II, CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM • Dưới góc độ luật quốc tế: Giáo dục với tính chất là một quyền con người có nghĩa là: - quyền giáo dục được bảo đảm về mặt pháp lý với tất cả
Trang 1I, THÔNG TIN VỀ HỖ TRỢ TRẺ EM TRONG ĐẠI DỊCH COVID TRONG GIÁO DỤC
Phó Thủ tướng Lê Minh Khái đồng ý với đề nghị của Bộ Tài chính về việc hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn để mua máy tính, thiết bị phục vụ học online
Gói tín dụng này nhằm hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn mua thiết bị phục vụ học tập trực tuyến, chẳng hạn những em thuộc hộ nghèo, cận nghèo, gặp khó khăn do ảnh hưởng của Covid-19, có bố hoặc mẹ mất do dịch bệnh và chưa có máy tính để học tập
Dự kiến, tổng nguồn vốn bố trí để cho vay là khoảng 3.500 tỷ đồng, nằm trong gói tín dụng 7.500 tỷ đồng nói trên từ nguồn vay tái cấp vốn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam theo Nghị quyết số 68 năm 2021 của Chính phủ để cho vay trả lương người lao động
Thủ tướng cũng nhiều lần nhắc đến việc đảm bảo công bằng trong việc tiếp cận giáo dục của học sinh Ông trực tiếp chỉ đạo phát động chương trình "Sóng và máy tính cho em" nhằm kêu gọi doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân ủng hộ thiết bị học tập, giảm cước truy cập Internet, giúp mọi học sinh ở vùng có dịch được học trực tuyến, qua truyền hình Hai năm học qua, khoảng 22 triệu học sinh cả nước đã trải qua nhiều lần gián đoạn học tập, phải chuyển sang học online do ảnh hưởng của Covid-19 Năm học 2021-2022, dịch bùng phát mạnh mẽ hơn Đến cuối tháng 11, còn nhiều tỉnh thành vẫn đang dạy trực tuyến hoặc kết hợp trực tuyến và trực tiếp, chưa thể cho học sinh trở lại trường
Chính phủ ban hành Nghị định số 145/2018/NĐ-CP ngày 16/10/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 86/2015/NĐ-CP ngày 2/10/2015 của Chính phủ quy định về cơ chế thu, quản lý học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập
II, CƠ SỞ PHÁP LÝ VỀ QUYỀN TRẺ EM
• Dưới góc độ luật quốc tế:
Giáo dục với tính chất là một quyền con người có nghĩa là:
- quyền giáo dục được bảo đảm về mặt pháp lý với tất cả mọi người, không có bất
cứ sự phân biệt nào;
- các quốc gia có nghĩa vụ bảo vệ, tôn trọng và thực hiện quyền được giáo dục;
- có các phương thức giám sát các quốc gia thực hiện quyền được giáo dục, bao gồm: cơ chế báo cáo và giải trình, thủ tục khiếu nại và các thủ tục đặc biệt Quyền giáo dục được thúc đẩy, bảo vệ, bảo đảm và thực thi tốt nhất ở cấp độ quốc gia trên cơ sở Hiến pháp và luật
Quyền được giáo dục vừa là:
- Một yếu tố có tác dụng tăng cường quyền con người cho mọi cá nhân, vừa là điều kiện không thể thiếu để thực hiện các quyền con người khác và đảm bảo phẩm giá con người
Trang 2- Phương tiện quan trọng nhất mà nhờ đó, những người bị gạt ra ngoài lề xã hội có thể tự mình thoát ra khỏi tình trạng nghèo đói và tham gia đầy đủ vào cộng đồng
- Nền tảng cho sự phát triển của kinh tế - xã hội và nhân loại, đồng thời là yếu tố then chốt để đạt được hòa bình lâu dài và phát triển bền vững
Điều 26 Tuyên ngôn toàn thế giới về Quyền con người (UDHR) năm 1948:
1) Ai cũng có quyền được hưởng giáo dục Giáo dục phải được miễn phí ít nhất ở cấp sơ đẳng và căn bản Giáo dục sơ đẳng có tính cách cưỡng bách Giáo dục kỹ thuật và chuyên nghiệp phải được phổ cập Giáo dục cao đẳng phải được phổ cập cho mọi sinh viên trên căn bản bình đẳng, lấy thành tích làm tiêu chuẩn
2) Giáo dục phải nhằm phát huy đầy đủ nhân cách, tăng cường sự tôn trọng nhân quyền
và những quyền tự do căn bản; phải đề cao sự thông cảm, bao dung và hữu nghị giữa các quốc gia, các cộng đồng sắc tộc hay tôn giáo, đồng thời yểm trợ những hoạt động của Liên Hiệp Quốc trong việc duy trì hoà bình
3) Cha mẹ có quyền ưu tiên lựa chọn giáo dục cho các con
Điều 28 Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em (UNCRC) năm 1989:
1 Các Quốc gia thành viên thừa nhận quyền của trẻ em được học hành, và để từng bước thực hiện quyền này trên cơ sở bình đẳng về cơ hội, phải:
a Thực hiện chính sách giáo dục tiểu học bắt buộc, sẵn có và miễn phí cho tất cả mọi người
b Khuyến khích phát triển nhiều hình thức giáo dục trung học khác nhau, kể cả giáo dục phổ thông và dạy nghề, làm cho những hình thức giáo dục này sẵn có và mọi trẻ em đều
có thể tiếp cận, và thi hành các biện pháp thích hợp như đưa ra loại hình giáo dục miễn phí và cung cấp hỗ trợ tài chính trong trường hợp cần thiết
c Dùng mọi phương tiện thích hợp để giúp cho tất cả mọi người, trên cơ sở khả năng của mình, đều có thể tiếp cận với giáo dục đại học
d Làm cho những hướng dẫn và thông tin về giáo dục và dạy nghề sẵn có và mọi trẻ em đều có thể tiếp cận được
e Có biện pháp khuyến khích việc đi học đều đặn ở trường và giảm tỷ lệ bỏ học
2 Các Quốc gia thành viên phải thi hành các biện pháp thích hợp để bảo đảm rằng kỷ luật nhà trường được thực hiện phù hợp với nhân phẩm của trẻ em và theo đúng Công ước này
3 Các Quốc gia thành viên phải thúc đẩy và khuyến khích sự hợp tác quốc tế trong những vấn đề liên quan đến giáo dục, đặc biệt nhằm đóng góp vào việc xóa bỏ nạn dốt nát và mù chữ trên toàn thế giới và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận các kiến thức khoa học, kỹ thuật và các phương pháp giảng dạy hiện đại Về mặt này, nhu cầu của các quốc gia đang phát triển phải được đặc biệt chú ý
Trang 3Nội dung của quyền được giáo dục:
Pháp luật quốc tế quy định các chuẩn mực của quyền giáo được dục và các nghĩa vụ pháp
lý gắn với việc bảo vệ các chuẩn mực đó Theo quy định của Điều 13 và 14 ICESCR (1966), nội dung của quyền được giáo dục bao gồm:
- Giáo dục tiểu học là phổ cập và miễn phí với mọi người
- Bằng mọi biện pháp thích hợp, cụ thể là từng bước áp dụng giáo dục miễn phí, phải làm cho giáo dục trung học dưới nhiều hình thức khác nhau, kể cả giáo dục trung học kỹ thuật
và dạy nghề, trở nên sẵn có và đến được với mọi người
- Bằng mọi biện pháp thích hợp, cụ thể là từng bước áp dụng giáo dục miễn phí, phải làm cho giáo dục đại học trở thành nơi mọi người có thể tiếp cận một cách bình đẳng trên cơ
sở năng lực của mỗi người
- Giáo dục cơ bản phải được khuyến khích hoặc tăng cường tới mức cao nhất có thể được cho những người chưa tiếp cận hoặc chưa hoàn thành toàn bộ chương trình giáo dục tiểu học
- Việc phát triển một hệ thống trường học ở tất cả các cấp phải được thực hiện tích cực, một chế độ học bổng thích đáng phải được thiết lập và những điều kiện vật chất cho đội ngũ giáo viên phải được cải thiện không ngừng
- Tự do của cha mẹ và của những người giám hộ hợp pháp (nếu có) trong việc lựa chọn trường cho con cái họ phù hợp với tôn giáo và đạo đức cũng như ý nguyện riêng của họ
- Tự do của các cá nhân và tổ chức được thành lập và điều hành các cơ sở giáo dục phù hợp với yêu cầu về tiêu chuẩn tối thiểu mà nhà nước quy định
* Dưới góc độ luật pháp Việt Nam
Trẻ em là người dưới 16 tuổi (Điều 1 Luật Trẻ em năm 2016)
Quyền học tập của trẻ em được Hiến pháp năm 2013 ghi nhận: Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục… Thanh niên được Nhà nước, gia đình
và xã hội tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, bồi dưỡng đạo đức, truyền thống dân tộc, ý thức công dân; đi đầu trong công cuộc lao động sáng tạo và bảo vệ Tổ quốc (Điều 37)
Luật trẻ em năm 2016 tiếp tục khẳng định: Trẻ em có quyền được giáo dục, học tập để phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của bản thân Trẻ em được bình đẳng
về cơ hội học tập và giáo dục; được phát triển tài năng, năng khiếu, sáng tạo, phát minh (Điều 16)
Ngoài ra, pháp luật nước ta cũng chú ý đến việc qui định các chính sách để bảo vệ quyền
đó nhất là trách nhiệm, nghĩa vụ của gia đình, nhà trường, các cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội
Trang 4Hiến pháp năm 2013 đã đề cao trách nhiệm của gia đình, cha mẹ trong việc giáo dục con cái: “Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em…” (Điều 37)
Điều 69 Luật hôn nhân và gia đình 2014 quy định Nghĩa vụ và quyền của cha mẹ:
“1 Thương yêu con, tôn trọng ý kiến của con; chăm lo việc học tập, giáo dục để con phát triển lành mạnh về thể chất, trí tuệ, đạo đức, trở thành người con hiếu thảo của gia đình, công dân có ích cho xã hội…”
Điều 99 Luật trẻ em 2016 quy định: “Cha, mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em có trách nhiệm bảo đảm cho trẻ em thực hiện quyền học tập, hoàn thành chương trình giáo dục phổ cập theo quy định của pháp luật, tạo Điều kiện cho trẻ em theo học ở trình độ cao hơn.”
Như vậy, pháp luật quy định trách nhiệm giáo dục trẻ em đối với gia đình, nhà trường, các tổ chức xã hội… Trong đó, chú trọng trách nhiệm trước tiên thuộc về gia đình cụ thể
là cha mẹ, người giám hộ trong việc tạo điều kiện cho trẻ em thực hiện quyền học tập, học hết chương trình giáo dục phổ cập và cho trẻ học ở trình độ cao hơn
III BÌNH LUẬN PHÂN TÍCH VỀ NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI QUYỀN GIÁO DỤC CỦA TRẺ EM
Quyền học tập với nhiều nút thắt cần phải tháo gỡ trong bối cảnh đại dịch làm sao để đảm bảo dân chủ hóa học tập, đảm bảo trải nghiệm học tập tốt nhất cho trẻ em Đó là tinh thần chung của Công ước quốc tế về quyền trẻ em - CRC (Điều 29) Các quyền và yêu cầu cơ bản của việc học tập, giáo dục và đào tạo con người trong các cam kết như vậy vẫn phải được quan tâm ngay cả trong đại dịch, không được lãng quên
Rõ ràng, việc học tập tại nhà gắn với bốn bức tường cùng các thiết bị điện tử, đại dịch khiến các em học sinh chịu nhiều thiệt thòi, nhất là mất quyền được học tập tại nơi có điều kiện vật chất kĩ thuật, cơ sở hạ tầng giáo dục tốt nhất mà đáng lẽ ra các em phải được hưởng thụ Thậm chí, các em học sinh mới chuyển cấp còn chưa từng được tiếp xúc trực tiếp với thầy cô giáo, giao tiếp với các bạn cùng lớp, chưa một lần tận mắt nhìn thấy ngôi trường thân yêu của mình và mất đi cơ hội trải nghiệm thực tế
Không thể đến lớp, học tập trực tuyến tại nhà thì bắt buộc phải đáp ứng nhu cầu về phương tiện và tín hiệu đường truyền, hơn thế việc này đóng vai tiên quyết giúp kết nối các em với giáo viên Trong khi khả năng trang bị cho con cái, đặc biệt đối với gia đình
có nhiều con tham gia học trực tuyến và các gia đình có mức chi tiêu eo hẹp hoặc sống khu vực khó khăn là rất hạn chế
Trang 5Thêm nữa, giảng bài trực tuyến còn gây áp lực nhiều hơn, liên quan đến cơ sở vật chất - kỹ thuật của không gian online Một sự cố nhỏ về kỹ thuật hoặc trong hành vi của học sinh, sinh viên dễ chạm đến tính dễ bị tổn thương của cả hai phía thầy, trò, và nếu không được kiềm chế cảm xúc sẽ ảnh hưởng đến buổi học, dễ gây nên tâm lý ức chế cho
cả người dạy lẫn người học Thực tế đã xảy ra rất nhiều tình huống không thể dự liệu, bất khả kháng trong học online thời gian qua Thách thức từ việc học trực tuyến chưa đảm bảo hiệu quả, các loại hình này chỉ tập trung vào kiến thức lý thuyết, nhưng đối với các ngành học đòi hỏi trải nghiệm thực tế thì chưa đáp ứng được
Trong số các cấp học, học trực tuyến đối với học sinh mầm non, tiểu học cần được quan tâm do tinh thần tự giác của các em chưa cao, còn hiếu động, chưa được chuẩn bị tốt về kiến thức công nghệ và nhận thức thực tiễn, nên học trực tuyến để làm sao để hiệu quả đối với các em cũng là một vấn đề đáng lưu tâm
Đại dịch không chỉ khiến cho nền kinh tế thế giới suy thoái mà còn làm thiếu hụt ngân sách cho ngân sách giáo dục tại các những quốc gia có thu nhập vừa và thấp cần kêu gọi chính phủ các nước và các nhà tài trợ đầu tư vào kế hoạch toàn cầu về giáo dục
để giúp trẻ em trở lại trường học khi tình hình an toàn trở lại và giúp hỗ trợ giáo dục từ xa trong hoàn cảnh hiện nay Các quốc gia cần có những chủ trương, chính sách hay chương trình cụ thể về ưu tiên nguồn lực tài chính trong xã hội, kịp thời khắc phục, hỗ trợ trẻ em khốn khó không có phương tiện học tập trực tuyến Sự phối hợp và hợp tác của các bên liên quan ở cấp địa phương sẽ cần phải tiếp tục và được tăng cường để đảm bảo tiếp tục cung cấp dịch vụ trong đại dịch, không trẻ em nào bị bỏ lại sau cuộc cải tổ giáo dục số
Trình trạng trẻ em phải từ bỏ quyền học tập của mình tức không bao giờ quay trở lại trường học do không đủ kinh tế để thanh toán các khoản chi phí học tập cũng như mua sắm các thiết bị phục vụ cho việc học tập trực tuyến, nếu không khống chế và có sự vào cuộc mạnh mẽ từ các quốc gia thì nguy cơ về một thế hệ nghèo đói thất học, mù chữ hoàn toàn hiện hữu Minh chứng đáng buồn cho điều này tại Philippines 2,3 triệu trẻ em bỏ học
từ tháng 3 năm ngoái, mọi thứ đã quá muộn, “Tôi không muốn quá bi quan, nhưng thực lòng nghĩ rằng chúng ta đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng, không chỉ liên quan đến học tập mà sẽ ảnh hưởng đến mọi thành phần của xã hội”, Tiến sĩ Edilberto De Jesus, thành viên nghiên cứu cấp cao tại trường Ateneo (Đào tạo về hành chính công) nói Giám đốc điều hành Tổ chức Cứu trợ trẻ em, bà Inger Ashing có trụ sở chính tại Vương quốc Anh, bà Ashing cảnh báo: Mục tiêu đảm bảo mọi trẻ em đều được tiếp cận với giáo dục
có chất lượng vào năm 2030 sẽ bị đẩy lùi thêm nhiều năm nữa Nếu các nước rơi vào nguy cơ phải cắt giảm ngân sách chưa từng có tiền lệ do COVID-19, sự bất bình đẳng trong hưởng thụ quyền học tập như hiện tại sẽ bùng nổ giữa người giàu và người nghèo
Trang 6và giữa trẻ gái và trẻ trai Việc khôi phục lại quyền học tập cho trẻ em là một vấn đề nan giải bởi nhiều chuyên gia về trẻ em cho biết, một khi trẻ em bỏ học và bắt đầu kiếm tiền thì rất khó để đưa chúng trở lại trường học
Việc học tập trực tuyến nhằm ứng phó với đại dịch COVID-19 trong thời gian dài và
có thể trở thành một phương thức giáo dục trong tương lai gần thì đòi hỏi chương trình giáo dục của các quốc gia phải đáp ứng chất lượng, hiệu quả ngay cả khi số lượng học sinh gia tăng mạnh nếu không có những bước đi đúng đắn thì chất lượng giáo dục thực tế của trẻ em dễ dẫn đến suy thoái Vấn đề cấp bách và lâu dài đặt ra các quốc gia cần xây dựng mô hình học trực tuyến bài bản để đảm bảo kết quả giáo dục, tránh những rủi ro vào một hệ thống giáo dục không kiểm định được chất lượng cung ứng, bảo hiểm, kiến thức đạt chuẩn đầu ra ảnh hưởng đến quyền lợi học tập của các em Trong hai tháng 6 và 7, tổ chức SEQuRe Education Movement đã khảo sát gần 6.000 giáo viên, học sinh và phụ huynh Kết quả cho thấy, 73% trong số 1.299 học sinh được hỏi xác nhận "không tham gia các lớp học trực tuyến" Còn đa số học sinh học trực tuyến cho biết bản thân học kém hơn so với lớp trực tiếp
Nhận định một cách khách quan chúng phải công nhận rằng không ít việc đã làm được, nhưng còn tồn tại quá nhiều việc phải làm để phục hồi và thúc đẩy quyền học tập nhưng
dù bất kì hoàn cảnh nào học tập vẫn là quyền của trẻ em và là trách nhiệm của mỗi quốc gia cũng như toàn xã hội, nỗ lực đảm bảo thực hiện quyền học tập cho trẻ em luôn phải được đề cao, bởi giáo dục có mối tương quan thích với thu nhập, và giáo dục cũng đối nghịch với thất nghiệp, một quần thể dân cư có trình độ học vấn cao sẽ thúc đẩy sự phát triển toàn diện của quốc gia đó
IV, CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC TÁC ĐỘNG ĐẠI DỊCH COVID ĐẾN QUYỀN GIÁO DỤC CỦA TRẺ EM
Để bảo đảm quyền giáo dục của trẻ em, nhiều giải pháp hỗ trợ đã được các cấp, ngành, địa phương triển khai kịp thời Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức lễ phát động chương trình “Sóng và máy tính cho em” Chương trình là
cụ thể hóa việc thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về ưu tiên nguồn lực trong xã hội, kịp thời hỗ trợ học sinh khó khăn không có phương tiện học tập trực tuyến, bảo đảm công bằng trong tiếp cận phương thức dạy và học mới
Khi năm học mới sắp diễn ra, bưu điện tại nhiều tỉnh, thành phố đã tổ chức dịch vụ phát sách giáo khoa, đồ dùng, trang thiết bị học tập tại nhà cho các em học sinh Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam linh hoạt cho phép giáo viên, học sinh, phụ huynh tiếp cận sách giáo khoa trực tuyến từ lớp 1 đến lớp 12, và một số sách bổ trợ, sách giáo viên các lớp 1, 2, 6 theo chương trình mới, giải quyết kịp thời những vướng mắc trong việc vận chuyển sách
Trang 7giáo khoa tới học sinh trong bối cảnh các tỉnh, thành phố tiếp tục thực hiện giãn cách xã hội
Nhiều tỉnh, thành phố trong toàn quốc đã chủ động miễn, giảm học phí, thành lập quỹ hỗ trợ,… như một cách để san sẻ khó khăn với các em học sinh và gia đình bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19
Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các bộ, địa phương chủ động xây dựng và triển khai thực hiện kế hoạch năm học linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh vừa bảo đảm sức khoẻ, vừa hoàn thành chương trình giáo dục theo kế hoạch và bảo đảm chất lượng giáo dục của từng cấp học, chương trình đào tạo Những nơi an toàn trong phòng, chống dịch thì vẫn khai giảng bình thường như mọi năm
Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Y tế, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tổ chức tiêm chủng cho học sinh các cấp sau khi cơ quan chuyên môn
có hướng dẫn tiêm chủng vaccine phòng COVID-19 cho người dưới 18 tuổi;
Đồng thời, hướng dẫn các gia đình trong việc phối hợp với nhà trường chăm sóc, giáo dục trẻ em bảo đảm an toàn, hiệu quả trong thời gian học trực tuyến; linh hoạt trong công tác dạy học trực tuyến Không nên bắt các em học quá nhiều, gây nên tác động tiêu cực
cả thể chất và tâm lý Kết hợp học tập với các hoạt động thể dục, thể thao để các em giảm strees