ của việc giảng dạy kĩ thuật tổng hợp tác giả cho rằng: “Việc xác lập mối liên

hệ giữa các bộ môn nhằm vạch ra cho học sinh thấy mối liên hệ qua lại của các khoa học” [1, tr 153] Nhà giáo dục học I.A Cai - Rốp, N.K Gôn – Sa - Rốp - B.P.Ét - SiPốp, L.V Dan - Cốp nêu ra những yêu cầu đối với trình độ của giáo

sư trong đó các ông nhấn mạnh: “Giáo sư không chỉ có tri thức phong phú về chuyên môn nghiệp vụ của mình mà phải chú ý đến sự phát triển của những môn khoa học gần gũi với môn chuyên nghiệp chủ yếu của mình” [2, tr 87] Nhà giáo dục học N.U.Savin nêu rõ: Nền học vấn phổ thông phán ánh đầy đủ và chính xác nhất tri thức khoa học và thực tiễn của nhân loại và nó thực sự là toàn diện “Ở đó đã kết hợp một cách hữu cơ các tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy con người đã đạt được sự hài hòa giữa học vấn về nhân văn và về tự nhiên ” [3, tr 99] Trong cuốn “Tám đổi mới để trở thành người giáo viên gi i” của Giselle O Martin – Kniep có đề cập đến quy trình xây dựng các đơn vị bài học tích hợp là gì có nêu: Tích hợp chương trình có nhiều hình thức khác nhau

“Tích 7 hợp nội dung là hình thức kết nối nội dung trong nội bộ môn học và giữa các môn học với nhau” [4, tr 27]

- Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt trong cuốn “Giáo dục học” nêu một cách khái quát nhất và tương đối đầy đủ về vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn: “Tiềm năng giáo dục thế giới quan cho học sinh đặc biệt được khai thác trong mối liên hệ giữa các môn học Các mối liên hệ giữa các môn học, phản ánh bản chất biện chứng của nhận thức khoa học, giúp xem xét một sự vật hay một hiện tượng từ nhiều quan điểm khác nhau [5, tr 123] Đặng Thành Hưng

môn lấy những liên hệ qua lại làm đối tượng [6, tr 15] Trần Bá Hoành trong

“Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa” nhấn mạnh phương pháp tích cực trong đó đề cập vấn đề giáo dục theo mục tiêu với nội dung “liên môn” và “xuyên môn” Ngoài ra, vấn đề trên còn được đề cập đến trong các bài báo, tạp chí giáo dục như bài viết của Nguyễn Quang Vinh “Dạy học các môn học theo quan điểm liên môn” trên tạp chí NCGD số 10 1986 , Trần Đức Minh “Vận dụng quan điểm liên môn - một yếu tố nâng cao tính tích cực học tập của học sinh” trên tạp chí NCGD 8 số 4 1999 M i bài viết tuy chỉ nghiên cứu sâu một khía cạnh của vấn đề, nhưng đều kh ng định sự cần thiết và nêu rõ vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học nhằm

nâng cao chất lượng bộ môn

- Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học Lịch sử nói riêng, đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục

- Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa các môn học với môn Lịch sử, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau “Từ những năm 60 của thế kỉ XX, người ta đã đưa vào giáo dục ý tưởng tích hợp trong việc xây dựng chương trình dạy học Tích hợp là một khái niệm của lí thuyết hệ thống, nó chỉ trạng thái liên kết các phần tử riêng rẽ thành cái toàn thể, cũng như quá trình dẫn đến trạng thái này”

- Từ năm học 2012 – 2013, bộ GD&ĐT đã đưa vấn đề vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy trong các trường phổ thông Chương trình Giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và đào tạo ban hành ngày 26 tháng 12 năm 2018 theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh từ việc gắn kết kiến thức với thực tiễn cuộc sống đến cách tổ chức hoạt động học của các em học sinh tiếp tục kh ng định phương pháp tích hợp liên môn trong giảng dạy lịch sử là một phương pháp hiệu quả cần tích cực vận dụng để nâng cao chất lượng dạy và học

môn Lịch sử, góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất và năng lực học sinh cần có trong cuộc sống

I.2 Cơ sở thực tiễn:

Môn Lịch sử là bộ môn có vai trò quan trọng, qua đó học sinh có thể hiểu biết về lịch sử dân tộc và thế giới, từ đó hoàn thiện và phát triển nhân cách con người Tuy nhiên, thực trạng của việc dạy và học Lịch sử trong nhà trường phổ thông hiện còn những tồn tại là nội dung chương trình thiết kế nặng, chưa liên thông giữa các môn học, cấp học, dẫn đến sự trùng lặp một số kiến thức; nội dung của nhiều bài giảng lịch sử rất khô khan với nhiều sự kiện lịch sử nặng về chiến tranh cách mạng, ít đề cập về lịch sử văn hóa, nghệ thuật, chưa xen kẽ với văn học và các khoa học khác nên chưa tạo được sự hứng thú học Sử đối với học sinh Đôi khi giáo viên còn coi nặng việc truyền thụ kiến thức có trong sách giáo khoa để học sinh học kiểm tra, thi; chưa chú ý nhiều đến vận dụng kiến thức liên môn, chủ đề tích hợp giáo dục hướng học sinh sử dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề thực tiễn nên một số tiết dạy học Lịch sử còn khô khan, kém hấp dẫn, nặng nề cung cấp kiến thức, liệt kê sự kiện Học sinh còn hiểu một cách rời rạc, máy móc, không nắm được mối quan hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn nên không yêu thích môn học Yêu cầu hiểu biết lịch sử, nhu cầu cuộc sống hiện tại và tương lai đặt cho giáo viên Lịch sử nhiệm vụ làm thế nào nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử, kích thích sự hứng thú học Sử cho học sinh Để hoàn thành nhiệm vụ này đòi h i giáo viên dạy Sử không chỉ có kiến thức vững vàng về bộ môn Lịch sử mà còn phải tìm hiểu, tự học tập nghiên cứu để có thêm những hiểu biết vững chắc về các bộ môn Địa lý, Ngữ văn, Mĩ thuật, Giáo dục công dân, Âm nhạc, Tin học, Toán học…để vận dụng vào bài giảng Lịch sử làm phong phú và hấp dẫn thêm bài giảng nhằm thu hút, tạo hứng thú cho học sinh Từ đó từng bước góp phần tạo nên sự gắn kết kiến thức của các môn học, giữa nội dung học tập với thực tiễn cuộc sống, làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đối với học sinh; góp phần nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo những con người có đủ

II Mô tả giải pháp

II.1 Mô tả hiện trạng trước khi áp dụng sáng kiến:

Lịch sử cũng như các môn học khác, có vai trò tác động đến con người không chỉ về trí tuệ mà còn cả về tư tưởng, tình cảm Bên cạnh đó, còn góp phần xây dựng con người phát triển hoàn thiện về: “đức-trí-thể-mĩ”ở những mức độ khác nhau Nếu Văn học giúp học sinh thấy được cái hay, cái đẹp trong thơ ca

để càng yêu quý hơn con người, dân tộc Việt Nam thì thông qua Lịch sử, các em không chỉ thấy được quá trình phát triển của đất nước, một dân tộc mà rộng hơn

là cả một xã hội loài người Ngoài ra nó còn góp phần quan trọng trong việc hình thành, bồi dưỡng nhân sinh quan, thế giới quan khoa học Như vậy, so với các môn học khác thì môn Lịch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đối với thế hệ trẻ Những kiến thức Lịch sử không chỉ đơn thuần dạy cho các em biết yêu, ghét trong đấu tranh giai cấp, biết yêu quý lao động mà còn góp phần định hình cho học sinh cách ứng xử đúng đắn trong cuộc sống Bởi

“ Bắt nguồn từ một sự thực là trong khoa học Lịch sử có những yếu tố nghệ thuật”

Mặc dù có vai trò, chức năng, nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục thế hệ trẻ nhưng hiện nay việc dạy học Lịch sử chưa hoàn thành tốt vai trò của mình và một thực tế đáng buồn là học sinh không thích học môn Lịch sử, xem nhẹ môn Lịch sử Các em tiếp thu kiến thức một cách hời hợt, thiếu chính xác, thiếu hệ thống Vì đa phần các em có suy nghĩ và nhận thức sai lầm : cho rằng học Lịch

sử phải ghi nhớ quá nhiều sự kiện khô khan, lịch sử là một môn học nghiên cứu

về quá khứ mà quá khứ là cái đã qua không thể thay đổi nên chỉ học cho qua chứ không có gì vận dụng vào thực tế

Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân gây nên xong cơ bản không phải do bản thân môn Lịch sử mà do quan niệm, phương pháp dạy học đôi khi chưa phù hợp, chưa đáp ứng được yêu cầu môn học đề ra Giáo viên dạy Lịch sử chưa phát huy được thế mạnh của bộ môn, chưa chỉ ra cho các em nhận thức được đây là bộ môn khoa học, cần phải có sự học tập, nghiên cứu nghiêm túc Giáo viên chưa tái hiện được không khí của lịch sử trong giờ học nên để học sinh rơi

vào tình trạng thụ động, chưa phát huy được tính tích cực của học sinh làm cho

không khí học tập mệt m i, làm cho giờ học trở nên khô khan, nặng nề

Từ thực trạng của vấn đề trên, tôi chọn giải pháp "Tích hợp kiến thức liên

môn trong giảng dạy bộ môn Lịch sử lớp 7" để nhằm trao đổi với đồng nghiệp

về việc vận dụng phương pháp trên để giải quyết một vấn đề, bài học lịch sử cụ

thể để có thể áp dụng vào giảng dạy môn Lịch sử một cách sinh động, giúp cho

học sinh hứng thú hơn với bộ môn lịch sử trong chương trình lịch sử cấp THCS,

cụ thể là Lịch sử lớp 7

II.2 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

II.2.1 Thời gian, địa điểm:

- Năm học 2020 – 2021

- Địa điểm: Trường THCS Mỹ Xá

II.2.2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

Học sinh lớp 7 C,D,E,G,H Năm học 2020-2021 trường THCS Mỹ Xá

II.2.3 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp sưu tầm sử liệu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát

- Dạy thử nghiệm trên lớp

II.2.4 Một số nội dung tích hợp kiến thức liên môn vận dụng trong giảng

dạy Lịch sử 7:

4.1 Tích hợp kiến thức môn Ngữ Văn trong dạy học Lịch sử 7:

Trong giảng dạy bộ môn Lịch sử, người giáo viên cần làm sống

lại các sự kiện lịch sử Tuy nhiên nếu chỉ dựa vào những kiến thức trong sách

giáo khoa thì rất khó có thể tạo dựng lại không khí lịch sử cần thiết để thu hút

các em đi sâu tìm hiểu, khám phá quá khứ của dân tộc, của thế giới Để tạo nên

những cảm xúc thực sự trước những sự kiện thì việc vận dụng kiến thức Văn

học vào giảng dạy Lịch sử là điều cần thiết, nó góp phần làm cho bài giảng trở

nên sinh động và hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của học sinh Bởi những

tác phẩm nghệ thuật ngôn từ này không chỉ thể hiện tư tưởng, tình cảm của

người viết mà còn phản ánh những “chất liệu sống” vô cùng sinh động của m i thời kì lịch sử từ các sự kiện lịch sử đến tình hình kinh tế, xã hội, văn hóa

Văn học và Lịch sử có liên hệ với nhau, kiến thức môn này sẽ h trợ cho môn kia, Văn học sẽ cung cấp cho ta những tư liệu lịch sử mà nhờ đó học sinh

có thể nhận thức một cách rõ ràng Cụ thể trong chương trình Lịch sử 7 có thể vận dụng liên hệ những kiến thức Văn học sau:

Nội dung kiến

thức

Bài học lịch sử vận dụng kiến thức

Giải pháp vận dụng

Khái quát về các

nhà, thơ tiêu biểu

trong phong trào

hóa Phục hưng”

- GV giới thiệu khái quát nêu tên một

số nhà văn, thơ với các tác phẩm nổi tiếng của họ và phân tích đánh giá những đặc sắc về nội dung, tư tưởng, nghệ thuật của họ tiêu biểu như

“Romeo và Juliet” của William Shakespeare, “Đôn Ki- hô- tê” của Xec-van-téc…

Chiếu dời đô – Lí

Công Uẩn–sgk

Ngữ văn lớp 8

Bài 10: Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nước Phần 1 Sự thành lập nhà Lý

Gv chiếu tư liệu cho học sinh đọc và nêu cảm nghĩ của em về nội dung bài chiếu?

Chiếu dời đô đã thể hiện những ý tứ sâu sắc, tầm nhìn thời đại của một vị vua Đại Cồ Việt 1000 năm về trước, khi ông chọn Đại La làm kinh đô mới

để mưu nghiệp lớn, tính kế phồn vinh, trường kỳ cho muôn đời sau Bản chiếu nêu bật được vai trò kinh

đô Thăng Long xứng đáng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn

hóa của quốc gia Thời gian sau

đó, Thăng Long vẫn là kinh đô của các nhà Trần, nhà Hậu Lê, nhà Mạc, nhà Lê trung hưng và đang

là thủ đô của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Thăng Long thực sự là "nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời"

Bài thơ Nam

quốc sơn hà bài

thơ Thần - Lý

Thường Kiệt Sgk

Ngữ văn 7

- Bài 11: Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống 1075 -

1077 phần 2:

Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt

Giáo viên cho học sinh dựa vào kiến thức văn học đọc bài thơ và nêu ý nghĩa của bài thơ như một bản tuyên ngôn độc lập thứ nhất của dân tộc Việt Nam đã có tác dụng một phần làm cho quân giặc càng thêm hoang mang lo sợ, mặt khác còn động viên khích lệ tinh thần chiến đấu của quân

sĩ Những câu ca dao

- Bài 22 phần I.2 phong trào khởi nghĩa nông dân đầu thế kỉ XVI

- Bài 24 phần I.Tình hình chính trị

Gv cho HS nhớ lại, đọc minh họa kết hợp với phân tích , bình giảng để nêu bật những vất vả, khổ cực, của giai cấp bị trị đặc biệt là người nông dân, người phụ nữ khi bị áp bức, bóc lột nặng nề dưới thời kì phong kiến nhất vào giai đoạn các triều đại phong kiến suy yếu M i một câu ca dao, một câu hát than thân chính là một lời tự than,

tự thương cho chính số phận của mình và cũng là lời xót thương cho

n i đau khổ của đồng loại

kỉ XIII

GV trích đọc 1 đoạn tiêu biểu để nêu bật mục đích và ý nghĩa: Bài hịch nhằm khích lệ lòng yêu nước, tinh thần trung nghĩa với chủ tướng của các tướng sĩ, khích lệ tinh thần trọng danh dự ở họ, từ đó củng cố ý chí chiến đấu, quyết tâm đánh giặc của toàn quân khi kẻ thù xâm lược đã ngấp nghé ngay cửa ngõ đất nước.Còn mục đích cụ thể của bài hịch là yêu cầu các tướng sĩ ra sức luyện tập võ nghệ, nghiêm túc học tập sách Binh thư yếu lược của chính Trần Quốc Tuấn soạn ra Sử sách đã ghi nhận bài hịch của Trần Hưng Đạo

đã có sức cổ vũ, khích lệ rất lớn với toàn quân, rất nhiều tướng sĩ đã thích vào cánh tay hai chữ “sát thát” để bày

t quyết tâm chiến đấu, tiêu diệt kẻ thù

kỉ XIII

GV h i gợi HS nhớ tới một bài thơ được một vị tướng sáng tác ngay fsau chiến thắng quân Nguyên lần thứ 2 là bài thơ nào? Ý nghĩa của bài thơ?

Bài thơ làm ngay sau khi quân ta giành chiến thắng, lúc đó Trần Quang Khải đi đón và hộ giá Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông trở về kinh thành Thăng Long Bởi vậy bài thơ ra đời trong âm

vang chiến thắng hào hùng của chiến thắng Chương Dương, Hàm Tử do đích thân Trần Quang Khải chỉ huy chiến đấu

Bình Ngô đại cáo

của Nguyễn Trãi:

- Bài 19: Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn 1418-1427)

GV Vận dụng các đoạn thơ để giảng dạy minh họa cho các giai đoạn của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn

Sự tích Hồ Gươm

– sgk Ngữ Văn 6

- Bài 19: Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn 1418-1427)

- GV gợi ý học sinh nhớ lại và nêu ý nghĩa của chi tiết kì ảo gươm thần để

ca ngợi tính chất chính nghĩa, đoàn kết thống nhất của nghĩa quân Lam Sơn

Gv đọc hoặc gọi học sinh đọc lại những câu thơ tiêu biểu để minh họa cho những giá trị nội dung, nghệ thuật mang đậm bản sắc dân tộc

+ Kiệt tác Truyện Kiều của Nguyễn

Du làm rạng rỡ nền văn học dân tộc phản ánh những bất công và tội ác trong xã hội phong kiến, ca ngợi cuộc

+ Bánh trôi nước

–Hồ Xuân Hương

phần I Bài 28 sự phát triển văn học

đầu thế kỉ XIX nông dân

+Thơ Nôm của Hồ Xuân Hương đả kích sâu cay vua quan phong kiến, bênh vực quyền sống của người phụ

kỉ XIII

- Bài 25: Phong trào Tây Sơn

- GV trích dẫn những câu văn ca ngợi sức mạnh của tinh thần yêu nước của nhân dân ta để minh họa cho nguyên nhân quan trọng làm nên chiến thắng của các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến chống ngoại xâm

Nhìn chung có rất nhiều kiến thức để vận dụng Văn học trong giảng dạy

bộ môn Lịch sử nói chung và môn Lịch sử 7 nói riêng Giáo viên có thể đưa vào bài giảng một câu thơ, một đoạn văn hay một trích đoạn nhằm giúp học sinh có thể nêu ra một kết luận khái quát cụ thể hóa một vấn đề hay một sự kiện lịch sử

đã được học

Ngoài ra giáo viên dựa trên kiến thức tập làm văn mà học sinh đã được học

về văn tự sự, văn miêu tả, văn biểu cảm, làm thơ 4 chữ, 5 chữ, thơ lục bát có thể giao thêm cho cá nhân, nhóm thực hiện hoạt động vận dụng, củng cố kiến thức với các nhiệm vụ sáng tác truyện, thơ về nhân vật, sự kiện lịch sử….Như vậy có thể thấy rằng sử dụng tích hợp kiến thức Ngữ văn trong giảng dạy lịch sử không những giúp các em nắm vững nhanh chóng, nhớ lâu bài học mà còn góp phần củng cố thêm kiến thức Ngữ văn, tạo điều kiện cho học sinh hình thành phương

pháp liên hệ trong quá trình học tập của mình, từng bước phát triển năng lực, phẩm chất của bản thân

Cụ thể Bài 14- Ba lần kháng chiến chống quân Mông Nguyên, tôi đã tích hợp

kiến thức Ngữ Văn kĩ năng viết văn tự sự, miêu tả, biểu cảm trong hoạt động Vận dụng, mở rộng

Hoạt động vận dụng, mở rộng

- Mục tiêu: Nhằm vận dụng kiến thức HS vừa được lĩnh hội về quá trình kháng

chiến oanh liệt của quân dân nhà Trần chống quân Mông Nguyên để nhận xét, đánh giá về công lao của những vị tướng tài góp phần bảo vệ non sông gấm vóc

Từ đó bồi dưỡng lòng tự hào, biết ơn đối với những người có công với đất nước, rút ra được bài học kinh nghiệm trong cuộc sống

- Phương pháp: dạy học tích hợp, giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật: đặt câu h i, giao nhiệm vụ

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

Câu h i: Em hãy phát biểu cảm nghĩ hoặc sáng tác truyện, thơ, kịch về một người anh hùng thời Trần

Bước 2: HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ ở nhà

Bước 3 : Báo cáo sản phẩm và Bước 4: Nhận xét, đánh giá trong tiết 34, 35:

Ôn tập

* Sản phẩm của học sinh:

Học sinh khối 7 trường THCS Mỹ Xá diễn tập kịch bản : “Thiếu niên anh

hùng” do học sinh Đặng Thùy Linh lớp 7D sáng tác

Còn trong Bài 25: Phong trào Tây Sơn, hoạt động hình thành kiến thức

phần I Nguyên nhân khởi nghĩa nông dân Tây Sơn bùng nổ, tôi đã sử dụng phương pháp dạy học tích hợp liên môn với môn Ngữ văn và kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực khác giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn nguyên nhân dẫn đến cuộc khởi nghĩa

Hoạt động hình thành kiến thức: I Khởi nghĩa nông dân Tây Sơn bùng nổ

- Mục tiêu:

+ Kiến thức: HS biết được tình hình xã hội Đàng Trong nửa sau thế kỉ XVIII là nguyên nhân dẫn đến bùng nổ cuộc khởi nghĩa Tây Sơn

+ Kĩ năng: Tìm hiểu sgk, tư liệu, giải thích, đánh giá, nhận xét sự kiện lịch sử

- Phương pháp: dạy học tích hợp, thảo luận nhóm, giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật: Chia nhóm, đặt câu h i, giao nhiệm vụ, động não, tóm tắt nội dung

tư liệu, thuyết trình

Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Gv chuyển giao nhiệm vụ yêu cầu học sinh các nhóm đọc kĩ kiến thức phần 1 Nguyên nhân cuộc khởi nghĩa (sgk trang 119,120 và thảo luận trả lời các câu

h i :

1.Từ giữa thế kỉ XVIII, tình hình chính quyền họ Nguyễn thế nào?Em hãy nêu

cụ thể những biểu hiện của sự suy yếu đó?

2 Đọc tư liệu, nghe GV kể câu chuyện về Trương Thúc Loan hãy nêu nhận xét

về bọn quan lại thống trị?

3 Trong bối cảnh đó đời sống nhân dân ra sao?

4 Tích hợp bộ môn Ngữ văn: Những n i vất vả, nhọc nhằn, đau khổ ấy đã được

những người nông dân gửi gắm trong những câu ca dao than thân mà các em đã học trong chương trình Ngữ văn 7, bạn nào nhớ lại và đọc cho cả lớp nghe 1 bài tiêu biểu

5 Theo em những n i thống khổ của người dân là do đâu mà ra? Thái độ

của nhân dân với chính quyền họ Nguyễn?

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập: HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu

Bước 3 Báo cáo kết quả hoạt động :HS đại diện các nhóm lên trình bày trước lớp

Bước 4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của các nhóm

- GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh

*Dự kiến sản phẩm: HS nắm được:

- Bộ máy chính quyền phức tạp, cồng kềnh, nặng nề, vô dụng, rối loạn

- Quan lại tham lam, độc ác, có cuộc sống sung sướng, xa hoa

- Nhân dân bị cướp ruộng, nộp nhiều thứ thuế, sản vật

- Nhân dân oán giận, bất bình, người dân nổi dậy đấu tranh

* Những câu hát than thân:

+ Nước non lận đận một mình,

Thân cò lên thách, xuống ghềnh bấy nay

Ai làm cho bể kia đầy,

Cho ao kia cạn, cho gầy cò con ?

+ Cơm cha áo mẹ đã từng,

Con đi làm mướn kiếm cơm lưng người

Cơm người khổ lắm mẹ ơi!

Chả như cơm mẹ vừa ngồi vừa ăn

+ Con vua thì lại làm vua,

Con sãi ở chùa thì quét lá đa

Bao giờ dân nổi can qua

Con vua thất thế lại ra quét chùa

+ Con cò lặn lội bờ sông,

Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non

Cò về nuối cái cùng con

Để anh đi trẩy nước non Cao Bằng

+ Thương thay thân phận con tằm

Kiếm ăn được mấy mà nằm nhả tơ

Thương thay lũ kiến li ti,

Kiếm ăn được mấy phải đi tìm mồi

Thương thay hạc lánh đường mây,

Chim bay mỏi cánh biết ngày nào thôi

Thương thay con cuốc giữa trời,

Dầu kêu ra máu có người nào nghe

+Thân em vất vả trăm bề,

Sớm đi ruộng lúa, tối về ruộng cau

Có lược chẳng kịp trải đầu,

Có cau chẳng kịp têm trầu mà ăn

- Những câu ca dao, những câu hát than thân khắc họa sinh động nhất hình ảnh thân phận của con người, của phụ nữ Việt Nam trong những ngày xã hội còn

cơ cực M i một câu ca dao, một câu hát than thân chính là một lời tự than, tự thương cho chính số phận của mình và cũng là lời xót thương cho n i đau khổ

của đồng loại Từ đấy, ca dao trở thành một nét đẹp trong tâm hồn và văn hóa

của con người Việt Nam

Gv nhấn mạnh: Từ trên xuống dưới, những giường cột quốc gia, những cha mẹ

dân ch ng lo việc nước chỉ chăm chăm vét cho đầy túi tham, h i sao triều đình

không mục ru ng? “Con giun xéo lắm cũng quằn”, tức nước vỡ bờ những người

nông dân hiền lành như cục đất cũng đã vùng lên đấu tranh đòi quyền sống Như

cuộc khởi nghĩa của chàng Lành -1695 ở Quảng Ngãi, cuộc khởi nghĩa Lý Văn

Quang -1747 ở Gia Định, và tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa chàng Lía

Nhưng các cuộc khởi nghĩa này đã thất bại Ai là người lãnh đạo sáng suốt đưa

cuộc đấu tranh của nhân dân đến thắng lợi, chúng ta tìm hiểu tiếp bài học

Như vậy qua việc huy động kiến thức Văn học của học sinh đã học trong

chương trình Ngữ văn những câu hát than thân của chương trình Ngữ Văn 7,

Giáo viên đã khơi gợi giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn bao n i nhọc nhằn, khổ

cực mà người dân phải gánh chịu dưới chính quyền họ Nguyễn từ nửa sau thế kỉ

XVIII Đồng thời cũng khơi gợi trong các em những cảm xúc tích cực mang tính

nhân văn như lòng thương, đồng cảm với hoàn cảnh khó khăn, bất bình trước

những cái xấu, những bất công ngang trái trong xã hội phong kiến Từ đó các em

thêm hiểu và trân trọng hơn cuộc sống công bằng , xã hội dân chủ, văn minh

hiện nay

4.2 Tích hợp kiến thức môn Mĩ thuật trong dạy học Lịch sử 7:

Không những môn Lịch sử chỉ gần gũi trong nội dung kiến thức với môn

Ngữ văn mà còn có nhiều nội dung liên quan đến kiến thức môn Mĩ thuật

Là môn học thuộc lĩnh vực nghệ thuật thị giác, mỹ thuật có vai trò chủ yếu trong

việc bồi dưỡng giáo dục thẩm mỹ nên những kiến thức cơ bản của môn học Mĩ

thuật là những hình ảnh trực quan sinh động, sáng tạo được kết hợp trong các

tiết dạy học Lịch sử sẽ giúp học sinh tăng hứng thú phát triển toàn diện về mọi

mặt Tôi thường tích hợp với môn Mĩ thuật vào giảng các bài tìm hiểu về văn

hóa xã hội các thời kỳ lịch sử Cụ thể như sau:

Nội dung kiến thức Bài học lịch sử vận

dụng kiến thức Giải pháp vận dụng

Sử dụng hình ảnh minh

họa các bức họa nổi tiếng

của các danh họa

-Bài 3: “ Cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống phong kiến hậu kỳ trung đại ở Châu Âu” – Phần 1: “ Phong trào văn hóa Phục hưng”

Giáo viên có thể h i học sinh: Qua các tác phẩm của mình, các tác giả thời Phục hưng muốn nói lên điều gì?

-Yêu cầu học sinh tìm hiểu và thuyết minh về

“Người khổng lồ nhất trong những người khổng lồ”- Lê-ô-na-đơ Vanh- xi tác phẩm tiêu biểu nhất

là bức tranh chân dung của Mô-na-li-da)

-Các hình ảnh: Đền tháp

Bô –đo- bu - đua

In-đô-nê-xi-a ; Chùa tháp

Pa-Gan (Mi-an-ma ; Đền

tháp Ăng co vát Căm pu

chia ; Thạt Luổng Lào

- Bài 6: “Các quốc gia cổ đại phong kiến Đông Nam Á”

Gv thuyết trình minh họa trên power poi để học sinh thấy được trình độ kiến trúc thế kỷ X – XVIII Qua đó thấy được lịch sử phát triển của các triều đại phong kiến thời

- Bài 20 Nước Đại Việt thời Lê- sơ 1428-1527)

Gv thuyết trình minh họa trên powerpoi các bức tranh, ảnh chụp các đền, chùa, tượng phật, đồ gốm

cổ Hình ảnh chùa Một Cột, hình rồng thời Lý, tượng phật ai-di-đà ở

công trình tiêu biểu của

mỹ thuật thời Lê Mĩ

thuật 8

- Bài 28 Sự phát triển văn học nghệ thuật cuối thế kỉ XVIII- nửa đầu thế

kỉ XIX

chùa phật Tích, Bắc Ninh, tháp Phổ Minh, tượng Voi chầu bằng đá,chùa Tây Phương, cố

đô Huế yêu cầu học sinh nhớ lại kiến thức đã học

để các em tự phân tích thấy những nét kiến trúc, nét hoa văn khác nhau qua các thời kỳ để các

em hiểu được quá trình phát triển của lịch sử đất nước và hiểu được giá trị của nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc

Bên cạnh đó giáo viên còn có thể giao nhiệm vụ cho cá nhân hoặc nhóm

học sinh dựa vào những kiến thức và kĩ thuật vẽ cơ bản về màu sắc, hình khối, các sự vật….đã được học ở Tiểu học và lớp 6 cùng với trí tưởng tượng sáng tạo của học sinh để vẽ các sơ đồ tư duy khái quát, hệ thống các đơn vị kiến thức một cách ngắn gọn, mạch lạc, khoa học giúp học sinh có thể hiểu và nhớ được nội dung kiến thức trọng tâm dễ dàng hơn

Với các hoạt động vận dụng và mở rộng, giáo viên có thể khuyến khích các

em có năng khiếu hội họa “Tập làm họa sĩ” sáng tác các phẩm tranh vẽ, truyện

tranh lịch sử minh họa cho một nội dung kiến thức lịch sử em ấn tượng, thích nhất trong chương trình học

Cụ thể trong Bài 15 Sự phát triển Kinh tế Văn hóa thời Trần, phần II Sự phát triển văn hóa tôi đã tổ chức học sinh tìm hiểu nội dung kiến thức trong

hoạt động hình thành kiến thức và hoạt động vận dụng, mở rộng theo phương pháp tích hợp liên môn kết hợp cùng các phương pháp dạy học tích cực khác để phát huy năng lực chủ động, sáng tạo của học sinh như sau:

Hoạt động hình thành kiến thức: Sự phát triển văn hóa

- Mục tiêu:

+ Kiến thức: Biết được một số thành tựu phản ánh sự phát triển của văn hoá – giáo dục – khoa học – kỹ thuật thời Trần đạt đến trình độ cao, có nhiều công trình nghệ thuật tiêu biểu Đời sống văn hoá tinh thần rất phong phú và đa dạng

Có một nền văn học phong phú, mang đậm bản sắc dân tộc, làm rạng rỡ cho nền văn hóa Đại Việt

+ Kĩ năng: Tìm hiểu tài liệu, quan sát, giải thích, tổng hợp kiến thức vẽ sơ đồ tư duy

- Phương pháp: dạy học tích hợp, thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống, giải

quyết vấn đề

- Kĩ thuật: Chia nhóm, đặt câu h i, giao nhiệm vụ, động não, tóm tắt nội dung

theo nhóm, thuyết trình

Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Gv chuyển giao nhiệm vụ yêu cầu học sinh các nhóm đọc kĩ kiến thức phần II

Sự phát triển văn hóa sgk trang 71,72,73 và thảo luận trả lời các câu h i :

1 Sinh hoạt văn hóa thời Trần được thể hiện như thế nào?

2 Trình bày và nhận xét những nét nổi bật về tình hình giáo dục và khoa học,

Với nhiệm vụ thứ 3, 4 (tích hợp môn Mĩ thuật), Giáo viên cần hướng dẫn học

sinh nhớ lại, vận dụng các kiến thức về Mĩ thuật: Bài Thường thức mĩ thuật thời

Lý – mĩ thuật lớp 6, bài Thường thức Mĩ thuật- Sơ lược về Mĩ thuật thời Trần (1226 - 1400 , Thường thức Mĩ thuật - Một số công trình mỹ thuật thời Trần (1226 - 1400 Mĩ thuật 7 để so sánh trong câu 3 Câu 4 Học sinh cần vận dụng kiến thức vẽ các nét cơ bản, chia bố cục, tỉ lệ giữa các nội dung kết hợp với phối hợp màu sắc sao cho cân đối, khoa học, hợp lí, mạch lạc Nội dung các nhánh kiến thức phải cô đọng, trọng tâm

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập: HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV

khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm vụ học tập

trả lời các câu h i, vẽ sơ đồ

Bước 3 Báo cáo kết quả hoạt động :HS đại diện các nhóm lên trình bày trước lớp

Bước 4 Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả của các nhóm

- GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chính xác hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh

*Dự kiến sản phẩm: HS nắm được:

- Văn hóa, giáo dục, khoa học, nghệ thuật thời Trần phát triển

+ Tín ngưỡng: thờ cúng; tôn giáo: Phật giáo, Nho giáo; văn hóa dân gian: ca hát, nhảy múa, chèo tuồng

+ Văn học: Chữ Hán và chữ Nôm mang đâm bản sắc dân tộc, có nhiều tác giả - tác phẩm nổi tiếng

+ Giáo dục: nhiều trường học, các kì thi được tổ chức thường xuyên, quy củ + Khoa học kỹ thuật: Sử học, quân sự, Y học, Thiên văn học, kỹ thuật đóng tàu lớn

+ Kiến trúc: tháp Phổ Minh, thành Tây Đô; điêu khắc: tượng hổ, sư tử, hình rồng

+ Thời Lý đầu nh , mình thon mềm mại, uốn khúc nhịp hình sin tắt dần, đuôi ngoắt lên, vẩy mờ, chân chỉ có ba móng, không có sừng, tai rất nh , bờm bay ngược như cờ đuôi nheo gặp gió Trong miệng có một viên ngọc, xung quanh đầu cũng có những viên ngọc biểu tượng sự sang trọng, quý phái của triều đại

Lý Giữa trán có hình chữ S ngược - chữ lôi = mưa gió sấm chớp, biểu tượng của mưa thuận, gió hòa Rồng Lý mang biểu trưng văn hóa nông nghiệp lúa nước, cầu mùa màng

+ Thời Trần: Chủ yếu vẫn là dáng dấp rồng Lý nhưng mình uốn khúc doãng hơn, uốn lượn tự do hơn, đầu có con có sừng có con không, sừng chỉ nhú lên một chút như sừng hươu, nó chính là hình chữ S ngược biến thành, mình vẩy rõ hơn, thân to, mập, kh e khoắn, chân thay đổi có khi có bốn móng Bờm, râu, móng chân rồng Trần ngắn hơn rồng Lý Rồng thời Trần xuất hiện với ý nghĩa biểu tượng vương quyền

Học sinh trình bày kết quả thảo luận của nhóm

Hoạt động Vận dụng và mở rộng

- Mục tiêu: Nhằm vận dụng kiến thức HS vừa được lĩnh hội về sự phát triển văn

hóa thời Trần để nhận xét, đánh giá, giải quyết những vấn đề trong học tập và thực tiễn cuộc sống hiện nay Trên cơ sở đó liên hệ rút ra bài học đối với sự phát triển văn hóa đất nước và địa phương hiện nay

- Phương pháp: dạy học tích hợp, giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật: đặt câu h i, giao nhiệm vụ

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

1 Sưu tầm các hình ảnh thể hiện thành tựu văn hóa thời Trần , các câu ca dao, các bài thơ được sáng tác dưới thời Trần

2 Dựa vào các đưởng nét, hình ảnh biểu trưng cho nghệ thuật thời Trần em hãy sáng tạo vẽ một bức tranh cổ động phong trào phòng chống COVID- 19?

Bước 2: HS tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ ở nhà

Bước3 : Báo cáo sản phẩm và Bước 4: Nhận xét, đánh giá trong tiết 34, 35:

Ôn tập

* Sản phẩm của học sinh:

4.3 Tích hợp kiến thức môn Giáo dục công dân trong giảng dạy

Nội dung kiến thức Bài học lịch sử vận

công dân 9: Quyền

tham gia quản lý nhà

nước, quản lý xã hội

của công dân

- Bài 13: Nước Đại Việt thế kỉ XIII

- Bài 20- Nước Đại Việt thời Lê- sơ (1428-1527)

- Gv gợi dẫn để HS so sánh đánh giá nhận xét về tổ chức bộ máy nhà nước từng thời kì Nhấn mạnh được điểm tiến bộ, ưu việt của Nhà nước hiện nay

Các kiểu nhà nước chủ nô, phong kiến, tư sản mặc dù m i kiểu có những đặc điểm riêng nhưng chúng đều là những kiểu nhà nước bóc lột được xây dựng trên

cơ sở của chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất Các nhà nước đó đều là

“nhà nước theo đúng nghĩa”, là công cụ để bảo vệ chế độ tư hữu

về tư liệu sản xuất, duy trì sự thống trị của giai cấp bóc lột đối với đông đảo quần chúng nhân dân lao động Nhà nước xã hội chủ nghĩa là kiểu nhà nước mới

có bản chất khác với các kiểu nhà nước bóc lột Nhiệm vụ của

nhà nước xã hội chủ nghĩa là thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện công bằng xã hội