Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa,đạo đức,con người

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC, CON NGƯỜI... XÂY DỰNG VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC, CON NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH... Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa + Nghĩa rộ

Click to edit Master text styles

(Đối tượng: Đại học, cao đẳng không chuyên ngành

Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh) Giáo viên: Thạc sĩ, Hồ Viết Thanh Email: hothanhhvkt@gmail.com

Điện thoại: 0984458008

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA,

ĐẠO ĐỨC, CON NGƯỜI

KẾT CẤU CỦA BÀI

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA

II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC

III TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CON NGƯỜI

IV XÂY DỰNG VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC, CON NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA

1 Một số nhận thức chung về văn hóa và quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác

+ Nghĩa hẹp hơn: các trường học, số người đi học, xóa nạn mù chữ, biết đọc biết viết

a Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa

+ Nghĩa rộng: mọi phương thức sinh hoạt của con người

+ Nghĩa hẹp: đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng

+ Tiếp cận theo “phương thức sử dụng công cụ sinh hoạt”

- Cách tiếp cận chủ yếu về văn hóa của Hồ Chí Minh

- Hồ Chí Minh quan niệm về văn hóa

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức

là văn hoá Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” HCM,

2011, t.3, tr 458

Trong Mục đọc sách, cuối tập Nhật kí trong tù

- Cách tiếp cận chủ yếu về văn hóa của HCM

Định nghĩa về văn hóa Hồ Chí Minh UNESCO

16/11/1945

Đây là quan niệm văn hóa theo

nghĩa rộng duy nhất (1943)

Nghĩa hẹp, với ý nghĩa là KTTT, là toàn bộ

đời sống tinh thần của xã hội

1969

b Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác

Quan hệ giữa văn hóa với chính trị

“Văn hóa, nghệ thuật cũng như mọi

Quan hệ giữa văn hóa với kinh tế

Văn hóa(Kiến trúc thượng tầng)

Kinh tế(Cơ sở hạ tầng)

“Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải phát triển kinh tế và văn hoá Vì sao không nói phát triển văn hoá và kinh tế? Tục ngữ ta có câu: Có thực mới vực được đạo; vì thế kinh tế phải đi trước” - HCM, 2011, t.12, tr.470

Quan hệ giữa văn hóa với xã hội

“Xã hội thế nào, văn nghệ thế ấy… Dưới chế độ thực dân và phong kiến, nhân dân ta bị nô lệ, thì văn nghệ cũng bị nô lệ, bị tồi tàn, không thể phát triển được” HCM, t.7, tr.434

Xã hội thế nào văn hóa thế ấy

giải phóng XH để giải phóng được văn

hóa

“Tây phương hay Đông phương có

cái gì tốt ta học lấy để tạo ra một

nền văn hóa Việt Nam Nghĩa là lấy

kinh nghiệm tốt của văn hóa xưa và

văn hóa nay, trau dồi cho văn hóa

Việt Nam thật có tinh thần thuần túy

Việt Nam” - HCM: Về văn hóa, Bảo tàng

HCM xuất bản, H.1997, tr.350

Giữ gìn bản sắc dân tộc, tiếp thu văn hóa nhân loại

a. Văn hóa là mục tiêu, động lực

của sự nghiệp cách mạng

2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa

- Văn hóa là mục tiêu

quyền sống, quyền sung sướng,

quyền tự do và mưu cầu hạnh

phúc

- Văn hóa là động lực

Soi đường quốc dân thực hiện độc lập, tự

chủ

Nâng cao lòng yêu nước, niềm tin vào cách mạng

“Lòng yêu nước nồng nàn, sự thống nhất về tinh thần và chính trị của nhân dân và quân đội xung quanh Đảng và Chính phủ đã giúp chúng tôi vượt qua những thử thách khó khăn không tưởng tượng được” – HCM, 2011, t.10, tr.110-111

+ Văn hóa chính trị

+ Văn hóa văn nghệ

Diệt giặc dốt, đào tạo con người mới, cán bộ mới

“Văn hoá: Đôn đốc đồng bào hăng hái đi học để diệt giặc dốt” - HCM,

Nâng cao phẩm giá, hướng con người tới chân, thiện,

Bảo đảm dân chủ, trật tự, kỷ cương, phép

nước

+ Văn hóa pháp luật

“Trong một nước thưởng phạt phải nghiêm minh thì nhân dân mới yên ổn, kháng chiến mới thắng lợi, kiến quốc mới thành công” - HCM, 2011, t.4, tr.189

QUỐC LỆNH

(26/1/1946 )

- Văn nghệ phải gắn với thực tiễn đời sống nhân dân

“Về sáng tác, thì cần hiểu thấu, liên hệ và đi sâu vào đời sống của nhân dân Như thế, mới bày tỏ được cái tinh thần anh dũng và kiên quyết của quân và dân ta, đồng thời để giúp phát triển và nâng cao tinh thần ấy”

HCM, 2011, t.7, tr.246

- Cần những tác phẩm xứng đáng với thời đại mới

“Quần chúng đang chờ đợi những tác phẩm văn nghệ xứng đáng với thời đại vẻ vang của chúng ta, những tác phẩm ca tụng chân thật những người mới” - HCM, t.13,

tr 504

- Văn hóa phải phản ánh tư tưởng, khát vọng quần chúng

c Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân

“Quần chúng mong muốn những tác phẩm có nội dung chân thật và phong phú, có hình thức trong sáng và vui tươi Khi chưa xem thì muốn xem, xem rồi thì có bổ ích” - HCM, tập 13,

tr 504-505

- Nhân dân sáng tác thẩm định, hưởng thụ giá trị văn hóa

“quần chúng không phải chỉ sáng tạo ra những của cải vật chất cho xã hội Quần chúng còn là người sáng tác nữa” HCM, 2011, t.11, tr.558-559

Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945

3 Quan điểm Hồ Chí Minh về xây dựng nền văn hóa mới

Xây dựng kinh tế

Xây dựng tâm lý: Tinh thần độc lập tự cường

Xây dựng luân lý: Biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

Xây dựng xã hội: Mọi sự nghiệp liên quan đến phúc lợi của nhân dân

Xây dựng chính trị: dân quyền

Nền văn hóa có tính chất dân tộc, khoa học

và đại chúng.Trong kháng chiến chống thực dân Pháp

“Dân ta phải biết sử ta

Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội

“để phục vụ sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa thì văn hoá phải xã hội chủ nghĩa về nội dung và

II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC

1 Quan điểm về vai trò và sức mạnh của đạo đức cách mạng

a Đạo đức là gốc, là nền tảng tinh thần của xã hội, của người cách mạng

- Là nền tảng, sức mạnh, tiêu chuẩn hàng đầu của người cách mạng

- Quyết định thành bại công việc, phẩm chất mỗi người

“Mọi việc thành hay là bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng, hay là không”- HCM, 2011, t.9, tr.354

NGƯỜI CÁN BỘ CÁCH MẠNG (1955)

“Có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước…, khi gặp thuận lợi và thành công vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn” - HCM, 2011, t.11, tr.602-603

“Tuy năng lực và công việc của mỗi người khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ; nhưng ai giữ được đạo đức đều là người cao thượng” - HCM, 2011, t.9, tr.508

- Là thước đo lòng cao thượng của con người

ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG (1955)

- Là cơ sở phát huy, phát triển tài năng người cách mạng

b Đạo đức là nhân tố tạo nên sức hấp dẫn

của chủ nghĩa xã hội

- Bằng tấm gương chiến đấu cho lý tưởng XHCN

“đảng viên đi trước, làng nước theo sau.” - HCM, 2011, t.15, tr.546

“Cán bộ xung trước, Làng nước theo sau”

- HCM, 2011, t.15, tr.271

công nhân bây giờ là người chủ đất nước, mọi người đều phải thấm nhuần sâu sắc ý thức làm chủ tập thể

và đạo đức cách mạng “mình vì mọi người” - HCM, 2011, t.15, tr.678.

- Phẩm chất đạo đức cao quý làm cho CNCS trở thành một sức mạnh vô địch

Tóm lại, Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của đạo đức cách mạng được thể hiện :

- Đạo đức là gốc, là nền tảng của con người, của xã hội;

- Giúp con người hoàn thành nhiệm vụ cao cả, vẻ vang;

- Tiêu chí đánh giá sự cao thượng;

- Giúp con người luôn sống có bản lĩnh, giữ được nhân cách trong mọi hoàn cảnh;

- Cơ sở để phát triển, phát huy tài năng của con người phục vụ xã hội theo xu hướng ngày càng văn minh, tiến bộ.

2 Quan điểm về những chuẩn mực đạo đức cách mạng

a Trung với nước, hiếu với dân

+ Trung với nước: trung thành sự nghiệp dựng nước, giữ nước, phấn đấu cho Đảng, cách mạng

“Bao nhiêu lợi ích đều vì dân… Bao nhiêu quyền hạn đều của dân… Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân” - HCM, 2011, t.6, tr.232

- Nội dung

“tiêu chuẩn số một của người cách mạng là quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho

cách mạng” - HCM, 2011, t.11, tr.605

Ngày xưa, Trung là trung thành với vua Ngày nay, nước ta là nước dân chủ cộng hòa, nhân dân là chủ nhân của đất nước, nên chữ Trung có nghĩa rộng lớn hơn rất nhiều Trung là trung thành tuyệt đối với Tổ quốc, với nhân dân, với cách mạng, với Đảng.

“hết lòng hết sức phục vụ nhân dân Tuyệt đối không được lên mặt “quan cách mạng” ra lệnh ra oai” - HCM, 2011, t.13, tr.67

+ Hiếu với dân: thương dân, tin dân; học hỏi,

kính trọng dân, lấy dân làm gốc

“Đảng và Chính phủ là đầy tớ của dân”

“nhân dân là ông chủ nắm chính quyền”

Nắm vững dân tình Hiểu rõ dân tâm Cải thiện dân sinh Nâng cao dân trí

cán bộ, đảng viên

Ngày xưa, dưới chế độ phong kiến, chữ Hiếu là hiếu với bố mẹ mình thôi, nghĩa của nó hẹp Ngày nay, nước ta là nước dân chủ cộng hòa, nghĩa là dân là chủ, sự nghiệp cách mạng là của dân, nên chữ Hiếu có nghĩa rộng hơn, Hiếu là hiếu với nhân dân; ta không chỉ thương cha mẹ ta, mà còn phải thương cha mẹ người, phải làm cho mọi người đều biết thương cha mẹ.

Trung với vua, hiếu với cha mẹ + HCM bổ sung, phát triển với nội dung mới, rộng lớn

Trung với nước, hiếu với dân

“Đạo đức, ngày trước thì chỉ trung với vua, hiếu với cha mẹ Ngày nay, thời đại mới, đạo đức cũng phải mới Phải trung với nước Phải hiếu với toàn dân, với đồng bào” - HCM, 2011, t.4, tr.170

Trong tác phẩm “Trung Quốc

và thanh niên Trung Quốc” Nguyễn Ái Quốc viết

“Chỉ có tầng lớp sinh viên là

có thể nghe thấy những hồi

âm của phong trào cách mạng ở phương Tây Chỉ có

họ mới có thể nhìn thấy, suy ngẫm, so sánh và hiêu vấn

đề Vì vậy, họ là những người đầu tiên tham gia đấu

tranh”

b Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Cần: là cần cù thông minh, chịu khó, dẻo dai song làm việc phải có kế hoạch,

năng suất và hiệu quả

“Kiệm” là tiết kiệm, không xa xỉ, lãng phí, bừa bãi

“Tiết kiệm cả về vật chất, công sức lao động, thời gian, tiền của” - HCM, t.7, tr.352

“Khi không nên tiêu sài thì dù một đồng xu cũng không nên tiêu Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của cũng vui lòng” - HCM, t.5, tr.637

“Liêm” tức là trong sạch không tham lam

“Cậy quyền, cậy thế mà đục khoét dân, ăn của đút hoặc trộm của công làm của tư, dẫn đến xa hoa, lãng phí, tiêu sài bừa bãi … là một điều rất xấu hổ và là có tội với nước với dân” - HCM, t.5, tr.640-641

Chính: “là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn”

Đối với việc: để việc công lên trên việc tư, làm việc chu đáo

Đối với mình: không tự cao, chịu khó học tập cầu tiến bộ

Đối với người: không nịnh hót, coi khinh người khác;

luôn chân thành, khiêm tốn, đoàn kết

Chí công vô tư: đặt lợi ích dân tộc, nhân dân, tập thể lên trên lợi ích cá nhân

“phải đặt lợi ích của cách mạng, của Đảng,

của nhân dân lên trên hết, trước hết”

“mình vì mọi người, mọi người vì mình”, phê

phán lối suy nghĩ cá nhân chủ nghĩa “ăn cỗ đi

trước, lội nước đi sau”

“Chúng ta đều được kích thích bởi một tinh thần Triết lý đạo Khổng

và triết lý phương Tây đều tán dương một nguyên tắc đạo đức:

“Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân” (Điều mà mình không muốn thì đừng làm cho người khác) [Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.304]

“Cần, Kiệm, Liêm, là gốc rễ của Chính… Một người phải Cần, Kiệm, Liêm, nhưng còn phải Chính mới là người hoàn toàn”

“Cần mà không Kiệm làm chừng nào xào chừng ấy … Kiệm mà không cần thì không tăng thêm, không phát triển được”

“Chữ Kiệm phải đi đôi với chữ Liêm cũng như chữ Liêm phải đi đôi với chữ Cần Có Kiệm mới có Liêm được, vì xa xỉ mà sinh ra tham lam”

“Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư (không làm được như thế thì không xứng đáng

là người cộng sản)” - HCM, t.6, tr.13

“phải trau dồi đạo đức cách mệnh: chí công vô tư, cần kiệm liêm chính Một lòng một dạ phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, phụng sự kháng chiến” - HCM, t.7, tr 322

Cần-Kiệm-

Liêm-Chính-Chí công vô

tư

c Thương yêu con người, sống có tình có nghĩa

- Tình cảm rộng lớn, trước hết dành cho người cùng khổ, bị áp bức…

“Dù màu da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người: giống người bóc lột

và giống người bị bóc lột” - HCM, 2011, t.1, tr 287

- Bao dung, tin tưởng và tạo điều kiện

cho con người vươn lên

“Mỗi con người đều có cái thiện và cái ác

ở trong lòng Ta phải biết làm cho phần tốt

ở trong mỗi con người nảy nở như hoa màu xuân và phần xấu mất dần đi, đó là thái độ của người cách mạng” - HCM, t.15, tr 672

- Quan tâm, giúp đỡ trên tinh thần tự phê bình và phê bình để không ngừng phát triển

“Phê bình

để đoàn kết,

để tiến bộ”

HCM, t.6, tr 370

- Bằng hành động cụ thể nhằm giải phóng con người

“người đời ai cũng có chỗ hay chỗ

dở Ta phải dùng chỗ hay của người

và giúp người chữa chỗ dở Dùng người cũng như dùng gỗ Người thợ khéo thì gỗ to, nhỏ, thẳng, cong, đều tuỳ chỗ mà dùng được” - HCM, t.5, tr 88

d Tinh thần quốc tế trong sáng

- Bắt nguồn từ bản chất quốc tế của giai cấp công nhân

“Quan sơn muôn dặm một nhà

Bốn phương vô sản đều là anh

em!”

HCM, tập 12, tr 670

- Kết hợp chủ nghĩa yêu nước - quốc tế VS, gắn mục tiêu CM mỗi nước với mục tiêu chung của thời đại

“Chính do tinh thần yêu nước mà quân đội và nhân dân Liên Xô đã đánh tan bọn phát xít Đức - Nhật…, và do đó mà giúp đỡ giai cấp công nhân và các dân tộc bị

áp bức trên thế giới” - HCM, t.7, tr 39

Tóm lại: nội dung chính của “Đạo đức cách mạng” theo tư tưởng Hổ Chí Minh là:

Đạo đức cách mạng là quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đó là điều chủ chốt nhất; ra sức phấn đấu để thực hiện bằng được mục tiêu của Đảng, hết sức trung thành phục vụ giai cấp công nhân và nhân dân lao động; trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải đặt lợi ích của dân tộc, của Đảng lên trên hết, trước hết Nếu khi lợi ích của Đảng và lợi ích của cá nhân mâu thuẫn nhau, thì lợi ích cá nhân phải tuyệt đối phục tùng lợi ích của Đảng.

a Nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức

Vị trí

3 Quan điểm về những nguyên tắc

xây dựng đạo đức cách mạng

nguyên tắc quan trọng bậc nhất trong xây dựng nền đạo đức mới

- Là thái độ của người cách mạng, tiêu chí phân biệt với đạo đức cũ

“Bọn phong kiến ngày xưa nêu ra cần, kiệm, liêm, chính, nhưng không bao giờ làm

mà lại bắt nhân dân phải tuân theo để phụng

sự quyền lợi cho chúng Ngày nay ta đề ra cần, kiệm, liêm, chính cho cán bộ thực hiện làm gương cho nhân dân theo để lợi cho nước cho dân” - HCM, 2011, t.7, tr 220

- Là phương pháp tốt nhất để XD tổ chức, con người

“Lấy gương người tốt, việc tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới” - HCM, 2011, t.12, tr 672

b Xây đi đôi với chống

- GD phẩm chất mới từ gia đình- nhà trường- XH

“giáo dục trong nhà trường, chỉ là một phần, còn cần có

sự giáo dục ngoài xã hội và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn” - HCM, t.10, tr.591

- GD phẩm chất mới từ gia đình- nhà trường- XH

- Chống cái xấu xa, quét sạch chủ nghĩa cá nhân

“Loại địch thứ ba là chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng tiểu tư sản còn ẩn nấp trong mình mỗi người chúng ta Nó chờ dịp - hoặc dịp thất bại, hoặc dịp thắng lợi - để ngóc đầu dậy Nó

là bạn đồng minh của hai kẻ địch kia”

“Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là “giày xéo lên lợi ích cá nhân”” - HCM,

2011, t.11, tr.610